Diese Präsentation wurde erfolgreich gemeldet.
Wir verwenden Ihre LinkedIn Profilangaben und Informationen zu Ihren Aktivitäten, um Anzeigen zu personalisieren und Ihnen relevantere Inhalte anzuzeigen. Sie können Ihre Anzeigeneinstellungen jederzeit ändern.

Sổ tay hỏi đáp về PCB

5.784 Aufrufe

Veröffentlicht am

Sổ tay hỏi đáp về PCB dành cho cán bộ cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp về xuất nhập khẩu, vận chuyển, sử dụng, xử lý và tiêu huỷ PCB.

Veröffentlicht in: Umweltschutz
  • Dating direct: ❤❤❤ http://bit.ly/2F4cEJi ❤❤❤
       Antworten 
    Sind Sie sicher, dass Sie …  Ja  Nein
    Ihre Nachricht erscheint hier
  • Sex in your area is here: ♥♥♥ http://bit.ly/2F4cEJi ♥♥♥
       Antworten 
    Sind Sie sicher, dass Sie …  Ja  Nein
    Ihre Nachricht erscheint hier

Sổ tay hỏi đáp về PCB

  1. 1. DÀNH CHO CÁN BỘ CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VÀ DOANH NGHỆP Về xuất nhập khẩu, vận chuyển, sử dụng, xử lý và tiêu hủy PCB Phiên bản số 3 BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
  2. 2. Sổ tay Hỏi đáp về PCB được biên soạn trong khuôn khổ hoạt động của Dự án quản lý PCB tại Việt Nam và được hoàn thành vào tháng 8 năm 2014. Mọi ý kiến đóng góp, xây dựng Sổ tay xin gửi về: Dự án Quản lý PCB tại Việt Nam Tầng 3, B14-D21, Tòa nhà An Phát, Khu Đô thị mới Cầu Giấy, Phố Tôn Thất Thuyết, Phường Dịch Vọng Hậu, Quận Cầu Giấy, Hà Nội. Tel: (84-4) 37227678; Fax: (84-4) 37227679 Email: vanphongpcb@gmail.comEVN
  3. 3. 3 Lời nói đầu Trong khuôn khổ các hoạt động thực hiện Công ước Stockholm tại Việt Nam, Chính phủ Việt Nam đã cùng với Ngân hàng Thế giới triển khai Dự án “Quản lý PCB tại Việt Nam” sử dụng nguồn tài trợ từ Quỹ môi trường toàn cầu (GEF). Dự án sẽ giúp Việt Nam: (a) thiết lập chính sách và khung pháp lý thích hợp về quản lý an toàn PCB bao gồm sử dụng, lưu giữ, vận chuyển và tiêu hủy, (b) trình diễn các hoạt động quản lý PCB hợp lý tại 9 địa điểm và áp dụng Kế hoạch quản lý PCB tại 10 tỉnh để nhân rộng kinh nghiệm thu được cho những tỉnh được lựa chọn khác và (c) hỗ trợ xây dựng năng lực cho các bên liên quan bao gồm các hoạt động quản lý PCB và huy động cộng đồng hỗ trợ quản lý PCB hợp lý. Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan chủ quản của Dự án. Tổng cục Môi trường (trong đó đơn vị đóng vai trò nòng cốt là Cục Kiểm soát ô nhiễm), Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (Bộ Công Thương) là các cơ quan thực hiện Dự án. Thông tin trong Sổ tay Hỏi đáp về PCB được tổng hợp từ các quy định trong các văn bản pháp quy, hướng dẫn trong nước và nước ngoài. Một số thông tin trong sổ tay mang tính định hướng và đang được xem xét ban hành và hướng dẫn tại Việt Nam. Cuốn Sổ tay Hỏi đáp về PCB được xây dựng trong khuôn khổ hoạt động của Dự án Quản lý PCB tại Việt Nam nhằm chia sẻ kiến thức về PCB cũng như các yêu cầu về quản lý, tiêu hủy an toàn PCB tại Việt Nam. Ban biên soạn hy vọng cuốn sổ tay này sẽ mang lại cho các độc giả nhiều thông tin hữu ích trong việc quản lý an toàn PCB tại Việt Nam. Dự án Quản lý PCB tại Việt Nam. Ngày 10 tháng 8 năm 2006 Thủ tướng Chính phủ đã phê chuẩn quyết định số 184/2006/QĐ-TTg thông qua Kế hoạch quốc gia thực hiện Công ước Stockholm về các hợp chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy. Theo đó, chính phủ Việt Nam cam kết thời hạn dừng sử dụng PCB tại Việt Nam vào năm 2020 và tiêu hủy an toàn vào năm 2028.
  4. 4. 4 Mục lục GIỚI THIỆU VỀ PCB 1 POP và PCB là gì? 7 2 PCB được đưa vào sử dụng như thế nào? 8 3 PCB được sản xuất ở đâu? 9 4 PCB có ưu điểm và nhược điểm gì? 10 5 PCB được sử dụng để làm gì? 11 6 PCB trông như thế nào? 12 7 PCB có thể tìm thấy ở đâu? 12 8 PCB có trong môi trường của Việt Nam không? 13 9 Người Việt Nam có bị phơi nhiễm PCB không? 13 10 PCB sẽ được quản lý như thế nào? 13 PCB TRONG MÔI TRƯỜNG 11 Tại sao PCB có mặt trong môi trường tự nhiên? 14 12 Đã có những quy định gì về ngưỡng tiếp nhận PCB trong môi trường Việt Nam? 14 13 PCB lan truyền trong môi trường như thế nào? 15 14 PCB có tồn tại ở động, thực vật không? 16 15 PCB có bị phân hủy trong môi trường không? 17 16 PCB được đưa vào cơ thể người bằng cách nào? 18 17 PCB có độc không? 19 18 Nguyên nhân nào dẫn đến nhiễm độc PCB? 20 19 Nhiễm độc PCB có biểu hiện gì? 21 20 Con người có thể tiếp nhận bao nhiêu PCB? 22 21 Quy định về PCB trong thực phẩm như thế nào? 22 22 Cần làm gì khi bị phơi nhiễm PCB? 23 23 Làm thế nào để tránh phơi nhiễm PCB? 24 24 Đã có trường hợp nào nhiễm độc PCB chưa? 26 25 Các nạn nhân của PCB được bồi thường thiệt hại ra sao? 28 26 Nhiễm độc PCB tại Việt Nam được trợ cấp thế nào? 29 27 Có quy định gì về an toàn cá nhân khi tiếp xúc với PCB? 30 28 Người sử dụng lao động có trách nhiệm gì? 31 LẤY MẪU, PHÂN TÍCH VÀ KIỂM KÊ PCB 29 Có những cách nào để xác định PCB? 32 30 Xác định PCB từ hồ sơ như thế nào? 33 31 Thử nghiêm PCB đơn giản như thế nào? 34 32 PCB đang được kiểm kê với đối tượng nào? 35 33 Chuẩn bị trước khi lấy mẫu kiểm kê PCB như thế nào? 36 34 Lấy mẫu kiểm kê PCB với máy biến áp như thế nào? 37 35 Lấy mẫu kiểm kê PCB với tụ điện như thế nào? 38 36 Xác định nồng độ PCB trong hỗn hợp nước và dầu như thế nào? 38 37 Các quy định nào về phân tích PCB tại Việt Nam? 39 38 Một hỗn hợp chất lỏng có thể cho các nồng độ PCB khác nhau không? 39 39 Có các phương pháp phân tích PCB trong phòng thí nghiệm nào? 40 40 Cơ quan nào phân tích được PCB? 41 41 Có thể thay thế dầu có PCB được không? 41 PCB VÀ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE
  5. 5. 5 MỤC LỤC XUẤT NHẬP KHẨU PCB 42 Làm thế nào để biết hàng nhập khẩu có PCB? 42 43 Có được phép xuất nhập khẩu PCB không? 43 44 Xuất khẩu PCB từ Việt Nam phải tuân theo quy định gì? 43 45 Nhập khẩu PCB tại Việt Nam phải tuân theo quy định gì? 44 VẬN CHUYỂN PCB 46 Có được phép vận chuyển PCB không? 45 47 Thiết bị vận chuyển PCB cần có dấu hiệu gì? 45 48 Văn bản nào quy định về vận chuyển PCB tại Việt Nam? 46 49 Khi vận chuyển, chủ sở hữu thiết bị, vật liệu, chất thải có PCB cần làm gì? 48 50 Cần có hồ sơ gì khi vận chuyển PCB? 50 51 Cần nhân lực như thế nào khi vận chuyển PCB? 50 52 Phương tiện vận chuyển PCB cần đáp ứng yêu cầu gì? 51 53 Cần bao gói như thế nào khi vận chuyển PCB? 52 54 Hướng dẫn về bao gói khi vận chuyển PCB của Liên hợp quốc như thế nào? 53 55 Cần dán nhãn gì trên hàng hóa, chất thải có PCB khi vận chuyển? 54 56 Các sự cố gì có thể xảy ra khi vận chuyển PCB? 54 57 Phòng ngừa, xử lý sự cố khi vận chuyển PCB như thế nào? 55 SỬ DỤNG VÀ LƯU GIỮ PCB 58 Có được phép sử dụng PCB tại Việt Nam không? 56 59 “Lây nhiễm chéo” PCB là gì? 56 60 Cần trang bị bảo hộ lao động gì khi tiếp xúc với PCB? 57 61 Có được phép lưu giữ PCB không? 58 62 Cơ quan nào quản lý chủ nguồn thải CTNH? 58 63 Khoảng cách tối thiểu của kho lưu giữ PCB? 59 64 Khu vực lưu giữ PCB cần đạt tiêu chuẩn gì? 59 65 Phòng ngừa sự cố PCB khi sử dụng và lưu giữ như thế nào? 62 66 Ứng phó với rò rỉ, tràn đổ dầu có PCB như thế nào? 63 THẢI LOẠI VÀ TIÊU HỦY PCB 67 Văn bản nào quy định việc thải loại và tiêu hủy PCB ? 64 68 Văn bản nào quy định điều kiện vận hành thử nghiệm xử lý PCB? 65 69 Công nghệ khử ô nhiễm và xử lý chất thải có PCB cần đáp ứng yêu cầu gì? 65 70 Súc tráng máy biến thế có PCB như thế nào cho an toàn? 66 71 Cần kiểm soát gì khi xử lý PCB bằng công nghệ đốt? 67 72 Công nghệ xử lý và tiêu hủy PCB nào đang được nghiên cứu ứng dụng tại Việt Nam? 68 73 Đơn vị nào được phép xử lý, tiêu hủy PCB? 68 QUẢN LÝ PCB 74 Đăng ký chủ sở hữu/chủ nguồn thải PCB cần lưu ý những gì? 69 75 Bộ hồ sơ đăng ký chủ sở hữu/chủ nguồn thải PCB gồm những gì? 69 76 Quy trình đăng ký và thẩm định hồ sơ đăng ký chủ sở hữu/chủ nguồn thải PCB như thế nào? 70 77 Lộ trình ngừng sử dụng, và tiêu hủy PCB tại Việt Nam? 71 78 Bắt đầu quản lý PCB an toàn như thế nào? 72 79 Có thể tìm hiểu thêm thông tin PCB ở đâu? 73 80 Dự án hỗ trợ gì cho doanh nghiệp? 74 81 Dự án đã đạt được những kết quả gì? 74 82 Dự án có triển khai giai đoạn tiếp theo không? 74
  6. 6. 6 Bộ CT Bộ Công Thương Bộ LĐTBXH Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Bộ TNMT Bộ Tài nguyên và Môi trường CQQLCNT Cơ quan quản lý chủ nguồn thải CTNH Chất thải nguy hại Cục ATMT Cục Kỹ thuật An toàn và Môi trường Công nghiệp EVN Tập đoàn Điện lực Việt Nam GC Sắc ký khí GC-MS Sắc ký khí khối phổ GEF Quỹ Môi trường Toàn cầu KHQG Kế hoạch Quốc gia thực hiện Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy Luật BVMT Luật Bảo vệ môi trường NHTG Ngân hàng Thế giới (WB) PC Công ty Điện lực PCB Polyclo biphenyl PCCC Phòng cháy chữa cháy POP Chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy QCVN Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia Sở CT Sở Công Thương Sở TNMT Sở Tài nguyên và Môi trường TCMT Tổng cục Môi trường TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TT Thông tư UNEP Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc Danh mục từ viết tắt MỤC LỤC
  7. 7. 7 POP là từ viết tắt của cụm từ tiếng Anh “Persistant Organic Polutant”, là chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy trong môi trường với 4 đặc tính đặc trưng: (1) có độc tính cao, (2) khó phân hủy trong môi trường tự nhiên, (3) có khả năng di chuyển và phát tán xa và (4) có khả năng tích tụ sinh học cao. POP gây nguy hại đến sức khoẻ con người và môi trường. Hiện có 22 nhóm chất POP được quy định trong Công ước Stockholm và sẽ được các nước thành viên của Công ước, trong đó có Việt Nam, tăng cường quản lý, giảm thiểu, tiến tới loại bỏ sản xuất và sử dụng. POP và PCB là gì?1 GIỚI THIỆU VỀ PCB PCB là một trong 22 nhóm chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy (POP) được quy định trong công ước Stockholm, sẽ được dừng sử dụng vào năm 2020 và tiêu hủy an toàn vào năm 2028 tại Việt Nam. PCB là từ viết tắt của cụm từ tiếng Anh Polychlorinated Biphenyls, là một nhóm hợp chất thơm của halogen, được tạo thành khi thay thế từ 1 đến 10 nguyên tử hydro trong phân tử biphenyl bằng các nguyên tử clo. PCB có 10 đồng đẳng và 209 cấu tử, trong đó 130 cấu tử đã được đưa vào sản xuất thương mại. Do ưu điểm nổi trội của PCB là cách điện tốt và không cháy nổ nên từ những năm 1930, PCB đã được sử dụng rộng rãi như một loại phụ gia lý tưởng của chất cách điện trong các thiết bị điện như máy biến áp, tụ điện, trong chất lỏng thủy lực cho các thiết bị nâng hạ và một số ứng dụng dân dụng. Đến nay, PCB không còn được sản xuất nhưng vẫn được sử dụng trong một số hoạt động sản xuất, sinh hoạt và tồn tại trong môi trường.  PCB là hóa chất độc hại thuộc danh mục hóa chất hạn chế sản xuất, kinh doanh tại phụ lục II, Nghị định 26/2011/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 108/2008/NĐ-CP.  PCB là hàng hóa nguy hiểm thuộc nhóm hàng số 9 trong Danh mục hàng hóa nguy hiểm được quy định trong Nghị định số 104/2009/NĐ-CP, 109/2006/ NĐ-CP và 29/2005/NĐ-CP về quy định danh mục hàng hóa nguy hiểm và vận chuyển hàng hóa nguy hiểm bằng phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa,...  PCB là chất thải nguy hại, được quy định tại Thông tư số 12/2011/TT- BTNMT của Bộ Tài nguyên Môi trường về quy định về quản lý CTNH.
  8. 8. 8 PCB không sinh ra trong tự nhiên mà do con người tổng hợp và sản xuất thành các sản phẩm công nghiệp dưới nhiều tên thương mại khác nhau, một phần rất nhỏ PCB cũng được phát sinh không chủ định trong các hoạt động công nghiệp. Sau khi phát hiện ra độc tính của PCB với con người và môi trường, PCB đã lần lượt bị dừng sản xuất tại các nước trên thế giới. Dưới đây là một số mốc thời gian quan trọng: PCB được đưa vào sử dụng như thế nào?2 PCB & ẢNH HƯỞNG ĐẾN MÔI TRƯỜNG, SỨC KHỎE Lần đầu phát hiện ra hóa chất tương tự PCB là sản phẩm phụ của quá trình chưng cất than đá. Tổng hợp được PCB. Công ty hóa chất Swann, Aniston, bang Alabama, Mỹ bắt đầu thương mại hóa sản phẩm PCB. PCB được tôn vinh như môt loại hóa chất hoàn hảo nhất trong công nghiệp. Tạp chí “Vệ sinh công nghiệp và độc chất học” công bố kết quả nghiên cứu về mối liên kết giữa PCB và bệnh gan. Công ty General Electric bắt đầu sử dụng PCB trong các thiết bị điện được sản xuất tại nhà máy Ft. Edward ở bờ phía đông của sông Hudson (Mỹ) và sau đó tiếp tục mở rộng sử dụng PCB tại nhà máy trên thác Hudson vào năm 1952. Đến năm 1977, công ty này đã thải bỏ từ 90 đến 590 tấn PCB ra dòng sông, mọi hoạt động đánh bắt và tiêu thụ cá đã bị dừng hẳn khi phát hiện ra PCB tại sông Hudson. Lần đầu tiên các nhà khoa học nhận thức được PCB gây hại cho môi trường khi tiến sĩ Jensen công bố kết quả nghiên cứu và có kết luận về khả năng tích tụ sinh học trong chuỗi thức ăn của PCB. 1.300 cư dân vùng Kyushu (Nhật Bản) phát bệnh sau khi ăn dầu cám gạo (yusho) bị nhiễm PCB. Nhiều cư dân lập tức có các triệu chứng bao gồm nhiễm độc clo nặng, mắc bệnh đường hô hấp và giảm thị lực. 2 trong số 12 trẻ em đã chết non và hầu hết các em bé có dấu hiệu bệnh do PCB gây ra. Các nhà khoa học đã đưa ra các minh chứng liên quan đến phơi nhiễm PCB gồm: dị tật bẩm sinh, trọng lượng sơ sinh nhỏ và các ảnh hưởng khác do phơi nhiễm clo. Dự thảo đầu tiên về cấm PCB được đề xuất. Một số vụ ngộ độc tập thể cũng như ô nhiễm PCB được báo cáo. PCB đi vào chuỗi thức ăn và được phát hiện trong thực phẩm, đặc biệt là cá, gia cầm, sữa và các sản phẩm từ sữa. Công ước Stockholm được thông qua. Việt Nam trở thành thành viên thứ 14 tham gia Công ước và cam kết dừng sử dụng PCB năm 2020 và tiêu hủy an toàn vào năm 2028. 1865 1881 1929 1935 1937 1947 1966 1968 Từ năm 1970 2001
  9. 9. 9 Theo thống kê, trong giai đoạn từ 1930 đến 1993, 11 nước gồm: Mỹ, Đức, Liên Xô cũ, Anh, Pháp, Nhật, Ý, Tây Ban Nha, Tiệp Khắc, Trung Quốc và Phần Lan đã sản xuất khoảng 1,3 triệu tấn PCB, trong đó Mỹ là nước sản xuất nhiều nhất (642 nghìn tấn), sau đó là nước Đức (159 nghìn tấn) và Liên Xô cũ (142 nghìn tấn). Việt Nam không sản xuất PCB, nhưng đã nhập khẩu các thiết bị điện, thiết bị công nghiệp và các ứng dụng dân dụng có chứa PCB. PCB được sản xuất ở đâu?3 Quốc gia Nhà sản xuất Sản lượng (tấn) Năm Mỹ Monsanto 641.246 1930 - 1977 Đức Bayer AG 159.062 1930 - 1983 Liên Xô cũ Orgsteklo 141.800 1939 - 1990 Pháp Prodelec 134.654 1930 - 1984 Anh Monsanto 66.542 1954 - 1977 Nhật Bản Kanegafuchi 56.326 1954 - 1972 Ý Caffaro 31.092 1958 - 1983 Tây Ban Nha S.A. Cros 29.012 1955 - 1984 Cộng hòa Séc Chemco 21.482 1959 - 1984 Trung Quốc Xian 8.000 1960 - 1979 Nhật Bản Misubishi 2.461 1969 - 1972 Phần Lan Electrochemical Co. 1.000 1966 - 1970 Phần Lan Zaklady Azotowe 697 1974 - 1977 Mỹ Geneva Industries 454 1971 - 1973 11 nước 14 nhà sản xuất 1.293.828 1930 - 1993 GIỚI THIỆU VỀ PCB
  10. 10. 10 PCB có ưu điểm và nhược điểm gì?4 Ưu điểm Nhược điểm PCB có đủ 4 tính chất của hợp chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và môi trường như sau:  Có độc tính cao: PCB được xếp vào nhóm 1, nhóm gây ưng thư cho con người;  Khó phân hủy trong môi trường tự nhiên: PCB tồn tại lâu dài trong môi trường tự nhiên;  Di chuyển và phát tán xa: PCB được tìm thấy ở cả những khu vực xa nguồn phát thải, không có hoạt động công nghiệp như Bắc Cực, Nam Cực hay trong trầm tích của đại dương;  Có khả năng tích tụ sinh học cao: PCB được hấp thụ dễ dàng vào mô mỡ và tích tụ trong cơ thể sinh vật theo chuỗi thức ăn. PCB được tổng hợp thành công năm 1881 như là một sản phẩm phụ của quá trình chưng cất than đá và được sản xuất thương mại vào năm 1929. Trong giai đoạn này, PCB được tôn vinh và sử dụng rộng rãi như một loại “hóa chất hoàn hảo nhất trong công nghiệp”. Từ năm 1937, các nghiên cứu đã lần lượt chỉ ra mối liên hệ giữa PCB và sức khỏe con người cũng như khả năng tích tụ sinh học của PCB qua chuỗi thức ăn. Các trường hợp ngộ độc tập thể và ô nhiễm PCB cho thấy mức độ nguy hại của PCB đến môi trường và con người. Từ năm 1970, các nước sản xuất PCB lần lượt ban hành lệnh cấm sản xuất. Năm 2001, Công ước Stockholm được thông qua với sự tham gia của 129 nước (tính tới năm 2014 là 179 nước), trong đó có Việt Nam. Theo đó, Chính phủ Việt Nam cam kết dừng sử dụng PCB vào năm 2020 và tiêu hủy an toàn vào năm 2028. PCB có các ưu điểm của một loại hóa chất “hoàn hảo nhất trong công nghiệp” như:  Ổn định ở nhiệt độ cao, rất khó cháy, chỉ hoàn toàn cháy ở nhiệt độ trên 1000 O C;  Chịu được axit, kiềm và hóa chất tương đối tốt;  Ổn định trong môi trường ôxi hóa và hydrat hóa trong các hệ thống kỹ thuật;  Tan ít trong nước, nhưng tan tốt trong chất béo;  Truyền nhiệt tốt, áp suất hơi thấp;  Dẫn điện kém, là chất cách điện tốt.
  11. 11. 11 PCB được sử dụng như là chất phụ gia, thành phần nguyên liệu trong các sản phẩm công nghiệp khác nhau. Trong các hệ thống kín: PCB có trong thành phần của:  Chất cách điện hoặc dung dịch làm mát trong các máy biến áp;  Dung dịch điện môi trong các tụ điện;  Chất lỏng thủy lực trong các thiết bị nâng, xe tải hay bơm cao áp (đặc biệt trong công nghiệp khai thác mỏ). Trong các hệ thống mở: PCB có trong thành phần của:  Chất bôi trơn trong dầu và mỡ;  Chất chống thấm nước và chất chống cháy trong gỗ, giấy, vải và da;  Chất phủ bề mặt trong sản xuất giấy;  Chất phụ gia trong keo hồ, sơn hay lớp bảo vệ chống xói mòn;  Thuốc trừ sâu;  Chất xúc tác polyme hoá trong hóa dầu;  Dầu ngâm trong kính hiển vi;  Chất bịt kín trong ngành xây dựng, ngành sản xuất ô tô. PCB được sử dụng để làm gì?5 Phần lớn PCB hiện còn được sử dụng trong chất cách điện của tụ điện và máy biến áp. Các thiết bị này có thể chứa từ vài mg đến hàng trăm nghìn mg PCB trên một kg dầu. Hợp chất PCB (nguyên chất hay lẫn với các chất khác) đã từng được sử dụng rất rộng rãi trong công nghiệp và đời sống. GIỚI THIỆU VỀ PCB
  12. 12. 12 PCB trông như thế nào?6 Ở trạng thái nguyên chất, PCB tồn tại ở dạng lỏng, sệt hoặc tinh thể, không mùi, không vị, không màu hoặc màu vàng nhạt. Ở nhiệt độ thấp, PCB không kết tinh mà đóng rắn thành nhựa. Trên thị trường, các sản phẩm thương mại của PCB là những hỗn hợp ở dạng lỏng, sệt có màu sắc thay đổi từ trong suốt đến vàng nhạt. PCB có hàm lượng clo càng cao thì độ sệt càng cao và màu càng đậm. PCB (Polyclobiphenyl) là hợp chất thơm của halogen, được tạo thành khi thay thế từ 1 đến 10 nguyên tử hiđro trong phân tử biphenyl bằng các nguyên tử clo. PCB có 10 đồng đẳng và 209 đồng phân, trong đó 130 đồng phân được đưa vào sản xuất thương mại từ những năm 1930. PCB lưu hành trên thị trường như một phụ gia trong sản phẩm hàng hóa với hàm lượng rất nhỏ và không thể phát hiện PCB bằng mắt thường. PCB có thể tìm thấy ở đâu?7 Mặc dù không còn được sản xuất nữa nhưng PCB vẫn còn tồn lưu trong các sản phẩm, hàng hóa và môi trường. Sản phẩm, hàng hóa: PCB có thể được tìm thấy trong sản phẩm, hàng hóa được sản xuất trước năm 2000 hoặc các sản phẩm, hàng hóa bị ô nhiễm hoặc ô nhiễm chéo PCB  Công nghiệp: Máy biến áp, tụ điện, máy cắt, thiết bị nâng hạ thủy lực…;  Dân dụng: Linh kiện điện tử, sản phẩm chống cháy, chống thấm, sơn, chất kết dính trong tòa nhà cũ... Môi trường: PCB có thể tìm thấy trong môi trường tự nhiên và trong các thành phần của chuỗi thức ăn  Môi trường tự nhiên: đất, nước, không khí, chủ yếu là trong các trầm tích;  Chuối thức ăn: sinh vật thủy sinh, thủy sản (trong nước) và gia cầm (trên cạn)...
  13. 13. 13 PCB có trong môi trường của Việt Nam không?8 GIỚI THIỆU VỀ PCB Việt Nam không sản xuất PCB nhưng đã nhập khẩu dầu, thiết bị có PCB. Trong quá trình sử dụng, PCB đã bị rò rỉ hoặc thải ra môi trường. Các nghiên cứu đã chỉ ra môi trường Việt Nam đang bị ô nhiễm PCB. Cụ thể:  Các mẫu trầm tích lấy từ sông Nhuệ, Tô Lịch, Lừ, Sét, Kim Ngưu và hồ Yên Sở năm 2010 có nồng độ PCB tương đối cao (1,3 - 384 ng/g), tương đương với các điểm ô nhiễm PCB trên thế giới như cảng Alexandria (Ai cập), Cảng Macao (Trung Quốc). Nồng độ PCB trong trầm tích này tăng lên đáng kể so với thời điểm năm 1997 (dao động từ 0,70 - 40 ng/g).  PCB trong trầm tích tại sông Sài Gòn - Đồng Nai, kênh rạch và cửa sông vùng phát triển công nghiệp nhất thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2007 dao động trong khoảng 0,05 - 150 ng/g.  PCB trong nước tại các sông Nhuệ, Tô Lịch, Lừ, Sét, Kim Ngưu và hồ Yên Sở tại Hà Nội năm 2009 dao động từ 8,6 - 88 ng/l, tương đối cao so với các điểm ô nhiễm PCB được công bố trên thế giới (9 - 40 ng/l). Người Việt Nam đang bị phơi nhiễm PCB. Theo nghiên cứu “Chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy: mức độ ô nhiễm môi trường và sự phơi nhiễm đối với con người” của Tiến sỹ Từ Bình Minh (Khoa Hóa học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội) và các cộng sự vào năm 2007, ước tính PCB tiếp nhận hàng ngày (DI-daily intake) là 66ng/người/ngày (tổng PCB). Lượng PCB tiếp nhận qua sữa mẹ của trẻ nhỏ theo trọng lượng cơ thể tại một số điểm ở Hà Nội là 250 ng/kg/ngày và tại một số điểm tại thành phố phố Hồ Chí Minh là 340 ng/kg/ngày (tổng PCB) theo nghiên cứu về “Tồn dư các chất hữu cơ khó phân hủy có clo trong sữa mẹ tại Hà Nội và Tp.Hồ Chí Minh, Việt Nam” của Tiến sỹ Nguyễn Hùng Minh (Tổng cục Môi trường) và các cộng sự năm 2003 dựa trên kết quả khảo sát năm 2000 và 2001. Người Việt Nam có bị phơi nhiễm PCB không?9 PCB sẽ được quản lý như thế nào?10 Chính phủ Việt Nam cam kết sẽ dừng sử dụng PCB vào năm 2020 và tiêu hủy an toàn vào năm 2028. Các công việc đang được thực hiện gồm kiểm kê các thiết bị chứa PCB, xây dựng các văn bản pháp luật nhằm quản lý an toàn PCB, xây dựng các hướng dẫn kỹ thuật về nhận diện, đăng ký, đóng gói, dán nhãn, lưu giữ, vận chuyển, khử ô nhiễm và xử lý dầu, thiết bị, vật liệu có PCB. Chi tiết tham khảo tại trang web www.pops.org.vn.
  14. 14. 14 Tại sao PCB có mặt trong môi trường tự nhiên?11 Thải bỏ sản phẩm cũ có PCB (thiết bị điện tử, đồ dùng có nhựa, sơn...) ở khu dân cư hoặc bãi chôn lấp thông thường. Sự cố tràn và rò rỉ dầu có PCB (từ các thiết bị điện như máy biến áp, tụ điện hoặc thiết bị công nghiệp như máy nâng hạ thủy lực) Đốt rác có PCB ở khu dân cư. Lưu giữ và tiêu hủy bất hợp pháp hoặc không đúng quy cách các chất thải có PCB . Vận hành bãi thải nguy hại có PCB không đúng quy định. Vận hành lò đốt chất thải công nghiệp không đúng quy định. PCB trong môi trường tự nhiên Đã có những quy định gì về ngưỡng tiếp nhận PCB trong môi trường Việt Nam? 12 Việt Nam đã ban hành các quy định sau (áp dụng cho tổng PCB):  QCVN 07:2009/BTNMT về ngưỡng chất thải nguy hại quy định giá trị tối đa của PCB trong chất thải là 5 ppm.  QCVN 40: 2011/BTNMT về nước thải công nghiệp: giá trị tối đa cho phép trong nước thải công nghiệp khi xả vào nguồn nước được dùng cho mục đích cấp nước sinh hoạt là 0,003 mg/l và nguồn nước không dùng cho mục đích cấp nước sinh hoạt là 0,01 mg/l.  QCVN 43:2012/BTNMT về chất lượng trầm tích: giá trị giới hạn PCB trong trầm tích nước ngọt là 277 µg/kg và trầm tích nước mặn, nước lợ là 189 µg/kg. Môi trường Áp dụng tại Giới hạn tối đa Môi trường Áp dụng tại Giới hạn tối đa Không khí tại nơi làm việc Mỹ 0,5 - 1 mg/m3 (tùy theo tỷ lệ % clo) Nước mặt Bỉ 7 ng/l CH Séc 0,01 μg/l Đức 0,7 - 1,1 mg/m³ Nước ngầm Hà Lan 0,01 μg/l Hà Lan 1 mg/Nm3 Nhật 0,1 mg/Nm³ Đất Hà Lan 1 mg/kg đất khô Không khí trong nhà Đức 3000 ng/Nm³ Canada 1,3 mg/kg (đất nông nghiệp) Mỹ 300 ng/Nm3 (học sinh 6-12 tuổi) Thái Lan 2,2 mg/kg Ngưỡng tiếp nhận PCB vào môi trường của một số nước trên thế giới:
  15. 15. 15 PCB lan truyền trong môi trường như thế nào?13 Một trong những đặc điểm của PCB là khả năng phát tán xa và rộng. Khi được thải vào môi trường, PCB có thể di chuyển với một khoảng cách dài và tồn tại trong môi trường theo chuỗi thức ăn. PCB được tìm thấy trong đất, nước, trầm tích, và bay hơi một phần nhỏ vào không khí. Thông qua chu trình tuần hoàn không khí và sự luân chuyển của nước, PCB có thể di chuyển rất xa nơi phát thải. PCB đã được tìm thấy trong mô mỡ của động vật và cả con người sống ở Bắc cực, nơi không có các hoạt động công nghiệp. Trong môi trường nước: Quá trình lắng đọng trầm tích của PCB diễn ra mạnh. Quá trình tích lũy PCB trong trầm tích cho phép lưu giữ PCB trong một khoảng thời gian dài, và do đó PCB thường tồn tại với hàm lượng tương đối cao trong các loại trầm tích. Khi nhiệt độ môi trường tăng cao hơn, PCB tái hòa tan một phần nhỏ từ trầm tích vào nước và bám vào hơi nước để bay hơi từ nước vào không khí. Trong môi trường đất: Do có kích thước lớn và ít tan trong nước, PCB có khuynh hướng tách khỏi pha nước và hấp phụ trên bề mặt đất, trầm tích, hạt keo lơ lửng. Trong không khí: PCB bám trong bụi khí, được vận chuyển đến môi trường nước và đất nhờ quá trình lắng đọng khô và lắng đọng ướt (ví dụ: mưa, tuyết) hoặc do côn trùng vận chuyển thâm nhập vào đất. PCB TRONG MÔI TRƯỜNG Nước Đất Không khí Tiếp xúc qua da Trầm tích Thức ăn Mẹ sang con Nước Hô hấp Nguồn thải
  16. 16. 16 PCB có tồn tại ở động, thực vật không?14 PCB có thể tích lũy trong thực vật (như cây lương thực) thông qua việc hấp thu dinh dưỡng từ đất. PCB tồn tại trong động vật theo thời gian thông qua chuỗi thức ăn. PCB được tìm thấy trong các mô mỡ của động vật sống trong nước và trên mặt đất. Đặc biệt, PCB tồn tại với hàm lượng cao trong động vật bậc cao của chuỗi thức ăn. Các loài động vật có vú, cá lớn trong chuỗi thức ăn và động vật đáy có xu hướng tích lũy PCB với hàm lượng cao. PCB có thể được phân hủy hay biến đổi một phần trong một số loài động vật có vú cũng như các loài bậc thấp như côn trùng và các loài động vật không xương sống, chim, cá. Mô phỏng sự tích tụ PCB trong các sinh vật biển (nồng độ PCB tính bằng mg/l hoặc mg/kg chất béo) (Nguồn: http://worldoceanreview.com)
  17. 17. 17 PCB có bị phân hủy trong môi trường tự nhiên nhưng chậm. Trong khí quyển, PCB có xu hướng phản ứng với ozone và nước dưới tác dụng của ánh sáng mặt trời. Kết quả của các phản ứng này là nguyên tử clo bị tách ra khỏi phân tử PCB. PCB chứa càng nhiều nguyên tử clo thì phản ứng xảy ra càng chậm. Thời gian cần cho một nửa số lượng PCB (ban đầu) bị phân hủy dao động từ 3,5 đến 83 ngày đối với các phân tử có 1 đến 5 nguyên tử clo. Trong môi trường nước, phân tử PCB bị phá vỡ do quá trình quang phân (photolysis). Các phân tử PCB có số nguyên tử clo từ 7 trở lên có thể hấp thụ các bước sóng dài, nên tốc độ quang phân của các phân tử này cao hơn các phân tử PCB có ít nguyên tử clo hơn. Trong vùng nước nông, dưới tác động của ánh sáng mặt trời mùa hè, ước tính thời gian bán phân hủy số lượng phân tử PCB có chứa từ 1 đến 4 nguyên tử clo là từ 17 đến 210 ngày. Quá trình quang phân diễn ra chậm hơn vào mùa đông. Trong môi trường đất và trầm tích, PCB chủ yếu bị phân hủy bởi các vi sinh vật. Sự phân hủy PCB phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm cả số lượng và vị trí của các nguyên tử clo, nồng độ PCB, các loại vi sinh vật, các chất dinh dưỡng có sẵn và nhiệt độ. Mặc dù chậm, sự phân hủy PCB bởi các vi sinh vật có thể xảy ra ngay cả khi không có oxy trong đất và trầm tích. PCB có bị phân hủy trong môi trường không?15 PCB TRONG MÔI TRƯỜNG PCB không dễ dàng bị phân hủy mà có xu hướng tồn tại bền vững trong mọi thành phần môi trường. Mức độ phân hủy hoặc chuyển hóa PCB phụ thuộc vào số lượng và vị trí nguyên tử clo. Trong phòng thí nghiệm, so với phân tử PCB có nhiều nguyên tử clo, phân tử PCB chứa ít nguyên tử clo hơn có khả năng tan trong nước cao hơn, điểm sôi thấp hơn và dễ bị phân hủy hơn. PCB có thời gian bán hủy trung bình trong đất, trầm tích, nước mặt khoảng 6 năm. Ánh sáng mặt trời đóng vai trò quan trọng trong sự phân hủy của PCB trong không khí, nước. Vi sinh vật xúc tiến quá trình phân hủy PCB trong đất, trầm tích.
  18. 18. 18 PCB được đưa vào cơ thể người và tích tụ trong cơ thể thông qua những con đường chính sau: (1) Tiêu hóa: PCB được đưa vào cơ thể khi ăn uống thức ăn bị nhiễm PCB hoặc nuốt không chủ định dầu và vật liệu có PCB. Thức ăn là nguồn lây nhiễm PCB phổ biến nhất cho con người thông qua chuỗi thức ăn, đặc biệt với nguồn thức ăn là cá ở những lưu vực bị nhiễm PCB và các sản phẩm từ sữa bị nhiễm PCB. So với các trường hợp nhiễm PCB qua thức ăn, các trường hợp nhiễm PCB từ nước uống ít gặp hơn do PCB ít tan trong nước. Tuy nhiên PCB có thể bị rò rỉ vào nguồn nước uống nếu sử dụng các máy bơm dùng dầu cũ có PCB (khi máy bơm hỏng, dầu có PCB có thể rò rỉ làm ô nhiễm nước uống) hoặc nguồn nước đó tiếp nhận PCB do rò rỉ, tràn đổ. (2) Hô hấp: PCB được đưa vào cơ thể khi hít phải khí, bụi bị nhiễm PCB. (3) Tiếp xúc qua da: PCB được đưa vào cơ thể khi tiếp xúc trực tiếp với dầu, vật liệu có PCB. (4) Truyền từ mẹ sang con: PCB cũng được truyền từ mẹ sang con qua quá trình mang thai hoặc cho con bú. PCB được tìm thấy trong gan, mô tế bào, não, da và máu, thậm chí cả trong máu ở cuống rốn. Con người có thể hấp thụ và tích lũy PCB qua đường tiêu hóa Con người có thể hấp thụ và tích lũy PCB qua đường hô hấp PCB được đưa vào cơ thể người bằng cách nào?16 Con người có thể hấp thụ và tích lũy PCB do tiếp xúc qua da
  19. 19. 19 Trong số 209 cấu tử của PCB, có tới 12 PCB đồng phẳng có độ độc tương đương từ 0,00003 đến 0,1 lần so với cấu tử có tính độc cao nhất trong nhóm chất Dioxin. PCB thương mại được sử dụng là tập hợp nhiều cấu tử PCB, trong đó có cả các đồng phẳng này. LD50 (hay nồng độ cần thiết để giết chết 50% một quần thể sinh vật trong điều kiện nhất định) của PCB đối với chuột qua đường miệng là 1 g/kg trọng lượng cơ thể. TÁCĐỘNGCỦAPCBĐẾNSỨCKHỎE CONNGƯỜI Phát sinh các khối u, ung thư Tác động tới hệ nội tiết Tác động tới hệ sinh sản Tác động tới hệ tiêu hóa Phát sinh các bệnh ngoài da Tác động đến hệ miễn dịch Tác động tới hệ thần kinh PCB có thể tồn tại lâu dài trong mô mỡ và tích lũy trong cơ thể, gây tác hại nghiêm trọng đối với sức khỏe như ung thư, tác động đến hệ nội tiết (rối loạn nội tiết) và sự phát triển của trẻ nhỏ (ảnh hưởng đến hệ thần kinh, chỉ số IQ). Phơi nhiễm PCB có thể gây ra các bệnh liên quan tới hệ thần kinh như tê liệt, đau đầu, run rẩy chân tay. Phơi nhiễm PCB có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh sản của con người, làm giảm khả năng sinh sản của nữ giới và giảm số lượng tinh trùng ở nam giới. PCB có liên quan đến các chứng phát ban và ngứa, đặc biệt là nguy cơ gây ung thư hệ tiêu hoá, gan và da. Hàm lượng PCB trong máu cao có thể liên quan tới bệnh ung thư hệ bạch huyết. Một vài nghiên cứu đã tìm ra mối quan hệ về liều lượng – phản ứng giữa các hàm lượng PCB trong huyết tương và u lympho không Hodgkin (ung thư hạch không Hodgkin) là một bệnh ung thư hệ bạch huyết. Nhiều nghiên cứu cho thấy nếu phơi nhiễm PCB diễn ra trong thời kỳ mang thai và cho con bú có thể ảnh hưởng đến sự sinh truởng và phát triển của trẻ sơ sinh, dẫn đến phát triển chậm, cũng như làm giảm khả năng miễn dịch. PCB có độc không?17 PCB là hóa chất có độc tính thuộc nhóm 1 là nhóm chất gây ung thư, được coi là “sát thủ vô hình” với sức khỏe con người. Trong sản xuất cũng như sinh hoạt, khi tiếp xúc với các chất độc hại như PCB, dù trực tiếp hay gián tiếp qua chuỗi thức ăn, PCB được tích tụ đến một ngưỡng nhất định mới phát sinh ra các triệu chứng có thể nhận biết. Khi đó, việc điều trị là hết sức khó khăn và hệ quả có thể ảnh hưởng đến thế hệ tiếp theo.
  20. 20. 20 Nguyên nhân nào dẫn đến nhiễm độc PCB?18 PCB & ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE Tại nơi làm việc:  Tiếp xúc với các thiết bị điện như máy biến áp, tụ điện có PCB.  Tiếp xúc với các loại dầu và chất thải có PCB như dầu cách điện, dầu thủy lực.  Chịu ảnh hưởng của sự cố liên quan đến PCB. Môi trường xung quanh:  Ăn uống thức ăn nhiễm PCB.  Hít thở không khí có PCB tại khu vực ô nhiễm PCB.  Tiếp xúc với đất, nước nhiễm dầu rò rỉ có PCB từ thiết bị điện như máy biến áp, tụ điện, và các thiết bị sử dụng dầu cách điện, dầu thủy lực cũ khác. Trong nhà:  Tiếp xúc với thiết bị điện, điện tử cũ có PCB.  Truyền từ mẹ sang con qua quá trình mang thai và cho con bú.
  21. 21. 21 PCB có thể gây ra các ảnh hưởng cấp tính và mãn tính đối với sức khỏe. Trong trường hợp cấp tính, cơ quan đầu tiên bị PCB tác động là gan, gây thương tổn như nổi mụn, cháy da và bỏng mắt. Với trường hợp mãn tính, PCB có thể tồn tại lâu dài trong mô mỡ và tích lũy trong cơ thể, gây tác hại nghiêm trọng đến sức khỏe như ung thư, tác động đến hệ miễn dịch, hệ nội tiết, hệ thần kinh, hệ sinh sản, hệ tiêu hóa và sự phát triển của trẻ (ảnh hưởng hệ thần kinh, chỉ số IQ). PCB được tìm thấy trong gan, mô tế bào, não, da và máu, thậm chí cả trong máu ở cuống rốn. Nhiễm độc PCB đối với người và động vật thường được biểu hiện qua các triệu chứng sau: 1. Nhiễm độc cấp tính:  Chán ăn, buồn nôn, đau vùng bụng, phù mặt và tay;  Bỏng da, trầy da, thay đổi cấu trúc của da và móng tay;  Chức năng gan và hệ thống miễn dịch thay đổi;  Đau đầu, suy nhược thần kinh, hoa mắt, mất trí nhớ, hoảng loạn và bất lực. 2. Nhiễm độc mãn tính:  Ban đỏ trên mặt, cổ, vai, cánh tay, ngực và bụng (đặc biệt quanh rốn và bìu);  Da trở nên khô và ngứa nhiều, các mụn trứng cá không gây viêm, các nang lông chứa bã nhờn và keratin;  Bệnh toàn thân có các biểu hện như viêm gan với chứng gan to, rối loạn tiêu hóa, huyết niệu, bỏng mắt, bất lực (thường là biến chứng), biến đổi một số men trong máu và triglyxerit. Nhiễm độc PCB có biểu hiện gì?19 PCB & ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE Biểu hiện bị nhiễm độc PCB trong vụ Yoshu 1968 Nhiễm độc mãn tính với nồng độ PCB dù nhỏ cũng có khả năng dẫn đến phá hủy gan, rối loạn sinh sản và đặc biệt là biến đổi gen, gây hàng loạt bệnh nguy hiểm như ung thư, quái thai, dị dạng và những vấn đề khác.
  22. 22. 22 Con người có thể tiếp nhận bao nhiêu PCB?20 Tổ chức Y tế Thế giới WHO khuyến cáo ngưỡng tiếp nhận vào cơ thể người có thể chấp nhận được qua đường miệng với các PCB đồng phẳng tương tự Dioxin như sau:  Theo trọng lượng cơ thể TDI (tolerable daily intake): 2 x 10-3 ng/kg/ngày  Trung bình theo ngày MDI (mean daily intake): 49 x 10-3 ng/ngày Quốc gia Ngưỡng tiếp nhận Đối tượng áp dụng Ba Lan 0,818 µg/kg/ngày Trẻ nhũ nhi Cộng hòa Slovakia 2,65 µg/kg/ngày Trẻ sơ sinh Canada 1 µg/kg/ngày Áp dụng chung Một số quốc gia trên thế giới đã đưa ra ngưỡng tiếp nhận ước tính hàng ngày đối với tổng PCB (hỗn hợp nhiều đồng loại PCB giống và không giống dioxin) như sau: PCB & ẢNH HƯỞNG ĐẾN MÔI TRƯỜNG, SỨC KHỎE Quy định về PCB trong thực phẩm như thế nào?21 Ủy ban Châu Âu đã ban hành Quy định số 1881/2006 ngày 19/12/2006 về giới hạn tối đa dư lượng Dioxin và các chất PCB tương tự Dioxin (WHO-PCDD/F-PCB-TEQ) trong thực phẩm như sau: Thực phẩm Giới hạn tối đa Thực phẩm Giới hạn tối đa Thực phẩm từ lợn 1,5 pg/g chất béo Sữa và sản phẩm từ sữa 4,0 pg/g chất béo Thực phẩm từ gia cầm 4,0 pg/g chất béo Chất béo và dầu thực vật 1,5 pg/g chất béo Thực phẩm từ bò và cừu 4,5 pg/g chất béo Trứng và sản phẩm có trứng 6,0 pg/g chất béo
  23. 23. 23 Sau khi áp dụng biện pháp sơ cứu, nạn nhân cần được đưa đến bệnh viện để kiểm tra và điều trị nếu nhận thấy có các triệu chứng nhiễm độc PCB. PCB & ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE Cần làm gì khi bị phơi nhiễm PCB?22 Rửa bằng nước ấm và xà phòng Chất lỏng có PCB tiếp xúc với da Chất lỏng có PCB tiếp xúc với mắt Rửa mắt với nước ấm trong vòng 15 phút, và luôn giữ mắt mở to Chất lỏng có PCB đi vào miệng và dạ dày Súc miệng với nước. Không được uống bất kỳ nước gì khác và đến gặp bác sỹ ngay Tiếp xúc với môi trường không khí có nồng độ PCB cao Đưa người bị phơi nhiễm ra khu vực ngoài trời Các loại tiếp xúc Sơ cứu
  24. 24. 24 Sử dụng mặt nạ hô hấp với bộ lọc khí hữu cơ và bụi khi tiếp xúc với PCB hoặc có sự cố tràn đổ dầu biến thế nhiễm PCB. Không ăn và đặt thức ăn gần những thiết bị/vật liệu nhiễm hoặc nghi ngờ nhiễm PCB. Thay thế các thiết bị chiếu sáng sử dụng đèn huỳnh quang cũ trong nhà, trường học và nơi làm việc. Loại bỏ và tránh không tiếp xúc trực tiếp với các thiết bị này. Rửa tay bằng nước ấm và xà phòng sau khi tiếp xúc với thiết bị/ vật liệu nhiễm PCB. Tránh ăn các loại cá, động vật vỏ cứng tại các nguồn nước bị nghi nhiễm PCB. Khi chế biến cá cần loại bỏ da, chất béo, nấu bằng cách nướng, bỏ lò để giảm lượng chất béo. Tránh ăn các sản phẩm động vật nhiều chất béo như thịt đỏ, gia cầm, các sản phẩm từ sữa, trứng,...nghi nhiễm PCB. Cắt bỏ phần mỡ và chọn các phương pháp nấu ăn ít chất béo như: nướng, quay, nấu áp suất cao. Tránh rán thịt bằng mỡ lợn hoặc bơ. Thay thế các đồ gia dụng cũ như tivi, tủ lạnh cũ từ trước năm 1979. Khi các thiết bị này có PCB, quá trình sử dụng có thể làm rò rỉ một lượng nhỏ PCB vào không khí. Sử dụng các phương tiện bảo hộ cá nhân thích hợp (ví dụ vật liệu PPE) để bảo vệ da khỏi sự tiếp xúc trực tiếp với PCB. Làm thế nào để tránh phơi nhiễm PCB?23
  25. 25. 25 Tránh các tụ điện và máy biến áp cũ: Các tụ điện và máy biến áp cũ vẫn có thể chứa dầu có PCB trong quá trình hoạt động. Tránh tiếp xúc hoặc chỉ tiếp xúc khi đã được trang bị các biện pháp phòng hộ an toàn với các thiết bị này cho đến khi chắc chắn chúng không có PCB. Kiểm tra PCB đối với các sản phẩm cũ: Một số vật lệu dân dụng cũ có sử dụng sơn, vữa trát, ván lợp nhựa đường, giấy hắc ín… có thể có PCB (đôi khi ở mức độ cao). Liên lạc với cơ quan có thẩm quyền về cách thức xác định và loại bỏ các sản phẩm này nếu phát hiện thấy có PCB. Khi phát hiện thấy có PCB, tránh để vật liệu tiếp xúc với da và lan truyền trong khu vực sử dụng cho đến khi tình trạng được kiểm soát. Không tự động đốt các vật liệu có PCB. Lưu ý đến các khu công nghiệp cũ: PCB tại các cơ sở công nghiệp, khu công nghiệp cũ có thể đã bị rò rỉ và phát thải ra môi trường trước đó. Tìm hiểu lịch sử của nơi làm việc, các tòa nhà và bãi thải cũ. Hạn chế tối đa các hoạt động tại khu vực làm việc đã từng có các thiết bị điện, tụ điện, máy biến áp cũ. Giảm bụi bẩn trong nhà: Đơn giản chỉ cần giữ nhà sạch sẽ giảm nguy cơ tiếp xúc bụi ô nhiễm. PCB & ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE
  26. 26. 26 Đã có trường hợp nào nhiễm độc PCB chưa?24 Có nhiều trường hợp nhiễm độc PCB, bao gồm cả ngộ độc tập thể: Năm 1915, lần đầu tiên các biểu hiện do nhiễm độc PCB được phát hiện tại công ty hóa chất Swann (Mỹ) sau khi công ty này sử dụng PCB (chưa được sản xuất thương mại chính thức) để sản xuất vỏ đạn cho quân đội Hoa Kỳ và đã để lại hàng loạt các di chứng sau đó. Năm 1933, 23 trong số 24 công nhân trong nhà máy của Công ty hóa chất Swann xuất hiện mụn mủ trên mặt và cơ thể, đồng thời có biểu hiện mệt mỏi, mất cảm giác ngon miệng và các bệnh ngoài da khác. Đây chính là những dấu hiệu điển hình về nhiễm độc khi tiếp xúc với PCB. Năm 1936, một quan chức cấp cao của sở Y tế công cộng Hoa Kỳ mô tả một người phụ nữ và con của cô ấy đã bị nổi mụn khắp cơ thể và tổn thương về da do đơn thuần tiếp xúc với quần áo của công nhân. Ngoài những tổn thương da, các triệu chứng ngộ độc có hệ thống đã xảy ra ở những công nhân làm việc trong điều kiện không khí có PCB. Năm 1968, vụ Yusho ở Nhật Bản đã ghi nhận ngộ độc hóa chất với hơn 14.000 người, sau khi ăn dầu ăn chiết xuất từ cám của hãng Kanemi Soko. Dầu ăn sản xuất từ cám này đã bị nhiễm PCB thông qua bộ phận trao đổi nhiệt của dây chuyền sản xuất. Trong số 14.000 người này, có tới 1.853 người bị phơi nhiễm PCB rất nặng, với các chứng bệnh mãn tính suốt đời. Nhiều gia đình ở tỉnh Fukuoka và Nagasaki mang các chứng bệnh kỳ quái tập thể như chân tay run rẩy, da nổi chàm,... Em bé Nhật Bản bị nhiễm độc PCB trong vụ Yoshu 1968
  27. 27. 27 PCB & ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE Năm 1979, một vụ nhiễm độc trên diện rộng tương tự như vụ Yusho đã xảy ra tại Đài Loan (vụ Yuchen). Một tai nạn máy móc đã làm chất PCB xâm nhập vào dầu cám. Khoảng 2.000 người đã bị ngộ độc sau khi ăn phải dầu cám bị nhiễm PCB. Năm 1981, nhà khoa học Maroni và các cộng sự đã báo cáo 15 trường hợp có triệu chứng của bệnh trứng cá và/hoặc viêm nang lông và viêm da khi kiểm tra 80 công nhân tại các cơ sở sản xuất tụ điện tại Ý. Các công nhân này đều đang làm việc ở môi trường có nồng độ PCB từ 48 - 275 µg/m3 và có nồng độ PCB trong máu dao động từ 300 - 500 ppb. Năm 1996, nghiên cứu của các nhà khoa học tại Canada đã chỉ ra rằng phụ nữ ăn cá ở Ngũ Đại hồ (Great Lake) sinh ra những đứa trẻ có triệu chứng phản xạ bất thường, dấu hiệu tự kỷ và ít chú ý đến các kích thích thính giác và thị giác. Đây được coi là hậu quả của việc xả thải PCB xuống sông River, Vịnh Green và Hồ Michigan thuộc Ngũ Đại Hồ từ những năm 1954. Năm 1999, sau khi xảy ra sự cố để 25 lít dầu máy biến áp có PCB chảy ra một khu thu gom chất thải tái chế làm thức ăn cho gia súc, Chính quyền Bỉ đã tiến hành phân tích 55.000 mẫu gia súc, gia cầm. Kết quả phân tích cho thấy nồng độ PCB tại một số gia cầm cao hơn 100 lần so với ngưỡng cho phép tại Bỉ. Tổng chi phí để giải quyết hậu quả này là hơn 1 tỷ đô la Mỹ. Năm 2012, Chính quyền Oldenburg (Đức) đã phát hiện PCB có trong trứng gà tại một trang trại chăn nuôi. Một số trứng này đã được bán ở các địa điểm khác nhau. Mũi của cô bé bị chuyển màu đen do hậu quả nhiễm độc PCB trong vụ Yuchen
  28. 28. 28 Các nạn nhân của PCB được bồi thường thiệt hại ra sao?25 Năm 1968, vụ tai nạn PCB nổi tiếng Yusho đã làm ngộ độc trực tiếp trên 1.800 người và gây ảnh hưởng tới 14.000 người. Công ty Kanami Soko đã sử dụng “Kaneclor 400” là sản phẩm của công ty hoá chất Kanegafuchi làm dung môi trong qui trình khử mùi dầu cám. Năm 1982, tòa án tỉnh Fukuoka công nhận 363 bệnh nhân nhiễm độc và buộc hai công ty gây ô nhiễm dầu ăn là Kanemi Soko và Kanegafuchi cùng Chính phủ Nhật đền bù khoản bồi thường 8,4 tỷ yên, trong đó chính phủ Nhật chịu trách nhiệm thiếu sót trong quản lý, không có biện pháp ngăn chặn kịp thời tình trạng ô nhiễm để xây ra trên diện rộng. Năm 1985, tòa thượng thẩm tỉnh Fukuoka xác nhận 719 nạn nhân khác và yêu cầu hai công ty hóa chất nêu trên chi trả 3,3 tỷ yên và chính phủ chi trả 1,4 tỷ yên. Từ đó đến nay, các nạn nhân khác đang tiếp tục khởi kiện Chính phủ và hai công ty gây ra ngộ độc PCB. Năm 1979, có khoảng 2000 sinh viên, nhân viên thuộc trường Huei-ming (Taichung, Đài Loan) bị ngộ độc thức ăn có PCB trong dầu cám. Một khoản ngân sách 151.000 đô la Mỹ đã được bố trí ngay lập tức để hỗ trợ bồi thường cho các nạn nhân. Hiện nay chính phủ Đài Loan tiếp tục cân nhắc việc tiếp tục hỗ trợ các nạn nhân PCB, trong đó bao gồm cả chi phí kiểm tra PCB với mức chi 900 đô la Mỹ cho một xét nghiệm Năm 2003, tòa án tại Anniston (Alabana, Hoa Kỳ) đã đưa ra phán xét vụ kiện Mosanto và công ty con là Solutia với 20.000 nguyên đơn chịu ảnh hưởng của PCB. Theo đó Mosanto bị phạt 700 triệu đô la Mỹ, trong đó 600 triệu đô la dùng để bồi thường cho nạn nhân bị nhiễm PCB. Ngoài việc bồi thường bằng tiền mặt, một phòng khám y tế - môi trường, cơ sở nghiên cứu ở Anniston với chi phí 75 triệu đô la Mỹ sẽ được thiết lập trong 20 năm để cung cấp thuốc miễn phí theo đơn thuốc và khám sức khỏe. Hiện chưa có quy định cụ thể về mức bồi thường thiệt hại đối với người lao động và cộng đồng bị phơi nhiễm PCB. Tuy nhiên khi xảy ra sự cố phơi nhiễm PCB, ngoài chi phí khắc phục sự cố môi trường, chi phí bồi thường thiệt hại cho các nạn nhân phơi nhiễm PCB là rất lớn.
  29. 29. 29 Việt Nam chưa có chế độ trợ cấp và bồi thường cho người bị phơi nhiễm PCB. Hiện tại có một số quy định về trợ cấp và bồi thường có liên quan sau: Thông tư số 10/2003/TT-BLĐTBXH ngày 18/4/2003 của Bộ LĐTBXH về Hướng dẫn việc thực hiện chế độ bồi thường và trợ cấp đối với người lao động bị tai nạn lao động (TNLĐ), bệnh nghề nghiệp. Cụ thể: Quyết định số 09/2008/QĐ-BYT ngày 20/2/2008 của Bộ Y tế quy định danh mục các bệnh, dị dạng, dị tật có liên quan đến phơi nhiễm chất độc hóa học/dioxin gồm 17 bệnh sau: Ung thư phần mềm, u lympho không Hodgkin, u lympho Hodgkin, ung thư phế quản - phổi, ung thư khí quản, ung thư thanh quản, ung thư tiền liệt tuyến, ung thư gan nguyên phát, bệnh đa u tủy xương ác tính, bệnh thần kinh ngoại biên cấp tính và bán cấp tính, tật gai sống chẻ đôi, bệnh trứng cá do clo, bệnh đái tháo đường type 2, bệnh Porphyrin xuất hiện chậm, các bất thường sinh sản, các dị dạng, dị tật bẩm sinh (đối với con của người bị nhiễm chất độc hóa học/dioxin), và rối loạn tâm thần. Hiện tại các chế độ trợ cấp cho các nạn nhân phơi nhiễm chất độc hóa học/dioxin mới chỉ được xác định đối với các trường hợp người có công với cách mạng (nạn nhân chất độc màu da cam), chưa có quy định cụ thể với các trường hợp phơi nhiễm chất độc hóa học khác. Mức suy giảm khả năng lao động Mức bồi thường Mức trợ cấp Điều kiện Từ 81% trở lên hoặc chết 30 tháng lương 12 tháng lương TNLĐ xảy ra do lỗi của người sử dụng lao động TNLĐ xảy ra lần nào thì bồi thường, trợ cấp lần đó Đối với bệnh nghề nghiệp phải có kết luận của cơ quan Pháp y Trên 10% - dưới 81% Cứ tăng 1% mức suy giảm được cộng thêm 0,4 tháng tiền lương và trợ cấp lương (nếu có) 5% - 10% 1,5 tháng lương 0,6 tháng lương PCB & ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE Nhiễm độc PCB tại Việt Nam được trợ cấp thế nào?26
  30. 30. 30 Có quy định gì về an toàn cá nhân khi tiếp xúc với PCB?27 Ngày 29/12/2008, Bộ LĐTBXH đã ra Quyết định số 68/2008/QĐ- BLĐTBXH về trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân cho người lao động làm nghề, công việc có yếu tố nguy hiểm, độc hại. Trong đó, Danh mục trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân cho người lao động làm nghề, công việc có yếu tố nguy hiểm, độc hại đã quy định các lĩnh vực công việc có thể tiếp xúc với PCB như:  Thí nghiệm dầu, thay dầu, lọc dầu, tái sinh dầu máy biến áp;  Xử lý nguyên liệu sản xuất sơn, mực in (sàng sẩy hóa chất, lọc dầu); nghiền sơn, nghiền mực; pha sơn, lọc sơn, đóng hộp;  Làm việc ở các phòng thí nghiệm, xét nghiệm, kiểm nghiệm hàng hóa tiếp xúc với các loại hóa chất. Quy định về yêu cầu sử dụng bảo hộ cá nhân trong các điều kiện làm việc có khả năng phơi nhiễm PCB nêu trên chưa tính đến việc giảm thiểu rủi ro khi tiếp xúc với PCB: theo Quyết định này, khi làm các công việc nguy hiểm nêu trên người lao động cần sử dụng các thiết bị bảo hộ cá nhân bao gồm: quần áo vải dầy, mũ vải, khẩu trang lọc hơi, khí độc, găng tay chống xăng, dầu, mỡ, giầy vải chống dầu, ủng cao su chống dầu, và xà phòng. Trong khi chưa có tiêu chuẩn về bảo hộ lao động cụ thể cho PCB, các yêu cầu về an toàn khi tiếp xúc với PCB có thể được tham khảo tại:  Tiêu chuẩn TCVN 5507:2002 (mục 8) về Hóa chất nguy hiểm - Quy phạm an toàn trong sản xuất, kinh doanh, sử dụng, bảo quản và vận chuyển;  Thông tư liên tịch Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội - Bộ Y tế - Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam số 14/1998/TTLT-BLĐTBXH-BYT- TLĐLĐVN về hướng dẫn việc tổ chức thực hiện công tác bảo hộ lao động trong doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh. PCB là loại hóa chất, hàng hóa và chất thải nguy hại. Việc tiếp xúc với PCB có tác động tiêu cực đến sức khỏe và cần được coi là một nghề độc hại, nguy hiểm. Mặc dù vậy, Việt Nam chưa có quy định cụ thể để bảo vệ an toàn cá nhân khi tiếp xúc với PCB và bồi thường thiệt hại cho các trường hợp phơi nhiễm PCB.
  31. 31. 31 PCB & ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE Trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc bố trí công việc có yếu tố nguy hiểm, có hại, có nguy cơ gây tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp được quy định trong Nghị định số 45/2013/NĐ -CP hướng dẫn chi tiết một số điều của Bộ Luật Lao động về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và an toàn lao động, vệ sinh lao động. Cụ thể, người sử dụng lao động có trách nhiệm:  Kiểm tra, đánh giá các yếu tố nguy hiểm, có hại, đề ra các biện pháp loại trừ, giảm thiểu các mối nguy hiểm, có hại, cải thiện điều kiện lao động, chăm sóc sức khỏe cho người lao động;  Tổ chức đo lường các yếu tố có hại ít nhất 01 lần trong một năm, lập hồ sơ lưu giữ và theo dõi theo quy định pháp luật;  Trang bị phương tiện kỹ thuật, y tế để bảo đảm ứng cứu, sơ cứu kịp thời khi xảy ra sự cố, tai nạn lao động;  Xây dựng phương án xử lý sự cố, ứng cứu khẩn cấp và tổ chức đội cấp cứu tại chỗ theo quy định pháp luật. Đội cấp cứu phải được huấn luyện kỹ năng và thường xuyên tập luyện. Người sử dụng lao động có trách nhiệm gì?28 Ban clo ở người do tác động của PCB Mặc dù chưa có quy định cụ thể về trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với việc quản lý PCB tại doanh nghiệp, người sử dụng lao động nên:  Tăng cường truyền thông về PCB và các tác động của PCB đến sức khỏe người lao động;  Chủ động nhận diện các thiết bị, vật liệu có PCB;  Quản lý an toàn các thiết bị có PCB hoặc nghi nhiễm PCB.
  32. 32. 32 Có những cách nào để xác định PCB?29 7 PCB & ẢNH HƯỞNG ĐẾN MÔI TRƯỜNG, SỨC KHỎE PCB không thể xác định được bằng mắt thường. Tùy theo mục đích và yêu cầu của việc xác định tồn lưu PCB trong môi trường nói chung và PCB trong thiết bị, vật liệu nói riêng, có thể sử dụng một trong các phương pháp thử nghiệm sau: Phương pháp sàng lọc hồ sơ  Nguyên tắc: Các thiết bị, vật liệu chưa thay đổi thành phần từ khi sản xuất, có sử dụng dầu từ các công ty sản xuất PCB hoặc dầu thương mại có PCB là có PCB;  Ưu điểm: Tiết kiệm thời gian, chi phí;  Nhược điểm: Phải đảm bảo thiết bị không được thay thế, sửa chữa trong suốt quá trình sử dụng (nguyên gốc);  Ứng dụng: Sàng lọc, chỉ nhận diện thiết bị nguyên gốc có PCB. Phương pháp thử nghiệm PCB đơn giản  Nguyên tắc: Dựa trên các đặc điểm của PCB hoặc thành phần clo trong PCB để phân biệt với dầu không có clo;  Ưu điểm: Tiết kiệm thời gian, chi phí;  Nhược điểm: Độ chính xác thấp;  Ứng dụng: Sàng lọc, nhận diện thiết bị, vật liệu không có PCB. Phương pháp thử nhanh  Nguyên tắc: Oxy hóa clo hữu cơ (trong PCB) thành clo vô cơ (Cl- ) và xác định PCB thông qua tổng clo;  Ưu điểm: Sử dụng thiết bị đo nhanh, tiết kiệm thời gian, chi phí, thuận tiện khi sử dụng tại hiện trường;  Nhược điểm: Độ chính xác, độ nhậy và chọn lọc thấp, chỉ có thể áp dụng với các mẫu có nồng độ PCB cao (lớn hơn 2 ppm);  Ứng dụng: Sàng lọc, nhận diện thiết bị không có PCB và nghi nhiễm PCB. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm  Nguyên tắc: Sử dụng phương pháp sắc ký để phân tích thành phần và nồng độ của từng loại cấu tử PCB và nồng độ tổng PCB;  Ưu điểm: Phân tích được nhiều loại mẫu, độ chính xác, độ nhậy và tính chọn lọc cao;  Nhược điểm: Đắt tiền, tốn thời gian, yêu cầu cán bộ phân tích có hiểu biết và kỹ năng phân tích;  Ứng dụng: Xác định chính xác nồng độ PCB. Phương pháp sử dụng bộ thử nhanh và phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm yêu cầu có thiết bị và được thực hiện bởi các cán bộ phân tích và đơn vị đã qua đào tạo.
  33. 33. 33 LẤY MẪU, PHÂN TÍCH VÀ KIỂM KÊ PCB Xác định PCB từ hồ sơ như thế nào?30 Có 2 nhóm đối tượng nghi nhiễm dầu PCB cao nhất: (1) Thiết bị điện nguyên dạng (chưa thay dầu) và được sản xuất trước năm 2001 hoặc không rõ năm sản xuất và (2) thiết bị điện đã được thay dầu. Với nhóm 1, có thể căn cứ vào danh mục loại dầu thường sử dụng để xác định thiết bị đó có PCB không. Các thiết bị điện chưa thay dầu có xuất xứ và/hoặc sử dụng các loại dầu thương mại dưới đây là thiết bị có PCB (theo danh mục của UNEP). Thiết bị không sử dụng dầu thương mại từ danh sách này không có nghĩa là không có PCB. Danh sách đầy đủ các MBA và tụ điện có PCB tham khảo tại www.pops.org.vn Xuất xứ Hãng sản xuất/ Loại MBA Dầu sử dụng Liên xô cũ ТНЗ, ТНЗП, ТНЗПУ, ТНЗС, ТНП, ТНПУ, ТНР, ТНРУ; ТНЗ-25/10; ТНЗ-40/10;... Hexol, Santothern, Santovac, Sat-T-America, Siclonyl, Solvol, Sorol, Soval, Sovol, Sovtol, TCD Mỹ General Elect. (750kVA); Westinghouse (750kVA); General Electric (750kVA); Of. Elec. Tech. (25kVA); Of. Elec. Tech. (25kVA); UNELEC (250 kVA); Apirorlio, Areclor, Arochlor, Arochlors, Aroclor/ Arochlor(s), Arubren, Asbestol, Bakola 131,Biphenyl, Cloresil, Chlophen, Chloretol, Chlorextol, Đức DL800Voltawerke; TC, C, IVDCL, CDsl; Ask/Askarel/Askael, Auxol, Bakola, Biclor, Blacol, Chlorphen, Ý Abestol, Aceclor, Adkarel, ALC, Apirolio, Diarol, Dicolor, Diconal, Disconon, DK, Pháp TP, TXP, MiTR, ISITHP Elenex, Hywol, Non-Flamol, Olex-sf-d, Orophene, Pheaoclor, Pheneclor, Anh Aroclor, Askarel ,Pyroclor, Inclor Tây Ban Nha Phenoclor, Pyralene Tiệp TO Hexol ,Santothern, Santovac, Sat-T-America, Siclonyl, Solvol, Sorol, Soval, Sovol, Sovtol, TCD Ba lan TAO, TO, TOC, TON, TOH, TOF, TOW Chlorfin, Chlorinal/Chlorinol, Chlorinated biphenyl, Chlorinated diphenyl, Nhật Electrophenyl, Inertenn, Kanechlor, Kaneclor, Kennechlor, pyralène, Santosol,
  34. 34. 34 Các phương pháp thử nghiệm đơn giản dưới đây được thực hiện trên thiết bị, vật liệu chưa được xác định có PCB hay không. Các thử nghiệm này không đòi hỏi các máy móc phân tích chuyên dụng và chuyên gia phân tích. Các thử nghiệm này nên được sử dụng ở giai đoạn khảo sát ban đầu bởi chúng không định lượng hàm lượng PCB hay xác nhận chắc chắn sự có mặt của PCB. Phương pháp thử tỷ trọng (mẫu dầu) Phương pháp này dựa vào sự khác nhau về tỷ trọng của dầu có PCB và nước. Nếu dầu có PCB thì tỷ trọng sẽ lớn hơn nước do đó sẽ chìm xuống trong khi đó dầu khoáng thì nhẹ hơn nước. Phương pháp này chỉ phù hợp khi hàm lượng PCB có trong dầu tương đối cao (trên 300 ppm). Có thể tiến hành phương pháp này như sau:  Rót một ít nước vào ống nghiệm 10 ml;  Cho một vài giọt dầu vào ống nghiệm; Giữ yên ống nghiệm một lúc, sau đó quan sát lớp dầu, nước. Nếu lớp dầu lắng xuống đáy của ống nghiệm chứng tỏ tỷ trọng của dầu lớn hơn 1 và dầu này có thể có PCB. Nếu lớp dầu nổi lên trên bề mặt nước thì đây có thể là dầu khoáng (hoặc dầu có PCB ở nồng độ < 300 ppm) có tỷ trọng nhỏ hơn 1. Phương pháp thử tỷ trọng Thử nghiệm PCB đơn giản như thế nào?31 Phương pháp thử sự có mặt của clo (mẫu dầu) Phương pháp này kiểm tra sự có mặt của clo trong mẫu dầu để từ đó xác định sự có mặt của PCB. Sự có mặt của PCB được xác định thông qua quan sát màu sắc của ngọn lửa khi đốt mẫu dầu cần thử trên sợi dây đồng. Clo sẽ làm ngọn lửa có màu xanh khi dầu được đốt trên sợi dây đồng. Việc đổi màu này chứng tỏ trong mẫu dầu có thể có PCB vì loại dầu có PCB có chứa clo trong khi dầu khoáng thông thường lại không chứa clo.
  35. 35. 35 PCB đang được kiểm kê với đối tượng nào?32 Trong khuôn khổ dự án quản lý PCB tại Việt Nam, các loại thiết bị điện (máy biến áp, tụ điện, TU/TI, các loại thiết bị công nghiệp sử dụng cơ cấu nâng hạ và các loại dầu tái chế là đối tượng cần lấy mẫu, phân tích và kiểm kê PCB). Thứ tự ưu tiên lấy mẫu phân tích PCB đối với các máy biến áp, TU/TI và dầu lưu giữ tại chỗ được trình bày dưới đây. LẤY MẪU, PHÂN TÍCH VÀ KIỂM KÊ PCB Nhóm đối tượng Thứ tự ưu tiên lấy mẫu phân tích Nhóm 1. Sử dụng dầu nguyên gốc, sản xuất từ năm 2001 trở về trước hoặc không có nhãn mác 1 Thiết bị thuộc danh mục UNEP (câu 30) 2 Thiết bị không thuôc danh mục UNEP Nhóm 2. Sử dụng dầu không nguyên gốc 3 Thiết bị rò rỉ, gần trường học, bệnh viện, tòa nhà, khu vui chơi giải trí, chợ (khoảng cách dưới 500 m) 4 Thiết bị rò rỉ không thuộc nhóm trên (3) 5 Thiết bị kín thuộc hệ thống truyền tải 6 Thiết bị kín thuộc nhà máy điện 7 Thiết bị kín thuộc hệ thống phân phối được đặt tại tỉnh, thành phố đông dân (trên 1000 người/m2 ) 8 Thiết bị còn lại không thuộc nhóm trên (3-7) Nhóm 3. Sử dụng dầu nguyên gốc, sản xuất trong nước sau năm 2001 9 Thiết bị gần trường học, bệnh viện, tòa nhà, khu vui chơi giải trí, chợ (khoảng cách dưới 500 m) 10 Thiết bị còn lại không thuộc nhóm trên (9) Việc xác định PCB trong các tụ điện được áp dụng theo phương pháp sàng lọc từ hồ sơ (do không thay dầu) và chỉ lấy mẫu phân tích với các tụ đện không còn sử dụng. Thứ tự lấy mẫu phân tích và kiểm kê với máy biến áp, TU/TI Nhóm đối tượng Thứ tự ưu tiên lấy mẫu phân tích Dầu tuần hoàn, tái sử dụng, dầu thải từ các thiết bị điện 1 Dầu lưu giữ gần trường học, bệnh viện, tòa nhà, khu vui chơi giải trí, chợ (khoảng cách dưới 500 m) 2 Dầu lưu giữ còn lại, có lượng lưu giữ từ cao xuống thấp Thứ tự lấy mẫu phân tích và kiểm kê với dầu lưu giữ tại chỗ
  36. 36. 36 Chuẩn bị trước khi lấy mẫu kiểm kê PCB như thế nào?33 Trước khi lấy mẫu dầu máy biến áp cần xác nhận đúng máy cần lấy mẫu. Trong trường hợp lấy mẫu khi máy biến áp đang hoạt động phải tuân thủ hướng dẫn, quy định an toàn tại nơi lấy mẫu. Chỉ lấy mẫu khi có mặt kỹ sư điện phụ trách trạm/khu vực. Cần đặc biệt chú ý khi thao tác với máy biến áp lớn vì áp suất thường lớn. Người thao tác không nên ở vị trí đối diện với van xả dầu. Vị trí lấy mẫu là qua van xả dầu ở đáy máy biến áp hoặc qua nắp đổ dầu bằng cách sử dụng bơm tay. Không nên lấy mẫu ở bình giãn nở vì mẫu không mang tính đại diện. Điền thông tin vào phiếu lấy mẫu. Khi lấy mẫu cần đặt khay kim loại dưới van xả. Đặt túi/thùng đựng rác thải, vật liệu hút/hấp phụ dầu, giấy và giẻ lau ngay bên cạnh vị trí lấy mẫu. Mặc trang phục bảo hộ (quần áo, mũ, găng tay, kính, khẩu trang, giày/ủng). Cần có sự giúp đỡ của cộng sự, không được thực hiện lấy mẫu một mình. Nếu không thể lấy mẫu khi máy đang hoạt động thì phải tắt máy. Cần xin ý kiến người vận hành trước khi tắt máy. Nếu không được phép tắt máy và không thể lấy mẫu thì ghi chú vào phiếu lấy mẫu.
  37. 37. 37 Lấy mẫu kiểm kê PCB với máy biến áp như thế nào?34 Dùng giẻ lau sạch van. Dùng mỏ lết mở van, ốc cho đến khi có dầu chảy thành dòng nhỏ thì dừng lại. Dùng khay hứng để loại bỏ dầu cặn ban đầu. Sau khi đã hoàn thành các bước chuẩn bị, công tác lấy mẫu dầu máy biến áp như sau: Mở chai đựng mẫu và giữ ở dưới van xả (lưu ý phải đeo găng tay). Lấy lượng mẫu khoảng 20 - 50 ml, sau đó đóng van lại. Cần lưu ý tránh dầu chảy ra ngoài trong suốt quá trình lấy mẫu và phải có khay hứng ngay bên dưới. Nếu lấy mẫu qua nắp đổ dầu thì dùng pipet hút đủ lượng dầu cần lấy rồi cho chảy vào chai đựng mẫu. Sau khi lấy đủ lượng mẫu, đóng nắp chai mẫu lại và dùng giẻ lau lau sạch dầu dính xung quanh chai. Dán 2 nhãn giống nhau (có thể kèm theo phiếu thông tin mẫu): một nhãn lên máy biến áp vừa lấy mẫu và một nhãn lên chai đựng mẫu, đảm bảo các thông tin sau được nhận diện gồm tên chủ sở hữu máy, công suất máy, mã kiểm kê (nếu có), mã số của mẫu, năm sản xuất, nhà sản xuất, vị trí đặt máy, ngày lấy mẫu. Đặt chai đựng mẫu vào giá. Khi các giá này đầy thì đặt vào thùng đựng mẫu. Hoàn tất việc lấy mẫu  Lau sạch miệng van xả bằng giẻ lau. Kiểm tra kỹ và đảm bảo van đã được khóa chặt, không bị rỉ dầu ra ngoài;  Dùng giẻ lau, giấy, vật liệu hấp phụ làm sạch các vết dầu rơi vãi hay bị đổ, tràn ra ngoài. Sau đó, dùng dung môi n-hexan để rửa và lau sạch lại bằng giẻ. Giấy và giẻ lau sau đó phải được bỏ vào túi/thùng đựng rác thải nguy hại;  Kiểm tra phiếu điền thông tin lấy mẫu, đảm bảo các thông tin đã được điền đầy đủ và chính xác;  Thu dọn hiện trường sạch sẽ. LẤY MẪU, PHÂN TÍCH VÀ KIỂM KÊ PCB
  38. 38. 38 Lấy mẫu kiểm kê PCB với tụ điện như thế nào?35 Do tụ điện được thiết kế kín hoàn toàn nên chỉ có thể lấy mẫu bằng cách phá vỏ. Chính vì lý do này, việc lấy mẫu và phân tích chỉ thực hiện trên các tụ điện đã thải loại. Nếu có nhiều tụ điện của cùng một seri, chỉ cần lấy 2 mẫu đại diện của seri này. Lấy mẫu tụ điện lớn  Cắt, khoan, trích lớp vỏ tụ điện (chú ý: để tránh dầu có PCB chảy ra ngoài, phải chọn vị trí cắt, khoan, trích phù hợp và kích thước không quá lớn, đủ để lấy mẫu bằng pipet);  Lấy mẫu dầu PCB trong tụ điện bằng pipet loại dùng 1 lần. Gắn kín bằng keo epoxy sau khi lấy mẫu xong;  Mẫu sau khi lấy phải được bảo quản và đưa đến các phòng thí nghiệm phân tích PCB để thực hiện phân tích. Lấy mẫu tụ điện nhỏ  Trải tấm lót thấm dầu lên sàn nơi thao tác và chuẩn bị sẵn khay hứng dầu (bằng inox là tốt nhất);  Dùng cưa sắt cắt xung quanh đỉnh vỏ tụ điện;  Nhấc phần đỉnh tụ điện ra để kéo cuộn dây ra ngoài;  Dùng dụng cụ cạy khoảng 1 cm3 lớp cách điện và lớp tiếp xúc;  Lấy mẫu bằng pipet dùng 1 lần hoặc dụng cụ lấy mẫu nhỏ phù hợp;  Mẫu sau khi lấy phải được bảo quản và đưa đến các phòng thí nghiệm phân tích PCB để thực hiện phân tích. Trong hỗn hợp nước và dầu chỉ cần xác định PCB trong pha dầu. Do là loại hóa chất kỵ nước và có tính không phân cực, PCB sẽ tập trung ở trong pha dầu. Nồng độ PCB xác định được trong pha dầu được coi là nồng độ PCB trong hỗn hợp nước và dầu. Xác định nồng độ PCB trong hỗn hợp nước và dầu như thế nào? 36
  39. 39. 39 Các quy định nào về phân tích PCB tại Việt Nam?37 Hiện nay, Việt Nam đã ban hành các TCVN sau đây về phân tích PCB: TCVN 8170-1:2009 (EN 1528- 1:1996), Phần 1: Yêu cầu chung Các phương pháp xác định các dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và các chất PCB trong các sản phẩm thực phẩm chứa chất béo TCVN 8170-2:2009 (EN 1528- 2:1996), Phần 2: Chiết chất béo, thuốc BVTV, PCB và xác định hàm lượng chất béo Các quy trình chiết tách chất béo có chứa thuốc bảo vệ thực vật và các dư lượng PCB từ các nhóm khác nhau của thực phẩm chứa chất béo TCVN 8170-3:2009 (EN 1528- 3:1996), Phần 3: Phương pháp làm sạch Các phương pháp làm sạch mẫu phân tích, bao gồm loại bỏ mỡ và các lipid có thể gây nhiễu TCVN 8170-4:2009 (EN 1528- 4:1996), Phần 4: Phương pháp xác định, phép thử khẳng định và các qui trình khác Hướng dẫn về một số kỹ thuật được khuyến cáo để xác định dư lượng thuốc BVTV và các hợp chất PCB trong thực phẩm chứa chất béo, các phép thử khẳng định và đưa ra quy trình làm sạch để loại lipit khi phân tích mẫu có hàm lượng chất béo cao. 1 2 3 4 TT Tên Tiêu chuẩn Việt Nam Nội dung 5 TCVN 8061:2009 về chất lượng đất, xác định hóa chất bảo vệ thực vật clo hữu cơ và polyclo biphenyl - Phương pháp sắc ký khí với Detector bẫy electron Tiêu chuẩn này quy định phương pháp định lượng PCB dựa trên 7 cấu tử PCB, áp dụng cho mọi loại đất và dưới các điều kiện quy định trong tiêu chuẩn này, có thể đạt được giới hạn phát hiện từ 0,1 µg/kg đến 0,4 µg/kg. Trong trường hợp hỗn hợp nhiều chất lỏng từ nhiều nguồn khác nhau được thu gom về cùng một bể chứa nhưng chúng không hòa trộn hoàn toàn với nhau, khi đó hỗn hợp chất lỏng có thể cho các nồng độ PCB khác nhau. Hỗn hợp chất lỏng sẽ được tiêu hủy theo các yêu cầu áp dụng cho mức nồng độ PCB cao nhất phát hiện được trong hỗn hợp chất lỏng. Dự án Quản lý PCB tại Việt Nam đang phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để xây dựng và ban hành 2 tiêu chuẩn về “phân tích PCB trong dầu” và “phân tích PCB trong đất/trầm tích”. Dự kiến 2 tiêu chuẩn này sẽ được ban hành vào đầu năm 2015. LẤY MẪU, PHÂN TÍCH VÀ KIỂM KÊ PCB 38 Một hỗn hợp chất lỏng có thể cho các nồng độ PCB khác nhau không?
  40. 40. 40 Có các phương pháp phân tích PCB trong phòng thí nghiệm nào? 39 Các phương pháp phân tích PCB trong phòng thí nghiệm gồm có: phân tích công cụ (phương pháp sắc ký khí), phân tích hóa học (phương pháp điện hóa và so màu) và phân tích hóa sinh (ELISA – hấp thụ miễn dịch liên kết enzyme) Phân tích công cụ Phân tích hóa học Phân tích hóa sinh Ứng dụng  Phạm vi ứng dụng rộng rãi đối với hầu hết các loại mẫu môi trường, sinh vật  Chủ yếu ứng dụng cho mẫu nước, dầu hoặc các mẫu thể rắn  Chủ yếu là các mẫu nước hoặc các mẫu thể rắn nhưng ít đòi hỏi phải qua xử lý mẫu phức tạp Ưu điểm  Phân tích được nhiều loại mẫu (phạm vi ứng dụng rộng)  Độ chính xác, độ nhạy (giới hạn phát hiện cỡ chục ng/kg) và tính chọn lọc cao, có thể phân tích được nhiều chất đồng loại  Lượng mẫu tiêu tốn ít  Là phương pháp tiêu chuẩn  Đơn giản trong thao tác và xử lý mẫu, dễ sử dụng  Thời gian phân tích nhanh  Hiệu quả kinh tế cao  Sử dụng linh hoạt ngoài hiện trường  Độ nhạy cao (giới hạn phát hiện cỡ 0,05 – 5 ppm)  Đơn giản trong thao tác và xử lý mẫu, dễ sử dụng  Thời gian phân tích nhanh. Trong một số trường hợp, hiệu quả kinh tế hơn phương pháp hoá học Nhược điểm  Chi phí phân tích cao, cần nhiều thời gian phân tích và quy trình phân tích phức tạp  Đòi hỏi kỹ năng phân tích và cán bộ phân tích có trình độ  Không thể phân tích được ngoài hiện trường  Chỉ có thể áp dụng với các mẫu có nồng độ PCB cao > 2 ppm, kết quả mang tính chất định tính và bán định lượng  Độ chính xác, độ nhạy và chọn lọc thấp vì phụ thuộc vào hóa chất, dụng cụ và bộ thử của hãng sản xuất  Chỉ có độ chính xác trong một khoảng nồng đô nhất định từ 0,03 - 1 ppm (kết quả phân tích mang tính chất bán định lượng)  Độ chọn lọc kém, không phù hợp với các mẫu có nền phức tạp  Kém linh hoạt vì phụ thuộc vào hóa chất, dụng cụ và bộ thử của hãng sản xuất
  41. 41. 41 Việc lấy mẫu, phân tích PCB cần được thực hiện bởi các phòng thí nghiệm đảm bảo một trong các năng lực sau: 1. Có chứng chỉ VILAS đổi với chỉ tiêu PCB phù hợp 2. Được xác nhận đủ năng lực quan trắc môi trường theo nghị định số 27/2013/ NĐ-CP và Thông tư số 42/2013/TT-BTNMT 3. Được Tổng cục Môi trường xác nhận có đủ năng lực và phương pháp phân tích PCB phù hợp. Danh sách các phòng thí nghiệm phân tích PCB đã đạt kết quả phân tích tốt trong đợt kiểm tra liên phòng thí nghiệm năm 2011 và năm 2013 của Dự án quản lý PCB tại Việt Nam: Cơ quan nào phân tích được PCB?40 Có thể thay thế dầu có PCB được không?41 Hoàn toàn có thể thay thế các loại dầu có PCB bằng các loại dầu sau: Silicon, hydrocarbon béo, Poly-a-olefin (hydrocarbon tổng hợp), chlorinated benzenes, esters (hỗn hợp của pentaerithritol và acid béo)... Tên cơ sở Địa chỉ Công ty thí nghiệm điện Miền Nam – TCT Điện lực Miền Nam 22 BIS Phan Đăng Lưu, phường 6, quận Bình Thạnh, Tp. Hồ Chí Minh Công ty TNHH Một thành viên Khoa học Công nghệ Hoàn Vũ 112A Lương Thế Vinh, quận Tân Phú, Tp. Hồ Chí Minh Trung tâm Công nghệ Môi trường TP. HCM - Viện Công nghệ Môi trường - Viện KHCN Việt Nam Số 1 Mạc Đĩnh Chi, quận 1, Tp. Hồ Chí Minh Trung tâm Nghiên cứu Công nghệ Môi trường và Phát triển Bền vững (CETASD) 334 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội PTN Độc học Môi Trường - Viện Môi trường và Tài nguyên (IER) 142 Tô Hiến Thành, quận 10, Tp. Hồ Chí Minh PTN Giám sát và Phân tích Môi Trường - Trạm Quan trắc và Phân tích Môi trường Lao động - Viện Nghiên cứu KHKT Bảo hộ Lao động 99 Trần Quốc Toản, Hoàn Kiếm, Hà Nội PTN Nông sản Thực phẩm - Công ty Intertek Việt Nam KĐT Nam Sông Cần Thơ, quận Cái Răng, Tp.Cần Thơ PTN Phân tích Độc chất Môi trường - Viện Công nghệ Môi trường - Viện KHCN Việt Nam Nhà A30, 18 Hoàng Quốc Việt, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội Phòng phân tích PCB - Trung tâm Kỹ thuật Môi trường và An toàn Hóa chất Số 2 Phạm Ngũ Lão, Hoàn Kiếm, Hà Nội LẤY MẪU, PHÂN TÍCH VÀ KIỂM KÊ PCB
  42. 42. 42 Thông tin về thành phần và nồng độ PCB (nếu có) sẽ được xác định trên nhãn hóa chất và phiếu an toàn hóa chất (MSDS) được nhà sản xuất cung cấp kèm với hàng hóa, thiết bị nhập khẩu. Khi không có nguồn thông tin này, cần lấy mẫu và phân tích xác định nồng độ PCB. Nhãn hóa chất Phiếu an toàn hóa chất  Tên hóa chất;  Tên cơ sở sản xuất;  Thành phần cơ bản của hóa chất;  Nồng độ của các hóa chất;  Biểu trưng nguy hiểm theo tiêu chuẩn;  Thông báo nguy hiểm (hazard statement) theo tiêu chuẩn;  Yêu cầu ngăn ngừa rủi ro. (precaution).  Thông tin của công ty;  Tên sản phẩm;  Thành phần các chất nguy hiểm;  Nhận dạng đặc tính nguy hiểm về vật lý, cháy nổ, sức khỏe, môi trường, ...  Yêu cầu lưu giữ, vận chuyển, thải bỏ;  Biện pháp sơ cứu, xử lý sự cố và ứng phó khẩn cấp;  Các đề phòng đặc biệt. Làm thế nào để biết hàng nhập khẩu có PCB?42 Cuối năm 2007, Công ty cổ phần Đầu tư Cửu Long Vinashin đăng ký tờ khai tại cảng Cái Lân lô hàng thiết bị điện gồm 40 máy biến áp đã qua sử dụng tại Hàn Quốc theo tờ khai số 203 ngày 14/11/2007. Đây là một phần trong số các thiết bị do công ty tự tháo dỡ, thanh lọc sau khi mua lại toàn bộ 2 nhà máy nhiệt điện tại Seoul phục vụ lắp đặt thi công dự án nhiệt điện Sông Hồng tại Nam Định do Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (Vinashin) làm chủ đầu tư. Sau khi lô hàng về đến cảng Cái Lân, qua kiểm tra, làm thủ tục nhập khẩu, các ngành chức năng của tỉnh Quảng Ninh đã phát hiện trong số các máy biến áp được nhập khẩu có 1 máy có nồng độ PCB vượt tiêu chuẩn cho phép. Do đó, lô hàng không đủ điều kiện thông quan và bị tạm giữ tại cảng Cái Lân để chờ quyết định xử lý. XUẤT NHẬP KHẨU PCB
  43. 43. 43 Việt Nam tham gia Công ước Basel về kiểm soát, vận chuyển qua biên giới các chất thải nguy hiểm và việc tiêu hủy chúng, đồng thời cũng tham gia công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy (trong đó có PCB) với mục đích bảo vệ sức khỏe con người và môi trường trước rủi ro từ các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy. Theo hai công ước này, việc xuất nhập khẩu các chất thải nguy hiểm, các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy (trong đó có PCB) chỉ được thực hiện với mục đích quản lý chất thải an toàn. Chính phủ Việt Nam hướng tới mục tiêu cấm xuất nhập khẩu và sử dụng mới các thiết bị và vật liệu có PCB. Bộ Tài nguyên và Môi trường là đơn vị xác nhận điều kiện xuất nhập khẩu PCB. Việc xuất nhập khẩu PCB tuân theo quy trình của Tổng cục Hải quan. Có được phép xuất nhập khẩu PCB không?43 Xuất khẩu PCB từ Việt Nam phải tuân theo quy định gì?44 Không có văn bản riêng cho việc xuất khẩu PCB và các thiết bị, vật liệu, chất thải có PCB. Xuất khẩu chất thải có PCB thuộc phạm vi quy định của Thông tư 12/2011/TT- BTNMT ngày 14/4/2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về Quản lý chất thải nguy hại. Theo đó: “Khi có nhu cầu xuất khẩu CTNH để xử lý ở nước ngoài, chủ nguồn thải CTNH có trách nhiệm tuân thủ Công ước Basel về kiểm soát vận chuyển xuyên biên giới các chất thải nguy hại và việc tiêu huỷ chúng theo quy định tại Phụ lục 5”. Phụ lục 5 gồm 2 phần, phần A quy định đăng ký xuất khẩu CTNH, phần B quy định nội dung hồ sơ vận chuyển xuyên biên giới. Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường là đơn vị chịu trách nhiệm cấp văn bản chấp thuận đăng ký xuất khẩu CTNH. PCB và các thiết bị, vật liệu, chất thải có PCB chỉ được phép xuất nhập khẩu khi được sự đồng ý của Bộ Tài nguyên và Môi trường. XUẤT NHẬP KHẨU PCB
  44. 44. 44 Nhập khẩu PCB và các thiết bị, vật liệu chất thải có PCB phải tuân thủ điều kiện, phải được Tổng cục Môi trường chấp thuận bằng văn bản. Nhập khẩu PCB cần tuân thủ theo: Thông tư 01/2006/TT-BCN do Bộ Công nghiệp (nay là Bộ CT) ban hành ngày 11/4/2006 hướng dẫn việc quản lý xuất khẩu, nhập khẩu hóa chất độc hại và sản phẩm có hóa chất độc hại, tiền chất ma tuý, hóa chất theo tiêu chuẩn kỹ thuật thuộc dạng quản lý chuyên ngành của Bộ Công nghiệp và Thông tư số 10/2006/TT- BCN do Bộ Công nghiệp ban hành ngày 01/12/2006 sửa đổi Khoản 3 Mục II Thông tư số 01/2006/TT- BCN. PCB và các hợp chất có PCB là hóa chất nhập khẩu có điều kiện thuộc phụ lục 3 của Thông tư số 01/2006/TT- BCN. Thông tư số 43/2010/TT-BTNMT ngày 29/12/2010 về việc Quy định Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường, trong đó ban hành 03 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường đối với phế liệu nhập khẩu: (i) QCVN 31:2010/ BTNMT - Phế liệu sắt, thép nhập khẩu; (ii) QCVN 32:2010/BTNMT - Phế liệu nhựa nhập khẩu; (iii) QCVN 33:2010/BTNMT - Phế liệu giấy nhập khẩu. Theo đó, phế liệu sắt, thép nhập khẩu không được phép có tạp chất nguy hại. Thông tư 40/2011/TT-BCT quy định về khai báo hóa chất áp dụng đối với tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu hóa chất (kể cả nhập khẩu hóa chất vào khu chế xuất) thuộc Danh mục hóa chất phải khai báo quy định tại Phụ lục V Nghị định số 26/2011/NĐ-CP. Thông tư quy định Đối với hóa chất nguy hiểm quy định tại Phụ lục V Nghị định số 26/2011/ NĐ-CP phải lập Phiếu an toàn hóa chất. PCB là hóa chất độc hại theo nghị định 26/2011/NĐ-CP (mã số hải quan 271091). Thông tư liên tịch 34/2012/TTLT- BCT-BTNMT ngày 15/11/2012 hướng dẫn về điều kiện nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất. 1. Theo đó, phế liệu phải thuộc Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành đồng thời phải đáp ứng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường đối với phế liệu nhập khẩu hoặc các yêu cầu về mô tả phế liệu tương ứng trong Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu. Thông tư số 01/2013/TT-BTNMT ngày 28/1/2013 quy định về phế liệu được phép nhâp khẩu làm vật liệu sản xuất. Theo đó, phế liệu phải được làm sạch để loại bỏ chất thải, những loại vật liệu, vật phẩm, hàng hóa cấm nhập khẩu theo quy định của pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà nước CHXHCN Việt Nam là thành viên. Nhập khẩu PCB tại Việt Nam phải tuân theo quy định gì?45
  45. 45. 45 XUẤT NHẬP KHẨU PCB – VẬN CHUYỂN PCB Có được phép vận chuyển PCB không?46 PCB phải được vận chuyển an toàn với sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Việc cấp phép lưu giữ, vận chuyển PCB và các thiết bị, vật liệu, chất thải có PCB sẽ tùy theo tính năng sử dụng của PCB vào thời điểm xin cấp phép.  Bộ Tài nguyên và Môi trường quản lý việc lưu giữ, vận chuyển chất thải có PCB như một loại chất thải nguy hại. Tổng cục Môi trường, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh (Sở tài nguyên và Môi trường hoặc Chi cục Bảo vệ môi trường nếu được phân cấp) có trách nhiệm cấp phép quản lý chất thải nguy hại, trong đó có PCB.  Bộ Công an quản lý việc vận chuyển PCB và các thiết bị, vật liệu có PCB như hàng hóa nguy hiểm. Giấy phép vận chuyển sẽ do Cục Cảnh sát cấp. Theo quy định của Liên hiệp quốc, khi vận chuyển PCB cần có biển báo như hình bên, mỗi chiều ít nhất là 250 mm, đường kẻ khung màu đen cách mép 12,5 mm, nửa trên gồm 7 sọc đen, nửa dưới có số 9, màu đen (cao ít nhất là 25 mm) và mã UN của loại hóa chất (cao ít nhất là 65 mm). Phương tiện vận chuyển hàng hóa nguy hại phải có biển báo ít nhất ở hai phía đối diện và phải dễ nhìn, đặc biệt khi xếp và dỡ hàng. Khi vận chuyển nhiều thùng hoặc nhiều loại hàng nguy hiểm, biển báo phải được đặt tại mỗi thùng. Việt Nam quy định dấu hiệu nhận biết khi vận chuyển gồm biểu trưng nguy hiểm và báo hiệu nguy hiểm, được dán ngoài mỗi kiện hàng và hai bên phương tiện vận chuyển. Biểu trưng nguy hiểm kích thước 100 x 100 mm (cho kiện hàng), 250 x 250 mm (cho container), và 500 x 500 mm (cho phương tiện). Báo hiệu nguy hiểm màu vàng cam, 300 x 500 mm, ghi mã UN2315 với chất lỏng có PCB hoặc UN3432 với chất rắn có PCB, đặt dưới biểu trưng nguy hiểm. UN 2315 UN 2315 Thiết bị vận chuyển PCB cần có dấu hiệu gì?47 UN 3432
  46. 46. 46 Văn bản nào quy định về vận chuyển PCB tại Việt Nam?48 Vận chuyển PCB và vật liệu có PCB như một loại hàng hóa nguy hiểm thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ Công an và được quy định tại:  Nghị định số 104/2009/NĐ-CP ngày 9/11/2009 của Chính phủ quy định danh mục hàng nguy hiểm và vận chuyển hàng nguy hiểm bằng phương tiện giao thông cơ giới đường bộ;  Nghị định số 29/2005/NĐ-CP ngày 10/3/2005 của Chính phủ quy định danh mục hàng nguy hiểm và vận chuyển hàng nguy hiểm bằng phương tiện giao thông cơ giới đường thủy nội địa. Thông tư số 35/2010/TT-BCA ngày 11/10/2010 về việc quy định cấp giấy phép vật liệu nổ và hàng công nghiệp (áp dụng cho cả đường bộ và đường thủy nội địa) quy định Tổng cục Cảnh sát là đơn vị chịu trách nhiệm cấp giấy phép vận chuyển vật liệu nổ công nghiệp, hàng nguy hiểm. Các quy định cụ thể:  Giấy phép vận chuyển hàng nguy hiểm có giá trị một lần đối với phương tiện có hợp đồng vận chuyển từng chuyến; có giá trị 12 tháng đối với phương tiện chuyên dùng vận chuyển hàng nguy hiểm  Phương tiện vận chuyển hàng nguy hiểm bằng đường bộ, đường sắt, phải dán Biểu trưng hàng nguy hiểm về cháy, nổ theo Mẫu VC07 ban hành kèm theo Thông tư lên kính phía trước và hai bên thành phương tiện vận chuyển trong suốt quá trình vận chuyển.  Phương tiện vận chuyển hàng nguy hiểm bằng đường thủy, ban ngày phải cắm Cờ báo hiệu có chữ “B”, ban đêm phải có đèn báo hiệu thắp sáng màu đỏ theo mẫu quy định của Bộ Giao thông vận tải trong suốt quá trình vận chuyển Điều 80, 81 Bộ Luật Hàng hải năm 2005 quy định trong trường hợp vận tải hàng hóa quốc tế, phải áp dụng các quy định của Bộ luật quốc tế về vận chuyển hàng nguy hiểm đường biển- IMDG Code (International Maritime Dangerous Goods Code).
  47. 47. 47 Thông tư quy định chủ vận chuyển CTNH phải đáp ứng các điều kiện về cơ sở pháp lý, điều kiện về cơ sở vật chất, kỹ thuật, điều kiện về nhân lực, điều kiện về công tác quản lý và các điều kiện khác nêu rõ trong Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT mới được cấp giấy phép hành nghề vận chuyển CTNH VẬN CHUYỂN PCB Vận chuyển PCB và vật liệu có PCB như một loại chất thải nguy hại thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT ngày 14/4/2011 về quản lý chất thải nguy hại quy định việc vận chuyển CTNH là quá trình chuyên chở CTNH từ nơi phát sinh đến nơi xử lý, có thể kèm theo việc thu gom, đóng gói, bảo quản, lưu giữ tạm thời, trung chuyển, sơ chế CTNH. Thông tư nêu rõ trách nhiệm của chủ vận chuyển CTNH trong việc sử dụng, thông báo giấy phép vận chuyển CTNH cho chính quyền địa phương; ký kết hợp đồng với các bên có liên quan đến CTNH; lộ trình vận chuyển CTNH; trách nhiệm khi phát sinh CTNH trong quá trình vận chuyển; yêu cầu tuân thủ Công ước Basel khi tham gia vận chuyển trong nội địa đối với CTNH vận chuyển xuyên biên giới, hệ thống quản lý chất lượng, quản lý môi trường... Thông tư cũng quy định trách nhiệm của các cơ quan quản lý có thẩm quyền như Tổng cục Môi trường, UBND cấp tỉnh thành hoặc Sở Tài nguyên và Môi trường được UBND cấp tỉnh thành phân cấp, Chi Cục Bảo vệ môi trường cấp tỉnh thành với công tác quản lý vận chuyển CTNH. Các phương tiện, thiết bị chuyên dụng cho việc hành nghề quản lý CTNH bao gồm bao bì chuyên dụng, thiết bị lưu chứa, khu vực lưu giữ tạm thời hoặc trung chuyển, phương tiện vận chuyển, hệ thống hoặc thiết bị sơ chế, xử lý CTNH phải đạt các yêu cầu kỹ thuật nêu tại Phụ lục 7 của thông tư.
  48. 48. 48 Cử người điều khiển phương tiện vận chuyển hoặc người áp tải có đủ trình độ, đã qua huấn luyện, đào tạo về vận chuyển hàng hóa nguy hiểm. Đăng ký với cơ quan có thẩm quyền. Xin cấp phép vận chuyển PCB của cơ quan có thẩm quyền. Khi vận chuyển, chủ sở hữu thiết bị, vật liệu, chất thải có PCB cần làm gì? 49 Chủ sở hữu thiết bị, vật liệu, chất thải có PCB cần thực hiện các yêu cầu sau: Thống nhất với các tổ chức, cá nhân có liên quan để khai đầy đủ vào Chứng từ CTNH theo đúng nội dung hợp đồng chuyển giao CTNH và các quy định trong Giấy phép QLCTNH của tổ chức, cá nhân tiếp nhận CTNH. Đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đối với phương tiện vận chuyển. Trong trường hợp không đáp ứng được các yêu cầu kỹ thuật đối với phương tiện vận chuyển, chủ sở hữu cần thuê tổ chức cá nhân vận chuyển có đủ năng lực, điều kiện pháp lý thực hiện việc vận chuyển hàng nguy hiểm và chất thải có PCB. Trong trường hợp thuê các tổ chức cá nhân vận chuyển hàng nguy hiểm và chất thải có PCB cần thông báo rõ bằng văn bản cho chủ phương tiện vận chuyển biết về tên, số lượng, tính độc hại của hàng nguy hiểm có PCB, về những yêu cầu phải thực hiện trong quá trình vận chuyển, hướng dẫn xử lý trong trường hợp có tai nạn, sự cố và các thông tin cần thiết có liên quan khác.
  49. 49. 49 VẬN CHUYỂN PCB (Tham khảo tài liệu Hướng dẫn vận chuyển thiết bị, vật liệu và chất thải có PCB tại website: www.pops.org.vn để có các thông tin chi tiết hơn) 32 Thông báo cho chính quyền địa phương (Uỷ ban nhân dân cấp xã) có tuyến đường vận chuyển về kế hoạch vận chuyển hàng nguy hiểm có PCB và cung cấp các thông tin chi tiết về tuyến vận chuyển, nơi đến và thời gian vận chuyển. Đảm bảo nơi đến đã chuẩn bị sẵn sàng để tiếp nhận hàng nguy hiểm có PCB. Theo dõi, giám sát việc chuyển giao hàng nguy hiểm và chất thải có PCB căn cứ vào nội dung hợp đồng và Chứng từ CTNH, lập sổ giao nhận hàng nguy hiểm có PCB để theo dõi loại, số lượng, thời gian, đơn vị tiếp nhận và xử lý. Trường hợp cần thiết, chủ sở hữu hàng nguy hiểm và chất thải có PCB cử cán bộ trực tiếp tham gia giám sát quá trình vận chuyển, lưu giữ và xử lý của tổ chức, cá nhân tiếp nhận hàng nguy hiểm và chất thải có PCB.

×