Diese Präsentation wurde erfolgreich gemeldet.
Die SlideShare-Präsentation wird heruntergeladen. ×

Vleresimi i Aftesive per Lojen

Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Anzeige
Nächste SlideShare
Lojrat popullore
Lojrat popullore
Wird geladen in …3
×

Hier ansehen

1 von 29 Anzeige
Anzeige

Weitere Verwandte Inhalte

Anzeige
Anzeige

Vleresimi i Aftesive per Lojen

  1. 1. VLERESIMI I AFTESIVE TE LOJES ANIDA AGO nidaago@yahoo.it
  2. 2. PLANIFIKIMI I KOHES • Ofron nje arsyetim per vleresimin e aftesive te lojes • Prezanton nje pershkrim te karakteristikave te lojes • Pershkruan taksonomi te ndryshme te lojes • Pershkruan metoda per vlersimin e lojes • Guida specifike • Ofron sugjerime per perdorimin e informacioneve te vleresimit te lojes per vendosjen e qellimeve dhe objektivave per femijet me paaftesi te zhvillimit mental • Pershin sugjerime per perdorimin e informacionit nga vleresimi I lojes per planifikmin e nderhyrjeve.
  3. 3. Cfare eshte loja? • Chance 1979 ” Loja eshte si dashuria, te gjithe e dine cfare eshte por askush smund ta perkufizoje ate.” • Teorite derivojne nga fusha te tilla si , Filozofia , Psikologjia, Sociologjia, Mjekesia, Antropologjia dhe Edukimi. • Nje percaktim gjitheperfshires I lojes nuk do te ishte I mundshem per shkak te faktoreve te shumte qe e perbejne ate dhe qe jane element esenciale te kesaj sjelljeje komplekse.
  4. 4. Karakteristika pershkruese qe dallojne lojen nga jo-loja • Loja fal kenaqsi, gezim dhe eshte e vleresuar pozitivisht nga lojtari • Loja eshte spontane dhe vullnetare, nuk eshte detyrim por zgjidhet me deshire nga lojtari • Motivimi per loje shfaqet se brendshmi, nuk ka qellime te jashtme • Loja perfshin angazhim aktiv nga ana e lojtarit.
  5. 5. Pse luajne femijet? • Femijet pershihen ne loje per shkarkimin e energjive te teperta; (Sparces 1873) • Per te marre energji te reja( Patrak 1916); • ripershkojne historine e evolucionit te specieve ( Hull 1943) • Lojerat pergatisin femijet per detyrat e tyre kur te rriten(Groosm,1901). • Teoria psikoanalitike sugjeron qe femijet luajne per te reduktuar ankthin ( Frojdi 1974). • Teoria e zhvillimit konjitiv sugjeron qe loja i ndihmon femijet per te zgjidhur shume probleme konjitive ( Bruner 1972), ose per te konsoliduar sjellje te reja te mesuara (Piaget 1962).
  6. 6. Loja dhe aftesite sociale • Femijet shfaqin aftesi qe tashme I kane zoteruar dhe mesojne aftesi te reja. (Malone,1999) • Aftesi komunikuese dhe sociale • Zhvillojne aftesi konjitive • Mesojne aftesi krijuese dhe emocionale • Eisert dhe Lamorrey(1996) per femijet me te vegjel se 20 muajsh,aftesite e lojes ishin te lidhura vetem me aftesite pershtatese dhe linguistike; mbi 20 muajsh vetem me aftesite gjuhesore
  7. 7. Asnje paaftesi nuk eshte diagnostikuar per shkak te deficiteve ne loje, por femijet me paaftesi specifike mund te kene deficite ne aftesite e lojes, prandaj dhe eshte I rendesishem vleresimi I aftesive te lojes …
  8. 8. Femijet me paaftesi dhe Loja • Femijet me vonesa zhvillimi perparojne permes te njejtit rend zhvillimi por: – Me nje repertor te reduktuar te aftesive te lojes – Me nje gjuhe te reduktuar gjate lojes – Loje me pak te sofistikuar – Perzgjedhje te limituar te materialeve te lojes Transdisciplinary Play Based Assessment (Linder, 1993)
  9. 9. Femijet me paaftesi dhe loja • Femijet me paaftesi fizike mund te kene probleme ne pjesmarrjen ne loje per shkak te levizjes dhe manipulimeve. • Femijet me probleme te shikimit mund te shfaqin me pak nderveprime sociale ne loje dhe me shume kohe ne lojra vetmie sesa bashkemoshataret e tyre. • Femijet me probleme gjuhesore perfshihen me pak ne lojra simbolike, krijojne me pak kontakte sociale dhe luajne lojera me pak te organizuara sesa bashkmoshataret e tyre. • Femijet me crregullime te vemendjes/ hiperaktiv (ADHD) duket se perfshihen me pak ne lojra simbolike dhe lojra sociale dhe perfshihen me shume ne levizje perseritese krahasuar me bashkemoshataret e tyre. • Femijet me autizem besohet te kene deficite ne lojen simbolike dhe ne lojen pretenduese.
  10. 10. Pse duhet bere vleresimi I lojes  Kerkuesit qe studiojne femijet nga nje prespektive zhvillimi sugjerojne qe loja e femijeve me paaftesi duhet te vlersohet per arsyet e meposhtme : • 1.loja lehteson te mesuarin ne fusha te tjera zhvillimi te rendesishme, • 2. loja eshte nje aktivitet ne te cilin femijet mesojne vet-respektin • 3. loja eshte nje aktivitet qe jep kenaqesi  Kerkuesit qe I drejtohen studimit te femijeve nga nje prespektive eko/ bihejviorale sugjerojne arsyet e meposhtme per vlersimin e lojes se femijeve : • 1.loja eshte konteksti per implementimin e nderhyrjeve • 2.loja rrit mundesite per aktivitete normative, • 3. loja ka nje vlere praktike, • 4. loja eshte nje aftesi funksionale.  vleresimi i lojes nga shoqeria dhe mundesia qe femijet me paaftesi do te kene deficite ose vonesa ne aftesite e lojes( te krahasuara me bashkemoshataret e tyre) jane 2 arsye te rendesishme per vleresimin e lojes.
  11. 11. Loja rrit mundesine per aktivitete normative • Prinderit besojne qe pjese e punes se tyre eshte te luajne me femijet e tyre. Kjo loje mund te jete sociale ose perfshin objekte (rrotullimi I nje topi). Keshtu ne menyre qe prinderit te ndihen qe po prinderojne femijet e tyre, ata kane nevoje te shpenzojne kohe ne lojra dhe nderveprime te bazuara ne loje.Gjithashtu femijet nderveprojne me njeri tjetrin permes lojes. Me fjale te tjera loja eshte ambjenti ne te cilin shfaqen nderveprimet moshatare. • Keto nderveprime formojne bazen per marredheniet sociale. Pra loja eshte nje aftesi thelbesore per formimin e marredhenieve sociale. Nderveprimet sociale jane shume te vlefshme per femijet me paaftesi. ( Schwartz, Garfinkle,& Davis,2002).
  12. 12. Loja ka vlere praktike • Te dy praktikat e rekomanduara per edukimin ne femijerine e hershme dhe ne edukimin special te femijerise se hershme e konsiderojne lojen thelbesore. • Nderhyrjet gjithnje e me shume, per femijet me paaftesi jane vendosur ne kontekstin e lojes ose aktiviteteve bazuar ne loje. Pra Nqse femijet me paaftesi do te marrin pjese ne keto programe, aftesite e lojes jane te rendesishme. • Ne menyre te ngjashme, sepse femijet mendohet te perfshihen ne menyre te natyrshme ne loje, Loja eshte shpesh perdorur si nje kontekst per te vleresuar performancen e zhvillimit. ( Linder 1993). • Pra loja eshte ambjenti ne te cilin shfaqen aktivitete te rendesishme te femijerise.
  13. 13. Loja eshte nje aftesi funxionale • Ka shume kerkesa per kohen e prinderve, sidomos tek prinderit me infante dhe femije me paaftesi. • Ne qofte se femijet kane aftesi loje te kufizuara, prinderit duhet te shpenzojne me shume kohe duke u kujdesur per ta. • Gjithsesi , nese femija mund te luaje I pavarur, prinderit mund te marrin pjese ne detyra te tjera te perditshme si larja , te pastruarit , ose pregatitja e ushqimit etj, • Se dyti loja eshte nje aftesi jetegjate. Nderkohe qe femija rritet , aktivitetet e lojes zhvillohen ne aftesi qe praktikohen gjate kohes se lire. Kjo eshte e rendesishme kur dikush e kupton qe mungesa e kohes se lire eshte problematike te nxenesit dhe te rriturit me paaftesi.
  14. 14. Karakteristikat e lojes • Loja eshte shume faktoreshe dhe ndryshon ne menyre konstante, nuk perdor nje forme specifike, nuk planifikohet • Loja nuk eshte unike ne nje moshe specifike ose nivel aftesie specifik, mund te jete nje eksperience sociale ose e vetmuar • Fromberg(2002) karakterizon lojen si vullnetare ,kuptimplote, simbolike, me rregulla, te kenaqshme dhe episodike. • Hughes(1991) karakterizon lojen si thelbesisht motivuese, nje zgjedhje te lire, te kenaqshme , jo te drejtperdrejte ,dhe nje angazhim aktiv. • Smith dhe Vollstedt ( 1985) gjithashtu karakterizojne lojen si vet- gjeneruese, fleksible dhe gjitheperfshirese, dhe perfshirja eshte ajo qe ka rendesi me teper sesa perfundimi dmth fokusimi ne ate cfare ben , dhe jo ne arritjen e nje qellimi te vecante.
  15. 15. A eshte loja aftesi e lindur apo e fituar? • Variablat mjedisore ndikojne ne lojen e femijes. • Malone ,Stoleman&Langone(1994) raportojne ndryshime te sjelljes se lojes se femijeve me paaftesi kur vleresohen ne shtepi dhe ne shkolle. • Prezenca e moshatareve te njohur, gjinia • Nuk ka evidenca empirike • Eshte e qarte se femijet mesojne aftesite e lojes,psh femijet mesojne te luajne me lojra te reja, mesojne te perdorin lodra te njohura ne menyra te pazakonta, mesojne lojra dhe me kalimin e kohes behen lojtare te mire.pra Pyetja nese aftesia e lojes eshte e lindur apo jo , pergjigja eshte ende nje pyetje e hapur. Pyetja nese loja duhet ose jo te mesohet e ka nje pergjigje: loja duhet mesuar.
  16. 16. Taxonomia e lojes • Zhvillimi dhe perdorimi I taksonomise eshte nje menyre efektive per te ndihmuar ne vleresimin e lojes. • nje Taksonomi eshte nje sistem • klasifikimi. • Cdo kategori ne taksonomi mund te percaktohet nga specifikimi i sjelljeve qe jane diskrete dhe te vezhgueshme. Ky specifikim I sjelljeve eshte celesi qe ben te mundur matjet dhe vleresimin.
  17. 17. Taxonomia e lojes • Piazhe (1962) ofroi nje taksonomi te pare me tre kategori te medha te lojes dhe nentipe per secilen kategori. • Ai pershkroi lojen pratike ( lojen simbolike, dhe lojrat me rregulla. • Loja praktike pershin veprime motorike perseritese mbi objektet. • Loja simbolike perfshin perdorimin e objekteve, real ose te imagjinuar, per te kuptuar ndryshimin e objektit. • Loja me rregulla eshte loja ne te cilen pjesmarresit veprojne ne menyra specifike te paracaktuara. • Femijet ne periudhen sensoromotore te zhvillimit perfshihen ne lojen praktike. Femijet ne stadin paraoperacional mund te marrin pjese ne lojen simbolike. • Femijet ne periudhen operacionale mund te marrin pjese ne lojen me rregulla. Femijet ne stadin operacional konkret mund te marrin pjese ne lojen praktike, simbolike dhe ne lojra me rregulla ne nje periudhe te shkurter kohore. Gjithsesi ,Eshte e papelqyeshme, qe nje femije ne stadin sensoromotor te shihet duke marre pjese edhe ne lojra simbolike ose lojra me rregulla.
  18. 18. Taksonomite tradicionale te lojes Autori Tipet e lojes Smilansky (1968) Loja funxionale Loja konstruktive Loja dramatike Loja me rregulla Chance (1979) Loja fizike Loja manipulative Loja simbolike Wehman (1977) Eksplorimi Loja me lodra Kombinimi ilodrave Sutton –smith (1970) Imitimi Eksplorimi Parashikimi
  19. 19. Taksonomi Bashkekohore te lojes Autori Kategoria e lojes Taksonomia bashkekohore e lojes e Sherrat & Peter Loja sensoromotore Loja lidhese Loja funxionale Loja simbolike Fantazia e motivuar Taksonomia e lojes sociale e Parten Loje e lire Loje e vetmuar Loje vezhguese Aktivitet paralel Loje bashkepunuese
  20. 20. Metodat e vleresimit te lojes • Per te bere nje vleresim te mire te aftesive per loje,duhet ta kuptojme ate si nje konstrukt dhe karakteristikat zhvilluese e formuese te lojes se femijeve qe do te vleresohen. • Pershkrimet dhe taksonomite e lojes japin nje strukture te saj ,por ato mund te mos jene te mjaftueshme per te ndihmuar konceptualizimin e saj si nje konstrukt I unifikuar. • Metoda kryesore per vleresimin e lojes perfshin vezhgimin direkt te saj. • Zakonisht shkallet e hartuara per vleresimin e lojes duhet te specifikojne se cilat materiale duhet te perdoren,duhet te pershkruajne kontekstin e vleresimit,cila duhet te jete sjellja e te rriturit gjate vleresimit, Kur vleresojme aftesite per loje per qellime nderhyrjeje mund te jete e rendesishme per te vleresuar dimensionet e meposhtme : • Kontaktet e pergjithshme me lodrat • Preferencat e lodrave • Niveli I lojes se femijeve
  21. 21. Metodat e vleresimit te lojes • Matja me e pergjithshme e ketyre shkalleve eshte niveli I lojes, por dimensione te tjera sic eshte kohezgjatja jane gjithashtu interes per matje. • Shkalla e vleresimit te lojes (Fewell,1986) ) paraqet nje moshe loje • Matje referuar normes –shkalla e sjelljeve simbolike dhe komunikuese (CSBS) qe kodon sjelljet e lojrave, me gjeste dhe shprehje faciale per te arritur nje nivel pikesh ne zhvillimin simbolik • Kerkuesit kane gjetur metodat e njejta per te regjistuar te dhena te vezhgueshme te aftesive te fushave te tjera , te cilat jane te dobishme per te matur aftesite e lojes.(Regjistrimi I frekuencave,Regjistrimi I intervaleve,Regjistrimi I ngjarjeve,Regjistrimet e kohezgjatjes etj)
  22. 22. Udhezime per vleresimin e lojes.  Te njejtat udhezime qe ekzistojne per vleresimin e aftesive ne fusha te tjera, gjithashtu vlejne edhe per vleresimin e lojes • Duhet te drejtohet ne dite te shumefishta ,ne mjedise te shumta ku eshte e mundur nderhyrja,te perfshije informatore te shumte  Kur behet vleresimi dhe analiza e te dhenave duhet te merren ne konsiderate : • Kohezgjatja e vleresimit • Lodrat e perdorura • Kontexti dhe formati I lojes • Prezenca e moshatereve • Dhe sjellja e te rriturve
  23. 23. Perdorimi I informacionit te vleresimit per vendosjen e qellimeve dhe objektivave  Informacioni I marre nga vleresimi I lojes se femijeve mund dhe duhet te perdoret per te vendosur qellime dhe objectiva per pershtatjen.  Ne pergjithesi, qellimet e lojes per femijet me paaftesi duhet ti ndihmojne femijet te levizin nga loja me pak e sofistikuar drejt asaj me shume e sofistikuar.  Loja me e sofistikuar eshte me sociale,me simbolike dhe me me shume fantazi se ajo me pak e sofistikuar. Loja e sofistikuar perfshin perdorimin e lodrave te shumta per periudha gjithnje e me shume te gjata kohore.  Jane dy strategji per te siguruar qe qellimet jane te pershtatshme per femijen • Konsiderimi i “zones se zhvillimit proximal” vygotsky1987(diferenca midis asaj qe femija mund te beje ne menyre te pavarur dhe asaj se cfare femija mund te beje me mbeshtetjen e te rriturve. ) • Sigurohu qe qellimet e lojes jane funxionale, Qellimet funksionale te lojes jane ato qe pelqehen te perdoren nga femija. Dmth targeti I nderhyrjes ka per qellim te pershtase kontekstin e nderhyrjes dhe te jete me interes per femijen.
  24. 24. Perdorimi I informacionit te vleresimit per planifikimin e nderhyrjes • Pasi jane mbledhur dhe analizuar te dhenat,pasi jane vendosur qellime dhe objektiva, atehere mund te planifikohen nderhyrje specifike. • Konsiderimi I faktorit mjedis. Ashtu si lodrat, konteksti dhe prezenca e te tjereve , ( te rriturit dhe femijet) ndikon ne vlefshmerine dhe besueshmerine e te dhenave te vleresimit, keto variabla duhet te merren parasysh gjate percaktimit te strategjitve te nderhyrjes. Nderhyrja duhet te perfshije lodra qe jane te sigurta te pershtatshme per moshen, dhe qe te jene me interes per femijen. Mjedisi I nderhyrjes duhet te jete I percaktuar mire. Rolet qe te rriturit dhe femijet luajne ne nderhyrje duhet te mendohen mire. • Konsiderimi i natyres se lojes. nuk ka ndonje evidence empirike, qe sugjeron ose qe femija fillimisht duhet te mesoje te luaje me shume lodra ne shume menyra, ose te mesoje te luaje me me pak lodra , ne menyra me sociale. Deri sa te kete rrefyes empirike per keto vendime udhezuese, mesuesit e femijeve te vegjel me paaftesi, duhet te kene njohuri shume te mira te lojes dhe strategji nderhyrjeje qe mesojne aftesite e lojes. Sherrat dhe Peter (2002) kane zhvilluar sugjerime strategji nderhyrjeje.
  25. 25. Modeli I strategjive te nderhyrjes se Sherrat dhe Peter RUTINA TE MODELUARA NARRACION FLEKSIBEL SPONTANE LIDHESE SIMBOLIKE FANTAZI E MOTIVUAR ZGJERIM NARRACION INTERAKTIVE SENSOROMOTORE FUNXIONALE SOCIODRAMATIKE
  26. 26. Permbledhje • Loja eshte nje sfere e rendesishme e zhvillimit sepse eshte e vleresuar nga shoqeria per shkak te rolit te saj ne lehtesimin e te nxenit ne shume sfera . • Loja eshte me e lehte per tu pershkruar sesa per tu perkufizuar , por perdorimi I taksonimive te lojes ndihmon per te artikuluar sjelljet e lojes ne nje menyre qe I ben ato me te matshme. Gjithsesi mesuesit te cilet do te masin lojen , duhet te kuptojne kontruktin e lojes si nje kornize per zhvillimin e aftesive te saj dhe si ato jane te shpehura ne sjelljet e lojes. • Asnje taksonimi nuk eshte me e preferuar se tjetra , por shume variabla kontekstuale duhet te merren parasysh kur vlersohet loja dhe panifikohen nderhyrjet per aftesite e saj. • Matjet globale te lojes, matjet e niveleve te lojes, dhe matjet e aftesive ne nivelet e lojes duhet te vlersohen te gjitha dhe duhet te udheheqin vendosjen e qellimeve dhe objektivave paasindihmojne ne moniterimin e te nxenit te aftesive te lojes se femijeve me kalimin e kohes.
  27. 27. Pyetje ?
  28. 28. Website • Let’s Play Project – Toy adaptations, communication and play – cosmos.buffalo.edu/letsplay/AT/at.html   • Simplified Technology – Assistive technology and early childhood – www.lburkhart.com • Lekotek – Great resource for accessible play ideas – www.lekotek.org • Patty King-Debaun – Alternative communication strategies and resources – www.creative-comm.com
  29. 29. FALEMINDERIT!

×