SlideShare ist ein Scribd-Unternehmen logo
1 von 22
SHKOLLA FILLORE “DITURIA"
        DARDANI

Emri i Nxënsit:          Zenel Kovaqi

 KLASA:                   9/1.
                             Proteinat, Yndyrnat dhe
 TEMA:                            Karbohidratet
 ARSIMTARI I LËNDËS:     Skender Mjaki



                  PRILL 2013
 Emri proteinë rrjedh nga greqishtja “prota” dhe do të thotë i
  rëndësishëm.
 Ato përbëjnë një pjesë të madhe të të gjithë organizmit tonë
  dhe luajnë efekte jetike.
 Formohen nga vargje aminoacidesh të lidhur me lidhje
  peptidike.
 Ka gjithsej 20 lloje aminoacidesh ku 9 jane themelore dhe
  11 jo-themelore.
 9 proteinat esenciale nuk prodhohen dot nga trupi ynë
  prandaj është me shumë rëndës të merren nëpërmjet
  ushqimeve me përmbajtje të lartë proteinash.
 Proteinat jo-themelore prodhohen nga trupi ynë, por për
  prodhimin e tyre duhen proteinat e tjera që shërbejnë si
  katalizatorë.
3
   Formimi i organeve të brendshme si
    mëlcia, muskujt, ligamentet, kockat etj. Ruajtja e formës
    trupore.

    Përbëjnë 15% të trupit tonë.

    Shërbejnë si katalizatorë.

    Transportojnë oksigjenon në gjak.

    Marrin pjesë në transportin aktiv të lëndëve ushqyese.

    Nga to formohen edhe antirupat që mbrojnë trupin nga
    sëmundjet.

    Rregullimi i hormoneve dhe matobolizmit të ushqimeve.
 Proteinat ndahen në proteina me vlerë biologjike të lartë
  (treten shpejt) proteina me vlerë biologjike të ulët (treten me
  vështirësi)
 Proteina e hirrës - thartirat, ka vlerën më të lartë bilogjike
  pra është kualiteti më i lartë i proteinës dhe tretet shumë
  shpejt në organizëm.
 Proteina e kazeinës - proteina e qumështit. Ka vlerën
  mesatare biologjike dhe tretet më ngadalë në organizmin e
  njeriut.
 Proteina e sojës - bizelja, fasulja, arrat, kikirikat, etj. ka
  vlerën më të ulët biologjike dhe tretet shumë ngadalë në
  organizmin e njeriut.
   Proteina e plotë është ajo proteinë e cila përmban 9 amino
    acidet themelore pra është proteinë e kompletuar dhe është
    shumë e rëndësishme për shëndetin e njeriut.
   Proteinë të plotë përmbajnë:
    hirra, vezët, qumështi, djathi, kosi, mishi i bardhë i pulës, mishi i
    peshkut, mishi i kuq (bifteku,përshuta),etj.
   Proteina e mangët - e paplotë është proteinë e pakompletuar
    sepse i mungojnë 2 apo 3 amino acide nga 9 amino acidet
    themelore, pra nuk i ka të gjitha amino acidet themelore.
   Edhe kjo proteinë është e dobishme për shëndetin e njeriut dhe
    ka mundësi të kompletohet, të bëhet proteinë e plotë.
   Proteinë të mangët-paplotë përmbajnë:
    drithërat, bizelja, fasulja, kikirikat, arrat, farat,
Projekt Kimi
               9
 Mungesa e proteinës rezulton në lodhje të përgjithshme të
  njeriut, në dobësimin e muskujve dhe indeve, në ndjeshmëri
  ndaj infeksioneve, dhe gjithashtu shfaqë dëshirën për
  konsumimin më të madh të sheqernave gjatë ditës, siç është
  çokollata dhe ëmbëlsirat tjera të cilat mund të shkaktojnë
  trashjen - rritjen e peshës trupore.
 Më parë, në bazë të disa studimeve është menduar se
  konsumimi i lartë i ushqimit me proteina
 mund ti shkaktojë stres veshkëve dhe mëlqisë sepse këto
  organe duhet të punojnë më tepër në mënyrë që të nxjerrin
  materiet toksike të mbetura nëpërmjet urinës, dhe gjithashtu
  mund të shkaktojë humbjen e kalciumit të eshtrave nëpërmjet
  urinës.
 Kurse tani studimet e fundit tregojnë se përdorimi i lartë i
  ushqimit me proteina nuk mund të shkaktojë kurfarë stresi
  veshkëve dhe mëlqisë, sepse proteina është substancë
  termogjenike e cila mund të lirohet nga trupi edhe nëpërmjet
  nxehtësisë.
   Lipidet (lipos-gr-yndyrë) në përgjithësi përkufizohen
    si yndyrëra të patretshme në ujë, por treten në tretës
    tjerë organik p.sh. tretës të lipideve
    janë acetoni ose benzeni. Në natyrë ndodhen edhe
    si molekula të tilla si
    vajra, kolesterole, sterole, vitamina(A, D, E dhe K ), mono
    gliceride, digliceride, fosfolipide, etj. Funksionet kryesore
    biologjike të lipideve janë: depozitimi i energjisë, veprojnë
    si komponentë strukturor në membranën qelizore, dhe si
    molekula sinjalizuese.

                                                               11
   Lipidet janë një grup komponimesh që kanë shumë
    funksione biologjike, të tilla si komponente strukturore
    në membranën qelizore, deponimin e burimeve të




                                                                Projekt Kimi
    energjisë etj. Lipide në përgjithësi janë hidropfobik apo
    amfifilike të vogla që kanë origjinë tërësisht ose
    pjesërisht nga dy lloje substancash biokimike: ketonet
    dhe grupet izofrene. Duke marrë parasysh këtë, lipidet
    ndahen në:
   alkine yndyrore
   glicerolipide
   glicerofosfolipide
   sfingolipide
   saharolipide
   poliketone (ketone të përbëra)
   Yndyrnat janë bazë, në shumë procese të organizmit dhe janë
    një formë e përqendruar e energjisë. Marrja e tepruar e




                                                                 Projekt Kimi
    yndyrnave, mund të çojë në dhjamosje. Mishi, djathi, vaji i
    palmës, vaji i arrës së kokosit, dhjamërat e
    kafshëve, vezët, peshqit, arrat, kanë yndyrna të tretshme.
   Obeziteti është një ndër sëmundjet më shqetësuese të të gjithë
    shoqërisë njerëzore sot. Obeziteti vjen si pasojë
    mbiushqyerjes, sidomos me yndyrna, të cilat duke qenë se nuk
    konsumohen energjikisht depozitohen si dhjam.
   Sipas disa kërkimeve arsyeja që ne na pëlqejnë kaq shumë
    yndyrnat është fakti se edhe vetë truri jonë përbëhet nga 50%
    ynfyrë (mielina dhe membrama e neuroneve)
 Karbohidratet janë materie të përbëra nga
  karboni, hidrogjeni dhe oksigjeni, dhe zakonisht
  kategorizohen si sheqera,nisheste dhe fibra.
 Sheqeri i cili gjendet në përmbajtjen e ushqimit
  përcaktohet si monosaharid apo dysaharid.
 Monosaharidet janë njësi e vetme e sheqerit dhe kur
  shumë njësi të tilla lidhen, atëherë formohen nishestet
  (karbohidratet që gjenden në bimë) dhe glikogjeni
  (karbohidrate që ruhen në trupin e njeriut).Në
  monosaharide bëjnë pjesë:glukoza (e njohur si sheqeri i
  gjakut), fruktoza (sheqeri i pemëve),dhe galaktoza.
 Karbohidratet e thjeshta-(sheqer i thjeshtë), janë
  monosaharidet dhe dysaharidet.
 Karbohidratet e thjeshta treten shpejtë në organizëm dhe
  rrisin nivelin e sheqerit në gjak shumë shpejtë. Në këtë rast
  pankreasi detyrohet të prodhojë më shumë insulinë e cila
  merr glukozën më shpejtë nga gjaku dhe e ruan atë si
  glikogjen apo yndyrë në trupin e njeriut, në mënyrë që të
  rikthehet niveli normal i sheqerit në gjak.
 Karbohidratet e thjeshta janë: sheqeri i bardhë-
  sukroza, ëmbëlsirat,tortet,kiflet,pijet e gazuara,lëngjet me
  sukroze-sheqer të
  përpunuar, qokolata,bombonet,biskotat,qipsat dhe gjithë
  artikujt që përmbajnë sheqer të rafineruar.
   Karbohidratet e përbëra-(sheqer natyral) janë polisaharidet të
    cilat formohen nga bashkimi i tri apo më shumë njësive të
    sheqerit.
   Karbohidratet e përbëra treten dhe depërtojnë në gjak më
    ngadalë, diku për 1 deri 3 orë, çka do të thotë se niveli i sheqerit
    në gjak rritet ngadalë dhe mbetet i qëndrueshëm, dhe në këtë
    rast pankreasi detyrohet të prodhoj vetëm një sasi të vogël të
    insulinës.Kjo mundëson të kemi energji për një kohë më të gjatë
    dhe mos të ndihemi të uritur.
   Karbohidratet e përbëra janë:
    drithërat, orizi, pemët, patatet, domatet, qumështi dhe produktet
    e qumshtit,lëngjet pa sheqer shtesë-të
    bardhë, shpagetat, gruri, bizelja, fasulja.
   Karbohidratet e përbëra janë shumë të rëndësishme për
    shëndetin e njeriut, janë ushqime jetësore sepse përmbajnë
    shumë vitamina dhe minerale si: vitaminat B,vitamin
    E, zink, magnezium, hekur dhe gjithashtu rrisin rezervat e
   Karbohidratet me indeks glikemik të lartë edhe pse mund
    të jenë disa karbohidrate të përbëra (si patatet e pjekura
    dhe orizi i bardhë) ato treten shpejtë në organizëm dhe
    rrisin shumë shpejtë nivelin e sheqerit në gjak që do të thotë
    se nuk janë shumë të dobishme për shëndetin e njeriut e
    sidomos për personat me sëmundje të diabetit-sheqerit te të
    cilët rritja e nivelit të sheqerit në gjak mund të shkaktojë
    probleme të mëdha shëndetësore.

   Karbohidratet me indeks glikemik të ulët të cilat
    gjithashtu mund të jenë disa karbohidrate të thjeshta (siç
    janë pemët) treten më ngadal dhe rrisin nivelin e sheqerit në
    gjak më ngadal që do të thotë se janë shumë të nevojshme
    dhe të dobishme për shëndetin e njeriut e sidomos për
    personat me sëmundje të diabetit-sheqerit.

Weitere ähnliche Inhalte

Was ist angesagt?

shkrimtaret e brezit te humbur
shkrimtaret e brezit te humburshkrimtaret e brezit te humbur
shkrimtaret e brezit te humburFialdoMema
 
Te ushqyerit shendetshem
Te ushqyerit shendetshemTe ushqyerit shendetshem
Te ushqyerit shendetshemDarla Evangjeli
 
Kequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjetKequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjetSindi_haka
 
POLIMERET NE JETEN E PERDITSHME
POLIMERET NE JETEN E PERDITSHMEPOLIMERET NE JETEN E PERDITSHME
POLIMERET NE JETEN E PERDITSHMEKleaHaka
 
Bimet fareveshura 1`Pamela Tanku shkolla "Albanet" klasa VIII
Bimet fareveshura 1`Pamela Tanku shkolla "Albanet" klasa VIIIBimet fareveshura 1`Pamela Tanku shkolla "Albanet" klasa VIII
Bimet fareveshura 1`Pamela Tanku shkolla "Albanet" klasa VIIIlira kuca
 
RENDESIA E PERBERJEVE ORGANIKE NE JETEN E PERDITSHME
RENDESIA E PERBERJEVE ORGANIKE NE JETEN E PERDITSHME RENDESIA E PERBERJEVE ORGANIKE NE JETEN E PERDITSHME
RENDESIA E PERBERJEVE ORGANIKE NE JETEN E PERDITSHME gregorjupa
 
Energjia dhe Burimet e Energjisë
Energjia dhe Burimet e EnergjisëEnergjia dhe Burimet e Energjisë
Energjia dhe Burimet e EnergjisëKlajdi Proko
 
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne Shqiperi
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne ShqiperiProjekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne Shqiperi
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne ShqiperiMarinela Abedini
 
Sëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetikeSëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetikeXhuLia Muca
 
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteinaProteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina#MesueseAurela Elezaj
 
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)Rexhino Kovaci
 
Familja shqiptare ne vite
Familja shqiptare ne viteFamilja shqiptare ne vite
Familja shqiptare ne viteD. Sh
 
RENDESIA E UJIT NE JETEN TONE
RENDESIA E UJIT NE JETEN TONERENDESIA E UJIT NE JETEN TONE
RENDESIA E UJIT NE JETEN TONEEdlira Ekmekciu
 
Hidrokarburet dhe vetite e tyre
Hidrokarburet dhe vetite e tyreHidrokarburet dhe vetite e tyre
Hidrokarburet dhe vetite e tyreirida_2000
 

Was ist angesagt? (20)

shkrimtaret e brezit te humbur
shkrimtaret e brezit te humburshkrimtaret e brezit te humbur
shkrimtaret e brezit te humbur
 
Te ushqyerit shendetshem
Te ushqyerit shendetshemTe ushqyerit shendetshem
Te ushqyerit shendetshem
 
Problemet e adoleshenteve
Problemet e adoleshenteveProblemet e adoleshenteve
Problemet e adoleshenteve
 
Kequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjetKequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjet
 
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e MjedisitPROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
 
Ngrohja globale
Ngrohja globaleNgrohja globale
Ngrohja globale
 
Yndyrat dhe sheqernat
Yndyrat dhe sheqernatYndyrat dhe sheqernat
Yndyrat dhe sheqernat
 
POLIMERET NE JETEN E PERDITSHME
POLIMERET NE JETEN E PERDITSHMEPOLIMERET NE JETEN E PERDITSHME
POLIMERET NE JETEN E PERDITSHME
 
Bimet fareveshura 1`Pamela Tanku shkolla "Albanet" klasa VIII
Bimet fareveshura 1`Pamela Tanku shkolla "Albanet" klasa VIIIBimet fareveshura 1`Pamela Tanku shkolla "Albanet" klasa VIII
Bimet fareveshura 1`Pamela Tanku shkolla "Albanet" klasa VIII
 
RENDESIA E PERBERJEVE ORGANIKE NE JETEN E PERDITSHME
RENDESIA E PERBERJEVE ORGANIKE NE JETEN E PERDITSHME RENDESIA E PERBERJEVE ORGANIKE NE JETEN E PERDITSHME
RENDESIA E PERBERJEVE ORGANIKE NE JETEN E PERDITSHME
 
Energjia dhe Burimet e Energjisë
Energjia dhe Burimet e EnergjisëEnergjia dhe Burimet e Energjisë
Energjia dhe Burimet e Energjisë
 
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne Shqiperi
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne ShqiperiProjekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne Shqiperi
Projekt Kimi - Burime te hidrokarbureve ne Shqiperi
 
Sëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetikeSëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetike
 
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteinaProteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina
 
Mjedisi
MjedisiMjedisi
Mjedisi
 
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
 
Familja shqiptare ne vite
Familja shqiptare ne viteFamilja shqiptare ne vite
Familja shqiptare ne vite
 
RENDESIA E UJIT NE JETEN TONE
RENDESIA E UJIT NE JETEN TONERENDESIA E UJIT NE JETEN TONE
RENDESIA E UJIT NE JETEN TONE
 
energjia
energjia energjia
energjia
 
Hidrokarburet dhe vetite e tyre
Hidrokarburet dhe vetite e tyreHidrokarburet dhe vetite e tyre
Hidrokarburet dhe vetite e tyre
 

Andere mochten auch

Andere mochten auch (8)

Proteinat, yndyrnat dhe karbohidratet
Proteinat, yndyrnat dhe karbohidratetProteinat, yndyrnat dhe karbohidratet
Proteinat, yndyrnat dhe karbohidratet
 
Projekt Kimi - Karbohidratet
Projekt Kimi - KarbohidratetProjekt Kimi - Karbohidratet
Projekt Kimi - Karbohidratet
 
Karbohidratet dhe funksioni i tyre kimik
Karbohidratet dhe funksioni i tyre kimikKarbohidratet dhe funksioni i tyre kimik
Karbohidratet dhe funksioni i tyre kimik
 
ARN & ADN
ARN & ADNARN & ADN
ARN & ADN
 
Dialektet e shqipes
Dialektet e shqipesDialektet e shqipes
Dialektet e shqipes
 
Proteinat dhe Vitaminat.roli i tyre ne jeten e perditshme.
Proteinat dhe Vitaminat.roli i tyre ne jeten e perditshme.Proteinat dhe Vitaminat.roli i tyre ne jeten e perditshme.
Proteinat dhe Vitaminat.roli i tyre ne jeten e perditshme.
 
Karbohidratet
KarbohidratetKarbohidratet
Karbohidratet
 
ADN SLIDE
ADN SLIDEADN SLIDE
ADN SLIDE
 

Ähnlich wie Proteinat yndyrnat dhe karbohidratet

NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE
NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE
NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE Universiteti Politeknik Tirane
 
Ushqyerja e shendetshme
Ushqyerja e shendetshmeUshqyerja e shendetshme
Ushqyerja e shendetshmeErvis Duti
 
Dieta e balancuar - një jetë e shëndetshme
Dieta e balancuar - një jetë e shëndetshmeDieta e balancuar - një jetë e shëndetshme
Dieta e balancuar - një jetë e shëndetshmeRiku Verri
 
Te ushqehemi dhe jo te hame!
Te ushqehemi dhe jo te hame!Te ushqehemi dhe jo te hame!
Te ushqehemi dhe jo te hame!Egla Mërzheku
 
Piramida ushqimore
Piramida ushqimorePiramida ushqimore
Piramida ushqimoreXhuLia Muca
 
Teushqyeriteshendetshemdhendikiminesjelljettona 120916144334-phpapp01
Teushqyeriteshendetshemdhendikiminesjelljettona 120916144334-phpapp01Teushqyeriteshendetshemdhendikiminesjelljettona 120916144334-phpapp01
Teushqyeriteshendetshemdhendikiminesjelljettona 120916144334-phpapp01Merkur Sinani
 
Një jetë e shëndetshme
Një jetë e shëndetshmeNjë jetë e shëndetshme
Një jetë e shëndetshmeMario Peleshka
 
Te ushqyerit e shendetshem dhe ndikimi ne sjelljet tona.
Te ushqyerit e shendetshem dhe ndikimi ne sjelljet tona.Te ushqyerit e shendetshem dhe ndikimi ne sjelljet tona.
Te ushqyerit e shendetshem dhe ndikimi ne sjelljet tona.An An
 
Ushqyerja e shëndetshme
Ushqyerja e shëndetshmeUshqyerja e shëndetshme
Ushqyerja e shëndetshmeExhitah Vasija
 
Roli i elementeve kimike ne ushqime byirenakotobelli
Roli i elementeve kimike ne ushqime byirenakotobelliRoli i elementeve kimike ne ushqime byirenakotobelli
Roli i elementeve kimike ne ushqime byirenakotobelliirena kotobelli
 
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendoshe
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendosheNje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendoshe
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendosheKlarisa Klara
 
Veprimtari praktike qytetari (te ushqyerit)
Veprimtari praktike qytetari (te ushqyerit)Veprimtari praktike qytetari (te ushqyerit)
Veprimtari praktike qytetari (te ushqyerit)Xhoana Pepa
 

Ähnlich wie Proteinat yndyrnat dhe karbohidratet (20)

Projekt kimi
Projekt kimiProjekt kimi
Projekt kimi
 
NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE
NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE
NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE
 
Ushqyerja
Ushqyerja Ushqyerja
Ushqyerja
 
Ushqyerja e shendetshme
Ushqyerja e shendetshmeUshqyerja e shendetshme
Ushqyerja e shendetshme
 
Dieta e balancuar - një jetë e shëndetshme
Dieta e balancuar - një jetë e shëndetshmeDieta e balancuar - një jetë e shëndetshme
Dieta e balancuar - një jetë e shëndetshme
 
Te ushqehemi dhe jo te hame!
Te ushqehemi dhe jo te hame!Te ushqehemi dhe jo te hame!
Te ushqehemi dhe jo te hame!
 
Piramida ushqimore
Piramida ushqimorePiramida ushqimore
Piramida ushqimore
 
Teushqyeriteshendetshemdhendikiminesjelljettona 120916144334-phpapp01
Teushqyeriteshendetshemdhendikiminesjelljettona 120916144334-phpapp01Teushqyeriteshendetshemdhendikiminesjelljettona 120916144334-phpapp01
Teushqyeriteshendetshemdhendikiminesjelljettona 120916144334-phpapp01
 
Një jetë e shëndetshme
Një jetë e shëndetshmeNjë jetë e shëndetshme
Një jetë e shëndetshme
 
Te ushqyerit e shendetshem dhe ndikimi ne sjelljet tona.
Te ushqyerit e shendetshem dhe ndikimi ne sjelljet tona.Te ushqyerit e shendetshem dhe ndikimi ne sjelljet tona.
Te ushqyerit e shendetshem dhe ndikimi ne sjelljet tona.
 
Te ushqyerit
Te ushqyeritTe ushqyerit
Te ushqyerit
 
Ushqyerja e shëndetshme
Ushqyerja e shëndetshmeUshqyerja e shëndetshme
Ushqyerja e shëndetshme
 
Piramida Ushqimore
Piramida UshqimorePiramida Ushqimore
Piramida Ushqimore
 
Roli i elementeve kimike ne ushqime byirenakotobelli
Roli i elementeve kimike ne ushqime byirenakotobelliRoli i elementeve kimike ne ushqime byirenakotobelli
Roli i elementeve kimike ne ushqime byirenakotobelli
 
Nutricioni
NutricioniNutricioni
Nutricioni
 
Dietologji
DietologjiDietologji
Dietologji
 
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendoshe
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendosheNje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendoshe
Nje ushqyerje e mire per nje trup dhe mendje te shendoshe
 
Ushqimet
UshqimetUshqimet
Ushqimet
 
Veprimtari praktike qytetari (te ushqyerit)
Veprimtari praktike qytetari (te ushqyerit)Veprimtari praktike qytetari (te ushqyerit)
Veprimtari praktike qytetari (te ushqyerit)
 
Food
FoodFood
Food
 

Proteinat yndyrnat dhe karbohidratet

  • 1. SHKOLLA FILLORE “DITURIA" DARDANI Emri i Nxënsit: Zenel Kovaqi KLASA: 9/1. Proteinat, Yndyrnat dhe TEMA: Karbohidratet ARSIMTARI I LËNDËS: Skender Mjaki PRILL 2013
  • 2.  Emri proteinë rrjedh nga greqishtja “prota” dhe do të thotë i rëndësishëm.  Ato përbëjnë një pjesë të madhe të të gjithë organizmit tonë dhe luajnë efekte jetike.  Formohen nga vargje aminoacidesh të lidhur me lidhje peptidike.  Ka gjithsej 20 lloje aminoacidesh ku 9 jane themelore dhe 11 jo-themelore.  9 proteinat esenciale nuk prodhohen dot nga trupi ynë prandaj është me shumë rëndës të merren nëpërmjet ushqimeve me përmbajtje të lartë proteinash.  Proteinat jo-themelore prodhohen nga trupi ynë, por për prodhimin e tyre duhen proteinat e tjera që shërbejnë si katalizatorë.
  • 3. 3
  • 4. Formimi i organeve të brendshme si mëlcia, muskujt, ligamentet, kockat etj. Ruajtja e formës trupore.  Përbëjnë 15% të trupit tonë.  Shërbejnë si katalizatorë.  Transportojnë oksigjenon në gjak.  Marrin pjesë në transportin aktiv të lëndëve ushqyese.  Nga to formohen edhe antirupat që mbrojnë trupin nga sëmundjet.  Rregullimi i hormoneve dhe matobolizmit të ushqimeve.
  • 5.
  • 6.  Proteinat ndahen në proteina me vlerë biologjike të lartë (treten shpejt) proteina me vlerë biologjike të ulët (treten me vështirësi)  Proteina e hirrës - thartirat, ka vlerën më të lartë bilogjike pra është kualiteti më i lartë i proteinës dhe tretet shumë shpejt në organizëm.  Proteina e kazeinës - proteina e qumështit. Ka vlerën mesatare biologjike dhe tretet më ngadalë në organizmin e njeriut.  Proteina e sojës - bizelja, fasulja, arrat, kikirikat, etj. ka vlerën më të ulët biologjike dhe tretet shumë ngadalë në organizmin e njeriut.
  • 7.
  • 8. Proteina e plotë është ajo proteinë e cila përmban 9 amino acidet themelore pra është proteinë e kompletuar dhe është shumë e rëndësishme për shëndetin e njeriut.  Proteinë të plotë përmbajnë: hirra, vezët, qumështi, djathi, kosi, mishi i bardhë i pulës, mishi i peshkut, mishi i kuq (bifteku,përshuta),etj.  Proteina e mangët - e paplotë është proteinë e pakompletuar sepse i mungojnë 2 apo 3 amino acide nga 9 amino acidet themelore, pra nuk i ka të gjitha amino acidet themelore.  Edhe kjo proteinë është e dobishme për shëndetin e njeriut dhe ka mundësi të kompletohet, të bëhet proteinë e plotë.  Proteinë të mangët-paplotë përmbajnë: drithërat, bizelja, fasulja, kikirikat, arrat, farat,
  • 10.  Mungesa e proteinës rezulton në lodhje të përgjithshme të njeriut, në dobësimin e muskujve dhe indeve, në ndjeshmëri ndaj infeksioneve, dhe gjithashtu shfaqë dëshirën për konsumimin më të madh të sheqernave gjatë ditës, siç është çokollata dhe ëmbëlsirat tjera të cilat mund të shkaktojnë trashjen - rritjen e peshës trupore.  Më parë, në bazë të disa studimeve është menduar se konsumimi i lartë i ushqimit me proteina  mund ti shkaktojë stres veshkëve dhe mëlqisë sepse këto organe duhet të punojnë më tepër në mënyrë që të nxjerrin materiet toksike të mbetura nëpërmjet urinës, dhe gjithashtu mund të shkaktojë humbjen e kalciumit të eshtrave nëpërmjet urinës.  Kurse tani studimet e fundit tregojnë se përdorimi i lartë i ushqimit me proteina nuk mund të shkaktojë kurfarë stresi veshkëve dhe mëlqisë, sepse proteina është substancë termogjenike e cila mund të lirohet nga trupi edhe nëpërmjet nxehtësisë.
  • 11. Lipidet (lipos-gr-yndyrë) në përgjithësi përkufizohen si yndyrëra të patretshme në ujë, por treten në tretës tjerë organik p.sh. tretës të lipideve janë acetoni ose benzeni. Në natyrë ndodhen edhe si molekula të tilla si vajra, kolesterole, sterole, vitamina(A, D, E dhe K ), mono gliceride, digliceride, fosfolipide, etj. Funksionet kryesore biologjike të lipideve janë: depozitimi i energjisë, veprojnë si komponentë strukturor në membranën qelizore, dhe si molekula sinjalizuese. 11
  • 12.
  • 13. Lipidet janë një grup komponimesh që kanë shumë funksione biologjike, të tilla si komponente strukturore në membranën qelizore, deponimin e burimeve të Projekt Kimi energjisë etj. Lipide në përgjithësi janë hidropfobik apo amfifilike të vogla që kanë origjinë tërësisht ose pjesërisht nga dy lloje substancash biokimike: ketonet dhe grupet izofrene. Duke marrë parasysh këtë, lipidet ndahen në:  alkine yndyrore  glicerolipide  glicerofosfolipide  sfingolipide  saharolipide  poliketone (ketone të përbëra)
  • 14. Yndyrnat janë bazë, në shumë procese të organizmit dhe janë një formë e përqendruar e energjisë. Marrja e tepruar e Projekt Kimi yndyrnave, mund të çojë në dhjamosje. Mishi, djathi, vaji i palmës, vaji i arrës së kokosit, dhjamërat e kafshëve, vezët, peshqit, arrat, kanë yndyrna të tretshme.  Obeziteti është një ndër sëmundjet më shqetësuese të të gjithë shoqërisë njerëzore sot. Obeziteti vjen si pasojë mbiushqyerjes, sidomos me yndyrna, të cilat duke qenë se nuk konsumohen energjikisht depozitohen si dhjam.  Sipas disa kërkimeve arsyeja që ne na pëlqejnë kaq shumë yndyrnat është fakti se edhe vetë truri jonë përbëhet nga 50% ynfyrë (mielina dhe membrama e neuroneve)
  • 15.
  • 16.  Karbohidratet janë materie të përbëra nga karboni, hidrogjeni dhe oksigjeni, dhe zakonisht kategorizohen si sheqera,nisheste dhe fibra.  Sheqeri i cili gjendet në përmbajtjen e ushqimit përcaktohet si monosaharid apo dysaharid.  Monosaharidet janë njësi e vetme e sheqerit dhe kur shumë njësi të tilla lidhen, atëherë formohen nishestet (karbohidratet që gjenden në bimë) dhe glikogjeni (karbohidrate që ruhen në trupin e njeriut).Në monosaharide bëjnë pjesë:glukoza (e njohur si sheqeri i gjakut), fruktoza (sheqeri i pemëve),dhe galaktoza.
  • 17.
  • 18.  Karbohidratet e thjeshta-(sheqer i thjeshtë), janë monosaharidet dhe dysaharidet.  Karbohidratet e thjeshta treten shpejtë në organizëm dhe rrisin nivelin e sheqerit në gjak shumë shpejtë. Në këtë rast pankreasi detyrohet të prodhojë më shumë insulinë e cila merr glukozën më shpejtë nga gjaku dhe e ruan atë si glikogjen apo yndyrë në trupin e njeriut, në mënyrë që të rikthehet niveli normal i sheqerit në gjak.  Karbohidratet e thjeshta janë: sheqeri i bardhë- sukroza, ëmbëlsirat,tortet,kiflet,pijet e gazuara,lëngjet me sukroze-sheqer të përpunuar, qokolata,bombonet,biskotat,qipsat dhe gjithë artikujt që përmbajnë sheqer të rafineruar.
  • 19.
  • 20. Karbohidratet e përbëra-(sheqer natyral) janë polisaharidet të cilat formohen nga bashkimi i tri apo më shumë njësive të sheqerit.  Karbohidratet e përbëra treten dhe depërtojnë në gjak më ngadalë, diku për 1 deri 3 orë, çka do të thotë se niveli i sheqerit në gjak rritet ngadalë dhe mbetet i qëndrueshëm, dhe në këtë rast pankreasi detyrohet të prodhoj vetëm një sasi të vogël të insulinës.Kjo mundëson të kemi energji për një kohë më të gjatë dhe mos të ndihemi të uritur.  Karbohidratet e përbëra janë: drithërat, orizi, pemët, patatet, domatet, qumështi dhe produktet e qumshtit,lëngjet pa sheqer shtesë-të bardhë, shpagetat, gruri, bizelja, fasulja.  Karbohidratet e përbëra janë shumë të rëndësishme për shëndetin e njeriut, janë ushqime jetësore sepse përmbajnë shumë vitamina dhe minerale si: vitaminat B,vitamin E, zink, magnezium, hekur dhe gjithashtu rrisin rezervat e
  • 21.
  • 22. Karbohidratet me indeks glikemik të lartë edhe pse mund të jenë disa karbohidrate të përbëra (si patatet e pjekura dhe orizi i bardhë) ato treten shpejtë në organizëm dhe rrisin shumë shpejtë nivelin e sheqerit në gjak që do të thotë se nuk janë shumë të dobishme për shëndetin e njeriut e sidomos për personat me sëmundje të diabetit-sheqerit te të cilët rritja e nivelit të sheqerit në gjak mund të shkaktojë probleme të mëdha shëndetësore.  Karbohidratet me indeks glikemik të ulët të cilat gjithashtu mund të jenë disa karbohidrate të thjeshta (siç janë pemët) treten më ngadal dhe rrisin nivelin e sheqerit në gjak më ngadal që do të thotë se janë shumë të nevojshme dhe të dobishme për shëndetin e njeriut e sidomos për personat me sëmundje të diabetit-sheqerit.