Diese Präsentation wurde erfolgreich gemeldet.
Wir verwenden Ihre LinkedIn Profilangaben und Informationen zu Ihren Aktivitäten, um Anzeigen zu personalisieren und Ihnen relevantere Inhalte anzuzeigen. Sie können Ihre Anzeigeneinstellungen jederzeit ändern.
Projekt nderlendor
KIMI-BIOLOGJI
TEMA: Roli I elementeve kimike ne trupin e
njeriut.
Objektivat e ketij projekti:
 Te njihemi me rolin e elementeve kimike ne organizmin e njeriut.
 Te identifikojme vecorit...
Trupi I Njeriut
 Trupi yne eshte nje makine tejet e nderlikuar. Ka me mijera vjet qe njerezit perpiqen te
kuptojne si fun...
Mikroelementet
 Mikroelementet jane ato elemente kimike qe gjenden ne sasira shume te
vogla ne trupin e njeriut. Cdo micr...
BAKRI
Bakri (lat. Cuprum) është një element kimik i cili në
sistemin periodik gjendet me simbolin Cu dhe ka
numrin Atomik...
Roli I bakrit ne organizem.
 Bakri ( CU )njihet si pjesa me e
rendesishme e shume enzimave.
Luan nje rol mjaft te rendesi...
BORI
Bori është element kimik me numër atomik 5
dhe simbol kimik B. Ndodhet ne perioden e 2
ne grupin e III A .Bori është...
Roli I borit tek bimet.
Bori është një nga mikroelementët e shumtë
që i nevojiten bimëve për të pasur një rritje
normale. ...
ZINKU
Zinku qe gjendet me simbolin Zn eshte
elementi kimik qe ndodhet ne perioden e
4 ne grupin II B dhe ka numrin Atomik...
Roli I zinkut ne organizem.
Zinku është një element i rëndësishëm që
ndihmon në funksionimin e trupit në disa
aspekte dhe ...
MAGNEZI
 Magnezi (Mg) është element kimik
gjendet i lirë në natyrë. Magnezi i
takon grupit të elementeve te bllokut s
me...
Roli I magnezit ne organizem.
Në trupin e njeriut normal magnezi
paraqitet me një përqindje prej afro
0,15 %. Kjo sasi për...
SQUFURI
Sulfuri është një element kimik me
simbol S dhe numrin atomik 16.
Ndodhet ne perioden e 3 ne grupin
e VI A. Gjend...
Roli I squfurit ne organizem.
Në trupin e njeriut paraqitet me një përqindje prej
afro 0,25%, sasi e cila ndodhet e shpërn...
HEKURI
Hekuri eshte elementi kimik me simbolin Fe me
numer Atomik 26. Ndodhet ne perioden e 4 ne
grupin e VIII B.
Në naty...
Roli I Hekurit ne organizem.
Hekuri (Fe ) Eshte metali (element) me i
bollshem i trupit dhe perben rreth 0.004 % te
peshes...
 JODI
Jodi eshte nje element kimik me simbolin I.
Ndodhet ne perioden e 5 ne grupin e VII A.
Numri atomik I tij eshte 53....
Roli I Jodit ne organizem.
Jodi ( I ) Ne organizem ndodhet rreth 15 – 23
mlgr ., ose perben 0.00004 % te peshes
trupore te...
 Azoti (N)
Azoti është element kryesor në përbërjen e ajrit.
Në përbërjen e trupit të njeriut, azoti merrë pjesë
me 3% dh...
Azoti është perbërës i shumë komponimeve të cilat luajnë rol të
rëndësishëm në zhvillimin e jetes, ai është perbërës edhe ...
Bimët, për t'u zhvilluar normalisht, duhet të shfrytëzojn disa elemente të domosdoshme. Prej tyre më të
rëndesishme janë: ...
 KarbonI (C)
Karboni është një element kimik i tabelës periodike që ka simbolin kimik C dhe
numër atomik 6. Është një jom...
Perdorimi
 Karboni është një përbërës jetësor i të gjitha sistemeve të gjalla të njohura dhe pa të jeta që ne
njohim nuk ...
Perberjet inorganike
 Oksisdi kryesor i karbonit është dioksidi i karbonit, CO2 . Ai është një përbërës i paktë i atmosfe...
Cikli I karbonit
 Është procesi i vazhdueshem i kombinimit dhe çlirimit të karbonit dhe oksigjenit të qenieve
të gjalla q...
 Emri,simboli,numri=> sodium,Na,11
 Serite kimike=>metale alkaline
 Grupi,perioda,blloku=>1 ,3 ,s
 pamja=>metal i bard...
 Faza=> e ngurte
 Dendesia=> 0.968 g·cm−3
 Dendësia e likuidit=> 0.927 g·cm−3
Pika e shkrirjes=> 370.87K 97.72 °C
Pik...
Kristalet e kripes – NaCl
 Natyra kubike e kristaleve të NaCl (klorurit të natriumit apo
kripës së gjellës) në nivelin ma...
Natriumi  Natriumi (Na) :Natriumi eshte perberesi
jashte qelizor i organizmit,zakonisht
ndodhet ne formen e Klorurit te N...
Cili mineral eshte i domosdoshem
gjatë shtatzënisë?
Natriumi është elektrolit – një nga mineralet që janë të nevojshme për...
 Kaliumi është
element kimik. Në
masen e trupit të
njeriut merr pjesë
me 0.35% dhe me
këtë sasi arrihet
mbajtja në
barasp...
Kombinimet kimike
 Oksidi kaliumit është një bazë e fortë qe ne
temperaturën e ambjentit paraqitet si kristal
pangjyrë. N...
Përbërja
Kaliumi është metal alkalin i
butë,sa që mund të pritet
lehtësisht me thikë, ka ngjyrë
te bardhë ne të argjendte,...
Parandaloni goditjet cerebrale me
kalium.
 Kaliumi ka nje rol kyc per
shendetin tone.Ai eshte pjese e
cdo qelize ne trup ...
Kaliumi mbron zemren dhe trurin...
 Kaliumi ne diete ul tensionin e gjakut.tensioni i larte i gjakut eshte nje
rrezik mad...
Kaliumi ndihmon ne shendetin e kockave,gjithashtu redukton
rrezikun e formimit te gureve ne veshka.
 Kaliumin e gjejme ne...
Disa ushqime qe permbajne kalium..
 Frutat si papaja,bananet,frutat
e thata(rrushi,kumbulla,hide)
 Perimet si spinaqi,pa...
Pompa natrium-kalium
NJE NGA POMPAT MEMBRANORE TE
RENDESISHME NE QELIZAT SHTAZORE
ESHTE POMPA NATRIUM-KALIUM,QE
PERBEHET N...
 fosfori
Fosfori
Fosfori është element kimik i cili u zbolua ne vitin 1669 nga alkimisti gjerman Hennig Brand duke
e nxeh...
Vetite fizike
 Vetitë fizike
Fosfori formon disa modifikime alotropike,por më kryesoret janë: fosfori i
bardhë dhe fosfor...
Vetite kimike
 Vetitë kimike
Fosfori është mv reaktiv se azoti.Ai bashëvepron me oksigjenin dhe formon dy
okside:ku fosfo...
 kalciumi
 Kalciumi është element kimik që në sistemin periodik e gjejmë me
simbolin Ca dhe radhitet në grupin e dytë si...
HisToriku
 Histori
Kalcium i pastër
Emri "Kalcium" rrjedh nga fjala latine(calx-gëlqere).Kalciumi i pastër u zbulua në vi...
Karakteristikat
 Karakteristikat
Kalciumi është më i butë se plumbi(Pb),por megjithatë nuk mund të pritet me thikë.Si
met...
Elementi I kalciumit ne organizem
Nächste SlideShare
Wird geladen in …5
×

Kimi

elementet kimik ne trupin e njeriut

  • Als Erste(r) kommentieren

Kimi

  1. 1. Projekt nderlendor KIMI-BIOLOGJI TEMA: Roli I elementeve kimike ne trupin e njeriut.
  2. 2. Objektivat e ketij projekti:  Te njihemi me rolin e elementeve kimike ne organizmin e njeriut.  Te identifikojme vecorite kryesore te secilave prej tyre.  Te argumentojme rolin e tyre nga ana kimike dhe biologjike.  Te kuptojme rendesine e ketyre elementeve.
  3. 3. Trupi I Njeriut  Trupi yne eshte nje makine tejet e nderlikuar. Ka me mijera vjet qe njerezit perpiqen te kuptojne si funksionon trupi yne e megjithate shume mistere nuk jane zgjidhur Po nje gje tashme e dime me siguri trupi yne perbehet nga shume elemente kimike te ndryshem si p.sh: uji, karboni, hidrogjeni, azoti, natriumi dhe shume mikroelemente te ndryshem, qe mund te gjenden ngado. Ne te vertete, te gjithe atomet e domosdoshme per ndertimin e trupit te njeriut, mund t'i gjeni ne oborrin e shtepise suaj.
  4. 4. Mikroelementet  Mikroelementet jane ato elemente kimike qe gjenden ne sasira shume te vogla ne trupin e njeriut. Cdo microelement ka nje funksion te caktuar ne trupin e njeriut dhe roli I tyre eshte I rendesishem.  Per te pasur nje trup te sa me te perkryer na nevojitet nje sasi e madhe mikroelementes te ndryshem si: bakri(Cu), bori(B), zinku(Zn), magnezi (Mg), squfuri(S), hekuri(Fe), Jodi(I). Nje trup mesatar permban edhe rreth 90 miligram uran.
  5. 5. BAKRI Bakri (lat. Cuprum) është një element kimik i cili në sistemin periodik gjendet me simbolin Cu dhe ka numrin Atomik 29. Është një metal i periodës së 4 në grupin e I B të sistemit periodik. Emri kuprum rrjedh prej fjalës cyprium "mineral nga ishulli i Kipros". Bakri është një metal relativisht i butë, i cili mund të përpunohet lehtë. Përdorim të madh gjen në lëmi të ndryshme, veçanërisht është përcjellës i shkëlqyer i elektricitetit të nxehtësisë, po ashtu ka dhe një numër të madh të parave metalike që janë formuar nga bakri. Bakri si një metal i rëndë reaktiv i butë, ju takon grupit të metaleve të çmueshme 4.
  6. 6. Roli I bakrit ne organizem.  Bakri ( CU )njihet si pjesa me e rendesishme e shume enzimave. Luan nje rol mjaft te rendesishem ne pengimin e pakesimit te sasise se gjakut ne trup. Femijet kane nevoje jetike per kete perberes I cili ndodhet ne sasi te konsiderushme tek produkti I qumeshtit. Luan nje rol kryesor ne funksionimin e trurit. Reduktimi I tij mund te jete I demshem per kujtesen, te menduarit dhe personalitetin tone. Bakrin si lende ushqyese e gjejme ne sasi te medha tek midhjet, cokollatat dhe kerpurdhat.
  7. 7. BORI Bori është element kimik me numër atomik 5 dhe simbol kimik B. Ndodhet ne perioden e 2 ne grupin e III A .Bori është një jometal trivalent , element i cili ndodhet në me sasi të madhe në evaporite , xehe , boraks dhe ulexite. Bori është një pluhur ngjyrë kafe, Bori kristalor është i zi , tejet të vështirë (në 9,3 Mohs'- shkallë), dhe një përcues i dobët në temperaturën e dhomës. Bori më së shumti është përdorur si një dopant , gjysmëpërçues në industri, ndërsa komponimet e Borit luajnë role të rëndësishme si në aspektin e materialeve strukturore, insektmbytës dhe mjetruajtës , reagens për sintezë kimike.
  8. 8. Roli I borit tek bimet. Bori është një nga mikroelementët e shumtë që i nevojiten bimëve për të pasur një rritje normale. Në natyrë bori zakonisht gjendet në një përqendrim mesatar prej rreth 10 ppm. Megjithatë, përqendrimi optimal i borit në tretësirën tokësore, është shumë i ulët (0.3 – 1 ppm). Bori është i domosdoshëm për rritjen normale të bimëve pasi ai nxit ndarjen e rregullt të qelizave, zgjatjen dhe forcimin e tyre, pjalmimin e luleve, formimin e farave dhe lëvizjet e sheqerit. Bori është gjithashtu i domosdoshëm për sistemin hormonal të bimës. Bimët që vuajnë nga mungesa e borit mund të pësojnë defekte të shumëllojshme në rritje
  9. 9. ZINKU Zinku qe gjendet me simbolin Zn eshte elementi kimik qe ndodhet ne perioden e 4 ne grupin II B dhe ka numrin Atomik 30. Zinku gjendet ne natyre ne trajte sulfuresh ZnS, nga dhe përgatitet industrialisht. Është një nga metalet me aktive. vepron me acidet duke çliruar hidrogjen. Ne ajër mbulohet nga një shtrese okside, prandaj edhe përdoret për te mbuluar hekurin (procesi quhet zinkim). Ne përbërjet e tij ka vetëm gjendjen e oksidimit +2. Sulfuri i zinkut, ZnS, kur goditet me një rryme elektronesh emeton një sinjal te ndritshëm. Kjo veti e tij shfrytëzohet për përdorimin e tij ne fabrikimin e fletëve fluoreshente për tubat katodike, aparatet televizive
  10. 10. Roli I zinkut ne organizem. Zinku është një element i rëndësishëm që ndihmon në funksionimin e trupit në disa aspekte dhe në mirëmbajtjen e shëndetshme të trupit. Ushqimet që përmbajnë zink në sasi të mëdha janë bifteku, mishi i qengjit, farat susam, mishi i qurrës, arrat indiane, guacat e detit, gruri, farat e kungullit, mishi i gicit, çokollada, këpurdhat e bardha, karalecat. Zinku ka efekt ne :Pjellori, Sistemin imunitar,Lekure te shendetshme,sherues I plagave,dobesim ne te pamur.
  11. 11. MAGNEZI  Magnezi (Mg) është element kimik gjendet i lirë në natyrë. Magnezi i takon grupit të elementeve te bllokut s me numrin rendor 25 në sistemin periodik.Ndodhet ne perioden e 3 ne grupin II A. Nga gjithsej 11 izotopet vetëm izotopi natyral 55Mg është stabil. Magnezi gjendet në të katër format e allotropeve. Metali me ngjyrë argjenti të mbylltë është lehtë të tretët në thartësira, tretja e fillon që në ujë. Në ajër digjet në Mg3O4 duke krijuar lidhjet kimike magnezore.Xehet më të rëndësishme të magnezit janë gjitha oksidet natyrore si p.sh.: Pyrolusit-i, MgO2 Magneziti MgOOH, etj.
  12. 12. Roli I magnezit ne organizem. Në trupin e njeriut normal magnezi paraqitet me një përqindje prej afro 0,15 %. Kjo sasi përkujdeset për forcimin dhe ruajtjen e imunitetit dhe gjallërimin e nervave dhe turrjen e muskujve. Magnezi (Mn ) Eshte shume i nevojshem per skeleton dhe gjymtyret ledhes . Ai gjendet ne sasine e me teper se 10 mlgr., ne trupin e njeriut dhe kryesishte ne kocka , melci dhe veshka . Gjurmë të magnezit gjinden në qeliza të shumë kafshëve, shpezët lëkurore përshembull e rezervojnë magnezin me anë të metaleve tjera në qelizat e stomakut. Drita e bardhe ndriçuese e fishekzjarreve vjen nga djegia e magnezit
  13. 13. SQUFURI Sulfuri është një element kimik me simbol S dhe numrin atomik 16. Ndodhet ne perioden e 3 ne grupin e VI A. Gjendja e oksidimit të squfurit më e zakonshme eshte -2, 2, 4 dhe 6.. Squfuri eshte substance e ngurte me ngjyre te verdhe nuk tretet por mire tretet ne disulfurine karbonit. Eshte jometal, eshte helmues dhe është i patretshëm në ujë.
  14. 14. Roli I squfurit ne organizem. Në trupin e njeriut paraqitet me një përqindje prej afro 0,25%, sasi e cila ndodhet e shpërndarë në proteina dhe një pjesë ndihmon në miksjen e gjakut. Është gjithashtu shkaktari i erës së keqe të gazrave trupore, veëve të prishura apo pellgjeve me ujë të ndjenur. Përdorimi Squfuri elementar përdoret për vullkanizim të gomave dhe për prodhim të barutit, shkrepësave dhe pigmenteve minerale. Në bujqësi përdoret si fungicid, ndërsa në mjekësi për përfitimin e barërave. Përdoret edhe për përfitim industrial të shumë komponimeve të tij, sic janë: dioksidi i squfurit, acidi sulfurik, disulfuri i karbonit,po ashtu sulfuri perdoret edhe per pergaditjen e preparateve ne mjeksi per sherimin e lekures
  15. 15. HEKURI Hekuri eshte elementi kimik me simbolin Fe me numer Atomik 26. Ndodhet ne perioden e 4 ne grupin e VIII B. Në natyrë nuk mund të gjendet në gjendje kimike të pastër. Komponimet e hekurit që hasen në natyrë janë xehet apo mineralet të cilat janë okside, karbonate dhe sulfare te hekurit. Xehet më të rëndësishme janë hematiti Fe2O3, magnetiti Fe3O4, sideriti FeCO3, dhe piriti FeS2. Hekuri është një metal me shkëlqim të argjendtë dhe shpejt korrodohet sepse reagon ndaj oksigjenit. Përdoret në formë të legurave si çelik kur kombinohet me karbonin por mund të kombinohet me kromin, manganin etj. Ka gjendje agregate te ngurte,ka ngjyre hiri,dhe dendesia e tij eshte 7.874.
  16. 16. Roli I Hekurit ne organizem. Hekuri (Fe ) Eshte metali (element) me i bollshem i trupit dhe perben rreth 0.004 % te peshes trupore . Në trupin e njeriut ai merr pjesë me 0,008 % të masës, dhe gjendet kryesisht në gjak. Sasia e hekurit në gjakun e njeriut do të mjaftonte për një gozhdë. Kjo sasi kur lidhet me oksigjenin merr ngjyrë të kuqe, kjo është arsyeja që gjaku i njeriut të ketë këtë ngjyrë, të përafërt me ngjyrën e ndryshkut (tek hekuri në natyrë. Ne menyre te natyrshme sasia e saj nga 3 ne 5 gr. Eshte e ndryshme dhe varet nga mosha , gjinia , madhesia , shendeti dhe sasia e rezervuar e tij ne trup . Ne te vertet hekuri eshte nje lende me ngjyre gjaku qe transporton oksigjen te mjaftueshem per frymemarrje dhe gaz karbonik (dioksid karboni) nga qelizat ne mushkeri . Cdo dite trupi yne me ane te ushqimit perfiton 10 deri 30 mlgr hekur.
  17. 17.  JODI Jodi eshte nje element kimik me simbolin I. Ndodhet ne perioden e 5 ne grupin e VII A. Numri atomik I tij eshte 53. Masa atomike eshte 253.81 gr/mol. Dendesia e jodit eshte 4940 kg/m3. Ai formon kristale te sistemit rombik me ngjyre te murrme te erret (hiri) dhe shfaq shkelqim metalik. Avujt e tij kane ngjyre vjollce me ere jo te kendshme (te ngjashme pak me klorin ose bromin) Eshte percjelles I keq I nxehtesise dhe elektricitetit. Jodi eshte I vetmi halogjen, i cili kalon me nxehje nga gjendja e ngurte ne gaz, pa kaluar ne gjendje te lenget (pra kalon ne procesin e sublimimit). Nuk gjendet I lire ne natyre dhe eshte nuk eshte mjaft I perhapur e siperfaqen e Tokes, por mjaft i perqendruar ne ujerat e deteve dhe ne trupin e gallesave.
  18. 18. Roli I Jodit ne organizem. Jodi ( I ) Ne organizem ndodhet rreth 15 – 23 mlgr ., ose perben 0.00004 % te peshes trupore te njeriut . Ndodhet ne te gjitha qelizat e trupit , por 70 – 80 % e sasise se jodit ndodhet ne gjendrat e tiroideve . Kjo lende eshte pjeserishte ne formen e hormoneve trioksines qe sintetizohet nga gjendra e tiroideve dhe luan nje rol te rendesishem ne forcimin dhe metabolizmin e trupit Jodi është element biogjen.Munges e Jodit në organizmin e njeriut shkakton strumën (gushën) . Për këtë arsye, kripës së gjellës i shtohet jodur i kaliumit KI. Jodi gjithashtu përdoret për përfitimin e preparateve farmaceutike. Joduret e metaleve alkaline përdoren për shërim (terapi) të sëmundjes së eshtrave, arteriosklerozës etj.
  19. 19.  Azoti (N) Azoti është element kryesor në përbërjen e ajrit. Në përbërjen e trupit të njeriut, azoti merrë pjesë me 3% dhe është kryesisht si element kryesor i ndërtimit të muskujve. Emri Latin i Azotit është Nitrogenium, Në ajër gjindet i lirë, në formë molekulash dyatomëshe. Azoti në ajër gjindet në sasi 78,1% të pjesmarrjes vëllimore. I lidhur gjindet ne formë te komponimeve jo-organike ku komponimi i tij jo- organik më i rendësishem shalitra e kilit NANO3. Dhe në formë te komponimeve organike si proteinat; acidet nukleike, aminat dhe aminacidet.
  20. 20. Azoti është perbërës i shumë komponimeve të cilat luajnë rol të rëndësishëm në zhvillimin e jetes, ai është perbërës edhe i shumë konponimeve të tjera, siç janë: oksidet e azotit, amoniaku, acidi nitrik, plehërat azotike dhe i shumë konponimeve organike. Keto i formon në gjendje atomike kurse kur është në gjendje molekulare është si gaz inert sepse lidhjës trefishe per me u shkeputë i nevojitet kohë e gjatë. azoti përdoret për ruajtjen dhe konservimin e produkteve ushqimore.
  21. 21. Bimët, për t'u zhvilluar normalisht, duhet të shfrytëzojn disa elemente të domosdoshme. Prej tyre më të rëndesishme janë: azoti, fosfori dhe kaliumi. Në mungesë të ndonjërit prej tyre bimët nuk mund të zhvillohen normalisht. Azoti, në temperaturë dhome është gaz pa ngjyrë, pa erë dhe pa shije. Azoti nuk është helmues, ai nuk digjet as nuk e ndihmon djegjen. Pak me i lehte se ajri, tretet pak në ujë ,ne temperaturen 195,8 gradë Celsius kalon ne lëng, kurse ne 209,8 g.c. kalon ne gjendje kristalore.
  22. 22.  KarbonI (C) Karboni është një element kimik i tabelës periodike që ka simbolin kimik C dhe numër atomik 6. Është një jometal katërvalent. Atomi i karbonit është në gjendje të lirë ose si pjesë përbërëse e komponimeve të tij karbonateve. Mund të shfaqet në tri forma hibridizimi si: sp³,sp² dhe sp. KARAKTERISTIKAT: Karboni është një element i studiuar për shumë arsye. Format e tij te ndryshme përfshijnë një ndër më të butat (grafitin) dhe një ndër më të fortat (diamantin). Gjithashtu ka shumë afrimite për lidhjet kimike me të tjerë atome të lehtë mes te cilëve vetvetja, dhe permasat e tij të vogla e bëjne të aftë te formojë lidhje shumefishe.
  23. 23. Perdorimi  Karboni është një përbërës jetësor i të gjitha sistemeve të gjalla të njohura dhe pa të jeta që ne njohim nuk do të ekzistonte . Përdorimi kryesor komercial i karbonit është në formë hidrokarburesh , kryesisht lëndë djegëse , gas metan dhe naftë. Nafta përdoret nga industria për të prodhuar mes të tjerash dhe benzinën nëpër rafineri nëpermjet një procesi distilues. Nafta është burim gjithashtu i materialit bazë per shume substanca sintetike me emrin plastikë. Përdorime te tjera:  Izotopi 14C i zbuluar më 27 shkurt 1940, përdoret për të gjetur moshën e radiokarbonit.  Grafiti përdoret për lapsat e vizatimit.  Diamantet përdoren për qëllime zbukurimi por edhe si maja shpuese në veprimtari që shfrytezojnë fortësinë e tyre.  Një përqindje karboni i shtohet hekurit per te prodhuar çelikun. Po me hekurin por në një perqindje më të lartë prodhohet giza e cila është mjaft rezistente.  Karboni përdoret nëpër centrale bërthamore.  Një formë e karbonit mund të përdoret për ngrohje.  Përdoret si fibër përforcuese në shkopat e hokeit dhe në veshjet e jashtme e të brendshme të makinave sportive dhe atyre të garave si për rezistencën por edhe për lehtësinë e tij
  24. 24. Perberjet inorganike  Oksisdi kryesor i karbonit është dioksidi i karbonit, CO2 . Ai është një përbërës i paktë i atmosferës tokësore i cili përdoret dhe prodhohet nga krijesat e gjalla. Në ujë formon gjurmë acidi karbonik H2CO3, por si shumë përbërje me shume atome oksigjeni te lidhur me një karbon te vetem, është i paqëndryeshëm . Okside të tjera janë monoksidi i karbonit CO dhe ai më pak i zakonshem C3O2. Monoksidi formohet nga një djegje e pjesshme dhe është një gaz pa erë e pa ngjyrë. Çdo molekulë përmban një lidhje dyfishe dhe shfaqet e polarizuar dhe tenton të lidhet me molekulën hemoglobines, gjë që e bën këtë gaz helmues . Cianuri , CN- , ka strukturë dhe sjellje të ngjajshme me halogjenuret. Perberjet organike  Quhen "organike" ato përberje të karbonit ku ky ka  numer oksidimi me te vogel se +4. Një veçori e karbonit eshte aftësia për të formuar zinxhire atomike me gjatësi të ndryshme, edhe ciklike. Këto zinxhire janë baza e hodrokarbureve dhe përberjeve organike.
  25. 25. Cikli I karbonit  Është procesi i vazhdueshem i kombinimit dhe çlirimit të karbonit dhe oksigjenit të qenieve të gjalla që magazinon dhe çliron nxehtësi dhe energji. Cikli i karbonit ndodh kryesisht në katër rezerva: e para është biosfera, e dyta hidrosfera, e treta litosfera dhe e fundit atmosfera.  Izotopet  Ne 1961 IUPAC-u përshtati izotopin karbon-12 si bazë për matjen e peshës atomike. Karboni-14 është një radioizotop që përdoret për datimin e drurit dhe vendeve arkeologjike.  Demet  Përberjet e karbonit kanë edhe veprime toksike. Monoksidi i karbonit i cili gjendet në gazrat që shkarkojnë motorrat me diegje, cianuri i cili ndonjëherë ndot minierat, janë shumë të dëmshëm për gjitarët.  komponimet e karbonit jane: monksidi i karbonit CO, dioksidi i karbonit CO2 (shume toksike)
  26. 26.  Emri,simboli,numri=> sodium,Na,11  Serite kimike=>metale alkaline  Grupi,perioda,blloku=>1 ,3 ,s  pamja=>metal i bardhe ne te argjendte  Pesha standarte atomike=> 22.98976928(2) g·mol−1 Konfigurimi elektronik=>3s¹ Elektrone per mbuloje=>2,8,1 Te dhenat e pergjithshme
  27. 27.  Faza=> e ngurte  Dendesia=> 0.968 g·cm−3  Dendësia e likuidit=> 0.927 g·cm−3 Pika e shkrirjes=> 370.87K 97.72 °C Pika e vlimit=> 1156 K Vetite Kimike:
  28. 28. Kristalet e kripes – NaCl  Natyra kubike e kristaleve të NaCl (klorurit të natriumit apo kripës së gjellës) në nivelin makroskopik.
  29. 29. Natriumi  Natriumi (Na) :Natriumi eshte perberesi jashte qelizor i organizmit,zakonisht ndodhet ne formen e Klorurit te Natriumit.Ai merr pjese ne rregullimin e ekuilibirit acido- bazik ne organizem dhe mund te merret prej produkteve te tilla si Mishi,veza,qumeshti,gjithashtu si burim baze per marrjen e tij sherben kripa e zakonshme NaCl .Mungesa e tij sjell hipertension arterial si dhe te vjella madje con deri ne gjendje kome. Natriumi është i nevojshem për funksionimin e duhur të trupit. Ky element është në qelizat e vogla, siguron funksionin e duhur te muskujve dhe nervave, dhe mbi të gjitha rregullon sasinë e ujit duke e nxjerre jashte pjesen e panevojshme përmes veshkave.Natriumi luan në trupin e njeriut një rol shumë të rëndësishëm, megjithatë, është vetëm një nga shumë elemente që përbëjnë rregullimin e duhur të ujit dhe acid-bazë.
  30. 30. Cili mineral eshte i domosdoshem gjatë shtatzënisë? Natriumi është elektrolit – një nga mineralet që janë të nevojshme për rregullimin e lëngjeve në organizëm. Ka rol të rëndësishëm në mirëmbajtjen e baraspeshës acid-bazë në gjak, ndërsa pa të, materiet ushqyese nuk do të mund të kalonin përmes qelizave të membranave. Doza e preferuar gjatë shtatzënisë Gjatë shtatzënisë dhe periudhës së gjidhënjes nevoja për natrium rritet, por këtë nevojë mund ta kënaqni me ushqim normal. Doza e preferuar ditore e natriumit është rreth 2,4 mg. Natriumi në gjërat ushqimore Natriumi në gjërat ushqimore gjendet në sasi shumë të vogla. Kripa, si mëlmesë, është burimi më i madh i natriumit. Një lugë kripë përmban 2,4 mg natrium. Në mënyrë që të kontrolloni konsumin e natriumit në organizëm gjithmonë lexoni përmbajtjen në etiketën e prodhimeve, sasia e përgjithshme e natriumit në prodhim është e theksuar në miligram. Shumicës së grave, miqtë dhe familjarët u këshillojnë që të zvogëlojnë konsumin e kripës që të ulin ndjenjën e fryerjes dhe ënjtjes së nyjeve. Ky nuk është rekomandim mjekësorë. Zvogëlimi i konsumit të natriumit nuk është gjithmonë i rekomandueshëm, sepse mungesa e tij në shtatzëni mund të çojë në çrregullime delikate të ujit tek nëna dhe foshnja. Ënjtja apo edema, është paraqitje e shpeshtë në shtatzëni dhe lajmërohet për shkak të prodhimit të rritur të estrogjenit. Estrogjeni rrit mundësinë e indit që të absorbojë ujin në indin lidhës, dhe me këtë sa më shumë të mbajë krijimin e edemave.
  31. 31.  Kaliumi është element kimik. Në masen e trupit të njeriut merr pjesë me 0.35% dhe me këtë sasi arrihet mbajtja në baraspeshë kimike e lëngjeve në trupin e njeriut, përndryshe sapuni vjen nga kaliumi.  Kaliumi
  32. 32. Kombinimet kimike  Oksidi kaliumit është një bazë e fortë qe ne temperaturën e ambjentit paraqitet si kristal pangjyrë. Në kontakt me ujin vepron fuqishëm dhe jep hidroksil kaliumi(KOH).  2K(s) + 2H2O(l) → H2(g) + 2KOH(aq) Hidroksidi i kaliumit;  K2CO3 + Ba(OH) →2KOH + BaCO3 Kloruri i kaliumit: KCL Nitrat i kaliumit:  NaNO3 + KCL → KNO3 + NaCl Karbonati i kaliumit:  K2CO3
  33. 33. Përbërja Kaliumi është metal alkalin i butë,sa që mund të pritet lehtësisht me thikë, ka ngjyrë te bardhë ne të argjendte, në takim me ajrin ngjyra e argjendte zhduket. Ai është një metal i lehtë dhe për lehtësine e tij vjen pas litiumit, ka densitet më te vogël se uji.Formula e Kaliumit është (K). Përdorimi Kaliumi është një element kimik industrial ku gjen perdorim te gjere. Psh si elektrolit ne baterit alkaline. Përdoret për prodhimin e fotocelulave që gjejnë përdorim në teknika të televizionit.. Përfitimi Kaliumi mund të fitohet me elektrolizë të shkrirjes së klorurit të kaliumit ose hidroksidit të kaliumit.
  34. 34. Parandaloni goditjet cerebrale me kalium.  Kaliumi ka nje rol kyc per shendetin tone.Ai eshte pjese e cdo qelize ne trup dhe jeta pa te do te ishte e pamundur.Kaliumi nuk duhet te nenvleresohet pasi ai ndihmon ne funsionimin normal te trurit,nervave,zemres dhe te muskujve.  Eshte shume e rendesishme te merrni sasine e duhur te kaliumit cdo dite per tu ndjere mire si dhe per te parandaluar semundjet kronike.
  35. 35. Kaliumi mbron zemren dhe trurin...  Kaliumi ne diete ul tensionin e gjakut.tensioni i larte i gjakut eshte nje rrezik madhor per sulme ne tru dhe semundje kardiovaskulare.APPEL qe ka studiuar efektet e dietes per uljen e tensionit te gjakut thote per “webMD”se kaliumi ul tensionin e gjakut duke kontribuuar ne fleksibilitetin e arterieve si dhe duke ndihmuar trupin te nxjerre tepricat e sodiumit.ky i fundit nxit mbajtjen e lengjeve ne trup,qe mund te rezultoje ne rritjen e tensionit te gjakut.
  36. 36. Kaliumi ndihmon ne shendetin e kockave,gjithashtu redukton rrezikun e formimit te gureve ne veshka.  Kaliumin e gjejme ne sasi te konsiderueshme te bananja,fiqte e thate,qumeshti,peshku,zarzavatet me gjethe jeshile,kosi,etj.kaliumi eshte jo vetem thelbesor per zemren dhe flukset nervore,por luan nje rol te rendesishem ne kontraksionet e muskujve dhe te zemres.nese keni problem me ngercet,duhet te konsumoni me shume ushqimet qe permbajne kalium.
  37. 37. Disa ushqime qe permbajne kalium..  Frutat si papaja,bananet,frutat e thata(rrushi,kumbulla,hide)  Perimet si spinaqi,patatja e embel,kerpudhat,domatet,etj.  Fasulet dhe thjerrezat.  Kosi dhe qumeshti pa yndyre.  Peshku,salmoni,sardelet,etj.  Cokollatat.
  38. 38. Pompa natrium-kalium NJE NGA POMPAT MEMBRANORE TE RENDESISHME NE QELIZAT SHTAZORE ESHTE POMPA NATRIUM-KALIUM,QE PERBEHET NGA PROTEINAT E TRANSPORTIT.NE NJE CIKEL TE PLOTE,POMPA NATRIUM-KALIUM TRANSPORTON TRI JONE NATRIUM,NA+, JASHTE QELIZES DHE DY JONE KALIUM,K+, BRENDA QELIZES.KESHTU POMPA NATRIUM- KALIUM TRANSPORTON TE DYJA LLOJET E JONEVE KUNDER GRADIENTIT TE PERQENDRIMIT.ENERGJIA E NEVOJSHME PER TE BERE TE MUNDUR FUNKSIONIMIN E POMPES NATRIUM-KALIUM FURNIZOHET NGA ATP-JA. NE DISA QELIZA,POMPAT NATRIUM-KALIUM JANE AQ AKTIVE,SAQE PERDORIN PJESEN ME TE MADHE TE ATP-SE QE PRODHOHET NGA QELIZA.POMPA NATRIUM-KALIUM FUNKSIONON NE MENYRE TE VECANTE SIDOMOS TE QELIZAT NERVORE.
  39. 39.  fosfori Fosfori Fosfori është element kimik i cili u zbolua ne vitin 1669 nga alkimisti gjerman Hennig Brand duke e nxehur mbeturinat e thata të urines me rërë.Emri fosfor rrjedh nga gjuha (greq. fosforos = bartës i dritës).Fosfori ëeshtë element kimik i cili gjendet në grupin e 15-të të sistemit periodik,me simbol P dhe me numer atopik 15.Ai ka 4 atome valente.
  40. 40. Vetite fizike  Vetitë fizike Fosfori formon disa modifikime alotropike,por më kryesoret janë: fosfori i bardhë dhe fosfori i kuq  Fosfori i Kuq Është substancë me ngjyrë të kuq dhe është me pak aktiv se fosfori i bardhë.Kur fosfori i bardhë iu ekspozohet rrezeve të diellit ose ngrohet pa praninë e ajrit n temperature 250 deri në 350°C,shëndrrohet në fosfor të kuq.Fosfori i kuq nuk ndizet vetvetiu në ajër dhe nuk është i rrezikshëm si fosfori i bardhë.Nuk tretet nv disulfur karboni (CS2) dhe nuk është helmues.Molekula e fosforit të kuq permban më shume atome se fosfori i bardhë,atomet jan tv lidhura nv varg (P4)n.Me nxehjen e fosforit të kuq në temperatura të larta pastaj me ftohjen e shpejtë të avujve të tij formohet fosfori i bardhë,oksideve të fosforit,acidit fosforik dhe kripërave të tyre,lëndëve helmuese luftarake,helmeve kundër brejësve etj.
  41. 41. Vetite kimike  Vetitë kimike Fosfori është mv reaktiv se azoti.Ai bashëvepron me oksigjenin dhe formon dy okside:ku fosfori është me numër oksidimi (+3) (hekaoksidin e tetrafosforit, P4O10) dhe me numvr oksidues (+5) (dekaoksdi i tetrafosforit (P4O10).Kvto okside kur bashkëveprojnë me ujin formojnë acide.Oksidi i fosforit (III_ P4O6 quhet edhe treoksid fosfori,emri i përdorur që në kohën kur njihet formula empirike e komponimit P2O3.Oksodi i fosforit (V) P4O10 quhet edhe pentoksidi fofirit duke bazuar në formulën empirike (P2O5)
  42. 42.  kalciumi  Kalciumi është element kimik që në sistemin periodik e gjejmë me simbolin Ca dhe radhitet në grupin e dytë si element i 20 me radhë. Metali i bardhë vizëllues e agjentë dhe në natyrë e gjejmë tek gëlqerja,mermeri, shkumësi dhe tek mineralet e tjera.
  43. 43. HisToriku  Histori Kalcium i pastër Emri "Kalcium" rrjedh nga fjala latine(calx-gëlqere).Kalciumi i pastër u zbulua në vitin 1808 nga H.Dejvi.Ai e përfitoi atë me elektrolizën e klorurit të kalciumit të shkrirë(CaCl2).Kalciumi eshte element kimik që gjendet ne grupin e dytë dhe në perioden e katërt të sistemit preiodik me simbol Ca,dhe numër atomik 20. -Përfitimi- Kalciumi ne natyre muk gjendet ne forme te lirë por ne forme komponimeve si :karbonat kalciumi(CaCO3),si sulfat kalciumi(CaSO4),si gjips(CaSO4*H2O).Ai hyn në përbërjen e qenieve të gjalla në formë fosfati të kalciumit -Përdorimi- Kalciumi përdoret si mjet reduktues për përfitimin e metalaeve të rralla:Uranit,Toriumit,Zirkomit e etj.Kalciumi është element shumë i rëndësishëm për shëndetin e njeriut dhe mungesa e tij shkakton sëmundjen e eshtrave (rakitisit).Teprica e tij mund të shpijrë në formimin e gurëve në veshkë. Mbi gjitha e përqon elektricitetin dhe nxehtësinë
  44. 44. Karakteristikat  Karakteristikat Kalciumi është më i butë se plumbi(Pb),por megjithatë nuk mund të pritet me thikë.Si metal eshte shumë i perhapur ne koren e tokes me pjesmarrje mase 3.4%.Ai ka ngjyrë të bardhë si argjendi. Në ajër, lëviz shpejt. Në ujë reagon ashpër nën lidhjen me hidroksidin e kalciumit (Ca(OH)2) si dhe hidrogjenin(H). Në ajër oksidohet dhe përfitohet oksid i kalciumit si dhe një sasi e vogël kalciumit nitrit. Gjatë lidhjeve kimike, merr numrin e oksidimit +2. Jonet e kalciumit janë të ngarkuar me jone dyfishësh pozitive. Sasi të mëdha të kalciumit përdoren edhe në përftimin e gizës dhe qelikut.Qeliqet e trajtuara me kalcium përdoren në industrinë e automobilave dhe të aeroplanëve por edhe për prodhimin e paisjeve për eksportimin e naftës
  45. 45. Elementi I kalciumit ne organizem

×