Diese Präsentation wurde erfolgreich gemeldet.
Wir verwenden Ihre LinkedIn Profilangaben und Informationen zu Ihren Aktivitäten, um Anzeigen zu personalisieren und Ihnen relevantere Inhalte anzuzeigen. Sie können Ihre Anzeigeneinstellungen jederzeit ändern.

Reformy systemu emerytalnego - analiza GRAPE

1.917 Aufrufe

Veröffentlicht am

  • Als Erste(r) kommentieren

  • Gehören Sie zu den Ersten, denen das gefällt!

Reformy systemu emerytalnego - analiza GRAPE

  1. 1. Group for Research in Applied Economics Makroekonomiczne skutki reform systemu emerytalnego dr Jan Hagemejer, UW dr Krzysztof Makarski, SGH dr hab. Joanna Tyrowicz, UW (z pomocą A. Borowskiej, K. Goraus i M. Bieleckiego) Grant NCN nr UMO-2011/01/D/HS4/04039 Opinie wyrażone w tym materiale odzwierciedlają stanowisko autorów i nie powinny być utożsamiane z instytucjami, z którymi są związani.
  2. 2. Plan prezentacji  Logika modeli OLG  Makroekonomiczne skutki reformy z 1999?  Mechanizmy w modelu  Model vs. rzeczywistość, czyli krytyczna ocena wyników  Skutki proponowanych zmian w systemie  Dobrowolność  Suwak  Zmiana portfela OFE  Przeniesienie aktywów  Jakie są skutki rozwiązania wybranego w 2013?  Wnioski (w tym: ograniczenia modelu) 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 2/34
  3. 3. Logika modeli OLG 8.0% 6.0% 4.0% 2.0% 0.0% -2.0% -4.0% -6.0% -8.0% 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 3/34
  4. 4. Makroekonomiczne skutki demografii… Co oznacza perspektywa długofalowa? 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 4/34
  5. 5. Makroekonomiczne skutki demografii… Co oznacza perspektywa długofalowa? 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 5/34
  6. 6. Jak działają modele OLG?  Obywatel = konsument  „uczciwie” optymalizuje pracę i konsumpcję na całe swoje życie  zna średnią długość życia + przebieg zmiennych makro  Rząd  pobiera podatki, wydaje stały odsetek PKB  finansuje (z podatków) deficyt ZUS  System emerytalny  stary: PAYG DB => stała niezmienna stopa zastąpienia  nowy: PAYG DC (ZUS) + FF DC (OFE) => zmienna stopa zastąpienia  egzogeniczny (rosnący) wiek emerytalny  Model równowagi ogólnej  rozwiązanie: taka stopa procentowa, że popyt firm = podaż obywateli  z tego wynika: konsumpcja, podatki, równowaga rządu + dobrobyt 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 6/34
  7. 7. Jak rozumieć dobrobyt?  Dotąd Joanna konsumowała 30 wyjść na basen i 4 tygodnie urlopu w roku. To był efekt jej optymalizacji (preferencje), przy zadanych cenach  Rząd postanowił umilić jej życie, modyfikując stawki podatków tak, że przy nowych cenach Joanna „wybiera” 15 wyjść na basen i 10 tygodniu urlopu.  Lepiej Joannie? Basen Urlop Użyteczność Przed 30 4 lnB+lnU = 4.7875 utyli Po 15 10 lnB+lnU = 5.0106 utyli  Lepiej, ale o ile? Ile to jest 0.2231 utyli? 0.2231 utyli = ln[30*(1+11.8%)] + ln[4*(1+11.8%)] = ln[15]+ ln[10]  Ekwiwalent konsumpcji: ta zmiana jest równoważna wzrostowi konsumpcji o 11.8% 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 7/34
  8. 8. Czy reforma z 1999 r. była społecznie korzystna? TAK (w świetle naszego analiz dobrobytu w modelu) 1. Wzrost kapitału = > wzrost PKB (w porównaniu do status quo)  na skutek oszczędności w II filarze  na skutek oszczędności prywatnych ( z powodu dużego spadku emerytur) 2. Wyższy dobrobyt  na skutek niższego wzrostu podatków 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 8/34
  9. 9. Mechanizmy w modelu  Gospodarka „skalibrowana” do danych za 1999 => zgodne:  stopa inwestycji przy zadanej deprecjacji i standardowych preferencjach => rynkowa stopa procentowa  podaż pracy i ścieżka produktywności w cyklu życia  stopa zastąpienia w PAYG DB oraz „dziura” w ZUS  stopy podatków: PIT, VAT i od odsetek od przychodów kapitałowych 1. Liczymy status quo  demografia + wiek emerytalny + ścieżka wzrostu gospodarczego (AWG) 2. Liczymy świat „po reformie”  j.w. + inny system emerytalny  Porównujemy użyteczność w status quo i „po reformie” dla każdej kohorty i staramy się zrekompensować straty z nadwyżek 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 9/34
  10. 10. Mechanizmy w modelu 8.0% 6.0% FF całościowy efekt dobrobytowy 4.0% 2.0% 0.0% -2.0% -4.0% -6.0% -8.0% 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 10/34
  11. 11. Mechanizmy w modelu 8.0% 6.0% FF DB->DC całościowy efekt dobrobytowy 4.0% 2.0% 0.0% -2.0% -4.0% -6.0% -8.0% 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 11/34
  12. 12. Mechanizmy w modelu 8.0% 6.0% FF DB->DC całościowy efekt dobrobytowy 4.0% 2.0% 0.0% -2.0% -4.0% -6.0% -8.0% 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 12/34
  13. 13. Dług jest korzystnym sposobem finansowania 1.0% 0.5% 0.0% -0.5% -1.0% -1.5% (do limitu 70% PKB) dług publiczny (do limitu 65% PKB) -2.0% -2.5% 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 13/34
  14. 14. Dług jest korzystnym sposobem finansowania 1.0% 0.5% 0.0% -0.5% -1.0% -1.5% (do limitu 70% PKB) dług publiczny (do limitu 65% PKB) podatek VAT -2.0% -2.5% 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 14/34
  15. 15. Skutki reformy z 1999 r. wobec status quo  Sposób finansowania reformy rzutuje na ścieżkę dostosowania kapitału 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 15/34
  16. 16. Skutki reformy z 1999 r. wobec status quo  Sposób finansowania reformy rzutuje na ścieżkę dostosowania kapitału 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 16/34
  17. 17. Skutki reformy z 1999 r. wobec status quo  Podatki i tak wzrosną, a dług rośnie szybciej niż bez OFE …  … ale łączny wzrost podatków/długu jest znacznie niższy 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 17/34
  18. 18. Skutki reformy z 1999 r. wobec status quo  System zdefiniowanej składki (DC) płaci znacznie niższe emerytury niż zdefiniowanego świadczenia (DB) 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 18/34
  19. 19. Skutki reformy z 1999 r. wobec status quo  Zmiana sposobu naliczania generuje nadwyżkę w ZUS (i OFE) 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 19/34
  20. 20. Skutki reform z 1999 r - podsumowanie 1. Wzrost kapitału => wzrost PKB (o ok. 3%) 2. Niższa stopa zastąpienia i emerytury (o ok. 40%) 3. Po okresowym pogorszeniu deficytu ZUS, poprawa  kasowo: nadwyżka w ZUS 4. Stabilność fiskalna przy nieznacznie wyższych podatkach  18/11/2013 np. udział VAT w konsumpcji: z 11% na ok. 12% (zamiast 16%!) KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 20/34
  21. 21. Skutki reformy z 1999 r – model a realia Model Realia (efekty makro) Konsumenci wiedzą, że emerytury spadną, więc oszczędzają ex ante. Oszczędności prywatne wzrosną mniej => efekt na kapitał i PKB mniejszy i głównie przez OFE Nie zmieniają się wydatki rządowe, więc podatki podążają za deficytem ZUS … System emerytalny jest powszechny (nie ma innych źródeł deficytu ZUS) Są inne źródła deficytu ZUS + koszty obsługi tego dodatkowego długu Konsumenci jednakowi w kohorcie + aktuarialna sprawiedliwość Emerytury minimalne i wdowie => prawdopodobieństwo nadwyżki w ZUS? W długim okresie przyrost naturalny się stabilizuje (≈stopa dzietności wzrosła) ? 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 21/34
  22. 22. Czy proponowane i wprowadzone obecnie zmiany są społecznie korzystne? NIE (w świetle naszego analiz dobrobytu w modelu) 1. Spadnie dobrobyt (w porównaniu do status quo = reforma 1999)  na skutek niższej indeksacji i niższej waloryzacji (suwak!)  spada kapitał i PKB w długim okresie (choć nieznacznie) 2. Ścieżka kapitału (i PKB) zależy od dostosowania fiskalnego  obniżenie długu = krótkookresowo wzrost kapitału  obniżenie podatków lub wzrost wydatków = negatywne skutki dla kapitału 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 22/34
  23. 23. Skutki proponowanych (i wprowadzonych) zmian  2011: przesunięcie składki  2013: propozycje 1. zmiana konstrukcji portfela dotąd: r_ofe= (1-a)*r_rząd+a*r_rynek(=MPK-deprecjacja) odtąd: r_ofe=r_rynek (=MPK-deprecjacja) 2. dobrowolność dotąd: powszechne członkostwo w OFE odtąd: 50% każdej kohorty w OFE 3. suwak dotąd: emerytury wypłacają OFE (stopniowe „zjadanie” oszczędności) odtąd: emerytury wypłaca ZUS (skokowe zjadanie oszczędności) 4. przesunięcie obligacji dotąd: obligacje oszczędnościami w II filarze odtąd: umorzenie obligacji + zobowiązania implicite w I filarze 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 23/34
  24. 24. Jak modelować zmiany w nowym systemie?  Status quo: brak zmian w systemie z 1999 r  emerytury aktuarialnie sprawiedliwe wypłacają OFE  składki, portfel i członkostwo w OFE: niezmienne  Po reformie: zmiany w tym systemie  ulga fiskalna => niższe podatki lub obniżenie długu  jeśli obniżamy dług: w długim okresie powrót do 45% PKB  jeśli obniżamy podatki: w długim okresie powrót do 45% PKB, ale w okresie dostosowań, dług stały (jak w status quo) 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 24/34
  25. 25. Dobrobytowe skutki zmian w systemie 1.2% suwak 0.8% 0.4% 0.0% -0.4% -0.8% -1.2% 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 25/34
  26. 26. Dobrobytowe skutki zmian w systemie 1.2% portfel 0.8% 0.4% 0.0% -0.4% -0.8% -1.2% 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 26/34
  27. 27. Dobrobytowe skutki zmian w systemie 1.2% dobrowolność 0.8% 0.4% 0.0% -0.4% -0.8% -1.2% 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 27/34
  28. 28. Dobrobytowe skutki zmian w systemie 1.2% przesunięcie składki 0.8% 0.4% 0.0% -0.4% -0.8% -1.2% 1 18/11/2013 21 41 61 KPRM 81 101 121 141 161 181 Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 201 221 241 28/34
  29. 29. Dobrobytowe skutki zmian w systemie 1.2% 0.8% suwak dobrowolność przesunięcie składki portfel przesunięcie obligacji 0.4% 0.0% -0.4% -0.8% -1.2% 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 29/34
  30. 30. Dobrobytowe skutki zmian  Łączny efekt dla żyjących i przyszłych (wobec status quo) przesunięcie składki dobrowolność suwak portfel przesunięcie obligacji -0.8% -0.7% -0.6% -0.5% -0.4% -0.3% -0.2% -0.1% 0.0%  Pogorszenie dobrobytu głównie z dwóch powodów:  emerytury i stopy zastąpienia (głównie na skutek różnic indeksacji)  podatki 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 30/34
  31. 31. Stopy „zwrotu” 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 31/34
  32. 32. Stopy zastąpienia w relacji do status quo 110% suwak dobrowolność przesunięcie składki 105% portfel przesunięcie obligacji 100% 95% 90% 1999 18/11/2013 2019 2039 KPRM 2059 2079 2099 2119 Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 2139 2159 32/34
  33. 33. Łączna wysokość emerytur w relacji do status quo 130% 120% suwak dobrowolność przesunięcie składki portfel przesunięcie obligacji 110% 100% 1900 1920 1940 1960 1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140 90% 80% 70% 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 33/34
  34. 34. Dług publiczny 60% 55% 50% 45% 40% suwak portfel dobrowolność przesunięcie obligacji przesunięcie składki 35% 30% 25% 20% 1999 2019 2039 2059 2079 2099 2119 2139 2159 2179 2199 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 34/34
  35. 35. Wnioski cząstkowe  Emerytury: spadają (wyjątek: portfel)  Dług publiczny / podatki: niższe gdy suwak, przesunięcie składki i dobrowolność przesunięcie obligacji – efekt jednorazowy  Zmiana PKB zależy od sposobu dostosowania fiskalnego efekt wypychania kluczowy: spadek długu sprzyja wzrostowi kapitału, a PKB podąża za kapitałem zmiany kapitału mają charakter przejściowy, docelowo zawsze kapitał niższy niż w status quo (dług/PKB=45%) 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 35/34
  36. 36. Reforma 2013 jest złożeniem pięciu aspektów  Dobrowolność (50% wróci do ZUS, 50% zostanie w OFE)  Przesunięcie obligacji (jednorazowe) => model a rzeczywistość  Przesunięcie składki (docelowe)  Zmiana struktury portfela  Suwak  Łączny efekt: dobrobytowy ujemny (bo wszystkie składowe ujemne) dług – obniża się deficyt ZUS, można obniżyć dług lub podatki kapitał – spada (choć w krótkim okresie zależy to od dostosowania fiskalnego) 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 36/34
  37. 37. Dług publiczny / podatki  wybrany wariant nie najkorzystniejszy  gros korzyści zapewniają zmiany z 2011 18/11/2013 KPRM  potencjał obniżki podatków podobny jak w przypadku długu  ale większość efektu ma charakter przejściowy… Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 37/34
  38. 38. … ale można także po prostu obniżać podatki 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 38/34
  39. 39. Wybrana ścieżka dostosowań rzutuje na kapitał 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 39/34
  40. 40. Jak wygląda łączny rachunek dla obywateli? Obniżenie podatków Obniżenie długu racjonalni myopia racjonalni myopia RS 1 (2011) -0.54% -0.39% -0.69% -0.49% + suwak -0.70% -0.50% -0.93% -0.65% RS 2 (2013-1) -0.56% -0.51% -0.84% -0.60% + suwak -0.66% -0.58% -1.01% -0.71% RS 3 (2013-2) -0.73% -0.62% -1.05% -0.74% + suwak -0.78% -0.66% -1.14% -0.80% RS 4 (2013-3) -0.91% -0.75% -1.25% -0.89% + suwak -0.99% -0.81% -1.37% -0.97% 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 40/34
  41. 41. Poza modelem…  Kwestie techniczne – model nie mówi o:  optymalnej strategii inwestycyjnej OFE  zmianach w aktywności zawodowej (ALE: wydłużamy wiek emerytalny)  mikroekonomii systemu (ALE: uwzględniamy je)  Kwestie polityki gospodarczej  Nieoczywista funkcja celu polityków (dług + podatki + wydatki rządowe), co utrudnia określenie, jakie faktywnie będą skutki zmian w gospodarce  Racjonalna reakcja obywateli: „ przewrotne” efekty suwaka i portfela (rzeczywiste koszty dobrobytowe większe niż wynika z modelu)  Ekonomia polityczna systemu emerytalnego – starzejące się społeczeństwo o niskich emeryturach? 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 41/34
  42. 42. Wnioski  Reforma z 1999 r  podnosi kapitał, PKB, obniża podatki i dług  obniża emerytury (stopy zastąpienia)  podnosi dobrobyt (m.in. dlatego, że rosną dobrowolne oszczędności prywatne)  finansowanie ubytku w ZUS długiem publicznym optymalne  koszt reformy skoncentrowany na pokoleniach żyjących w jej czasie  Wprowadzone w 2011 i proponowane obecnie zmiany  obniżają dobrobyt  obniżają poziom emerytur  umożliwiają obniżenie długu publiczny, ale dużo osiągnięto zmianami z 2011  koszty tych nowych zmian obciążą także przyszłe pokolenia 18/11/2013 KPRM Hagemejer-Makarski-Tyrowicz 42/34
  43. 43. Dziękujemy za uwagę Więcej wyników na stronie http://grape.uw.edu.pl/emeryt oraz na tt: @GrapeUW

×