Diese Präsentation wurde erfolgreich gemeldet.
Wir verwenden Ihre LinkedIn Profilangaben und Informationen zu Ihren Aktivitäten, um Anzeigen zu personalisieren und Ihnen relevantere Inhalte anzuzeigen. Sie können Ihre Anzeigeneinstellungen jederzeit ändern.

Wulkany dla lo

371 Aufrufe

Veröffentlicht am

Prezentacja dotycząca zagadnienia wulkanów kla II klasy LO, zakres rozszerzony, autorka Hanna Mrozek

Veröffentlicht in: Bildung
  • Als Erste(r) kommentieren

  • Gehören Sie zu den Ersten, denen das gefällt!

Wulkany dla lo

  1. 1. WULKANY Przygotowała: mgr Hanna Mrozek
  2. 2. ROZMIESZCZENIE WULKANÓW NA KULI ZIEMSKIEJ: W miejscach, gdzie jedna płyta litosfery zagłębia się pod drugą, wulkany powstają wzdłuż ich krawędzi, na kontynencie oraz wzdłuż rowów oceanicznych, np. wybrzeże Pacyfiku, Europa Południowa, Japonia, Filipin. Wulkany powstają także w miejscach rozsuwania się płyt litosfery od siebie, czyli w grzbietach śródoceanicznych i w dolinach ryftowych, np. w Grzbiecie Śródatlantyckim, na Islandii, w Wielkich Rowach Afrykańskich
  3. 3. BUDOWA WULKANU:
  4. 4. Wulkan - miejsce, z którego pod wpływem ogromnego ciśnienia z wnętrza ziemi wydobywa się magma ( po wydobyciu się na powierzchnię ziemi nosi nazwę lawa). Ogólne elementy wulkanu: • - stożek wulkaniczny - wulkan, wzniesie w formie stożka; tworzy go lawa wypływająca podczas erupcji • - kaldera - powstaje w miejsce krateru, po rozerwaniu stożka wulkanicznego • - komin wulkaniczny - kanał, którym wydostają się elementy piroklastyczne • - komin boczny - komin wulkaniczny, lecz z boku stożka wulkanicznego • - krater - zagłębienie na szczycie kominu wulkanicznego (zakończenie kominu wulkanicznego) • - potok lawy - lawa spływająca po wulkanie, stożku wulkanicznym • - zastygła lawa - lawa, która po wydostaniu się na powierzchnię ziemi zastygła • - gazy i materiały piroklastyczne (bomby wulkaniczne, popioły, drobne baryłki zastygłej lawy (lapile) - wydostają się na powierzchnię ziemi podczas erupcji • - ognisko magmy - miejsce pod w płaczu ziemi, w którym tworzy się magma • Dokładniejszy opis: • - żyła pokładowa (sill) - warstwa magmy między skałami • - lakolit - twór ze skał głębinowych, powoduje wybrzuszanie warstw skalnych • - skała osadowa - rodzaj skały • - dajka - żyła niezgodna, przecina utwory starsze, powstaje przez intruzję magmy • - stożek pasożytniczy - mały stożek wulkaniczny, niedaleko głównego, lub u jego podnóża
  5. 5. Podział wulkanów: Ze względu na aktywność: • Wulkany czynne - to wulkany stale lub sporadycznie objawiające swoją działalność • Wulkany drzemiące - typ wulkanu, którego erupcje zostały zaobserwowane w czasach historycznych, ale obecnie nie wykazuje już aktywności • Wulkany wygasłe - wulkan, który (prawdopodobnie) już nigdy nie wybuchnie (ich działalność nie została zaobserwowana w czasach historycznych)
  6. 6. Ze względu na rodzaj erupcji (rodzaj materiału wydobywającego się podczas erupcji): • Wulkany efuzywne (wylewne) - powstają przy wydobywaniu się na powierzchnię mało lepkich, płynnych law zasadowych i obojętnych (o zawartości krzemionki poniżej 80%). Erupcja przebiega bardzo spokojnie - lawa podnosi się stopniowo do poziomu krateru, a następnie rozlewa się na zewnątrz na duże odległości. Stożki wulkanów efuzyjnych mają małe nachylenie - do kilku stopni, i są nadbudowywane przez kolejne wylewy lawy. Kratery tych wulkanów są z reguły duże - osiągają kilka kilometrów średnicy. Podczas erupcji nie wydobywają się utwory piroklastyczne, a jedynie lawa i uchodzące z niej do atmosfery gazy. Przykładem tych wulkanów są wulkany na Hawajach, np. Mauna Loa, Kilauea, Hualalai.
  7. 7. • Wulkany eksplozywne - powstają przy erupcjach związanych z gęstymi i lepkimi lawami kwaśnymi (o zawartości krzemionki powyżej 80%). Przebieg wybuchu jest bardzo gwałtowny i tym potężniejszy, im dłużej wulkan nie wykazywał żadnej aktywności. Komin wulkaniczny jest często zaczopowany zastygłą lawą pochodzącą ze wcześniejszego wybuchu. Doprowadza to wzrostu ciśnienia gazów w kominie wulkanicznym, a ostatecznie do gwałtownej eksplozji mogącej rozerwać górną część stożka wulkanicznego. Podczas erupcji tego typu wulkanów bardzo często nie wydobywa się na powierzchnię lawa, a tylko gazy i utwory piroklastyczne. Stałe produkty wybuchu wulkanicznego spadając blisko nadbudowują wulkan, dlatego też wulkany tego typu mają strome stoki o nachyleniu kilkudziesięciu stopni - są to tak zwane stożki wulkaniczne. W miejscu rozerwanego siłą wybuchu stożka wulkanicznego pozostaje rozlegle zagłębienie zwane kalderą, a dalsza działalność wulkaniczna może utworzyć w kalderze nowy stożek. np. Krakatau, Wezuwiusz, Mt. Pelee.
  8. 8. • Stratowulkany (wulkany mieszane) - powstają przy erupcjach, podczas których wydobywają się zarówno utwory piroklastyczne, jak i lawa. Wylewająca się podczas kolejnych wybuchów lawa cementuje wyrzucone utwory piroklastyczne, co prowadzi do nadbudowania wulkanu. Stratowulkany mają wyraźny kształt stożka o dosyć stromych zboczach i są najpowszechniejszym typem wulkanów kuli ziemskiej, np. Etna na Sycylii, Orizaba i Popocatepetl, Mount Rainer.
  9. 9. Ze względu na kształt: • wulkany stożkowe - są to najczęściej wulkany eksplozywne i stratowulkany. Tworzą strome wzniesienia zbudowane z zastygłych law kwaśnych i materiału piroklastycznego • wulkany tarczowe - zbudowane z law zasadowych - tworzą rozległe i płaskie wzniesienia o kącie nachylenia nie większym niż 8°., a krater może mieć znaczą średnicę
  10. 10. • wulkany linearne (szczelinowe) - produkty wulkaniczne wydobywają się podłużnymi szczelinami, którymi najczęściej są ryfty znajdujące się na dnie oceanu. Lawa wypełniająca szczelinę przelewa się w jedną lub dwie strony. Tą drogą powstają pokrywy obejmujące czasem duże obszary. Erupcje linearne są rzadsze od centralnych, ale dostarczają znacznie więcej lawy (około 80% całej masy lawy wydobywającej się na powierzchnię ziemi). Duże pokrywy bazaltowe, pochodzące z dawnych okresów geologicznych świadczą o tym, że przed dziesiątkami milionów lat ten typ erupcji był dosyć pospolity. Na niektórych obszarach wulkanicznych można odtworzyć zanikanie dawnych erupcji linearnych, których miejsce zajmują erupcje centralne. Niemal regułą jest, że erupcje linearne mają charakter law zasadowych typu bazaltowego; zawartość gazów w tych lawach jest niewielka. Dlatego też wylewom lawy erupcji linearnych rzadko towarzyszą potężne eksplozje, mają one charakter słabszych wybuchów i prowadzą do wytworzenia tylko niewielkich stożków wulkanicznych. Najczęściej są to otwarte szczeliny, którymi lawa wydobywa się spokojnie. Szczeliny czy rowy obfitują nieraz w drobne kratery ułożone wzdłuż linii wyznaczających przebieg szczeliny lub rowu. Skutkiem erupcji jest powstanie rozległych pól lawowych zwanych trapami (największe zajmują powierzchnię do 0,5 mln km2)
  11. 11. • wulkany arealne (powierzchniowe) - powstać one mogą wtedy, gdy magma batolitu lub lakolitu dojdzie do powierzchni Ziemi nie kanałem ani szczeliną lecz całą powierzchnią. Nastąpić to może przez przetopienie skał nadległych lub przez przedarcie się magmy na znacznej przestrzeni. Nie znamy współczesnych erupcji arealnych, prawdopodobnie jednak miały one duże znaczenie, kiedy istniały korzystne warunki do wydobywania się wielkich mas magmy na powierzchnię. Erupcje arealne charakteryzują się tym, że występujące na powierzchni skały wylewne przechodzą stopniowo w bardziej gruboziarniste skały głębinowe. Do tego typu erupcji zalicza się wulkaniczną płytę utworzoną z riolitów w Yellowstone Park (Stany Zjednoczone Am.). Zajmuje ona powierzchnię około 10000 km2 przy dużej miąższości. Obecność licznych gejzerów ogranicza się do obszaru riolitowego, co wskazuje na stały dopływ ciepła z głębi. Ponieważ wulkanizm tego obszaru zakończył się w pliocenie, tak dużym źródłem ciepła może być tylko batolit granitowy leżący w głębi.
  12. 12. Ze względu na rodzaj erupcji, typ materiału wulkanicznego i formę stożków: • typ islandzki - typu wylewnego - rzadka lawa zasadowa wypływa długimi szczelinami i rozpływa się na znaczne odległości • typ hawajski - wylew ruchliwej lawy przy dość spokojnym wydzielaniu się gazów. Z powierzchni jeziora lawowego mogą być wyrzucane wytryski ciekłej lawy w czasie gwałtowniejszego wydobywania się gazów. Uniesione kropelki ciekłej lawy mogą zastygać w powietrzu w postaci szklistych włosków, zwanych włosami Pele (od hawajskiej bogini ognia Pele);
  13. 13. • typ strombolijski - mniej ruchliwa lawa styka się z powietrzem w kraterze, zamknięte gazy uchodzą bardziej gwałtownie wśród eksplozji, które mogą być rytmiczne lub niemal ciągłe. Zakrzepnięta lawa, często rozżarzona, zostaje wyrzucona w postaci bomb wulkanicznych lub mniejszych okruchów, które w czasie gwałtowniejszych eksplozji mogą wznosić się w postaci świecących chmur. Nazwa tego typu pochodzi od wulkanu Stromboli, którego wybuchy normalnie przebiegają w ten sposób; mniejsze erupcje odbywają się w odstępach czasu od kilku minut do godziny • typ Vulcano - pochodzący od wulkanu tej nazwy, również z grupy Wysp Liparyjskich. Lawa jest bardziej lepka i szybko zastyga na powierzchni w czasie dzielącym poszczególne wybuchy. Gromadzące się pod zastygłą powierzchnią skorupy gazy wybuchają rzadziej, lecz z większą gwałtownością. Tworzące się nad kraterem chmury wulkaniczne są ciemne i przyjmują kształt zbliżony do kalafiora;
  14. 14. • typ wezuwiański - gwałtowniejsze wybuchy rodzaju strombolijskiego i Vulcano. Nagłe wybuchy bogatej w gazy lawy następują po dłuższych przerwach spokoju lub słabej aktywności. W wyniku opróżnienia kanału wulkanicznego do znacznej głębokości wskutek bocznych wycieków lawy zanika powierzchniowy nacisk na niżej leżącą magmę. Gwałtownie wyrzucana wtedy lawa wznosi się na znaczą wysokość w postaci gęstych chmur dając opady popiołów o dużym zasięgu. W czasie najgwałtowniejszych wybuchów Wezuwiusza wielkie ilości gazów i pary wodnej wznoszą się na wysokość kilku kilometrów tworząc z daleka widoczne chmury, często o charakterystycznym kształcie pinii. Ten rodzaj wybuchu opisał pierwszy Pliniusz w czasie katastrofalnego wybuchu w roku 79; nosi on też nieraz nazwę typu pliniańskiego; • typ peleeański - charakteryzuje wulkany o dużej lepkości lawy i gwałtowności eksplozji. Ucieczka gazów jest utrudniona przez tworzenie się zakrzepłej powierzchni. Wydobywająca się powstałymi pod naciskiem gazów szczelinami magma gwałtownie wypływa potokami lawowymi, którym towarzyszą wydzielające się duże ilości gazów i par.
  15. 15. Materiał piroklastyczny Okruchowe produkty wybuchu wulkanicznego wyrzucane na powierzchnię Ziemi . Powstają w wyniku rozpylania płynnej lawy i krzepnięcia jej w powietrzu a także przez rozpylanie skał rozkruszonych w wyniku erupcji .
  16. 16. Do materiałów piroklastycznych zaliczane są: • bloki wulkaniczne • bomby wulkaniczne • lapille • pumeks – tworzy się z bogatej w gazy, silnie pieniącej się lawy; jest bardzo porowaty • szlaki – fragmenty szklistej, nieco pęcherzykowatej lawy o średnicy około 10 cm; • scoria – fragmenty gąbczastej lawy wielkości orzecha, wyrzucone przez wulkan i krzepnące w powietrzu (piaski wulkaniczne) • popioły wulkaniczne • pyły wulkaniczne •
  17. 17. Skutki erupcji wulkanów: Skutki pozytywne : - urodzajność gleb; - wysokie temperatury mogą być wykorzystane np. przez elektrownie, do ogrzewania pomieszczeń;
  18. 18. • Skutki negatywne : - wybuchy wulkanów podmorskich powodują tsunami; - procesy wulkaniczne powodują trzęsienia ziemi; - emisja szkodliwego dwutlenku siarki; - popioły wulkaniczne spowalniają proces dochodzenia promieni słonecznych do pow. Ziemi (nie przepuszczają ich). - zniszczenia budynków, dróg, w wyniku wypływu lawy.
  19. 19. Wulkany w Polsce: • Aktywność wulkanów w Polsce przypadła na czasy sprzed milionów lat – zatem próżno u nas szukać wrzącej lawy, czy wydobywających się gazów wulkanicznych. Oczywiście turyści nadal mogą szukać iść śladów! Podpowiadamy, w jakie rejony naszego kraju należy się udać. Nieczynne polskie wulkany znajdują się w Górach Kaczawskich, regionie nazywanym Krainą Wygasłych Wulkanów, oraz w Gorcach, Beskidach, Pieninach i Górach Świętokrzyskich. Do ich powstania doszło około 250 milionów lat temu, kiedy silne erupcje wulkaniczne tworzyły stożkowate wzniesienia, jakie możemy dzisiaj oglądać

×