Diese Präsentation wurde erfolgreich gemeldet.
Die SlideShare-Präsentation wird heruntergeladen. ×

Zycie na skraju – marginesy społeczne wielkiego miasta

Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Życie na skraju - marginesy 
społeczne wielkiego miasta
Zbigniew Galor 
Barbara Goryńska-Bittner 
Sławomir Kalinowski 
redakcja naukowa 
Życie na skraju - 
marginesy społeczne 
w...
Redaktor naczelny / Executive Editor: 
Piotr Sałustowicz, Warszawa/Bielefeld 
Redakcja / Editorial Board: 
Jerzy Krzyszkow...
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Nächste SlideShare
Resortowe dzieci-sluzby
Resortowe dzieci-sluzby
Wird geladen in …3
×

Hier ansehen

1 von 18 Anzeige
Anzeige

Weitere Verwandte Inhalte

Ähnlich wie Zycie na skraju – marginesy społeczne wielkiego miasta (17)

Anzeige

Weitere von Barka Foundation (20)

Aktuellste (20)

Anzeige

Zycie na skraju – marginesy społeczne wielkiego miasta

  1. 1. Życie na skraju - marginesy społeczne wielkiego miasta
  2. 2. Zbigniew Galor Barbara Goryńska-Bittner Sławomir Kalinowski redakcja naukowa Życie na skraju - marginesy społeczne wielkiego miasta Bielefeld 2014
  3. 3. Redaktor naczelny / Executive Editor: Piotr Sałustowicz, Warszawa/Bielefeld Redakcja / Editorial Board: Jerzy Krzyszkowski, Poland; Arno Heimgarten, Austria; Andreas Hoff, UK; Marek Szczepański, Poland Recenzenci / Reviewers: prof. dr hab. Tadeusz Popławski dr hab. Karolina Pawlak Redakcja naukowa / Editors: Zbigniew Galor – Uniwersytet Szczeciński Barbara Goryńska-Bittner Sławomir Kalinowski – Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Utwór w całości ani we fragmentach nie może być powielany ani rozpowszech-niany za pomocą urządzeń elektronicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich © Societas Pars Mundi Publishing / Bielefeld Książka dostępna jest również jako e-book/This book is also available as e-book: http://societas-pars-mundi-publishing.myshopify.com/pages/about-us ISBN 978-83-937502-0-7 druk/paper ISBN 978-83-937502-1-4 e-book Wydanie I. Nakład ͸ͶͶ egz., Ark. wyd. 45,4 Druk i oprawa / Printing and Binding: Neiko Plus, ul. Zakładowa ͷͷB, 39-400 Tarnobrzeg, tel: +48 15 822 11 27, drukarnia@neiko.pl, www.neiko.pl Projekt okładki / Cover design: Łukasz Młynarczyk Skład i łamanie / Typesetting: Sławomir Kalinowski
  4. 4. Spis treści WPROWADZENIE (Zbigniew Galor, Barbara Goryńska-Bittner, Sławomir KalinowskiȌ ......... 11 BADANIA NAD MARGINALIZACJĄ I MARGINESEM SPOŁECZNYM Zbigniew Galor Margines społeczny a margines socjalny i margines strukturalny. U podstaw socjologii marginalizacji w świetle badań poznańskich (2010-2013) .............................................................................................................. 21 Piotr Sałustowicz Bieda, marginalizacja i wykluczenie społeczne .......................................... 47 Maciej Kokociński Nota o metodzie badania procesu marginalizacji ..................................... 65 Z HISTORII MARGINESU SPOŁECZNEGO POZNANIA Irena Sarnowska-Giefing O wykluczeniu społecznym wśród mieszkańców Poznania XV)- XVIII wieku z perspektywy onimicznej ......................................................... 81 Volker Zimmermann Prowincja Poznańska jako ostoja przestępczości? O kryminalizacji polskiej ludności w Prusach i Cesarstwie Niemieckim w długim wieku XIX.................................................................................................................... 97 Piotr Gołdyn Szkice z dziejów prostytucji w Poznaniu do ͳ9͵9 r. ............................. 129 Kazimiera Król (istoria i współczesność zjawiska żebractwa w Poznaniu ................ 143 MARGINALIZACJA I SAMOMARGINALIZACJA Agnieszka Ignasiak, Mikołaj Jacek Łuczak Dynamika marginalizacji społecznej osób długotrwale bezrobot-nych ........................................................................................................................... 171 Magdalena Kozera Czy samodegradacja? Pozytywny i negatywny kapitał ludzki .......... 201 Roman Pomianowski Wyuczona bezradność skutkiem marginalizacji i barierą demargi-nalizacji .................................................................................................................... 213 Maciej Kokociński Marginalizacja społeczna a przemoc domowa ........................................ 243
  5. 5. Spis treści Paula Molska, Mariusz Mueller Uzależnienia i ich konsekwencje, czyli poznaniacy w obliczu glo-balnej pułapki ........................................................................................................ 269 Adam Czabański, Marta Stefaniak Samobójstwa w perspektywie klientów Miejskiego Ośrodka Po-mocy Rodzinie w Poznaniu. Zjawisko marginalizacji i autodegra-dacji aż do śmierci ................................................................................................ 287 Magdalena Kuczyńska Zdrowie i choroby mieszkańców Poznania objętych wykluczeniem społecznym ............................................................................................................. 301 Joanna Warkocz O samomarginalizacji i samodemarginalizacji społecznej chorych wśród niepełnosprawnych ze stwardnieniem rozsianym. Wymo-wa przypadków z badań własnych ............................................................... 321 Mikołaj Łuczak Opieka paliatywno-hospicyjna jako przeciwdziałanie marginaliza-cji i wykluczeniu społecznemu chorych i ich rodzin. Społeczne ro-le podopiecznych hospicjum ........................................................................... 345 Emilia Kledzik, Patryk Pawełczak Sytuacja mniejszości romskiej w Poznaniu na przełomie XX i XX) wieku w kontekście marginalizacji ............................................................... 363 MARGINES SOCJALNY Sławomir Kalinowski Pewni niepewności .............................................................................................. 387 Przemysław Pluciński Bez „prawa do miasta”. O wytwarzaniu przestrzennej (nie)sprawiedliwości na przykładzie Poznania ....................................... 405 Joanna Stanisławska, Agnieszka Kozera Sytuacja mieszkaniowa ludności marginesu socjalnego Poznania .. 437 Romana Głowicka-Wołoszyn, Joanna Stanisławska, Agnieszka Kozera Sytuacja i zachowania finansowe ludności z marginesu socjalnego Poznania ................................................................................................................... 449 Jan Grad Ekonomiczne uwarunkowania uczestnictwa w kulturze biednych mieszkańców Poznania ...................................................................................... 461 Andrzej Wołoszyn, Roma Głowicka-Wołoszyn Czy kultura ubóstwa? O stylu życia członków poznańskich gospo-darstw domowych korzystających z pomocy społecznej .................... 479
  6. 6. Spis treści Dominika Kozłowska, Radomir Miński Bezdomność jako element marginesu socjalnego Poznania .............. 497 Mirosława Cylkowska-Nowak, Maciej Kokociński, Elżbieta Wojtaś, Jan Wojtaś Usytuowania i wybory społeczno–ekonomiczne osób z niepełno-sprawnościami: pomiędzy ekskluzją i inkluzją ....................................... 545 Joanna Kuchta, Jakub Michalski, Sławomir Joachimiak )deał dostępności - bezpłatna pomoc prawna dla biednych miesz-kańców Poznania ................................................................................................. 579 MARGINES STRUKTURALNY Katarzyna Dworniczek, Joanna Kuchta Żebractwo jako źródło dochodów ................................................................ 607 Jakub Michalski, Sławomir Joachimiak Żebractwo w prawie wykroczeń ................................................................... 625 Tomasz Kujaczyński, Arkadiusz Bernal, Zbigniew Galor, Sławomir Kali-nowski Ukryta gospodarka Poznania i jego margines społeczny .................... 645 Albert Terelak, Sebastian Kołodziejczak Zagraniczna emigracja zarobkowa w warunkach marginalizacji .... 667 Leszek Wieczorek Prostytucja – konteksty społeczne marginalizacji i jej przeciwdzia-łania ........................................................................................................................... 683 Judyta Jóźwiak Szkic do portretu statystycznego przestępcy osadzonego w zakła-dzie karnym w Koziegłowach ........................................................................ 699 DEMARGINALIZACJA Anna Kościelniak Demarginalizacyjna funkcja przedsiębiorstw społecznych ............... 717 Monika Brodziak Odbić się od dna. Studium włączenia społecznego – przypadek Ja-nusza Smury ........................................................................................................... 737 Monika Mińska, Radomir Miński Studium człowieka marginesu w oparciu o biografię poety ulicy – Marycha z Chwaliszewa .................................................................................... 761 Zbigniew Łagosz )nkluzja społeczna a sport - studium przypadku .................................... 781 ZESTAWIENIE NOT O AUTORACH ...................................................................... 801
  7. 7. Spis treści Table of contests INTRODUCTION (Zbigniew Galor, Barbara Goryńska-Bittner, Sławomir Kalinowski) ......... 11 MARGINALISATION AND SOCIAL MARGIN STUDIES Zbigniew Galor Social margin and margin of subsistence and structural margin. At the base of the sociology of marginalisation in the light of the stud-ies of Poznań ȋʹͲͳͲ-2013) ................................................................................. 21 Piotr Sałustowicz Poverty, marginalisation and social exclusion ........................................... 47 Maciej Kokociński Social marginalisation and domestic abuse ................................................ 65 FROM THE HISTORY OF THE SOCIAL MARGINS OF POZNAŃ Irena Sarnowska-Giefing Social exclusion among the inhabitants of Poznan between the XV)th and XV)))th century: from the Ǯonimicǯ perspective .................... 81 Volker Zimmermann The province of Poznan as a bed of crime? The criminalisation of the Polish population in Prussia and the German Empire in the long nineteenth century ...................................................................................... 97 Piotr Gołdyn Sketches of the history of prostitution in pre-1939 Poznań .............. 129 Kazimiera Król The history and the present situation of the phenomenon of beg-ging in Poznan ........................................................................................................ 143 MARGINALISATION AND SELF-MARGINALISATION Agnieszka Ignasiak, Mikołaj Jacek Łuczak The dynamics of the process of social marginalisation of the long-term unemployed ................................................................................................. 171 Magdalena Kozera Self-degradation? Positive and negative human capital ...................... 201 Roman Pomianowski Learned helplessness – an effect of marginalization as well as the demarginalisation barrier ................................................................................. 213 Maciej Kokociński Social marginalisation and domestic abuse .............................................. 243
  8. 8. Spis treści Paula Molska, Mariusz Mueller Addictions and their consequences. Citizens of Poznań in the face of the global trap .................................................................................................. 269 Adam Czabański, Marta Stefaniak Suicides in the perspective of the clients of the Family Welfare Centre in Poznan. The phenomenon of marginalization and auto-degradation until death ..................................................................................... 287 Magdalena Kuczyńska Health and illness among the socially excluded residents of Poz-nań .............................................................................................................................. 301 Joanna Warkocz About social self-marginalization and self-demarginalization among patients with disabilities with Multiple Sclerosis. Signifi-cance of the personally researched cases .................................................. 321 Mikołaj Łuczak Palliative and hospice care as factors in the prevention of margin-alization and social exclusion of people with illnesses and their families. The social roles of hospice patients ........................................... 345 Emilia Kledzik, Patryk Pawełczak The situation of the Roma minority in Poznań at the turn of the XXIst century in the context of marginalization ...................................... 363 THE MARGIN OF SUBSISTENCE Sławomir Kalinowski Certain of the uncertainty ................................................................................ 387 Przemysław Pluciński With no Ǯrights to the cityǯ. About the creation of spatial ȋinȌjustice: the case of Poznań ........................................................................ 405 Joanna Stanisławska, Agnieszka Kozera The housing situation of people on the margin of subsistence of Poznań ...................................................................................................................... 437 Romana Głowicka-Wołoszyn, Joanna Stanisławska, Agnieszka Kozera The financial situation and behaviour of the members of Poznańǯs margin of subsistence ........................................................................................ 449 Jan Grad Economic causation of the participation in culture – the poor in-habitants of Poznań............................................................................................. 461 Andrzej Wołoszyn, Roma Głowicka-Wołoszyn Culture of poverty? About lifestyle in households benefiting from social assistance in Poznań .............................................................................. 479
  9. 9. Spis treści Dominika Kozłowska, Radomir Miński (omelessness as an element of Poznańǯs margin of subsistence ..... 497 Mirosława Cylkowska-Nowak, Maciej Kokociński, Elżbieta Wojtaś, Jan Wojtaś The emplacement and socio-economic choices of people with dis-abilities: between exclusion and inclusion ................................................ 545 Joanna Kuchta, Jakub Michalski, Sławomir Joachimiak The ideal of availability – free legal aid for the poor inhabitants of Poznań ....................................................................................................................... 579 STRUCTURAL MARGIN Katarzyna Dworniczek, Joanna Kuchta Begging as a source of income ........................................................................ 607 Jakub Michalski, Sławomir Joachimiak The problem of begging in the law on misdemeanours ....................... 625 Tomasz Kujaczyński, Arkadiusz Bernal, Zbigniew Galor, Sławomir Kali-nowski The hidden economy of Poznań and its social margin .......................... 645 Judyta Jóźwiak A sketch of the statistic portrait of the criminals jailed in Koziegłowy prison ............................................................................................... 667 Albert Terelak, Sebastian Kołodziejczak Financial emigration in the conditions of marginalization ................. 683 Leszek Wieczorek Prostitution - social contexts of marginalization and its prevention ...................................................................................................................................... 699 DEMARGINALISATION Anna Kościelniak Demarginalisation as one of the functions of social enterprises ...... 717 Monika Brodziak Bouncing back. A study of social inclusion: the case of Janusz Smura ........................................................................................................................ 737 Monika Mińska, Radomir Miński The study of the man from the margin based on the biography of the street poet Marych of Chwaliszewo ...................................................... 761 Zbigniew Łagosz Social inclusion and sport – a case study .................................................... 781 LIST OF BIOGRAPHICAL NOTES ........................................................................... 801
  10. 10. Zbigniew Galor Barbara Goryńska-Bittner Sławomir Kalinowski Wprowadzenie Publikacja ta powstała jako rezultat badań nad marginesami społecz-nymi miasta Poznania i stanowi całość złożoną z kilkudziesięciu opracowań pod wspólnym tytułem „Życie na skraju – marginesy społeczne wielkiego miasta”, proponując szerokie tematycznie spektrum marginalizacji społecz-nej, od perspektywy historycznej miasta Poznania, po współczesne pro-blemy jego mieszkańców, funkcjonujących na marginesach różnych prze-strzeni społecznych miasta. Zróżnicowany charakter publikacji wynika z międzyśrodowiskowego charakteru badań, łączącego w jeden zespół zarówno pracowników nauko-wych jak i praktyków, wywodzących się z poznańskich instytucji i organiza-cji pozarządowych, działających w obszarze społecznego wykluczenia. Po-trzeba stałej wymiany czy dialogu między „światem nauki” i „światem prak-tyki” jest powszechnie akceptowana, co nie oznacza, że „teoria” i „praktyka” mówią tym samym językiem. Jak twierdził Alfred Schütz ȋͳ9͹ͳȌ, każda dzie-dzina ma swoją „prowincję znaczeń”, ma swoją grę językową. )stnieje oczy-wiście możliwość wymiany między tymi obszarami, co wymaga zabiegów „tłumaczenia” stosowanych pojęć czy to w języku potocznym czy nauko-wym. Stąd mogą się rodzić nieporozumienia między tymi dwoma „świa-tami”. Często inne wartości, cele czy standardy przyświecają nauce a inne praktyce, co nie oznacza, że nauka rezygnuje z ambicji bycia „praktyczną” a praktyka często posługuje się „teoriami” i nie tylko „teoriami życia potocz-nego”. Język nauki jest często przetwarzany przez praktykę, teorie przyj-mują postać zasad kierujących działaniami, powstaje coś w rodzaju „tech-nologii społecznej”. Oczywiście nauka może również rekomendować prak-tyczne zmiany a praktyka dostarczać doświadczeń, które mogą być przed-miotem ewaluacji ze strony nauki, przydatność nauki dla praktyki wyraża się także poprzez raporty z badań, których wyniki stanowią podstawę wielu zamieszczonych tu artykułów. Jednak – na co zwraca uwagę Janusz Sztumski ȋʹͲͳ͵Ȍ – w systemo-wych analizach społeczeństwa rola marginesu społecznego nie jest doce-niana, co znacząco wpływa na zubożenie ich wyników, zarówno ze wzglę-dów poznawczych, jak i aplikacyjnych.
  11. 11. 12 Wprowadzenie U źródeł tej publikacji leży aspiracja autorów do uczestnictwa w dia-logu między dwiema rzeczywistościami: światem badań i światem praktyki, mimo świadomości horyzontu różnych znaczeń stosowanych w obu świa-tach. Publikacja ta, jako swoista platforma, w której muszą się te światy ko-munikować, stwarza także Czytelnikowi możliwość konstruowania własnej wersji tej rzeczywistości. O specyfice tej publikacji stanowi nie tylko hory-zont znaczeń, ale przede wszystkim różne perspektywy podejścia nauko-wego – o charakterze opisującym i poznawczym, oraz praktycznego – o cha-rakterze opisującym z aspiracją do zmiany rzeczywistości. Czytelnik znaj-dzie w niej szerokie spektrum tematów, potraktowanych z różnych per-spektyw i według indywidualnych doświadczeń jej autorów, co zdaniem re-daktorów stanowi siłę tej publikacji. W publikacji podjęta też została próba dialogu miedzy obu światami, postrzegającymi rzeczywistość ludzi zmarginalizowanych, wykluczonych czy zagrożonych marginalizacją/wykluczeniem, a także próba poszukiwa-nia definicji projektującej, która – na co zwraca uwagę Janusz Sztumski – choć nie jest tak logicznie poprawna, jak definicja analityczna, może być przydatna zarówno dla teorii jak i praktyki, ponieważ mimo swoich manka-mentów, jest próbą pełniejszego określenia badanego zjawiska (Sztumski 2013, 120-135). Podstawę zamieszczonych w tym tomie opracowań stanowią wyniki badań przeprowadzonych w oparciu o projekt badawczy pt. Margines spo-łeczny Poznania i dynamika jego zmian 2010-2012 autorstwa Zbigniewa Ga-lora. Ich przedmiotem było zjawisko marginalizacji zachodzące w społecz-ności Poznania w tym okresie. Główny problem badawczy zawierał się w pytaniu o strukturę i dynamikę zmian dotyczące tej części społeczności Po-znania, która określana jest mianem marginesu społecznego. Idea badań wywodziła się z pracy Lumpenwłasność: szara strefa i mar-gines społeczny ȋGalor ʹͲͲ͸Ȍ. Projekt nawiązywał między innymi do tradycji szkoły chicagowskiej w socjologii z praktyką badań nad ludźmi marginesu z udziałem zespołów międzyśrodowiskowych. )nnym źródłem inspiracji była historyczna szkoła Annales z badaniami nad marginesem społecznym w kontekście procesów długiego trwania. Projekt zakładał interdyscyplinarność badań, odróżnienie procesów: wchodzenia w margines społeczny, życia w nim – awansu i degradacji w jego ramach oraz wychodzenia z marginesu. Szczególnym zastosowanym
  12. 12. Wprowadzenie 13 narzędziem teoretycznym była S. Kozyra-Kowalskiego teoria lumpensto-sunków społecznych ȋz takimi jej elementami jak lumpenwłasność, lumpen-praca, lumpenklasy rozwijanymi przez J. Tittenbruna). Specyfika problemu badawczego wpłynęła na przyjęte założenia me-todologiczne, o których pisze w tym tomie Maciej Kokociński. Założona komplementarność badań ilościowych i jakościowych ȋtriangulacjaȌ ozna-czała w praktyce ich przeprowadzenie w trzech formach – jako: podstawo-wych ȋo charakterze ilościowymȌ, zespołowych ȋo charakterze jakościo-wym Ȍ i indywidualnych zadań badawczych ȋilościowych lub jakościowychȌ. Zasadniczym celem była charakterystyka procesu marginalizacji wśród mieszkańców Poznania, co zakładało identyfikację marginesu spo-łecznego, opis jego struktury i dynamiki zmian. Badania potwierdziły hipo-tetyczne założenie o narastaniu tego procesu i jego konsekwencji społecz-nych. Uzasadnienie znalazła hipoteza o występowaniu nie jednego, ale dwóch marginesów ȋstrukturalnego i socjalnegoȌ składających się na zjawi-sko marginesu społecznego. Oznacza to m.in., że w debacie nad sposobami określania marginalizacji uwzględniać należy nie tylko całe spectrum zmar-ginalizowanych kategorii społecznych, ale też mierzyć marginalizację także zjawiskami przestępczości, złodziejstwa, żebractwa, pracy na czarno ȋmar-gines strukturalny) a nie tylko ubożeniem, biedą ȋmargines socjalnyȌ. Zasadniczą tendencją zmian w badanym okresie był nie tyle względnie nieduży spadek ogólnej liczby mieszkańców Poznania objętych pomocą spo-łeczną, których liczba wahała się wokół 5,15%, ale pogłębianie i utrwalanie się w tej zbiorowości (w marginesie socjalnym Poznania) związku biedy z długo-trwałą chorobą, bezrobociem i niepełnosprawnością. Nabiera to znaczenia prak-tycznego zważywszy, że w roku 2013 nastąpił ponowny wzrost liczby poznania-ków i rodzin poznańskich korzystających z pomocy MOPR. Tabela 1. Liczba osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej MOPR w Po-znaniu w latach 2008-2013 Rok 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Liczba osób 22 007 26 131 26 612 26 133 25 441 26 960 Liczba rodzin 11 561 14 001 13 930 14 288 13 845 14 609 Źródło: Sprawozdanie z działalności MOPR za rok 2013, s. 4: http://www.mopr.poznan.pl/dow-nload/ 2013.pdf Tendencja niewielkiego wzrostu danych liczbowych cechuje niektóre ne-gatywne zjawiska społeczne występujące w ramach marginesu strukturalnego
  13. 13. 14 Wprowadzenie Poznania, które z tego powodu automatycznie interpretowane są optymistycznie i uspokajająco. Podczas, gdy ich np. małemu wzrostowi, wyrażonemu danymi ilościowymi towarzyszy wzrost skali oddziaływania i efektywności. Do takich zjawisk w analizowanym okresie należała przestępczość w Poznaniu. Cechował ją względnie nieduży wzrost przy jednoczesnym znaczącym wzroście liczby ofiar przestępstw. Do zagadnień, których – mimo podjętych prób – z różnych powodów członkom grupy badawczej nie udało się w ramach badań poddać analizom na-leżały: przestępstwa wśród przedstawicieli władzy lokalnej, styk administracji z marginesem bezprawia i przemocy; funkcja parafii w przeciwdziałaniu margina-lizacji niektórych jej członków; skład społeczny klientów lombardów; prostytu-cja męska i dziecięca, homoseksualna; muzyka jako środek demarginalizacji; choroby psychiczne jako warunek i przyczyna marginalizacji, sztuka i subkul-tura ludzi marginesów społecznych, w tym art brut. Badania zostały przygotowane, przeprowadzone i opracowane w la-tach 2009-2013 przez zawiązaną wokół projektu Międzyśrodowiskową Grupę Badawczą „Margines Społeczny Poznania ʹͲͳͲ-ʹͲͳʹ” ȋMGB MSPȌ afiliowaną przy Obywatelskim )nstytucie Monitoringu i Rekomendacji w Poznaniu, którego dyrektorem była dr Lidia Węsierska. Siłą grupy była jej interdyscyplinarność. Zespół rekrutował się z róż-nych środowisk – instytucji samorządowych, organizacji pozarządowych, naukowców i praktyków. Taki jego charakter sprzyjał pokonywaniu, trud-ności związanych z badaniami, które również ze względu na podejmowanie zagadnień „z pogranicza” różnych zmarginalizowanych kategorii nie były pozbawione cech działań pionierskich z właściwymi im też dodatkowymi ograniczeniami techniczno-organizacyjnymi. Praca stanowi rezultat niemal czteroletnich działań członków MGB MSP. W okresie od maja ʹͲͲ9 roku do grudnia ʹͲͳ͵ roku odbyło się ͷͳ spo-tkań seminaryjnych, podczas których wystąpiło ͵ͺ autorów. Wartością do-daną spotkań było omówienie zagadnień z perspektywy zarówno praktycz-nej, jak i teoretycznej. Wykłady prowadzone przez specjalistów z dziedzin problematyki wykluczenia/marginalizacji, pozwoliły nie tylko na poszerze-nie wiedzy przez członków grupy, ale przede wszystkim konfrontację wła-snych odczuć z podejściem innych badaczy. Międzyśrodowiskowość grupy pozwoliła na wzajemną współpracę między partnerami w dyskusji zarówno podczas seminariów, jak i w toku prac badawczych. Pozwoliła również na-uczyć się trudnej sztuki współpracy między partnerami w dyskusji w trak-cie całego przedsięwzięcia.
  14. 14. Wprowadzenie 15 W okresie prac badawczych MGB MSP ukazały się publikacje zawie-rające wyniki badań empirycznych przeprowadzonych w środowisku mieszkańców Poznania nad zagadnieniami pokrewnymi. Należały do tych opracowań prace poświęcone: migracji powrotnej (Kozielska 2014), miesz-kalnictwu socjalnemu ȋPrzymeński, Oliwa-Ciesielska ʹͲͳͶȌ, przestępczości ȋJabkowski, Kilarska ʹͲͳ͵Ȍ, kulturze ubóstwa ȋOliwa-Ciesielska 2013, pato-logii społecznej ȋBarczykowska ʹͲͳͳȌ, prostytucji ȋWypyszyński ʹͲͳͳȌ, spółdzielniom socjalnym ȋTittenbrun ʹͲͳͲaȌ, zróżnicowaniu społecznemu (Tittenbrun 2010b). Praca składa się z sześciu części. W pierwszej, zatytułowanej Badania nad marginalizacją przedsta-wiono ogólne zagadnienia związane z problematyką marginesu społecz-nego i strukturalnego. Można w niej znaleźć problematykę socjologii margi-nalizacji w świetle badań poznańskich z lat 2010-2013 (Zbigniew Galor), omówienie różnic znaczeniowych pojęć związanych z ubóstwem, wyklucze-niem społecznym i marginalizacją ȋPiotr SałustowiczȌ, a także informacje o metodzie badań marginalizacji społecznej, zarówno w koncepcji W. ). Tho-masa, jak i F. Znanieckiego, czy też doświadczeń z badań nad marginalizacją w świetle badań Międzyśrodowiskowej Grupy Badawczej „Margines Spo-łeczny Poznania” (Maciej KokocińskiȌ. Druga część, zatytułowana Z historii marginesu społecznego Poznania, zawiera interesujące rezultaty rekonesansu badawczego wykluczenia spo-łecznego z perspektywy onimicznej ȋ)rena Sarnowska-Giefing). Autorka w swoim projekcie badawczym zwraca uwagę na praktyczne zastosowanie wiedzy z obszaru socjo-onomastycznego i onomastyczno-kulturowego. W rozdziale tym przedstawiono sytuację w zakresie przestępczości z perspek-tywy historycznej X)X wieku ȋVolker ZimmermannȌ, a także szkice prosty-tucji w Poznaniu do ͳ9͵9 roku ȋPiotr GołdynȌ. Ważnym zagadnieniem jest również żebractwo, które zostało omówione w perspektywie zarówno hi-storii, jak i współczesności ȋKazimiera KrólȌ. Autorka w sposób szczegó-łowy zwraca uwagę na zmiany w figurach żebraczych, zachodzących na przestrzeni lat. Marginalizacja i samomarginalizacja to zagadnienia zawarte w trze-ciej części pracy. Przedstawiono w niej szczegółową analizę dynamiki mar-ginalizacji społecznej osób długotrwale bezrobotnych ȋAgnieszka )gnasiak, Mikołaj Jacek ŁuczakȌ. Dokonano próby odpowiedzi na pytanie o przyczyny fenomenu transformacji kapitału ludzkiego z pozytywnego w negatywny, i na odwrót ȋMagdalena KozeraȌ, a także o wpływ wyuczonej bezradności na
  15. 15. 16 Wprowadzenie marginalizację ȋRoman PomianowskiȌ. Zwrócono uwagę na zależności po-między marginalizacją, a przemocą domową ȋMaciej KokocińskiȌ, uzależnie-niami i ich konsekwencjami ȋPaula Molska, Mariusz MuellerȌ, samobój-stwami ȋAdam Czabański, Marta StefaniakȌ, zdrowiem i chorobami (Magda-lena KuczyńskaȌ, oraz niepełnosprawnością ȋJoanna WarkoczȌ. Zakreślono również wiązek pomiędzy wykluczeniem a opieką paliatywno-hospicyjną, w perspektywie ról podopiecznych hospicjum ȋMikołaj Jacek ŁuczakȌ. Na koniec rozdziału przedstawiono również sytuację mniejszości romskiej na przełomie wieków XX i XX) w kontekście wykluczenia grupy (Emilia Kle-dzik, Patryk PawełczakȌ. Część czwarta, zatytułowana Margines socjalny, rozpoczyna się od rozważań na temat niepewności ubogiej ludności Poznania, w trzech aspek-tach (dochodowym, pracy i przyszłościȌ, będących atrybutem współczesno-ści ȋSławomir KalinowskiȌ. Omówiono problem „niesprawiedliwości prze-strzennej”, w perspektywie lokalnej polityki mieszkaniowej ȋPrzemysław PlucińskiȌ. Szczegółowo przedstawiono sytuację mieszkaniową ȋJoanna Stanisławska, Agnieszka KozeraȌ i finansową ȋRomana Głowicka-Wołoszyn, Agnieszka Kozera, Joanna StanisławskaȌ ubogich mieszkańców Poznania. Zwrócono uwagę na uczestnictwo w kulturze ȋJan GradȌ i problemy tworze-nia się kultury ubóstwa ȋAndrzej Wołoszyn, Romana Głowicka-WołoszynȌ. W rozdziale tym zwrócono uwagę na bezdomność jako element marginesu społecznego Poznania ȋDominika Kozłowska, Radomir MińskiȌ. Proble-mem, na który zwrócono uwagę były usytuowania i wybory społeczno-eko-nomiczne osób niepełnosprawnych ȋMirosława Cylkowska-Nowak, Maciej Kokociński, Elżbieta Wojtaś, Jan WojtaśȌ. Rozdział kończy esej, w którym przedstawiono zagadnienia związane z bezpłatną pomocą prawną dla osób ubogich ȋJoanna Kuchta, Jakub Michalski, Sławomir JoachimiakȌ. Rozdział piąty stawia pytania i formułuje odpowiedzi na problemy związane z Marginesem strukturalnym. Przedstawiono w nim sytuację osób zajmujących się żebractwem, w perspektywie ich dochodów ȋKatarzyna Dworniczek, Joanna KuchtaȌ oraz prawa wykroczeń ȋJakub Michalski, Sła-womir Joachimiak). Dokonano analizy ukrytej gospodarki Poznania z per-spektywy działań przedsiębiorców, jak i osób fizycznych ȋTomasz Kuja-czyński, Arkadiusz Bernal, Zbigniew Galor, Sławomir KalinowskiȌ. Zwró-cono uwagę na emigrację zarobkową w sytuacji zmieniających się warun-ków społecznych i ekonomicznych Polski ȋAlbert Terelak, Sebastian Koło-
  16. 16. Wprowadzenie 17 dziejczakȌ. Ważnym zagadnieniem poruszonym w tej części była prostytu-cja ȋLeszek WieczorekȌ i przestępczość ȋJudyta JóźwiakȌ, w perspektywie marginesu strukturalnego. Ostatnia część pracy zawiera zagadnienia związane z procesem De-marginalizacji. Przedstawiono w nim koncepcję przedsiębiorstw społecz-nych, jako czynnika demarginalizacyjnego ȋAnna KościelniakȌ. Omówiono sytuację wchodzenia i wychodzenia z trudnej sytuacji społecznej i ekono-micznej Janusza Smury (Monika Brodziak), poety ulicy – Marycha z Chwali-szewa ȋMonika Mińska, Radomir MińskiȌ oraz boksera Tomasza Garguli ȋZbigniew ŁagoszȌ. Autorzy na podstawie studium przypadków zwracają uwagę na możliwości ponownego włączenia do społeczeństwa. Projekt badawczy Zbigniewa Galora (badania, seminaria, publikacja) zrealizowany został dzięki współpracy i bezinteresownemu zaangażowaniu jego uczestników z obszaru nauki i praktyki, często przez wielu z nich współfinansowany. Należą się im podziękowania, szczególne kierujemy do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu oraz Organizacji Sieć Współpracy „Barka”, która udzielała Zespołowi wsparcia, goszcząc go w swoich progach przez cały okres seminariów i badań. Literatura: Barczykowska A. (2011), Kapitał społeczny a zjawiska patologii społecznej w wiel-kim mieście, )mpuls, Kraków. Jabkowski P., Kilarska A. (2013), Poczucie bezpieczeństwa i poziom przestępczości w Poznaniu Mieszkańcy – samorząd lokalny – instytucje państwa, Wyd. Nauk. UAM, Po-znań ʹͲͳ͵. Kozielska J. (2014), Poakcesyjne migracje zarobkowe Kontekst teoretyczno-empi-ryczny Wsparcie społeczne, Wyd. Nauk. UAM, Poznań. Oliwa-Ciesielska M. (2013), W poszukiwaniu kultury ubóstwa, Wyd. Nauk. UAM, Po-znań. Przymeński A., Oliwa-Ciesielska M. (2014), Publiczna pomoc mieszkaniowa a de-marginalizacja społeczna ludności ubogiej, Wyd. Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań. Sztumski J. (2013), Systemowa analiza społeczeństwa, Wyd. Nauk. Śląsk Schȕtz A. ȋͳ9͹ͳȌ, Ȕber die manigfalitgen Wirklichkeiten, in: ders.; Gesammelte Auf-sȁtze ͳ, Den (aag. Tittenbrun J., red. (2010a), Spółdzielnie socjalne Skuteczny mechanizm walki z wy-kluczeniem społecznym czy ślepa uliczka, Nakom, Poznań. Tittenbrun J., red. (2010b), Struktura klasowo-stanowa społeczności Poznania, Wyd. Nakom, Poznań. Wypyszyński J. ȋʹͲͳͳȌ. Analiza zjawiska prostytucji w Poznaniu, Wyd. Adam Mar-szałek, Toruń .

×