Diese Präsentation wurde erfolgreich gemeldet.
Wir verwenden Ihre LinkedIn Profilangaben und Informationen zu Ihren Aktivitäten, um Anzeigen zu personalisieren und Ihnen relevantere Inhalte anzuzeigen. Sie können Ihre Anzeigeneinstellungen jederzeit ändern.

BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)

Materiał przygotowany w ramach XXI Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego (2019).

  • Als Erste(r) kommentieren

  • Gehören Sie zu den Ersten, denen das gefällt!

BELUARD W ROŻNOWIE (przewodnik)

  1. 1. BELUARD W ROŻNOWIE – RENESANSOWA TWIERDZA NAD DUNAJCEM Przewodnik
  2. 2. XXI MAŁOPOLSKIE DNI DZIEDZICTWA KULTUROWEGO 18–19 i 25–26 maja 2019
  3. 3. Zapraszamy na kolejną edycję Dni Dziedzictwa. Jak co roku będziemy eksplorować, poszukiwać, odkrywać oraz wchodzić do miejsc nieznanych i niedostępnych na co dzień. Zachęcamy do wspólnego poznawania małopol- skich tajemnic, tropienia śladów i rozwiązywania zagadek. 18–19 maja 2019 KRAKÓW • Pałac Pusłowskich • Pałac Potockich MAŁOPOLSKA • Kościół pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej • Kościół pw. Narodzenia NMP i zamek w Czchowie • Beluard w Rożnowie 25–26 maja 2019 KRAKÓW • Klasztor Duchaczek z kościołem pw. św. Tomasza i kościół pw. Świętego Krzyża • Dom Arcybractwa Miłosierdzia i Banku Pobożnego MAŁOPOLSKA • Wieś Kacwin na Spiszu • Kościół pw. św. Bartłomieja w Niedzicy • Organy Władysława Hasiora na Przełęczy Snozka Więcej na dnidziedzictwa.pl
  4. 4. W ieś Rożnów została założona w XIV wieku przez rodzinę Rożenów herbu Gryf. Leży w malowniczej okolicy, w sąsiedztwie Dunajca. Nim w latach 40. XX wieku stanęła na nim zapora tworząca Jezioro Rożnowskie, dolina Dunajca nękana była powodziami, które pusto- szyły okolicę. W odleglejszych czasach przebiegał tamtędy szlak handlowy na Węgry, czyniąc z doliny ważny korytarz komunikacyjny. By zapewnić bezpieczeństwo podróżu- jącym kupcom, rzemieślnikom i mieszczanom, wzdłuż linii brzegowej Dunajca wzniesiono system obronny zamków i strażnic. Rożnów posiadał aż dwa takie obiekty. Do naszych czasów zachowały się w postaci malowniczych ruin zamku górnego i zagadkowego beluardu wraz z budynkiem bramnym (pozostałości po zamku dolnym). — Zamek górny zbudowany w XIV wieku przez Piotra Rożena zakupił w roku 1426 Zawisza Czarny. Jego wnuczka wniosła go w posagu do małżeństwa z Janem Amorem Tarnowskim – ojcem hetmana wielkiego ko- ronnego Jana Tarnowskiego, przyszłego budowniczego zamku dolnego. — Obecnie w pobliżu beluardu stoi klasycystyczny dwór zbudowany w XIX wieku. We wnętrzu zachowa- ła się dekoracja malarska pochodząca z czasów budo- wy. Do 1946 roku dwór należał do rodziny Stadnickich, potem przeszedł na rzecz Skarbu Państwa, teraz znowu znajduje się w rękach prywatnych. 1
  5. 5. Jan Amor Tarnowski (1488 –1561), syn Jana Amora i Barbary z Roż- nowa (wnuczki Zawiszy Czarnego), zapisał się w dziejach wojskowości nie tylko jako znakomity dowódca, ale także jako wybitny teoretyk myśli wojskowej. Jest autorem m.in. dzieła Consilium rationis bellicae (Rada sprawy wojennej) z 1558 roku, które było wykładnią ówczesnej polskiej techniki wojskowej. Jako hetman wielki koronny prowadził także szeroką działal- a dwór b beluard c brama d stajnia e budynek z XX w. f dozorcówka 2
  6. 6. ność polityczną i społeczną. W 1926 roku wydany został szkic biograficzny autorstwa Michała Marczaka, z które- go dowiadujemy się, że: „Hetman Tarnowski był wielkim panem, znakomitym wodzem, dużej miary uczonym i hojnym mecenasem nauk i sztuk, tudzież świetnym administratorem”. Przykładem jego wiedzy i nowatorskiej myśli w ob- szarze obronności jest budowa renesansowej twierdzy w Rożnowie. Średniowieczne zamczysko okazało się bowiem niewystarczające do realizacji jego fortyfikacyj- nych planów. — Rożnów pod względem gospodarczym i strategicznym zajmował ważne miejsce wśród licznych ziem należą- cych do Jana Tarnowskiego. Być może właśnie z tego powodu zdecydował się on na budowę nowej twierdzy właśnie tutaj. Rozpoczął ją na kilka lat przed śmiercią i prawdopodobnie nigdy jej nie ukończył. Do naszych czasów przetrwał beluard (forma bastionu) połączony z budynkiem bramnym za pomocą muru kurtynowego. Beluard zbudowany jest na planie pięcioboku, a jego wnętrze tworzy przestrzenna sala z otworami strzelniczymi pod sklepieniem. Kiedyś prowadziły do nich drewniane ganki. Do wnętrza prowadzi tzw. szyja. Stosunkowo niska budowla ma solidne mury o grubości od 2,5 do 3 metrów. Wszystko to pozwalało na znakomi- tą ochronę przed ostrzałem artyleryjskim. W zewnętrznych zwieńczeniach fasady budowla ma wydatny gzyms, który chronił strzelnice. W narożnikach czoła beluardu widnieje kartusz z herbem Leliwa, należą- cym do rodziny Tarnowskich, oraz płaskorzeźba brodate- go mężczyzny trzymającego w rękach głowę Turka. 3
  7. 7. — Warto pamiętać, że w pierwszej połowie XVI wieku zagrożenie turecką inwazją było w Polce bardzo silne – ślady tamtych niepokojów zostały wyobrażone na fasadzie beluardu. 4
  8. 8. W obrębie budowanej twierdzy prawdopodobnie znalazł się renesansowy dwór, zbudowany jeszcze przez rodziców Jana Tarnowskiego. Po śmierci Tarnowskiego całe założenie zaczęło stopniowo popadać w ruinę. W późniejszym okresie budowla pełniła inne funk- cje. Według przekazów wnuk Fausta Socyna, Andrzej Wi- szowaty (1608–1678), znany filozof i teo­log braci polskich, urządził tu zbór ariański. W XVII wieku beluard zamienio- no w ludwisarnię, następnie w spichlerz zbożowy. W XIX wieku mieściła się w nim gorzelnia i dworskie magazyny. Obecnie beluard wraz z budynkiem bramnym powrócił do rodziny Stadnickich. 5
  9. 9. — Bryła beluardu w Rożno- wie formalnie nawiązuje do włoskich budowli i ówcześnie była w Europie Środkowej wyjątkowa i nowatorska. Obecnie jest to jeden z unika- tów architektury fortecznej w skali europejskiej. 6
  10. 10. Spis Ilustracji: — Na okładce: Widok Rożnowa z zamkiem górnym i dolnym, pocz. XIX w., za: E. Kronbach, Darstellungen aus dem königreiche Galizien insbesondere der Karpathen im Sandecer Kreise, Wien 1823. Ze zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej — s. 2: Plan sytuacyjny założenia dworskiego w Rożnowie, fot. P. Kasprzycka, MIK 2018. Dokumentacja konserwatorska, oddział WUOZ w Nowym Sączu — s. 2: Jan Amor Tarnowski, rys. Franciszek K. Prek wg obrazu Marcello Bacciarellego. Za: Wizerunki znakomitych ludzi w Polszcze, Kraków 1829, z. 1. POLONA, domena publiczna — s. 4: Beluard wraz z budynkiem bramnym i murem kurtynowym, 1935. Narodowe Archiwum Cyfrowe — s. 5–6: Rzuty poziome, przekroje i detale architektoniczne beluardu w Rożnowie, rys. W. Łuszczkiewicz, litografia E. Baudisch (Zakład Litografii „Czasu” W. Kirchmayera), 1865. Ze zbiorów Muzeum Krakowa Teksty opracowano na podstawie: — Bogdanowski J., Zagadka beluardu w Rożnowie, „Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych PAN, Oddz. Kraków” 1969, t. 12. — Dokumentacja konserwatorska, oddział WUOZ w Nowym Sączu. — Dworzaczek W., Hetman Jan Tarnowski. Z dziejów możnowładztwa Małopolskiego, Warszawa 1985. — Jan Tarnowski – hetman wielki koronny: sesja historyczno- -promocyjna, 7.11.1997, oprac. R. Żok, Tarnów 1999. — Marczak M., Hetman Jan Tarnowski. Szkic biograficzny, Tarnobrzeg 1926. — Tomkowicz S., Stanisława Tomkowicza inwentarz zabytków powiatu sądeckiego, t. 1, oprac. P. i T. Łopatkiewicz, Kraków 2017.
  11. 11. Przewodnik powstał w ramach XXI Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego Z dreszczykiem Opracowanie tekstów i koncepcja przewodnika: Paulina Kasprzycka Redakcja i korekta: Ewelina Korostyńska, Agnieszka Szewczyk Projekt graficzny: Anna Zabdyrska — Małopolski Instytut Kultury w Krakowie ul. 28 Lipca 1943 17c 30-233 Kraków www.mik.krakow.pl
  12. 12. Organizator: Partnerzy przewodnika: • Muzeum Krakowa • Narodowe Archiwum Cyfrowe Współorganizator: • Gminny Ośrodek Kultury w Gródku nad Dunajcem Partner: • Gmina Gródek nad Dunajcem

×