SlideShare ist ein Scribd-Unternehmen logo
1 von 3
Downloaden Sie, um offline zu lesen
Verslag lezing René Boomkens - 15 januari 2008: De Stand van de Stad: De transnationale stad

Detroit aan de Vecht
Door Quirijn Metz

Steden herbergen meer en meer verschillende nationaliteiten. De culturele diversiteit is zo
groot dat er geen sprake is van een internationale, maar van een transnationale stad. Behalve
een uitwisseling tussen verschillende nationaliteiten zien we ook een uitwisseling tussen
verschillende culturen. Het integratievraagstuk, voor zover dat bestaat, is onderdeel van een
verandering van de stedelijke samenleving. Wat betekent transnationaliteit voor de dagelijkse
praktijk in de stad Utrecht?

Daarover ging de Stand van de Stad-lezing van René Boomkens,
auteur van het boek 'De nieuwe wanorde. Globalisering en het einde
van de maakbare samenleving', lid van de Raad voor Cultuur en
hoogleraar sociale en cultuurfilosofie aan de Rijksuniversiteit
Groningen. De Stand van de Stad-lezing is een initiatief van Tumult
en de Public Space Foundation die dit jaar voor de tweede keer werd
gehouden en waar opnieuw opvallend veel publiek op afkwam.
Vorig jaar was de Vlaamse dichter en filosoof Lieven de Cauter te
                                                                             Steven de Waal, Public Space
gast, die aan de hand van tien begrippen een diagnose gaf van de             Foundation, opende de avond
problemen waaraan de moderne stad volgens hem op tamelijk korte
termijn ten onder zal gaan. De Cauter signaleerde het einde van de
open stad. Saillant genoeg verwees hij in zijn lezing naar Boomkens, die in onze cultuur van
meubelboulevards de voortekenen van een 'capsulaire beschaving' zag. Hierin gaat de mens van de
ene 'gesloten entiteit' (bijvoorbeeld de verkaveling van zijn huis) via een capsule (zijn auto) naar
een volgende gesloten campus of enveloppe (een shopping mall). De shopping mall is met private
security bewaakt en het atrium geeft een apart gevoel, namelijk dat je niet buiten hoeft te komen.
                                Boomkens beschreef hoe de globalisering een eind maakt aan de
                                modernistische droom dat sociale processen stuurbaar zijn via
                                bijvoorbeeld stadsplanning. Het 'integratievraagstuk', stelde hij, is
                                de manifestatie van een nieuw soort transnationale
                                stadssamenleving. Het zou een fabel zijn om te denken dat culturele
                                aanpassing de oude orde kan herstellen. Door het accent te leggen
                                op de vermeende culturele en religieuze wortels van het vraagstuk
                                wordt de complexiteit of gelaagdheid van de problematiek in feite
                                ernstig gereduceerd, aldus Boomkens. Dat heeft twee gevolgen. Ten
                                eerste wordt de problematiek gedramatiseerd, simpelweg door alle
                                aandacht te concentreren op de godsdienst en de daarmee verbonden
culturele praktijken. Ten tweede zou de monocausale benadering van het vraagstuk als een cultureel
of religieus vraagstuk suggereren dat er een eenduidige oplossing voorhanden is. Oftewel
gedwongen integratie, bijvoorbeeld door verplichte taalcursussen. In navolging van prinses Maxima
(“De Nederlander bestaat niet”) betoogde Boomkens dat het integratievraagstuk niet bestaat. Een
hele reeks problemen, die niet stuk voor stuk tot 'de islam' kunnen worden teruggebracht, zijn in
feite het vraagstuk van de transnationale stad.
Kenmerk van deze steden: ze hebben zowel een kosmopolitische economische elite als een grote
groep laaggeschoolde arbeidsmigranten. Volgens Boomkens is dit een mondiaal proces. Zoals in
Tokyo honderdduizenden niet-Japanse Aziaten leven, zo vormt Nederland op zijn eigen manier een
'global city'. Onder meer de groeiende invloed van een netwerk van nieuwe communicatie- en
informatiemedia zorgt voor een nieuwe politieke en culturele orde die welbeschouwd aan bijna
geen enkel land voorbijgaat. De Nederlandse obsessie met integratie, zo zei Boomkens, komt voort
uit de fatwa van ayatollah Khomeiny aan het adres van Salman Rushdie, de aanslagen van 11
september 2001, de moord op Pim Fortuyn en die op Theo van Gogh.
In plaats van over integratie van 'vreemden' in het nationale lichaam zouden we het volgens
Boomkens moeten hebben over de continuïteit van het gebruik dat wij maken van steden. Hij zette
zich af tegen het gangbare functionalisme waarmee doorgaans over steden wordt gesproken en
waarbij ze vier functies vervullen: werken, wonen, verkeer en recreatie. De filosoof ziet steden
liever als min of meer toevallige samenklonteringen in plaats van organismen. Een stad is een
verzameling plekken, cruciaal voor de levens die wij leiden. Sommige plekken worden echter als
uitermate onstedelijk ervaren omdat er bijvoorbeeld nauwelijks wordt gewerkt. Er zijn nu eenmaal
verschillende groepen gebruikers van stedelijke plekken: bewoners, werkers, reguliere bezoekers en
eenmalige bezoekers. Steden nemen met andere woorden continu een andere gedaante aan.
                              Referent van Boomkens was Gideon Bolt, stadsgeograaf aan de
                              Universiteit Utrecht. Hij reageerde en vertaalde delen van
                              Boomkens' vertoog naar de stad Utrecht. Bolt kon zich in grote
                              lijnen vinden in wat Boomkens vertelde, al benadrukte hij dat hij
                              Utrecht niet echt als een grote stad beschouwt. Zo'n dertig procent
                              van de Domstad is van allochtone afkomst. Toch wees hij erop dat
                              Utrecht minder inwoners heeft en een eenzijdiger samenstelling van
                              de bevolking heeft dan de meeste steden waar Boomkens het over
                              heeft. Betrek je de segregatie naar etniciteit en inkomen tussen 2000
                              en 2007 erbij, dan valt bovendien op dat het inkomen in deze
                              periode bij zowel Turken, Marokkanen als Surinamers is gestegen.
Een groeiende kloof tussen arm en rijk wuifde Bolt dan ook weg.
Samen met collega Ronald van Kempen publiceerde Bolt het boek 'De mantra van de mix', waarin
ze vraagtekens zetten bij het heersende mengingsideaal. Uit hun onderzoek naar de plannen van de
31 grootste gemeenten van Nederland bleek dat 29 gemeenten de concentratie van
bevolkingsgroepen als probleem zien voor een gezonde toekomst. Waarom dat zo is, blijft echter
een raadsel. Bolt vraagt zich dan ook hardop af wat er zo erg is aan een ongemengde wijk. Laat
mensen wonen waar ze willen, is de strekking van zijn betoog. Gelijkgestemden hebben over het
algemeen nu eenmaal de behoefte om te klitten. Overheden die daar iets aan willen doen door
middel van menging doen aan symboolpolitiek, aldus Bolt, die opmerkte dat het belangrijkste wat
mensen doen in hun wijk nog altijd slapen is.
Na het antwoord van Bolt ging hij onder
leiding van journalist Jos van Beurden nog kort
in debat met Boomkens. Vraag: hebben jullie
nog gouden tips voor bestuurders? “Zie buurten
niet meer als buurten. Romantiseer ze niet”,
suggereerde Boomkens. “Zorg voor iets
buurtoverstijgends zoals vensterscholen.” Bolt
had ook nog wel een idee voor de lokale
overheid: het beleid 'misschien eens' evalueren.
“Er zijn allerlei onzinnige projecten waarvan er
een paar succesvol zijn. Alleen: die komen
nooit weer. Geef wijken budgetten en bewoners
zeggenschap.”
Moeten we niet gewoon stoppen met beleid maken op stedelijk gebied, gooide Van Beurden nog
maar eens een knuppel in het hoenderhok. Dat was nog meer koren op de molen van de twee. Bolt:
“Met name de Vogelaarwijken zouden zich minder moeten vastklampen aan een blauwdruk vanuit
Den Haag. Leg je de plannen van verschillende steden naast elkaar, dan lijken ze verdacht veel op
elkaar, maar er zit wel een landelijk stempel op.” Ook Boomkens vond dat de (voormalige) minister
voor Wijken te veel de indruk wekte dat er 'natiebreed' een en hetzelfde speelt. “In Groningen
wonen 1800 Turken, maar niemand die ze weet te vinden. Totaal onvergelijkbaar met Amsterdam
en ook met pakweg Heerlen.” De maakbare samenleving bestaat volgens jullie dus niet, probeerde
Van Beurden naar een conclusie toe te werken. Kijkend naar het fiasco in de Bijlmermeer was
Boomkens inderdaad geneigd dat te denken. “Er zou een nieuwe mens komen; beschaafder. Niet
dus.” Wat we de laatste tijd wel zien, is wat wel wordt genoemd het nieuwe paternalisme. Een
proactieve overheid die vindt dat ze allerlei ongewenst gedrag moet tegengaan. “De boel moet bij
elkaar blijven, maar dan moeten we ons wel zus en zo gedragen. Alleen wie bepaalt hoe zus en zo
eruitziet?”
De vraag stellen is 'm beantwoorden, maar was voor Harrie Bosch (de
Utrechtse wethouder van Wonen) reden genoeg om naar voren te lopen.
Hij was 'geïrriteerd' door de 'beschamende onverschilligheid' van B &
B. “Is het nou zo'n schande”, vroeg hij zich af, “dat wij zoiets als
schooluitval willen aanpakken? De verhalen die ik hoor doen geen recht
aan de werkelijkheid.” Bolt was niet onder de indruk van de kritiek: hij
antwoordde dat de wethouder hem verkeerd had begrepen. Hij pleitte er
helemaal niet voor om alles op zijn beloop te laten. Bosch bleef een
andere mening toegedaan: hijzelf zag wel degelijk heil in zoiets als
mengen. “Het verspreiden van de lusten en de lasten over de stad helpt
wel degelijk.” Boomkens schoot zijn co-referent te hulp; zij
verdedigden niet een afzijdige overheid. Wel vielen zij Vogelaar aan. In de woorden van de filosoof:
“Het onderwijsbeleid verander je niet door een paar bomen om te hakken.” Bosch zei te geloven in
zowel een ruimtelijke als sociale aanpak van de problemen. Hij had goed nieuws voor degenen die
geen overlast veroorzaken: zij zouden in de nabije toekomst voorrang krijgen bij het toewijzen van
een woning.
                                             De slotvraag luidde wat voor kansen deze tijd biedt
                                             voor goed burgerschap. “Laten we eerst de definitie
                                             breder maken, dan kunnen meer partijen eraan
                                             bijdragen”, besloot Boomkens. Bolt had het laatste
                                             woord. Zijn reactie: “Individuele burgers kunnen het
                                             verschil maken.”

Weitere ähnliche Inhalte

Ähnlich wie Stand van de stadlezing 2009 rene boomkens

Lezing johan leman over impact van migratie
Lezing johan leman over impact van migratieLezing johan leman over impact van migratie
Lezing johan leman over impact van migratieAvansa Mid- en Zuidwest
 
Globalisatie. vooral een status quo.
Globalisatie. vooral een status quo.Globalisatie. vooral een status quo.
Globalisatie. vooral een status quo.Mattias De Vuyst
 
Uitnodiging RA/boost 22 juni 2018
Uitnodiging RA/boost 22 juni 2018Uitnodiging RA/boost 22 juni 2018
Uitnodiging RA/boost 22 juni 2018Elena Ponzoni
 
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?Thierry Debels
 
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?Thierry Debels
 
Cultuur vraagt geen subsidie (Sociale Vraagstukken, 27 maart 2012)
Cultuur vraagt geen subsidie (Sociale Vraagstukken, 27 maart 2012)Cultuur vraagt geen subsidie (Sociale Vraagstukken, 27 maart 2012)
Cultuur vraagt geen subsidie (Sociale Vraagstukken, 27 maart 2012)Mark van de Velde
 
Pascal Debruyne - Stedelijk opbouwwerk. Van emancipatie tot depolitisering en...
Pascal Debruyne - Stedelijk opbouwwerk. Van emancipatie tot depolitisering en...Pascal Debruyne - Stedelijk opbouwwerk. Van emancipatie tot depolitisering en...
Pascal Debruyne - Stedelijk opbouwwerk. Van emancipatie tot depolitisering en...Oikos
 
CaSt 01122015 Een kijkje in de nieuwe wereld
CaSt 01122015 Een kijkje in de nieuwe wereldCaSt 01122015 Een kijkje in de nieuwe wereld
CaSt 01122015 Een kijkje in de nieuwe wereldDr. Carl H.D. Steinmetz
 
Men leest niet men kijkt niet
Men leest niet men kijkt nietMen leest niet men kijkt niet
Men leest niet men kijkt nietChoke2012
 
MMNieuws #1 2014 cover editorial
MMNieuws #1 2014 cover editorialMMNieuws #1 2014 cover editorial
MMNieuws #1 2014 cover editorialErfgoed 2.0
 
John Crombez
John Crombez John Crombez
John Crombez sp.a
 
Lokaal cultuurbeleid LOCUS Miek
Lokaal cultuurbeleid LOCUS MiekLokaal cultuurbeleid LOCUS Miek
Lokaal cultuurbeleid LOCUS MiekLOCUS vzw
 
Had koningshuis verborgen agenda bij onafhankelijkheid van Congo?
Had koningshuis verborgen agenda bij onafhankelijkheid van Congo?Had koningshuis verborgen agenda bij onafhankelijkheid van Congo?
Had koningshuis verborgen agenda bij onafhankelijkheid van Congo?Thierry Debels
 
Lezers van Stavast Meet Up 11, donderdag 23 juni 2016
Lezers van Stavast Meet Up 11, donderdag 23 juni 2016Lezers van Stavast Meet Up 11, donderdag 23 juni 2016
Lezers van Stavast Meet Up 11, donderdag 23 juni 2016Hans van Duijnhoven
 
Burgeropsporing OM congres 2008
Burgeropsporing OM congres 2008Burgeropsporing OM congres 2008
Burgeropsporing OM congres 2008Twittercrisis
 

Ähnlich wie Stand van de stadlezing 2009 rene boomkens (20)

Lezing johan leman over impact van migratie
Lezing johan leman over impact van migratieLezing johan leman over impact van migratie
Lezing johan leman over impact van migratie
 
Globalisatie. vooral een status quo.
Globalisatie. vooral een status quo.Globalisatie. vooral een status quo.
Globalisatie. vooral een status quo.
 
Uitnodiging RA/boost 22 juni 2018
Uitnodiging RA/boost 22 juni 2018Uitnodiging RA/boost 22 juni 2018
Uitnodiging RA/boost 22 juni 2018
 
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?
 
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?
Kreeg Leburton smeergeld van Mobutu?
 
Cultuur vraagt geen subsidie (Sociale Vraagstukken, 27 maart 2012)
Cultuur vraagt geen subsidie (Sociale Vraagstukken, 27 maart 2012)Cultuur vraagt geen subsidie (Sociale Vraagstukken, 27 maart 2012)
Cultuur vraagt geen subsidie (Sociale Vraagstukken, 27 maart 2012)
 
Stand vd stad_-_agnes_verweij
Stand vd stad_-_agnes_verweijStand vd stad_-_agnes_verweij
Stand vd stad_-_agnes_verweij
 
Pascal Debruyne - Stedelijk opbouwwerk. Van emancipatie tot depolitisering en...
Pascal Debruyne - Stedelijk opbouwwerk. Van emancipatie tot depolitisering en...Pascal Debruyne - Stedelijk opbouwwerk. Van emancipatie tot depolitisering en...
Pascal Debruyne - Stedelijk opbouwwerk. Van emancipatie tot depolitisering en...
 
CaSt 01122015 Een kijkje in de nieuwe wereld
CaSt 01122015 Een kijkje in de nieuwe wereldCaSt 01122015 Een kijkje in de nieuwe wereld
CaSt 01122015 Een kijkje in de nieuwe wereld
 
Men leest niet men kijkt niet
Men leest niet men kijkt nietMen leest niet men kijkt niet
Men leest niet men kijkt niet
 
MMNieuws #1 2014 cover editorial
MMNieuws #1 2014 cover editorialMMNieuws #1 2014 cover editorial
MMNieuws #1 2014 cover editorial
 
John Crombez
John Crombez John Crombez
John Crombez
 
Lokaal cultuurbeleid LOCUS Miek
Lokaal cultuurbeleid LOCUS MiekLokaal cultuurbeleid LOCUS Miek
Lokaal cultuurbeleid LOCUS Miek
 
Brussel, stad van de toekomst
Brussel, stad van de toekomstBrussel, stad van de toekomst
Brussel, stad van de toekomst
 
Sociaal schaduwwerk
Sociaal schaduwwerkSociaal schaduwwerk
Sociaal schaduwwerk
 
Eric Corijn - Lerende steden als basis voor wereldburgerschap
Eric Corijn - Lerende steden als basis voor wereldburgerschapEric Corijn - Lerende steden als basis voor wereldburgerschap
Eric Corijn - Lerende steden als basis voor wereldburgerschap
 
De Vlaamse kwestie
De Vlaamse kwestieDe Vlaamse kwestie
De Vlaamse kwestie
 
Had koningshuis verborgen agenda bij onafhankelijkheid van Congo?
Had koningshuis verborgen agenda bij onafhankelijkheid van Congo?Had koningshuis verborgen agenda bij onafhankelijkheid van Congo?
Had koningshuis verborgen agenda bij onafhankelijkheid van Congo?
 
Lezers van Stavast Meet Up 11, donderdag 23 juni 2016
Lezers van Stavast Meet Up 11, donderdag 23 juni 2016Lezers van Stavast Meet Up 11, donderdag 23 juni 2016
Lezers van Stavast Meet Up 11, donderdag 23 juni 2016
 
Burgeropsporing OM congres 2008
Burgeropsporing OM congres 2008Burgeropsporing OM congres 2008
Burgeropsporing OM congres 2008
 

Mehr von Association of Corporate Governance of Organizations in Education (VTOI)

Mehr von Association of Corporate Governance of Organizations in Education (VTOI) (20)

EHMA Innovations in home care
EHMA Innovations in home careEHMA Innovations in home care
EHMA Innovations in home care
 
De professionele praktijk als onderneming
De professionele praktijk als ondernemingDe professionele praktijk als onderneming
De professionele praktijk als onderneming
 
Stand van de stadlezing 2010 Ulf Hackauf
Stand van de stadlezing 2010 Ulf HackaufStand van de stadlezing 2010 Ulf Hackauf
Stand van de stadlezing 2010 Ulf Hackauf
 
Het Ziekenhuis van de Toekomst
Het Ziekenhuis van de ToekomstHet Ziekenhuis van de Toekomst
Het Ziekenhuis van de Toekomst
 
The future of professional entrepreneurship in primary care
The future of professional entrepreneurship in primary careThe future of professional entrepreneurship in primary care
The future of professional entrepreneurship in primary care
 
An exploration of future hospital care in 10 countries
An exploration of future hospital care in 10 countriesAn exploration of future hospital care in 10 countries
An exploration of future hospital care in 10 countries
 
Medisch curatieve zorg in 2010
Medisch curatieve zorg in 2010Medisch curatieve zorg in 2010
Medisch curatieve zorg in 2010
 
Visie op de toekomst van de maatschappelijke onderneming
Visie op de toekomst van de maatschappelijke ondernemingVisie op de toekomst van de maatschappelijke onderneming
Visie op de toekomst van de maatschappelijke onderneming
 
Zijn de Nederlandse ziekenhuizen klaar voor liberalisering?
Zijn de Nederlandse ziekenhuizen klaar voor liberalisering? Zijn de Nederlandse ziekenhuizen klaar voor liberalisering?
Zijn de Nederlandse ziekenhuizen klaar voor liberalisering?
 
Wat is maatschappelijk ondernemen?
Wat is maatschappelijk ondernemen?Wat is maatschappelijk ondernemen?
Wat is maatschappelijk ondernemen?
 
Zijn de Nederlandse ziekenhuizen klaar voor Liberalisering?
Zijn de Nederlandse ziekenhuizen klaar voor Liberalisering?Zijn de Nederlandse ziekenhuizen klaar voor Liberalisering?
Zijn de Nederlandse ziekenhuizen klaar voor Liberalisering?
 
Het Experiment 4/2005
Het Experiment 4/2005Het Experiment 4/2005
Het Experiment 4/2005
 
De geest van marktwerking ziekenhuizen
De geest van marktwerking ziekenhuizenDe geest van marktwerking ziekenhuizen
De geest van marktwerking ziekenhuizen
 
Advies auditraad visitatie woningcorporaties
Advies auditraad visitatie woningcorporatiesAdvies auditraad visitatie woningcorporaties
Advies auditraad visitatie woningcorporaties
 
Belle van Zuijlen presentatie
Belle van Zuijlen presentatieBelle van Zuijlen presentatie
Belle van Zuijlen presentatie
 
Visitatie woningcorporaties vt wjuni08
Visitatie woningcorporaties vt wjuni08Visitatie woningcorporaties vt wjuni08
Visitatie woningcorporaties vt wjuni08
 
Recensie 'Naar een intelligente en verbonden overheid'
Recensie 'Naar een intelligente en verbonden overheid'Recensie 'Naar een intelligente en verbonden overheid'
Recensie 'Naar een intelligente en verbonden overheid'
 
Zorg voor een gezond leven
Zorg voor een gezond levenZorg voor een gezond leven
Zorg voor een gezond leven
 
Manifest public space
Manifest public spaceManifest public space
Manifest public space
 
Jeugdgezondheidszorg: zijn we op de goede weg?
Jeugdgezondheidszorg: zijn we op de goede weg?Jeugdgezondheidszorg: zijn we op de goede weg?
Jeugdgezondheidszorg: zijn we op de goede weg?
 

Stand van de stadlezing 2009 rene boomkens

  • 1. Verslag lezing René Boomkens - 15 januari 2008: De Stand van de Stad: De transnationale stad Detroit aan de Vecht Door Quirijn Metz Steden herbergen meer en meer verschillende nationaliteiten. De culturele diversiteit is zo groot dat er geen sprake is van een internationale, maar van een transnationale stad. Behalve een uitwisseling tussen verschillende nationaliteiten zien we ook een uitwisseling tussen verschillende culturen. Het integratievraagstuk, voor zover dat bestaat, is onderdeel van een verandering van de stedelijke samenleving. Wat betekent transnationaliteit voor de dagelijkse praktijk in de stad Utrecht? Daarover ging de Stand van de Stad-lezing van René Boomkens, auteur van het boek 'De nieuwe wanorde. Globalisering en het einde van de maakbare samenleving', lid van de Raad voor Cultuur en hoogleraar sociale en cultuurfilosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen. De Stand van de Stad-lezing is een initiatief van Tumult en de Public Space Foundation die dit jaar voor de tweede keer werd gehouden en waar opnieuw opvallend veel publiek op afkwam. Vorig jaar was de Vlaamse dichter en filosoof Lieven de Cauter te Steven de Waal, Public Space gast, die aan de hand van tien begrippen een diagnose gaf van de Foundation, opende de avond problemen waaraan de moderne stad volgens hem op tamelijk korte termijn ten onder zal gaan. De Cauter signaleerde het einde van de open stad. Saillant genoeg verwees hij in zijn lezing naar Boomkens, die in onze cultuur van meubelboulevards de voortekenen van een 'capsulaire beschaving' zag. Hierin gaat de mens van de ene 'gesloten entiteit' (bijvoorbeeld de verkaveling van zijn huis) via een capsule (zijn auto) naar een volgende gesloten campus of enveloppe (een shopping mall). De shopping mall is met private security bewaakt en het atrium geeft een apart gevoel, namelijk dat je niet buiten hoeft te komen. Boomkens beschreef hoe de globalisering een eind maakt aan de modernistische droom dat sociale processen stuurbaar zijn via bijvoorbeeld stadsplanning. Het 'integratievraagstuk', stelde hij, is de manifestatie van een nieuw soort transnationale stadssamenleving. Het zou een fabel zijn om te denken dat culturele aanpassing de oude orde kan herstellen. Door het accent te leggen op de vermeende culturele en religieuze wortels van het vraagstuk wordt de complexiteit of gelaagdheid van de problematiek in feite ernstig gereduceerd, aldus Boomkens. Dat heeft twee gevolgen. Ten eerste wordt de problematiek gedramatiseerd, simpelweg door alle aandacht te concentreren op de godsdienst en de daarmee verbonden culturele praktijken. Ten tweede zou de monocausale benadering van het vraagstuk als een cultureel of religieus vraagstuk suggereren dat er een eenduidige oplossing voorhanden is. Oftewel gedwongen integratie, bijvoorbeeld door verplichte taalcursussen. In navolging van prinses Maxima (“De Nederlander bestaat niet”) betoogde Boomkens dat het integratievraagstuk niet bestaat. Een hele reeks problemen, die niet stuk voor stuk tot 'de islam' kunnen worden teruggebracht, zijn in feite het vraagstuk van de transnationale stad. Kenmerk van deze steden: ze hebben zowel een kosmopolitische economische elite als een grote groep laaggeschoolde arbeidsmigranten. Volgens Boomkens is dit een mondiaal proces. Zoals in Tokyo honderdduizenden niet-Japanse Aziaten leven, zo vormt Nederland op zijn eigen manier een 'global city'. Onder meer de groeiende invloed van een netwerk van nieuwe communicatie- en informatiemedia zorgt voor een nieuwe politieke en culturele orde die welbeschouwd aan bijna geen enkel land voorbijgaat. De Nederlandse obsessie met integratie, zo zei Boomkens, komt voort
  • 2. uit de fatwa van ayatollah Khomeiny aan het adres van Salman Rushdie, de aanslagen van 11 september 2001, de moord op Pim Fortuyn en die op Theo van Gogh. In plaats van over integratie van 'vreemden' in het nationale lichaam zouden we het volgens Boomkens moeten hebben over de continuïteit van het gebruik dat wij maken van steden. Hij zette zich af tegen het gangbare functionalisme waarmee doorgaans over steden wordt gesproken en waarbij ze vier functies vervullen: werken, wonen, verkeer en recreatie. De filosoof ziet steden liever als min of meer toevallige samenklonteringen in plaats van organismen. Een stad is een verzameling plekken, cruciaal voor de levens die wij leiden. Sommige plekken worden echter als uitermate onstedelijk ervaren omdat er bijvoorbeeld nauwelijks wordt gewerkt. Er zijn nu eenmaal verschillende groepen gebruikers van stedelijke plekken: bewoners, werkers, reguliere bezoekers en eenmalige bezoekers. Steden nemen met andere woorden continu een andere gedaante aan. Referent van Boomkens was Gideon Bolt, stadsgeograaf aan de Universiteit Utrecht. Hij reageerde en vertaalde delen van Boomkens' vertoog naar de stad Utrecht. Bolt kon zich in grote lijnen vinden in wat Boomkens vertelde, al benadrukte hij dat hij Utrecht niet echt als een grote stad beschouwt. Zo'n dertig procent van de Domstad is van allochtone afkomst. Toch wees hij erop dat Utrecht minder inwoners heeft en een eenzijdiger samenstelling van de bevolking heeft dan de meeste steden waar Boomkens het over heeft. Betrek je de segregatie naar etniciteit en inkomen tussen 2000 en 2007 erbij, dan valt bovendien op dat het inkomen in deze periode bij zowel Turken, Marokkanen als Surinamers is gestegen. Een groeiende kloof tussen arm en rijk wuifde Bolt dan ook weg. Samen met collega Ronald van Kempen publiceerde Bolt het boek 'De mantra van de mix', waarin ze vraagtekens zetten bij het heersende mengingsideaal. Uit hun onderzoek naar de plannen van de 31 grootste gemeenten van Nederland bleek dat 29 gemeenten de concentratie van bevolkingsgroepen als probleem zien voor een gezonde toekomst. Waarom dat zo is, blijft echter een raadsel. Bolt vraagt zich dan ook hardop af wat er zo erg is aan een ongemengde wijk. Laat mensen wonen waar ze willen, is de strekking van zijn betoog. Gelijkgestemden hebben over het algemeen nu eenmaal de behoefte om te klitten. Overheden die daar iets aan willen doen door middel van menging doen aan symboolpolitiek, aldus Bolt, die opmerkte dat het belangrijkste wat mensen doen in hun wijk nog altijd slapen is. Na het antwoord van Bolt ging hij onder leiding van journalist Jos van Beurden nog kort in debat met Boomkens. Vraag: hebben jullie nog gouden tips voor bestuurders? “Zie buurten niet meer als buurten. Romantiseer ze niet”, suggereerde Boomkens. “Zorg voor iets buurtoverstijgends zoals vensterscholen.” Bolt had ook nog wel een idee voor de lokale overheid: het beleid 'misschien eens' evalueren. “Er zijn allerlei onzinnige projecten waarvan er een paar succesvol zijn. Alleen: die komen nooit weer. Geef wijken budgetten en bewoners zeggenschap.” Moeten we niet gewoon stoppen met beleid maken op stedelijk gebied, gooide Van Beurden nog maar eens een knuppel in het hoenderhok. Dat was nog meer koren op de molen van de twee. Bolt: “Met name de Vogelaarwijken zouden zich minder moeten vastklampen aan een blauwdruk vanuit Den Haag. Leg je de plannen van verschillende steden naast elkaar, dan lijken ze verdacht veel op elkaar, maar er zit wel een landelijk stempel op.” Ook Boomkens vond dat de (voormalige) minister
  • 3. voor Wijken te veel de indruk wekte dat er 'natiebreed' een en hetzelfde speelt. “In Groningen wonen 1800 Turken, maar niemand die ze weet te vinden. Totaal onvergelijkbaar met Amsterdam en ook met pakweg Heerlen.” De maakbare samenleving bestaat volgens jullie dus niet, probeerde Van Beurden naar een conclusie toe te werken. Kijkend naar het fiasco in de Bijlmermeer was Boomkens inderdaad geneigd dat te denken. “Er zou een nieuwe mens komen; beschaafder. Niet dus.” Wat we de laatste tijd wel zien, is wat wel wordt genoemd het nieuwe paternalisme. Een proactieve overheid die vindt dat ze allerlei ongewenst gedrag moet tegengaan. “De boel moet bij elkaar blijven, maar dan moeten we ons wel zus en zo gedragen. Alleen wie bepaalt hoe zus en zo eruitziet?” De vraag stellen is 'm beantwoorden, maar was voor Harrie Bosch (de Utrechtse wethouder van Wonen) reden genoeg om naar voren te lopen. Hij was 'geïrriteerd' door de 'beschamende onverschilligheid' van B & B. “Is het nou zo'n schande”, vroeg hij zich af, “dat wij zoiets als schooluitval willen aanpakken? De verhalen die ik hoor doen geen recht aan de werkelijkheid.” Bolt was niet onder de indruk van de kritiek: hij antwoordde dat de wethouder hem verkeerd had begrepen. Hij pleitte er helemaal niet voor om alles op zijn beloop te laten. Bosch bleef een andere mening toegedaan: hijzelf zag wel degelijk heil in zoiets als mengen. “Het verspreiden van de lusten en de lasten over de stad helpt wel degelijk.” Boomkens schoot zijn co-referent te hulp; zij verdedigden niet een afzijdige overheid. Wel vielen zij Vogelaar aan. In de woorden van de filosoof: “Het onderwijsbeleid verander je niet door een paar bomen om te hakken.” Bosch zei te geloven in zowel een ruimtelijke als sociale aanpak van de problemen. Hij had goed nieuws voor degenen die geen overlast veroorzaken: zij zouden in de nabije toekomst voorrang krijgen bij het toewijzen van een woning. De slotvraag luidde wat voor kansen deze tijd biedt voor goed burgerschap. “Laten we eerst de definitie breder maken, dan kunnen meer partijen eraan bijdragen”, besloot Boomkens. Bolt had het laatste woord. Zijn reactie: “Individuele burgers kunnen het verschil maken.”