Diese Präsentation wurde erfolgreich gemeldet.
Wir verwenden Ihre LinkedIn Profilangaben und Informationen zu Ihren Aktivitäten, um Anzeigen zu personalisieren und Ihnen relevantere Inhalte anzuzeigen. Sie können Ihre Anzeigeneinstellungen jederzeit ändern.

Kuliah 9 - GEOMORFOLOGI LEMBANGAN SALIRAN

4.859 Aufrufe

Veröffentlicht am

PENGGAL 1

Veröffentlicht in: Bildung
  • Dating direct: ♥♥♥ http://bit.ly/39sFWPG ♥♥♥
       Antworten 
    Sind Sie sicher, dass Sie …  Ja  Nein
    Ihre Nachricht erscheint hier
  • Dating for everyone is here: ❤❤❤ http://bit.ly/39sFWPG ❤❤❤
       Antworten 
    Sind Sie sicher, dass Sie …  Ja  Nein
    Ihre Nachricht erscheint hier

Kuliah 9 - GEOMORFOLOGI LEMBANGAN SALIRAN

  1. 1. Lembangan saliran merujuk kepada kawasan legeh sungai. Terdiri daripada satu sistem yang terdapat sungai induk dan cawangan-cawangan sungai yang disempadani oleh garisan legeh yang memisahkan lembangan sungai dengan lembangan sungai yang lain
  2. 2. • Peringkat hulu sungai, proses hakisan sungai amat dominan khususnya tindakan hidraulik, lagaan dan geselan kerana arus sungai Peringkat 1 • Peringkat tengah sungai. Proses hakisan seimbang dengan pemendapan sungai disebabkan oleh pengaruh likuan sungai. Di bahagian alur sungai yang berliku, proses hakisan berlaku di tebing cekung manakala proses pemendapan berlaku di tebing cembung. Peringkat 2 • Peringkat hilir sungai. Proses pemendapan lebih dominan kerana halaju arus sungai menjadi perlahan disebabkan oleh sungai yang lebar dan pertembungan arus sungai dengan arus laut di muara sungai. Peringkat 3
  3. 3. Peringkat I, kadar hakisannya tinggi kerana alur sungai yang pendek dan beraliran deras yang menyebabkan halajunya tinggi. Halaju arus yang tinggi akan menambahkan tenaga kinetic untuk menghakis. Kecerunan dasar sungai di peringkat 1 juga adalah curam. Cerun curam akan menambahkan halajL arus dan seterusnya meningkatkan kadar hakisar sungai.
  4. 4. Keras – lembut geologi yang membentuk dasar day tebing sungai. Geologi lembut mempunyai struktur tekstur, dan ikatan mineral yang longgar dan mudal dihakis oleh air sungai. Sebaliknya, jika geologi kera: seperti batu granit dan gabro membentuk tebing clat dasar sungai, maka kadar hakisan air sungai adalal sukar dan lambat Struktur geologi. Batuan tebing sungai yang tersusun secara mendatar antara keras dan lembut adalah mudah dihakis berbanding dengan susunan batuan secara menegak. Ini kerana luas permukaan mendatar yang boleh dihakis adalah besar berbanding dengan luas permukaan secara menegak.
  5. 5. Tumbuhan semulajadi berupaya memperlahankan kadar hakisan sungai melalui sistem akarnya yang mengikat butiran tanah dan struktur batuan di tebing sungai. Di samping itu sistem akar banir tumbuhan juga menyekat/ memperlahankan halaju arus sungai.
  6. 6. X ialah lubuk pusar. la terjadi melalui aliran air sungai yang deras dan berpusar bertindak mengorek rekahan-rekahan di dasar sungai yang tidak rata dan memperdalamkan rekahan-rekahan tersebut menjadi lubang yang dinamakan lubang periuk. Selain itu, pusaran arus juga mencungkil ketulan batu tongkol dan mendedahkan lubang di dasar sungai kepada pusaran arus seterusnya menyebabkan lubang tersebut menjadi lebih besar dan dalam menjadi lubuk pusar. Y ialah air terjun. Air terjun terbentuk di kawasan batuan yang berlapis antara batuan lembut dengan batuan keras. Lapisan batuan lembut yang terletak di bawah sangat mudah dihakis oleh hempasan air dari tingkat yang lebih tinggi. Tindakan hidraulik air sungai mampu mengorek, mencungkil, dan memusnahkan lapisan batuan lembut untuk membentuk lubuk tunjam yang dalam. Batuan keras amat sukar dihakis dan tertonjol di dasar sungai. Kesannya, aliran air sungai tersekat dan terpaksa mengalir secara lompatan menuruni bonjolan batuan keras tersebut.
  7. 7. Kawasan hulu sungai yang mempunyai air terjun dan jeram penting sebagai kawasan ekopelancongan (kawasan rekreasi). Contoh Air Terjun Lata Iskanclar di Tanah Tinggi Cameron dan Air Terjun Sekayu di Hulu Terengganu. Kawasan hulu sungai penting sebagai pusat penjanaan tenaga hidroelektrik. Ini kerana alirannya deras dan kawasan tadahan yang boleh menakung air yang banyak. Aliran sungai yang deras mampu menggerakkan turbin secara berterusan. Kawasan tadahan air untuk empangan – membekalkan air kepada manusia bagi kegunaan domestik dan juga empangan untuk mengairi kawasan pertanian.
  8. 8. Secara golekan. Golekan merujuk kepada suatu proses menyeret beban sungai sedikit demi sedikit di dasar alur sungai. Beban yang diangkut bersifat kasar, berat, dan tumpat. Secara lompatan. Bahan atau beban yang bersaiz agak kecil Berta bersegi-segi seperti pasir dan kerikil diangkut secara lompatan (saltasi).
  9. 9. Secara ampaian/apungan. Ampaian berlaku terhadap beban yang ringan dan mempunyai daya apungan seperti daun daun kayu. Bahan-bahan yang ringan tidak tenggelam kerana terdapatjulangan hidraulik dari dasar sungai. Secara larutan. Bahan-bahan yang bersifat kimia dan mudah terlarut dibawa oleh air sungai secara larutan. Antaranya seperti kalsium karbonat, gipsum, silika, amonia, sulfur, clan potaysium.
  10. 10. Bagi alur yang berliku, taburan halaju arus di bahagian tebing sungai adalah tidak sama. Bagi tebing yang menerima luruan arus (tebing A), hakisan pelebaran berlaku dengan pesat kerana halaju arus sungai yang diterima adalah tinggi. Kesannya, tebing sungai tersebut berbentuk cekung. Selepas rempuhan di tebing cekung halaju arus sungai menjadi perlahan, lantas memenclapkan bahanbahan yang dibawa lalu membentuk bahagian tebing cembung (tebing B). Kedudukan tebing cembung bertentangan dengan tebing cekung.
  11. 11. A – Tasik ladam. Terhasil daripada hakisan di kedua-dua sisi alur sungai sehingga alur sungai tersebut terputus membentuk likuan terpenggal. Proses pemendapan menyebabkan likuan sungai terpisah daripada alur sungai yang asal. Air dalam likuan terpenggal ini akan terperangkap menjadi sebuah tasik yang dinamakan tasik ladam. B – Dataran banjir dan tetambak. Dataran banjir merujuk kepada kawasan tanah pamah yang terletak di bahagian hilir sungai dan dilimpahi air sungai ketika banjir. la terhasil melalui proses pemendapan sungai ketika is surut dari banjir. Pemendapan yang berterusan dan memanjang akan menghasilkan pula tetambak iaitu jaluran permatang yang wujud di sepanjang tebing sungai dan memisahkan antara sungai dengan dataran banjir.
  12. 12. Kawasan tasik ladam dan kawasan likuan terpenggal dijaclikan kolam akuakultur. Pelbagai sppsies ikan air tawar diternak secara komersial sepert ikan tilapia, baung, patin, dan lampan. Kawasan dataran banjir yang luas, rata dan subur untuk pertanian padi sawah. memudahkan pembinaan petempatan. Kedudukan tetambak yang lebih tinggi dari arcs sungai pula menjadi tempat tumpuan pencluduk untuk membina petempatan dan rangkaian jalanraya.
  13. 13. Luahan (discas) sungai ialah isi padu air yang mengalir di tempat-tempat tertentu di dalam alur sungai dalam tempoh mass tertentu.
  14. 14. Jumlah hujan mempengaruhi discas air mengalir. Pada musim tengkujuh, hujan yang lebat menyebabkan isi padu air sungai bertambah atau kadar luahan sungai lebih tinggi. Manakala pada musim kemarau isi padu air sungai berkurangan kerana kekurangan hujan.
  15. 15. Proses pemendapan berlaku di bahagian muara disebabkan pertembungan antara arus sungai dengan arus laut di muara sungai. Kesannya akan mengurangkan halaju arus sungai. Halaju sungai yang berkurang menyebabkan bahan atau muatan yang dibawa dimendapkan di dasar sungai.
  16. 16. Jenis hakisan sungai ialah: • Hakisan menegak/mendalamkan alur sungai. Hakisan pendalaman alur melibatkan kerja-kerja mengorek dasar alur sungai oleh air sungai yang bergerak secara pusaran • Hakisan melebar. Hakisan pelebaran alur melibatkan aktiviti hakisan dan penghausan yang berlaku pada kedua-dua bahagian tebing alur sungai. Hakisan jenis ini juga disebut hakisan mendatar.
  17. 17. Cara hakisan sungai: • Hakisan hidraulik, iaitu tindakan air sungai yang memasuki rekahan batuan, menyebabkan rekahan mengalami tekanan, regangan dan akhirnya pecah • Hakisan geselan, iaitu bahan muatan sungai yang mengikis dan menghauskan geologi dasar dan tebing sungai sehingga batuan dasar dan tebing sungai menjadi licin dan rata. • Hakisan lagaan, iaitu perlanggaran antara bahan sungai dengan geologi dasar dan tebing sungai dan juga perlanggaran sesama bahan yang di bawa yang menyebabkan pemecahan berlaku. • Hakisan larutan. la merujuk kepada tindak balas secara kimia antara air sungai dengan mineral geologi yang membentuk tebing dan dasar alur sungai. Jika batuan tebing dan dasar alur sungai terdiri daripada geologi yang lembut seperti batu kapur, gipsum, dan dolomit maka tebing dan alur sungai mudah mengalami larutan.
  18. 18. Faktor geologi mempengaruhi hakisan sungai: • Keras - lembut geologi yang membentuk dasar dan tebing sungai. Geologi lembut mempunyai struktur, tekstur, dan ikatan mineral yang longgar dan mudah dihakis oleh air sungai. Sebaliknya, jika geologi keras seperti batu granit dan gabro membentul, tebing dan dasar sungai, maka kadar hakisan air sungai adalah sukar dan lambat • Struktur geologi. Batuan tebing sungai yang tersusun secara mendatar antara keras dan len, )ut adalah mudah dihakis berbanding dengan susu, an batuan secara menegak. Isi kerana luas permukaa i mendatar yang boleh dihakis adalah besar berbanding dengan luas permukaan secara menegak
  19. 19. Faktor-faktor lain mempengaruhi hakisan sungai: • Gradian (kecerunan) dasar sungai. Cerun yang curam membolehkan air sungai mengalir deras dan meningkatkan kadar hakisan. Hakisan lelasan dan lagaan akan berlaku dengan pesat jika halaju arus sungai adalah tinggi terutama sekali di kawasan hulu sungai. • Isi padu/kuantiti air sungai. Jumlah air sungai amat mempengaruhi keberkesanan proses larutan dan hidraulik. Semakin banyak air sungai, maka semakin tinggi tenaga potensi dan kelarutan air sungai. Isi padu air sungai menjadi tinggi ketika musim banjir.
  20. 20. Faktor-faktor lain mempengaruhi hakisan sungai: • Faktor geometri alur. Bentuk alur yang lurus mengalami kadar hakisan yang giat disebabkan taburan tenaga bagi keseluruhan geometri alur adalah sama dan seimbang. Bentuk alur yang berliku pula menyebabkan taburan tenaga tidak sama dan kadar hakisan tidak seimbang bagi keseluruhan tebing alur sungai itu. • Faktor sifat tumbuh-tumbuhan yang terletak di tebing alur sungai. Akar-akar tumbuh-tumbuhan berfungsi untuk menstabilkan tebing sungai daripada diruntuhkan oleh hakisan sungai. Akar-akar tumbuh-tumbuhan bertindak dengan mengikat dan mencengkam geologi dan tanah di tebing sungai daripada mudah dihakisangkut oleh air sungai. • Aktiviti manusia seperti meluruskan alur sungai yang akan meningkatkan halaju arus, memperdalam dan melebarkan alur sungai juga boleh meningkatkan kadar hakisan sungai.
  21. 21. Bentuk dan saiz beban. • Bentuk dan saiz beban yang berlainan memerlukan jumlah tenaga yang berlainan untuk diangkut. • Beban dalam bentuk larutan yang terdiri daripad kandungan mineral larut di dalam air, rnisalny kalsium karbonat dan bahan-bahan toksik aka diangkut dalam bentuk larutan. • Beban dalam bentuk ampaian seperti dawn, plastil botol dan yang terdiri daripada kumin-kumin yan lebih halus dan ringan Berta mempunyai days gravi yang lebih rendah berbanding dengan air aka diangkut secara apungan. • Beban dasar yang pejal, berat, tumpat da termendap di dasar sungai seperti batu tongkc kerikil dan pasir akan diangkut secara golekar seretan dan saltasi (lompatan).
  22. 22. Perbezaan halaju arus sunga • Halaju arus menentukan cars sesuatu jenis beba sungai diangkut. Halaju yang tinggi diperlukan untu mengangkut beban dasar secara seretan/golekan • Halaju yang rendah diperlukan mengangkut beba secara apungan/ampaian berbanding denga halaju yang diperlukan untuk mengangkut beba pasir bersaiz sederhana secara saltasi. • Analisis Hjulstrom dan Sundborg (1956) "Unti, mengangkut beban dasar yang bersaiz 70 ml halaju sebanyak 270 ;Mlsaat diperlukan. Bagi mengangkut bijian pasir yang sederhana sai. halaju yang diperlukan adalah sebanyak 15-1 cm/saat". Namun, bagi nengangkut kelodak yan bersaiz halus memerluk in halaju sebanyak 46-7 cm/saat.
  23. 23. Jenis aliran sungai • Aliran laminar merupakan aliran yang perlahar berlapis-lapis, mengalir di bahagian alur yang luru: dan mempunyai halaju yang rendah dan keupayaa mengangkut beban sungai adalah rendah. • Aliran turbulens (berpusar). Aliran ini berhalaj tinggi dan berpusar. Hal ini membolehkanny mengangkut kesemua jenis beban sama ada beba dasar yang berat, beban saltasi, beban apungar dan beban larutan secara berterusan.
  24. 24. Faktor isi padu air sungai • Isi padu air sungai mempengaruhi pembentuka aliran laminar dan tubulens. Ketika banjir, isi pad air sungai bertambah. Keadaan ni membuatka aliran laminar bertukar kepada aliran tubules (pusaran). Justeru, sungai juga mempunyai tenag potensi yang tinggi ketika banjir. Hal ini jug membolehkannya mengangkut sebarang bentL beban di dalam alur. • Sebaliknya, isi padu air sungai yang sedikit pad musim kemarau menyebabkan tenaga poten adalah terhad dan kadar pengangkutannya jug rendah.
  25. 25. Aktiviti manusia. • Aktiviti manusia boleh menambahkan beban sung untuk diangkut. Misalnya aktiviti penyahutanan aka menambahkan beban kelodak dan lumpur di dalai sungai yang menyebabkan kadar pengangkut~ bertambah. • Aktiviti pembuangan sampah sarap, plastik, bot dll akan menambahkan beban ampaian di data sungai yang menyebabkan kadar pengangkutE sungai secara apungan bertambah.
  26. 26. Kawasan pertanian • Kelodak dan bahan muatan sungai yar dimendapkan di bahagian hilir membentuk datau lanar dan delta yang subur untuk pertanian. Dataran lanar dan delta terdiri daripada tanah aluvium yang subur untuk tanaman padi sawah, sayur-sayuran, dan tanaman kontang. • Kegiatan pertanian diusahakan secara besarbesaran kerana kawasan berkenaan rata dan luas memudahkan penggunaan jentera.
  27. 27. Kawasan petempatan/tapakbina rumah. • Kawasan dataran yang merupakan kawasan yang luas dan rata memudahkan pembinaan petempatan. • Keadaan tersebut juga memudahkan pembinaan jalan perhubungan seperti jalan rays, landasan kereta api dan lapangan terbang (tahap kesampaian yang tinggi). • Kedudukan tetambak yang lebih tinggi dari aras sungai pula menjadi tempat tumpuan penduduk untuk membina petempatan. Hal ini demikian kerana, kawasan tetambak kurang risiko banjir semasa isi padu air sungai bertambah semasa hujan lebat.
  28. 28. Lokasi aktiviti akuakultur • Kawasan tasik ladam dan kawasan likuan terpenggal dijadikan kolam akuakultur. Pelbagai spesies ikan air tawar diternak secara komersial seperti ikan tilapia, baung, patin, dan lampan. • Pemendapan telah menyebabkan arus di muara sungai menjadi perlahan. Keadaan tersebut sesuai untuk pembinaan sangkar ikan bagi marin kultur. Antara spesies ikan yang diternak ialah ikan siakap, udang harimau, dan udang galah.
  29. 29. Kawasan rekreasi/pelancongan • Muara sungai yang mempunyai pulau-pulau pasir dan pola saliran yang berselirat ditumbuhi pokok nipah. Kawasan tersebut sesuai dijadikan kawasan rekreasi kerana menjadi habitat hidupan akuatik. • Antara aktiviti yang dapat dijalankan di kawasan tersebut seperti memancing ikan dan udang galah, menangkap ketam, serta memungut lokan. • Di pulau-pulau pasir, beting pasir dan dataran yang lapang sesuai diadakan permainan layang-layang.

×