SlideShare ist ein Scribd-Unternehmen logo
1 von 20
Downloaden Sie, um offline zu lesen
PROJEKT
LENDA:KIMI
TEMA:NDIKIMI I ELEMENTEVE KIMIKE
NE ORGANIZMIN E NJERIUT.
Trupi i njeriut perbehet nga 13
elemente kimike baze.
Ato ndahen ne kete menyre:
1-65% oksigjen
2-18% karbon
3-10% hidrogjen
4-3% azot
5-1,6% kalcium
6-1% fosfor
7-0,35% kalium
8-0,15% klor
9-0,15% natrium
10-0,05% magnez
11-0,25% squfur
12-0,008% hekur
13-0,00004% jod.
Elementet e gr.1A jane shume te rendesishem ne
dieten e njeriut sepse ato formojne perberje, te cilat
jane te pranishme ne organizem ne formen e
tretesirave jonike.Te gjitha jonet mbajne ngarkesa
elektrike, keshtu ato jane tretesira elektolitike mjaft te
mira.Dy jonet me te rendesishme qe gjenden ne trupin
e njeriut jane jonet K+ dhe Na+.Perqendrimet
jonormale elektrolitike ne serumet e gjakut mund te
ndikojne ne shfaqjen e semundjeve te ndryshme.
Kaliumi (K)
Është elementi më i bollshëm në qelizë. Trupi përmban
rreth 250 miligramë kalium. Qeliza luan një rol të
rëndësishëm në reagimet energjike, sintezën e
proteinave, si dhe në ruajtjen e ekuilibrit të acideve në
trup. Megjithëse është e nevojshme ekzistenca e
kaliumit në regjimin ushqimor, informacioni lidhur me
nevojën e sasisë minimale të tij është i paktë. Por
studimet shkencore tregojnë se ushqimet bimore janë
të pasura me këtë element.
Natriumi (Na)
Është elementi më i bollshëm në likuidin
(lëngun) e jashtëm të qelizave. Si një
elektrolit në likuidet jashtë qelizës, natriumi
ndihmon në ruajtjen e presionit osmotik
jashtë membranës së qelizës dhe ka një
ndikim të njëjtë si kaliumi brenda qelizës për
ruajtjen natyrale të balancës së ujit. Nevoja
ditore për të është llogaritur nga 3 në 7 gr.
Hekuri (Fe)
Është metali (element) më i bollshëm i trupit dhe
përbën rreth 0.004 për qind të peshës trupore. Në
mënyrë të natyrshme, sasia e tij varion nga 3 në 5 gr.
Por edhe kjo është e ndryshueshme, sepse varet nga
mosha, gjinia, madhësia, shëndeti dhe sasia e
rezervuar e tij në trup. Në të vërtetë, hekuri është një
lëndë me ngjyrë gjaku që transporton oksigjen të
mjaftueshëm për frymëmarrje dhe gaz karbonik
(dioksid karboni) nga qelizat në mushkëri. Çdo ditë,
trupi ynë me anë të ushqimit përfiton 10 deri 30
miligramë hekur.
Kalciumi (Ca)
Është një element mineral që përbën 1.5
deri në 2 për qind të peshës së trupit te
personat e rritur. Nga kjo sasi, 99 për qind e
kalciumit gjendet në kocka dhe te dhëmbët.
Magneziumi (Mg)
Në momentet e lindjes, në trupin e njeriut
ndodhet 0.5 gr, ndërsa në moshë të rritur në
trup ai ka një sasi 21–28 gr, ku 50-60 për
qind ndodhet në kocka dhe roli kryesor i tij
është në qelizat nervore për të lehtësuar
funksionimin e tyre.
Sulfuri (S)
Përbën 0.25 për qind të peshës trupore të
njeriut dhe ndodhet në çdo qelizë të trupit të
njeriut. Më tepër ndodhet në flokë, lëkurë
dhe thonj. Sulfuri vepron si një element
antihelmues, duke u përzier me përbërësit
helmues dhe i shndërron ata në të
padëmshëm apo i eliminon plotësisht.
Jodi (I)
Në organizëm ndodhet rreth 15–23 miligramë
jod ose jodi përbën 0.00004 për qind të peshës
trupore të njeriut. Ai ndodhet në të gjitha qelizat
e trupit, por 70–80 për qind e sasisë së jodit
ndodhet në gjëndrat e tiroideve. Kjo lëndë është
pjesërisht në formën e hormoneve të trioksinës
që sintetizohet nga gjëndra e tiroideve dhe luan
një rol të rëndësishëm në forcimin dhe
metabolizmin e trupit.
Magnezi (Mn)
Është shumë i nevojshëm për skeletin dhe
gjymtyrët. Ai gjendet në sasinë e më tepër se 10
miligramëve në trupin e njeriut dhe kryesisht
ndodhet në kocka, mëlçi dhe veshka.
Bakri (Cu)
Njihet si pjesa më e rëndësishme e shumë
enzimave. Luan një rol mjaft të rëndësishëm në
pengimin e pakësimit të sasisë së gjakut në
trup. Fëmijët kanë nevojë jetike për këtë
përbërës, i cili ndodhet në sasi të
konsiderueshme te produkti i qumështit.
Molekula e ujit (H2O)
Uji ne qelize gjendet ne dy forma i lidhur dhe i lire. Rolet
e ujit jane te shumta dhe te rendesishme per organizmin e
te gjitha gjallesave. Uji luan rol si nje tretes
i mire, menjanon materialet e demshme, mbron qelizen
nga temperaturat e larta dhe gjithashtu luan rol ne
rigjallerim. Ai eshte lengu ne te cilin zhvillohen te gjitha
veprimtarite qelizore.
Shume lengje ne trupin e njeriut kane ne bazen e tyre ujin.
Si p.sh.gjaku, i cili i shperndan ushqimin qelizave, lengu
amniotik ne te cilin jetojme te zhytur nente muaj para se te
lindim. Lengu sinovial qe lubrifikon artikulacione te skeletit,
urina me ane te se ciles nxjerrim jashte lendet e mbetura,
djersa, lengu perikardiak, qe gjendet ne shtresen e
perikardit (membrana qe mbeshtjell zemren), lengu truno-
shpinor qe mbron sistemin nervor, peshtyma qe ndihmon
ne tretjen e ushqimit ne goje.
Kriperat minerale.
Pervec ujit, rol te madh ne jeten e qelizes luajne edhe
kriperat minerale.Mungesa apo sasia e tepert e tyre
mund te ndikojne ne crregullime teproceseve te jetes
po ashtu mund te shkaktojne edhe vdekjen e
qelizes.Sasisa e kriperave minerale nuk eshte e njejte
ne te gjithe organizmat ese gjalles, p.sh., ne guackat e
butakeve ka shume kripera te kalciumitdhe ne kurrizin
e njeriut ka shume kripera kalciumi, kripera tenatriumit
etj.
Karbohidratet.
Jane komponime te karbonit me hidrogjenin dhe
oksigjenin qe gjenden ne raportin 1:2:1. Formula e
tyre eshte ( H2O )n . Karbohidratet luajne rol nje rol
te rendesishem ne perberjen e acideve nukleike
(dezoksiribozadhe riboza ) . Karbohidratet ose
ndryshe sheqernat, ndahen ne tri grupe
:Monosakaride, Disakaride dhe Polisakaride.
Gjithashtu si rol kryesor teshqernave duhet
theksojme se ato jane rezerve energjie
(amidoni),perberes te rendesishem strukturor te
qelizave (celuloza), jane burime energjie etj.
Monosakaridet
Monosakaride (H2O)n jane sheqernat me te thjeshta,
perbehen ngaatome te karbonit te vendosura ne nje
zinxhir linear qe ne nje mjedis ujor zakonisht mbyllet
ne formen e nje unaze dhe nuk mund te zberthehen ne
karbohidrate te tjera me te thjeshta. Ne
varesi te numrit te atomeve monosakaridet mund te
jene: TRIOZA, TETROZA, PENTOZA, HEKSOZA.Pentoza
(me pese atome karboni) prej pentozave rendesine me
te madhee kane riboza dhe dezoksiriboza.
Heksoza (me gjashte atome karboni)C6H12O6, veme ne
dukje glukozen dhe fruktozen dhe galaktoza.Glukoza
eshte shume e rendesishme per njeriun, ne cdo mililiter
tegjakut tone duhet te kete 1mg glukoze, n.q.s sasia e
glukozes qe ushqen trurin ne gjak zbret poshte,
atehere organizmi ndodhet ne nje situat epatologjike, e
cila quhet hipoglicemi.
Disakaridet
Disakaridet formohen me bashkimin e dy
molekulave monosakarike,formula e
pergjithshme e tyre eshte C12H22O11.
nder disakaridet me te njohura kemi:
Sakaroza, sheqeri qe perdorim per te
ngrene dhe perbehet nga glukoza dhe
fruktoza, laktoza (sheqeri i qumeshtit),
formohet nga glukoza dhe galaktoza,
gjithashtu dallojme edhe maltozen, e cila
formohet nga bashkimi i dy molekulave
glukoze.
Polisakaridet
Polisakariset pergjithesisht nuk jane te tretshme
ne uje. Ato formohen nga mijera molekula te
monosakarideve te lidhura bashke.
Polisakaridetme te rendesishme jane:
Celuloza, perbehet nga me shume se 10000 njesi
glukoze, formon murete qelizave te bimeve. Si
peshe celuloza perben 97% te te gjithe lendes se
gjalle dhe eshte molekula organike me e perhapur
ne toke. Celuloza nuk perben bazen ushqimore
per njeriun dhe per shume kafshe, pasi eshte
praktikisht e patretshme.
Proteinat
Jane makro molekula te cilat kryesisht perbehen nga elementet e
karbonit, hidrogjenit, oksigjenit, azotit si dhe rralle here edhe prej
sulfurit. Proteinat jane baza kryesore e qelizave. Ato jo vetem qe i
japin qelizave nje strukture, por jane edhe makina molekulare, ku
bejne transportimin e materieve, pompojne jonet, I katalizojne
reaksionet kimike si dhe i njohin materiet sinjalizues.
Sa proteina duhet te permbaje dieta jone.
Nevojat ditore varen nga pesha : llogaritet 0.8-0.9 gr per 1
kilogram te peshes ne dite, me ndryshime ne baze te rendesise
se aktivitetit muskulor.
Pesha juaj Proteina gjate dites (faktori 1.8g/kg/dite)
45kg 81 gr ne dite
50kg 90 gr ne dite
55kg 99 gr ne dite
60kg 108 gr ne dite
65kg 117 gr ne dite
70kg 126 gr ne dite
75kg 135 gr ne dite
80kg 144 gr ne dite
85kg 153 gr ne dite
90kg 162 gr ne dite
KURIOZITET
Ne trupin e njeriut, perveç ujit, ndodhen edhe
shume lende te tjera. Nje njeri me trup
normal permban aq yndyre sa per te prodhuar
shtate kallepe sapuni, sheqer aq sa per te
mbushur nje kavanoz, kripe sa per te
mbushur gjashte kripore, karbon sa per te
prodhuar 9000 lapsa plumbi,fosfor sa per te
prodhuar 2200 fije shkrepese, hekur sa per te
bere njegozhde 25 mm, nje luge squfur dhe 30
gram metale te tjera.
PUNOI:ALBORA RRAJA
KEJSI SPAHO
KLASA:10D

Weitere ähnliche Inhalte

Was ist angesagt?

Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...Xhesiana Muka
 
Te drejtat e femijeve
Te drejtat e femijeveTe drejtat e femijeve
Te drejtat e femijeve22062002
 
Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.
Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.
Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.enerisaloti
 
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945Klevi Hoxha
 
Elementet kimike
Elementet kimike Elementet kimike
Elementet kimike Dritan Baha
 
Te drejtat dhe lirit e individit
Te drejtat dhe lirit e individit  Te drejtat dhe lirit e individit
Te drejtat dhe lirit e individit Egi Zenelaj
 
Kimia
KimiaKimia
KimiaHome
 
Metalet Dhe Jometalet
Metalet Dhe JometaletMetalet Dhe Jometalet
Metalet Dhe JometaletArenoardReno
 
Energjia dhe Burimet e Energjisë
Energjia dhe Burimet e EnergjisëEnergjia dhe Burimet e Energjisë
Energjia dhe Burimet e EnergjisëKlajdi Proko
 
Kimia ne mbrojtje te mjedisit
Kimia ne mbrojtje te mjedisitKimia ne mbrojtje te mjedisit
Kimia ne mbrojtje te mjedisitKlarisa Klara
 
Lidhja e matematikes me lendet e tjera
Lidhja e matematikes me lendet e tjeraLidhja e matematikes me lendet e tjera
Lidhja e matematikes me lendet e tjeraolinuhi
 
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareFigurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareolinuhi
 
PROJEKT/KIMI •HEKURI SI ELEMENT KIMIK
 PROJEKT/KIMI •HEKURI SI ELEMENT KIMIK PROJEKT/KIMI •HEKURI SI ELEMENT KIMIK
PROJEKT/KIMI •HEKURI SI ELEMENT KIMIKKleaHaka
 
Aparati i ekskretimit
Aparati i ekskretimitAparati i ekskretimit
Aparati i ekskretimitMatilda Gremi
 
ELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEM
ELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEMELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEM
ELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEMAltin Emiri
 

Was ist angesagt? (20)

Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...
 
Te drejtat e femijeve
Te drejtat e femijeveTe drejtat e femijeve
Te drejtat e femijeve
 
Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.
Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.
Projekt biologjie:Ushqimi dhe shendeti.
 
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945
Figura te shquara historike gjate viteve 1918-1945
 
Elementet kimike
Elementet kimike Elementet kimike
Elementet kimike
 
Te drejtat dhe lirit e individit
Te drejtat dhe lirit e individit  Te drejtat dhe lirit e individit
Te drejtat dhe lirit e individit
 
Metalet
MetaletMetalet
Metalet
 
Kimia
KimiaKimia
Kimia
 
Iliret
IliretIliret
Iliret
 
Forcat endogjene dhe ekzogjene !!!!
Forcat  endogjene  dhe  ekzogjene !!!!Forcat  endogjene  dhe  ekzogjene !!!!
Forcat endogjene dhe ekzogjene !!!!
 
Metalet Dhe Jometalet
Metalet Dhe JometaletMetalet Dhe Jometalet
Metalet Dhe Jometalet
 
Energjia dhe Burimet e Energjisë
Energjia dhe Burimet e EnergjisëEnergjia dhe Burimet e Energjisë
Energjia dhe Burimet e Energjisë
 
Mjedisi dhe njeriu
Mjedisi dhe njeriuMjedisi dhe njeriu
Mjedisi dhe njeriu
 
Projekt edukimi fizik
Projekt edukimi fizikProjekt edukimi fizik
Projekt edukimi fizik
 
Kimia ne mbrojtje te mjedisit
Kimia ne mbrojtje te mjedisitKimia ne mbrojtje te mjedisit
Kimia ne mbrojtje te mjedisit
 
Lidhja e matematikes me lendet e tjera
Lidhja e matematikes me lendet e tjeraLidhja e matematikes me lendet e tjera
Lidhja e matematikes me lendet e tjera
 
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareFigurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
 
PROJEKT/KIMI •HEKURI SI ELEMENT KIMIK
 PROJEKT/KIMI •HEKURI SI ELEMENT KIMIK PROJEKT/KIMI •HEKURI SI ELEMENT KIMIK
PROJEKT/KIMI •HEKURI SI ELEMENT KIMIK
 
Aparati i ekskretimit
Aparati i ekskretimitAparati i ekskretimit
Aparati i ekskretimit
 
ELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEM
ELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEMELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEM
ELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEM
 

Ähnlich wie Projekt kimi (1)

roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutkoralda
 
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut irena kotobelli
 
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutmikaela basha
 
Roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut
Roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriutRoli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut
Roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriutLejdia Pashaj
 
Roli i elementeve ne organizmin tone
Roli i elementeve ne organizmin tone Roli i elementeve ne organizmin tone
Roli i elementeve ne organizmin tone Klodjan Hoxha
 
kimi gjimnazi sami frasheri
kimi gjimnazi sami frasheri kimi gjimnazi sami frasheri
kimi gjimnazi sami frasheri elonaharizi
 
Projekt 2
Projekt 2Projekt 2
Projekt 2Mersi
 
Kimi.....
Kimi.....Kimi.....
Kimi.....Eldaa3
 
Projekt kimi roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut
Projekt kimi roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut Projekt kimi roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut
Projekt kimi roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut Google
 
Proteinat, yndyrnat dhe karbohidratet
Proteinat, yndyrnat dhe karbohidratetProteinat, yndyrnat dhe karbohidratet
Proteinat, yndyrnat dhe karbohidratetBurim Derveni
 
Proteinat yndyrnat dhe karbohidratet
Proteinat yndyrnat dhe karbohidratetProteinat yndyrnat dhe karbohidratet
Proteinat yndyrnat dhe karbohidratetKorba Ferizaj
 
NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE
NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE
NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE Universiteti Politeknik Tirane
 
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteinaProteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina#MesueseAurela Elezaj
 

Ähnlich wie Projekt kimi (1) (20)

Kimi
KimiKimi
Kimi
 
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
 
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
 
PROJEKT.pptx
PROJEKT.pptxPROJEKT.pptx
PROJEKT.pptx
 
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriutroli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
roli i elementeve kimike ne organizmin e njeriut
 
Roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut
Roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriutRoli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut
Roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut
 
Roli i elementeve ne organizmin tone
Roli i elementeve ne organizmin tone Roli i elementeve ne organizmin tone
Roli i elementeve ne organizmin tone
 
kimi gjimnazi sami frasheri
kimi gjimnazi sami frasheri kimi gjimnazi sami frasheri
kimi gjimnazi sami frasheri
 
Nutricioni
NutricioniNutricioni
Nutricioni
 
kimi
kimi kimi
kimi
 
Projekt 2
Projekt 2Projekt 2
Projekt 2
 
Kimi.....
Kimi.....Kimi.....
Kimi.....
 
KIMI
KIMIKIMI
KIMI
 
Projekt kimi roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut
Projekt kimi roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut Projekt kimi roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut
Projekt kimi roli i elementeve kimik ne organizmin e njeriut
 
Proteinat, yndyrnat dhe karbohidratet
Proteinat, yndyrnat dhe karbohidratetProteinat, yndyrnat dhe karbohidratet
Proteinat, yndyrnat dhe karbohidratet
 
Proteinat yndyrnat dhe karbohidratet
Proteinat yndyrnat dhe karbohidratetProteinat yndyrnat dhe karbohidratet
Proteinat yndyrnat dhe karbohidratet
 
NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE
NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE
NJE USHQYERJE E MIRE PER NJE TRUP E MENDJE TE SHENDOSHE
 
Enxhi shatku
Enxhi shatkuEnxhi shatku
Enxhi shatku
 
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteinaProteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina
Proteinat ..............Ekzistojnë më tepër se 10000 proteina
 
Biologji
BiologjiBiologji
Biologji
 

Projekt kimi (1)

  • 1. PROJEKT LENDA:KIMI TEMA:NDIKIMI I ELEMENTEVE KIMIKE NE ORGANIZMIN E NJERIUT.
  • 2. Trupi i njeriut perbehet nga 13 elemente kimike baze. Ato ndahen ne kete menyre: 1-65% oksigjen 2-18% karbon 3-10% hidrogjen 4-3% azot 5-1,6% kalcium 6-1% fosfor 7-0,35% kalium 8-0,15% klor 9-0,15% natrium 10-0,05% magnez 11-0,25% squfur 12-0,008% hekur 13-0,00004% jod.
  • 3. Elementet e gr.1A jane shume te rendesishem ne dieten e njeriut sepse ato formojne perberje, te cilat jane te pranishme ne organizem ne formen e tretesirave jonike.Te gjitha jonet mbajne ngarkesa elektrike, keshtu ato jane tretesira elektolitike mjaft te mira.Dy jonet me te rendesishme qe gjenden ne trupin e njeriut jane jonet K+ dhe Na+.Perqendrimet jonormale elektrolitike ne serumet e gjakut mund te ndikojne ne shfaqjen e semundjeve te ndryshme.
  • 4. Kaliumi (K) Është elementi më i bollshëm në qelizë. Trupi përmban rreth 250 miligramë kalium. Qeliza luan një rol të rëndësishëm në reagimet energjike, sintezën e proteinave, si dhe në ruajtjen e ekuilibrit të acideve në trup. Megjithëse është e nevojshme ekzistenca e kaliumit në regjimin ushqimor, informacioni lidhur me nevojën e sasisë minimale të tij është i paktë. Por studimet shkencore tregojnë se ushqimet bimore janë të pasura me këtë element.
  • 5. Natriumi (Na) Është elementi më i bollshëm në likuidin (lëngun) e jashtëm të qelizave. Si një elektrolit në likuidet jashtë qelizës, natriumi ndihmon në ruajtjen e presionit osmotik jashtë membranës së qelizës dhe ka një ndikim të njëjtë si kaliumi brenda qelizës për ruajtjen natyrale të balancës së ujit. Nevoja ditore për të është llogaritur nga 3 në 7 gr.
  • 6. Hekuri (Fe) Është metali (element) më i bollshëm i trupit dhe përbën rreth 0.004 për qind të peshës trupore. Në mënyrë të natyrshme, sasia e tij varion nga 3 në 5 gr. Por edhe kjo është e ndryshueshme, sepse varet nga mosha, gjinia, madhësia, shëndeti dhe sasia e rezervuar e tij në trup. Në të vërtetë, hekuri është një lëndë me ngjyrë gjaku që transporton oksigjen të mjaftueshëm për frymëmarrje dhe gaz karbonik (dioksid karboni) nga qelizat në mushkëri. Çdo ditë, trupi ynë me anë të ushqimit përfiton 10 deri 30 miligramë hekur.
  • 7. Kalciumi (Ca) Është një element mineral që përbën 1.5 deri në 2 për qind të peshës së trupit te personat e rritur. Nga kjo sasi, 99 për qind e kalciumit gjendet në kocka dhe te dhëmbët. Magneziumi (Mg) Në momentet e lindjes, në trupin e njeriut ndodhet 0.5 gr, ndërsa në moshë të rritur në trup ai ka një sasi 21–28 gr, ku 50-60 për qind ndodhet në kocka dhe roli kryesor i tij është në qelizat nervore për të lehtësuar funksionimin e tyre.
  • 8. Sulfuri (S) Përbën 0.25 për qind të peshës trupore të njeriut dhe ndodhet në çdo qelizë të trupit të njeriut. Më tepër ndodhet në flokë, lëkurë dhe thonj. Sulfuri vepron si një element antihelmues, duke u përzier me përbërësit helmues dhe i shndërron ata në të padëmshëm apo i eliminon plotësisht.
  • 9. Jodi (I) Në organizëm ndodhet rreth 15–23 miligramë jod ose jodi përbën 0.00004 për qind të peshës trupore të njeriut. Ai ndodhet në të gjitha qelizat e trupit, por 70–80 për qind e sasisë së jodit ndodhet në gjëndrat e tiroideve. Kjo lëndë është pjesërisht në formën e hormoneve të trioksinës që sintetizohet nga gjëndra e tiroideve dhe luan një rol të rëndësishëm në forcimin dhe metabolizmin e trupit.
  • 10. Magnezi (Mn) Është shumë i nevojshëm për skeletin dhe gjymtyrët. Ai gjendet në sasinë e më tepër se 10 miligramëve në trupin e njeriut dhe kryesisht ndodhet në kocka, mëlçi dhe veshka. Bakri (Cu) Njihet si pjesa më e rëndësishme e shumë enzimave. Luan një rol mjaft të rëndësishëm në pengimin e pakësimit të sasisë së gjakut në trup. Fëmijët kanë nevojë jetike për këtë përbërës, i cili ndodhet në sasi të konsiderueshme te produkti i qumështit.
  • 11. Molekula e ujit (H2O) Uji ne qelize gjendet ne dy forma i lidhur dhe i lire. Rolet e ujit jane te shumta dhe te rendesishme per organizmin e te gjitha gjallesave. Uji luan rol si nje tretes i mire, menjanon materialet e demshme, mbron qelizen nga temperaturat e larta dhe gjithashtu luan rol ne rigjallerim. Ai eshte lengu ne te cilin zhvillohen te gjitha veprimtarite qelizore. Shume lengje ne trupin e njeriut kane ne bazen e tyre ujin. Si p.sh.gjaku, i cili i shperndan ushqimin qelizave, lengu amniotik ne te cilin jetojme te zhytur nente muaj para se te lindim. Lengu sinovial qe lubrifikon artikulacione te skeletit, urina me ane te se ciles nxjerrim jashte lendet e mbetura, djersa, lengu perikardiak, qe gjendet ne shtresen e perikardit (membrana qe mbeshtjell zemren), lengu truno- shpinor qe mbron sistemin nervor, peshtyma qe ndihmon ne tretjen e ushqimit ne goje.
  • 12. Kriperat minerale. Pervec ujit, rol te madh ne jeten e qelizes luajne edhe kriperat minerale.Mungesa apo sasia e tepert e tyre mund te ndikojne ne crregullime teproceseve te jetes po ashtu mund te shkaktojne edhe vdekjen e qelizes.Sasisa e kriperave minerale nuk eshte e njejte ne te gjithe organizmat ese gjalles, p.sh., ne guackat e butakeve ka shume kripera te kalciumitdhe ne kurrizin e njeriut ka shume kripera kalciumi, kripera tenatriumit etj.
  • 13. Karbohidratet. Jane komponime te karbonit me hidrogjenin dhe oksigjenin qe gjenden ne raportin 1:2:1. Formula e tyre eshte ( H2O )n . Karbohidratet luajne rol nje rol te rendesishem ne perberjen e acideve nukleike (dezoksiribozadhe riboza ) . Karbohidratet ose ndryshe sheqernat, ndahen ne tri grupe :Monosakaride, Disakaride dhe Polisakaride. Gjithashtu si rol kryesor teshqernave duhet theksojme se ato jane rezerve energjie (amidoni),perberes te rendesishem strukturor te qelizave (celuloza), jane burime energjie etj.
  • 14. Monosakaridet Monosakaride (H2O)n jane sheqernat me te thjeshta, perbehen ngaatome te karbonit te vendosura ne nje zinxhir linear qe ne nje mjedis ujor zakonisht mbyllet ne formen e nje unaze dhe nuk mund te zberthehen ne karbohidrate te tjera me te thjeshta. Ne varesi te numrit te atomeve monosakaridet mund te jene: TRIOZA, TETROZA, PENTOZA, HEKSOZA.Pentoza (me pese atome karboni) prej pentozave rendesine me te madhee kane riboza dhe dezoksiriboza. Heksoza (me gjashte atome karboni)C6H12O6, veme ne dukje glukozen dhe fruktozen dhe galaktoza.Glukoza eshte shume e rendesishme per njeriun, ne cdo mililiter tegjakut tone duhet te kete 1mg glukoze, n.q.s sasia e glukozes qe ushqen trurin ne gjak zbret poshte, atehere organizmi ndodhet ne nje situat epatologjike, e cila quhet hipoglicemi.
  • 15. Disakaridet Disakaridet formohen me bashkimin e dy molekulave monosakarike,formula e pergjithshme e tyre eshte C12H22O11. nder disakaridet me te njohura kemi: Sakaroza, sheqeri qe perdorim per te ngrene dhe perbehet nga glukoza dhe fruktoza, laktoza (sheqeri i qumeshtit), formohet nga glukoza dhe galaktoza, gjithashtu dallojme edhe maltozen, e cila formohet nga bashkimi i dy molekulave glukoze.
  • 16. Polisakaridet Polisakariset pergjithesisht nuk jane te tretshme ne uje. Ato formohen nga mijera molekula te monosakarideve te lidhura bashke. Polisakaridetme te rendesishme jane: Celuloza, perbehet nga me shume se 10000 njesi glukoze, formon murete qelizave te bimeve. Si peshe celuloza perben 97% te te gjithe lendes se gjalle dhe eshte molekula organike me e perhapur ne toke. Celuloza nuk perben bazen ushqimore per njeriun dhe per shume kafshe, pasi eshte praktikisht e patretshme.
  • 17. Proteinat Jane makro molekula te cilat kryesisht perbehen nga elementet e karbonit, hidrogjenit, oksigjenit, azotit si dhe rralle here edhe prej sulfurit. Proteinat jane baza kryesore e qelizave. Ato jo vetem qe i japin qelizave nje strukture, por jane edhe makina molekulare, ku bejne transportimin e materieve, pompojne jonet, I katalizojne reaksionet kimike si dhe i njohin materiet sinjalizues.
  • 18. Sa proteina duhet te permbaje dieta jone. Nevojat ditore varen nga pesha : llogaritet 0.8-0.9 gr per 1 kilogram te peshes ne dite, me ndryshime ne baze te rendesise se aktivitetit muskulor. Pesha juaj Proteina gjate dites (faktori 1.8g/kg/dite) 45kg 81 gr ne dite 50kg 90 gr ne dite 55kg 99 gr ne dite 60kg 108 gr ne dite 65kg 117 gr ne dite 70kg 126 gr ne dite 75kg 135 gr ne dite 80kg 144 gr ne dite 85kg 153 gr ne dite 90kg 162 gr ne dite
  • 19. KURIOZITET Ne trupin e njeriut, perveç ujit, ndodhen edhe shume lende te tjera. Nje njeri me trup normal permban aq yndyre sa per te prodhuar shtate kallepe sapuni, sheqer aq sa per te mbushur nje kavanoz, kripe sa per te mbushur gjashte kripore, karbon sa per te prodhuar 9000 lapsa plumbi,fosfor sa per te prodhuar 2200 fije shkrepese, hekur sa per te bere njegozhde 25 mm, nje luge squfur dhe 30 gram metale te tjera.