Diese Präsentation wurde erfolgreich gemeldet.
Wir verwenden Ihre LinkedIn Profilangaben und Informationen zu Ihren Aktivitäten, um Anzeigen zu personalisieren und Ihnen relevantere Inhalte anzuzeigen. Sie können Ihre Anzeigeneinstellungen jederzeit ändern.
PARARENDESIT E TE DREJTAVE TE NJERIUT
Te drejtat e njeriut kane filluar te zene vend me te madhe ne veprat e juristeve, po...
Deklarata per Pavaresine e Shteteve te Bashkuara te Amerikes ka qene e pergatitur nga Jefferson I
cili ka qene I inspiruar...
INTERESIMI NDREKOMBETAR PER TE DREJTAT E NJERIUT
Te drejtat e njeriut dhe lirit themelore tadicionalisht trajtoheshin si c...
2. “kodifikimin” respektivisht “formulimin me preciz dhe sistematizimin e rregullave te se drejtes
nderkombetare ne ato fu...
(c) Komiteti Special kunder Aparteidit
Ky komitet I qeverise se Republikes se Afrikes se Jugut eshte themeluar nga Asamble...
(d.3) Statusi dhe kompetencat e Komisarit te Larte
Funksioni kryesor I tij eshte perparimi I respektimit te pergjithshem p...
(b) Nenkomisioni per Pengimin e Diskriminimit dhe Mbrojtjen e Pakicave
Eshte organ kryesor dytesor I Komisionit per te DNJ...
DEKLARATA E PERGJITHSHME PER TE DREJTAT E NJERIUT
Asambleja e Pergjithshme miratoi dhe shpalli Deklaraten e Pergjithshme p...
PAKTET PER TE DREJTAT E NJERIUT
Me 19 dhjetor 1966, Asambleja e Pergjithshme miratoi:
 Paktin Nderkombetar per te Drejtat...
 E drejta e cdo individi ne standard te jeteses
 E drejta e krijimit te sindikatave dhe e drejta e greves
 E drejta per...
Me Konvente cdokujt brendajuridiksionit te ketyre shteteve anetare I garantohet: e drejta per jete, siguria
personale, lir...
KOMITETI I MINISTRAVE
Eshte organ I krijuar me Statutin e Keshillit te Evropes e jo me Konventen Evropiane. Statuti e ka
p...
PROTOKOLLET NE KONVENTEN EVROPIANE PER MBROJTJEN E TE DNJ
Para se te nenshkruhet Konventa, Asambleja kishte propozuar qe t...
personale dhe nuk bene te merren me pune te tjera . Zgjidhen nga Asambleja Parlamentare me mandat
6 vjecar me te drejte ri...
Gjykata nuk merret me asnje krekese individuale te bere ne baze te nenit 34 qe eshte:
a) Anonime
b) Eshte ne thelb e njejt...
Të drejtat e mbrojtura (lista e te Drejtave)
Kartën Sociale Evropiane eshte e ndare ne tri pjese ne pjesen e pare jane:
 ...
nëmbledhjet e Komitetit qeveritar. Raportet që paraqesin palët shqyrtohen në katër organe të ndryshme.
Dy ngakëto janë spe...
Sistemi I te drejtave te njeriut I bazuar ne Karten e Organizates se Shteteve Amerikane-
Karta e OSHA-së,është traktat shu...
njeriut nuk burojne nga fakti se dikush eshte shtetas i shtetit te caktuar, por bazohen ne atributet e
personalitetit njer...
Procedura para Komisionit
Shqyrtimi i ankesave fillon me kerkesen e informates nga Komisioni prej qeverise se shtetit perg...
Kompetenca e Gjykates
Gjykata nderamerikane eshte orgna gjyqesor autonom. Gjykata eshte kompetente te zgjidhe
mosmarrevesh...
tyre,kurse menyra me e mire per kete eshte qe te kultivojne kallamin e sheqerit, qe kerkon nje pune
temundimshme te cilen ...
pozites se pakicve jane te vjetra disa shekuj dhe me se shpeshti lidhen me shek.XVII dhe me Traktatin e
Osnabrykut(Vestfal...
më 1655, me ç‟rast Kromveli kishte kërkuar nga Mazareni që të ndërkreheshin mizoritë kundër
protestantëve në rrethinën e V...
Cekosllovakise, Rumanise, Greqise nga ana tjeter. Keto traktate perbenin grupin e pare te instrumenteve
nderkomebatere qe ...
akte me te rendesishme nga fusha e te drejtave te njeriut dhe te krijimit te nje sistemik tembrojtjes se
vecante te pakica...
perkasin te gjithe njerezve, jane te patjetersueshme dhe te garantuara me ligj, se seciliindivid do te gezoje
te drejte pe...
bashkuar dhe stabile mund terealizohet vetem ne qofte se luftohen te gjitha shfaqjet e nacionalizmit
agresiv, racizmit, sh...
dhe zhvillimin e saj. Karta ka mjaft mangesi,sepse shfrytezimin e disa te drejtave e ve ne varesi te
situates, nga numri i...
zakone dhe gjuhe te perbashket qe formojne nje bashkesi jetesore dhe koshiencen sociale. Parimi kombtar
pranohetme entuzia...
luftraveballkanike i jane shkeputur trungut kombetar me kufij te cilet i kane vene shtetet imperislaiste ne
kundershtimte ...
bashkimitkombetar. Fakti se ka edhe sot shtete te perbera dhe shumekombeshe, me sistem te theksuar
centralist dhehegjemoni...
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime
Nächste SlideShare
Wird geladen in …5
×

Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime

17.975 Aufrufe

Veröffentlicht am

MNDNJ nga Zejnullah Gruda - Shenime

Veröffentlicht in: Recht
  • Get access to 16,000 woodworking plans. ➣➣➣ https://t.cn/A62Ygslz
       Antworten 
    Sind Sie sicher, dass Sie …  Ja  Nein
    Ihre Nachricht erscheint hier
  • Dating for everyone is here: ❤❤❤ http://bit.ly/39mQKz3 ❤❤❤
       Antworten 
    Sind Sie sicher, dass Sie …  Ja  Nein
    Ihre Nachricht erscheint hier
  • Dating direct: ♥♥♥ http://bit.ly/39mQKz3 ♥♥♥
       Antworten 
    Sind Sie sicher, dass Sie …  Ja  Nein
    Ihre Nachricht erscheint hier

Mbrojtja Nderkombetare e te Drejtave te Njeriut- Shenime

  1. 1. PARARENDESIT E TE DREJTAVE TE NJERIUT Te drejtat e njeriut kane filluar te zene vend me te madhe ne veprat e juristeve, politikaneve dhe filozofeve te shekujve XVI, XVII dhe XVIII (Grotius, Locke, Spinoza, Puffendorf, Leibnic, Thomasius, Vollf, Voltaire, Montesquieu, Rousseau,Jefferson,Paine, etj.) Groci shkruante se e drejta natyrore, duke qene urdher ose rregull I providences eshte e pandryshueshme, sepse as vet perendia nuk mund te ndryshoj qe 2*2 te mos bejne kater. Keto te drejta, si te ketilla, njeriu I gezon me te lindur. Ato jane te pacenueshme,te patjetersueshme dhe te paparashikueshme, sepse jane te dhena nga krijuesi (Perendia). Spinoza e ka fokusuar njohjen e lirise se mendimit dhe te fjales, si vlera te pazevendesueshme ne jeten shoqerore dhe politike, duke argumentuar hollesisht se kjo s’eshte ne kundershtim me sistemin demokratik, por perkundrazi del nga ai. Volteri kritikonte ashper shoqerine feudale ne France dhe Kishen Katolike, na e cila buronin pabarazite shoqerore, jotoleranca fetare,arbitrarizmi I pushtetit mbreteror etj. Ai propagonte lirine e fjales, barazine si dhe nevojen per te vepruar me te tjeret ashtu sic deshiron te veprohet me ty, si rregulla qe burojne nga ligjet natyrore. Ruso kritikonte shtetin, I cili me saksionimin e prones private, ne vend qe te garantonte drejtesine dhe paqen, kontribuonte ne krijimin dhe ne shtimin e antagonizmave ndermjet te pasurve dhe te varferve, sunduasve dhe te sunduarve. Permes “kontrates shoqerore” individi shoqerizohet me secilin individ tjeterdhe keshtu krijojne bashkesine ne te cilen cdo kush eshte pjese e teresise, ku nuk zhduket barazia natyrore, por zevendesohet me barazine morale dhe ligjore, keshtu qe te gjithe te behen te barabarte ne baze te kontrates ose te se drejtes. AKTET E PARA NGA FUSHA E TE DREJTAVE TE NJERIUT Nga forma dhe vlera historike dallohen:  Karta e Madhe e Lirive (Magna Carta Libertatum)e vitit 1215  Ligji per te drejtat (Bill of Rights) e vitit 1689  Deklarata per Pavaresine e SHBA-ve e vitit 1776  Deklarata per te Drejtat e Njeriut dhe te Qytetarit Karta e Madhe e Lirive parashihte se askush nuk mund te burgoset ose te privohet nga pasuria, te vihet jashte ligjit ose te debohet pos ne baze te vendimit te ligjshem dhe ne baze te ligjit. Ligji per te Drejtat permban rregulla te cilat e kufizojne pushtetin absolutist dhe garantojne nje mbrojtje me te madhe te te drejtave te njeriut. Ai shpall si te paligjshem pushtetin qe synon te pezulloj ligjin ose te sundoj pa ligj; u jep te drejte qytetareve qe t’I parashtrojne peticione mbretit; I shpall te paligjshme urdherat per burgim ose ndjekje te atyre personave qe kane parashtruar peticione; ndalon denimet jonjerezore ose te pazakonshme etj.
  2. 2. Deklarata per Pavaresine e Shteteve te Bashkuara te Amerikes ka qene e pergatitur nga Jefferson I cili ka qene I inspiruar me doktrinen per “te drejtat natyrore te njeriut”. Deklarata eshte miratuar me 4 korrik 1776, ne pjesen kryesore perserit mendimet nga Deklarata per te Drejtat qe I ka nxjerr populli I Virgjinias me 12 qershor 1776, ku flitet per te drejtat natyrore te cilat fitohen me lindje dhe jane te patjetersueshme. Deklarata shpall se te gjithe njerezit jane te krijuar si te barabarte; se Krijuesi I tyre u ka dhene disa te drejta te patjetersueshme,sic jane: jeta, liria dhe kerkimi I lumturise; se qeverite jane krijuar per t’I sihuruar keto te drejta. DEKLARATA PER TE DREJTAT E NJERIUT DHE TE QYTETARIT I inspiruar me idete e filozofise iluministe te shek.XVIII Kuvendi Kombetar Francez me 26 gusht te vitit 1789 miratoi Deklaraten per te Drejtat e Njeriut dhe te Qytetarit, sipas se ciles “njerezit lindin dhe rrojne te lire dhe te barabarte ne te drejta. Dallimet shoqerore mund te jene te bazuara vetem ne interes te perbashket”(neni 1). Neni 2- Qellim I cdo rendi politik eshte te mbrije te drejtat natyrore dhe te patjetersueshme te njeriut sic jane: liria, prona, siguria dhe rezistenca ndaj shtypesit. Nenet 10 dhe 11- Ndalon qe dikush te jete I shqetesuar per shkak te bindjes se tij dhe shpall te drejten e fjales, shkrimit dhe te shtypit. Neni 6- Cdo detyre, vend(post) dhe sherbim publik mund t’I jepet cdo qytetari sipas aftesise se tij dhe pa marre parasysh cfaredo dallimi, pos atij qe u referohet virtyteve dhe talentit te tij. Neni 7- Ndalon akuzat, burgosjet ose mbajtjen arbitrare ne burg qe nuk eshte e bazuar ne dispoziten ligjore, dhe ka urdheruar denimine atyre qe nxisin, kryejne ose mundesojne kryerjen e urdherave arbitrare. Nenet 8 dhe 9- Askush nuk mund te denohet pos ne baze te ligjit, I cili eshte nxjerre dhe shpallur para se te kryhet delikti; se cdo njeri konsideohet I pafajshem derisa te mos konstatohet faji I tij. Neni 12- Pushtetipublik, I cili eshte I nevojshem per te garantuar te drejtat e njeriut dhe te qytetarit, eshte themeluar ne interesin e te gjitheve, e jo ne interesin e vecante te atyre qe u eshte besuar. Te drejtat e njeriut jane konfirmuar, precizuar dhe zgjeruar ne Deklaraten per te Drejtat e Njeriut dhe te Qytetarit, te cilen e ka miratuar Kuvendi Kombetar Francez me 15 shkurt 1793, si akt qe I parapriu Kushtetutes Jakobine. Deklarata e re permban edhe disa te drejta te reja te njeriut sic jane: e drejta e parashtrimit te peticioneve bartesve te pushtetit publik, e drejta ne kruengritje, e drejta e te shprehurit te mendimit, e drejta e tubimit paqesor dhe ushtrimit te riteve religjioze etj. Parimet e deklarates per Lirine, Barazine, Ligjshmerine dhe Sovranitetin Popullor I bejne perfundimisht te paligjshme kufizimet dhe privilegjet feudale, pushtetin absolut te monarkut.
  3. 3. INTERESIMI NDREKOMBETAR PER TE DREJTAT E NJERIUT Te drejtat e njeriut dhe lirit themelore tadicionalisht trajtoheshin si ceshtje te kompetences se brendshme, mirepo ato do te transferohen edhe ne fushen nderkombetare vetem pas Luftes se Dyte Boterore,se vetem njohja dhe mbrojtja nderkombetare e te drejtave te njeriut mund te jete pengese qe te mos perseriten krimet dhe dhuna qe eshte ushtrurar ne shume vende te botes. Keso aspiratash u perfshine ne shume dokumente nga koha e luftes si Karta e Atlantikut(14 gusht 1941), Deklarata e Kombeve te Bashkuara (1 janar 1942). SISTEMI I TE DREJTAVE TE NJERIUT I KOMBEVE TE BASHKUARA KARTA E OKB-se DHE TE DREJTAT E NJERIUT Karta e OKB-se ofron nje koncept te pergjithshem per te njohur dhe per te mbrojtur te drejtat e njeriut dhe lirite themelore dhe per domosdoshmerine e bashkepunimit nderkombetar per sigurimin e tyre. Karta e OKB-se ka percaktuar organet qendrore qe duhet te bartin veprimtarine lidhur me te drejtat e njeriut dhe qe duhet te kujdesen per sendertimin e dispozitave. Keto jane: Asambleja e Pergjithshme dhe Keshilli Ekonomik e Social. Asambleja e Pergjithshme ka detyre te inicoje shqyrtimin dhe te beje rekomandime me qellim qe te ndihmohet realizimi I te drejtave te njeriut dhe I lirive themelore per te gjithe, pa dallim race,seksi, gjuhe ose feje. Keshilli Ekonomik e Social eshte I autorizuar qe te beje rekomandime me qellim qe te siguroje respektimin efektiv te te drejtave te njeriut dhe lirive themeloore. Keshilli Ekonomik e Social ka formuar nje komision te veqante (Komisioni per te Drejtat e Njeriut) me 1946,me detyre qe te pergatise rregullat me te hollesishme lidhur me te drejtat e njeriut. Fale punes se Komisionit per te Drejtat e Njeriut jane pergatitur ne forme te konventave nderkombetare Deklarata per te Drejtat e Njeriut, Paktet per te Drejtata e Njeriut etj. Me miratimin e Kartes,te drejtat e njeriut behen pjese e se drejtes nderkombetare pozitive dhe behen ceshtje te preokupimit te ligjshem te bashkesise nderkombetare. TRUPATN NDIHMES TE ASAMBLESE SE PERGJITHSHME (a) Komisioni I se Drejtes Nderkombetare Eshte themeluar nga Asambleja e Pergjithshme me Rezoluten 174 (II) te 21 nentorit 1947 si trup ndihmes per kodifikim dhe zhvillim progresiv te se drejtes nderkombetare. Komisioni ka per detyre: 1. “zhvillimin progresiv” respektivisht “formulimin e propozimit te konventave per ceshtje te cilat ende nuk jane rregulluar me te drejten nderkombetare;
  4. 4. 2. “kodifikimin” respektivisht “formulimin me preciz dhe sistematizimin e rregullave te se drejtes nderkombetare ne ato fusha ku ekzistojne praktika e gjere e shteteve,precedentet dhe mendimet doktrinare. Ky komision ne fillim kishte 15 anetare,kurse me vone numri I anetareve te tij shtohet ne 21 (me 1956), ne 25 (me 1961) dhe ne fund ne 34 (me 1981). Anetaret e Komisionit I zgjedh Asambleja e Pergjithshme nga radha e kandidateve qe I nominojne qeverite e shteteve anetare te Kombeve te Bashkuara, zgjedhen per afatin pese vjecar. Perfaqesimi adekuat I sistemeve legale kryesore te botes: 1. 8 anetare nga shtete afrikane 2. 7 nga vendet aziatike 3. 3 nga Evropa Lindore 4. 6 nga Amerika Latine 5. 8 nga Evropa Perendimore dhe shtetet tjera Ka marr pjese ne pergatitjen e nje mumri te akteve nga fusha e te DNJ: 1. Konventa per Pengimin dhe Denimin e Krimit te Gjenocidit 2. Statuti I Zyres se Komisariatit te Larte per Refugjate 3. Konventa per Statusin e Personave pa Shtetesi 4. Protokolli per Statusin e Refugjateve 5. Deklarata per Azilin Territorial etj. Mbledhjet e Komisionit behen rregullisht ne Gjeneve, fillojne ne maj dhe zgjasin 12 jave. Komisioni I parashtron raportin vjetor Asamblese se Pergjithshme. (b) Komiteti Special per Dekolonizim Eshte themeluar pas miratimit te Deklarates per Dhenien e Pavaresise Vendeve dhe Popujve Kolonial me detyre qe te analizoje si dhe sa zbatohet ne jete kjo Deklarate. Asambleja e Pergjithshme kishte vendosur te themelonte Komitetin Special per Dekolonizim, me detyre: 1. Te monitoronte implementimin e Deklarates per Dhenien e Pavaresise Vendeve dhe Popujve Kolonial; 2. Te informonte Keshillin e Sigurimit per te gjitha zhvillimet ne territoret qe I perfshinte Deklarata 3. Te vendoste kur nje territor te behej shtet I pavarur Ky komitet perbehej nga 17 anetare qe I emeronte kryetari I Asamblese se Pergjithshme. Me vone numri I anetareve u rrit ne 25 me 1979. Mbledhjet mbahen sipas rregullit ne seline e Kombeve te Bashkuara ne New York, por mund te mbahen edhe ne ndonje vend tjeter, kudo dhe kurdo qe kete e kerkon plotesimi efektiv I detyrave.
  5. 5. (c) Komiteti Special kunder Aparteidit Ky komitet I qeverise se Republikes se Afrikes se Jugut eshte themeluar nga Asambleja e Pergjithshme me Rezoluten 1761 te 6 nentorit 1962. Ndersa me 1974 perfundimisht emertohet “Komiteti Special kunder Aparteidit”.Ky komitet kishte detyre te mbikqyrte politiken raciste te qeveris se Afrikes se Jugut kur Asambleja e Pergjithshme nuk eshte ne mbledhje dhe tu raportonte Asamblese dhe Keshillit te Sigurimit kur kjo ishte e pershtatshme. Me 1980 nga Komiteti kerkohej te vazhdonte dhe te intensifikonte veprimtarite e tij ne pajtim me rezolutat A.P sidomos : 1. Perparimit te fushates per izolimin e plot te regjimit jugafrikan; 2. Shtimit te ndihmes per populin e shtypur te Afrikes se Jugut dhe Levizjen Nacional –Clirimtare ; 3. Mbikqyrjes te implementimit te rezolutave te Kombeve te Bashkuara per aparteidin dhe per zbulimin e te gjitheve qe bashkepunonin me Afriken e Jugut . Ne fillim ky komitet perbehej nga 11 shtete anetare,te ciliet I emeron kryetari I A.P,ndersa nga viti 1982 numri I shteteve anetare shtohet ne 18. (d) Komisari I Larte per te Drejtat e Njeriut (d.1) Historiku I themelimit Me 1956 Kosta Rika I parashtroi Asamblese se Pergjithshme projektrezoluten “Zgjedhja e Komisarit te Larte te Kombeve te Bashkuara per te Drejtat e Njeriut” e cila u miratua me disa amandamente nga Komisioni I te Drejtave te Njeriut dhe Keshilli Ekonomik e Social. Nga fundi I vitit 1993 Komiteti I Trete mori rekomandimin e Konferences Boterore per te Drejtat e Njeriut dhe ishte themeluar nje grup pune vertete I hapet per te shqyrtuar realizimin e rekomandimit. Kryesues I grupit ishte caktuar perfaqesuesiI perhershem I Ekuadorit Jose Ayala- Lasso. Pas nje pune intensive disa javeshe grupi punues arriti pajtimin dhe I paraqiti Komitetit te Trete nje projektrezolute per themelimin e postit te Komisarit te Larte. Projekti u miratua nga Komiteti I Trete e me pas nga Asambleja e Pergjithshme. (d.2) Emerimi I Komisarit te Larte Komisarin e Larte e emeron Sekretari I Pergjithshem I Kombeve te Bashkuara,por zgjedhjen duhet t’a miratoj Asambleja e Pergjithshme. Rezoluta percaktonte qe personi I emeruar duhej te posedonte vlera te larta morale dhe integritet personal dhe te kishte pervoje, duke perfshire edhe ne fushen e te drejtave te njeriut si edhe njohuri te pergjithshme dhe njohje te kulturave te ndryshme, qe eshte e domosdoshme per ushtrimin e paanshem, objektiv, joselektiv dhe efektiv te detyrave te tij. Komisari I Larte zgjedhet per nje afat 4 vjecar dhe mun te rizgjidhet vetem edhe nje here, e ka rangun e Nensekretarit te Pergjithshem. Zyra e Komisarit te Larte eshte e vendosur ne Gjeneve.
  6. 6. (d.3) Statusi dhe kompetencat e Komisarit te Larte Funksioni kryesor I tij eshte perparimi I respektimit te pergjithshem per zbatimin e te gjitha te drejtave te njeriut, qe eshte interes I ligjshem I bashkesise nderkombetare. Sipas Rezolutes Komisari I Larte ka per detyre: 1. Te perparoje dhe te mbroj gezimin efektiv nga te gjithe,te gjitha te drejtave civile, kulturore, ekonomike, politike dhe sociale; 2. T’u beje rekomandime organeve te Kombeve te Bashkuara per permiresimin dhe perparimin e mbrojtjes se te drejtave te njeriut; 3. Te siguroje permese Qendres per te DNJ sherbime keshilldhenese dhe asistence teknike dhe financiare shteteve te interesuara dhe organizatave regjionale; 4. Te koordinoje programet edukative dhe te informimit publik ne fushen e te DNJ; 5. Te luaj rol aktiv ne evitimin e pengesave aktuale dhe te ballafaqohet me sfidat e realizimit te plote te te gjitha te DNJ dhe ne pengimin e vazhdimit te cenimeve te te DNJ ne tere boten; 6. Te hyj ne dialogje me qeverite me qellim te sigurimit te respektimit te te DNJ; 7. Te intesifikoj bashkepunimin nderkombetare per perparimin dhe mbrojtjen e te DNJ; TRUPAT NDIHMES TE KESHILLIT EKONOMIK E SOCIAL (a) Komisioni I te DNJ Keshilli Ekonomik e Social me Rezoluten 5(I) te 16 shkurtit dhe me rezoluten 9(II) te 21 qershorit 1946, themeloi Komisionin e Kombeve te Bashkuara per te DNJ (UNHRHC) sinje nder 6 komisionet funksionale te Keshillit Ekonomik e Social. Ne fillim kishte 9 anetare kurse sot perbehet nga 53 anetare te cilet marrin pjese si perfaqesues te qeverive. Zgjidhen nga Keshilli ekonomik e social rregullisht per tri vjet. Sipas formules aktuale 15 vende I takojne shteteve afrikane, 12 shteteve aziatike, 11 shteteve latino- amerikane dhe te Karaibeve, 10 shteteve te Evropes Perendimore, 10 vende te Evropes Lindore. Komisioni eshte I autorizuar te beje propozime, rekomandime dhe t’I raportoj Keshillit Ekonomik e Social perkitazi me : 1. Instumentet nderkombetareper te DNJ 2. Mbrojtjen e pakicave 3. Pengimin e diskriminimit 4. Cfaredo ceshtje qe ka te beje me te DNJ Komisioni ka pergatitur: Deklaraten e Pergjithshme per te DNJ,Paktin Nderkombetar per te drejtat Civile dhe Politike, Paktin Nderkombetar per te drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore, Konventen kunder Tortures dhe Trajtimit ose Denimit Barbar,Jonjerezor ose Poshterues,Konventen per te drejtat e Femijes etj.
  7. 7. (b) Nenkomisioni per Pengimin e Diskriminimit dhe Mbrojtjen e Pakicave Eshte organ kryesor dytesor I Komisionit per te DNJ dhe konsiderohet si trupi me miredashesndaj idealeve te te DNj. Eshte I krijuar me 1947, ne fillim perbehej nga 12 eksperte kurse me vone ne 26 anetare,te cilet zgjedhen dhe sherbejne si eksperte te pavarur dhe ne cilesi personale e jo si perfaqesues te shteteve. Anetaret dhe zevendesit zgjedhen ne madat 4 vjecar, me te drejte rizgjedhjeje. KESHILLI PER TE DREJTAT E NJERIUT Themelimi Eshte trup I ri ne kuader te sistemit te Kombeve te Bashkuara qe I eshte dhene statusi I trupit ndihmes te Asamblese. Ka tasheguar Komisionin e Kombeve te Bashkuaraper te DNJ I cili eshte kritikuar se ne te zgjidheshin edhe shtetet qe nuk garantonin madje as te DNj te qytetareve te vet. Ky keshill eshte themeluar ne baze se rezolutes se A.P te K.B 60/251 te miratuar me 15 mars 2006 me perkrahjen e 170 nga 191 shtete te OKB. Perberja e keshillit Perbehet nga 47 anetare te cilet I zgjedh me shumice votash A.P me votime te fshehta. Mandati I anetareve zgjat 3 vjet dhe mund te rizgjedhen edhe nje here. Nje anetare mund te perjashtohet nga Keshilli me vendimin e A.P nese per kete votojne shumica prej 2/3 e anetareve qe jane prezente dhe votojne po qe se ka bere shkelje te medha sistematike te te DNJ. Funksionet e Keshillit  Eshte pergjegjes per perparimin e respektimit dhe mbrojtjen e te gjitha te drejtave te njeriut dhe lirive themelore, per te gjithe pa asnje dallim  Te shqyrtoje situatat qe kane te bejne me shkeljet e te DNj  Te perparoje edukimin dhe mesimin per te drejtat e njeriut  Ti paraqes raporte vjetore Asamblese se Pergjithshme etj. Mbledhjet Mban tri mbledhje te rregullta ne vit duke perfshire edhe sesioninkryesor qe zgjasin jo me pak se 10 jave. Keshilli mund te mbaje mbledhje speciale nese eshte e nevojshme me kerkesen e nje anetare,nese kjo perkrahet nja 1/3 e anetareve te Keshillit.
  8. 8. DEKLARATA E PERGJITHSHME PER TE DREJTAT E NJERIUT Asambleja e Pergjithshme miratoi dhe shpalli Deklaraten e Pergjithshme per te Drejtat e Njeriut me 10 dhjetor 1948. Deklarata u miratua njezeri pasi qe per te kishin votuar 48 shtete; kunder s’kishte asnje, ndersa 8 shtete kishin abstenuar. Kjo deklarate per here te pare provon te nderlidhe ngushtesisht te drejtat civile e politike dhe te drejtat ekonomike, sociale e kulturore. Deklarata ka preambulen dhe 30 nene. Te drejtat dhe lirite themelore ndahen ne dy grupe: 1. Te drejtat civile e politike (nenet 4-21) 2. Te drejtat ekonomike, sociale dhe kulturore (nenet23-27) Deklarata shpall se te gjithe njerezit lindin te lire dhe te barabarte ne dinjitet dhe ne te drejta dhe cdokujt I takojne te gjitha te drejtat dhe lirite qe permban deklarata, pa kurrefar dallimi persa u perket races, ngjyres, gjuhes, fese,mendimit (bindjes) politike, origjines kombetare ose shoqerore, pasurise lindjes ose rrethanave te tjera. Grupi I te drejtave civile dhe politike:  E drejta per jete, liri dhe siguri personale  Liria nga skllaveria dhe nenshtrimi  Liria nga tortura dhe denimet e panjerezishme  Liria nga burgosja ose paraburgimi arbitrar  E drejta ne gjykim te drejte dhe publik para gjykatesit te pavarur dhe anjenes  E drejta per tu konsideruar I pafajshem derisa tu vertetohet fajesia  E drejta ne je shtetesi  E drejta e marteses dhe krijim familjeje  E drejta e prones  Liria e mendimit, bindjes dhe besimit  Liria e shprehjes  E drejta e votes Grupi I te drejtave ekonomike,sociale dhe kulturore:  E drejta ne sigurimin social  E drejta ne pune, ne mbrojtje nga papunesia dhe e drejta per page te njejte ne pune te njejte  E drejta ne standard te jeteses,qe siguron shendetin dhe mireqenien  E drejta ne shkollim  E drejta per te marre pjese ne jeten kulturore Deklarata e Pergjithshme per te Drejtat e Njeriut eshte miratuar ne forme te rezolutes, e jo ne forme te traktatit nderkombetar.
  9. 9. PAKTET PER TE DREJTAT E NJERIUT Me 19 dhjetor 1966, Asambleja e Pergjithshme miratoi:  Paktin Nderkombetar per te Drejtat Civile dhe Politike;  Paktin Nderkombetar per te Drejtat Ekonomike,Sociale dhe Kulturore;  Protokollin Opcional Per Paktin Ndrekombetar per te Drejtat Civile dhe Politike Neni 1 I pakteve- Sipas parimit te vetevendosjes cdo popull ka te drejte te percaktoje lirisht poziten e vet politike; te kujdeset per zhvillimin e vet ekonomik, shoqeror dhe kulturor dhe te disponoj lirisht me pasurite dhe burimet e veta natyrore. Pakti Nderkombetar per te Drejtat Civile dhe Politike Permban shume dipozita per te drejtat demokratike dhe lirite e njeriut dhe mjetet per garantimin e tyre. Nder to me te rendesishmet jane:  E drejta e jetes  E drejta e lirise dhe e sigurise personale  Liria e qarkullimit  Liria e zgjedhjes se vendqendrimit  Liria e mendimit, ndergjegjes dhe besimit  Liria e shprehjes, e tubimit paqesor  E drejta e votes  Liria e bashkimit dhe krijimit te sindikatave Pakti urdheron qe ndaj personave te privuar nga liria duhet te veprohet duke respektuar dinjitetin e njeriut, pakti urdheron shprehimisht qe te ndalohet me ligj cfaredo propagande ne favor te luftes dhe nxitjes se urrejtjes kombetare, racore ose fetare,te cilat nxisin diskriminimin, armiqesite dhe dhunen. Ky pakt I obligon shprehimisht shtetet qe te respektojne dhe t’I sigurojne te drejtat e te gjithe individeve ne territorin e tyre dhe qe jane nen pushtetin e tyre pa kurrfare dallimi. Pakti ua lejon shteteve perjashtimisht qe ne rast te rrezikimit te ekzistences, te shpallur zyrtarishtte ndermarrin masa me te cilat pezullohet zbatimi I obligimeve na ky pakt, por kjo nuk ben te jete ne shperputhje me obligimet qe I imponon e drejta nderkombetare dhe as te terheq pas vetes diskriminimin. Pakti Nderkombetar per te Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore Pakti ka 33 nene ne te cilat eshte parapare:  E drejta per pune  E drejta per shperblim qe I siguron cdo punetori page te drejte
  10. 10.  E drejta e cdo individi ne standard te jeteses  E drejta e krijimit te sindikatave dhe e drejta e greves  E drejta per sigurim social  E drejta per arsimim fillor  E drejta qe te marrin pjese ne jeten kulturore etj Ky pakt obligimet e shteteve I formulon ne ate menyre qe le hapesire per t’u zbatuar ato ne jete aq sa mundeson situata objektive. Pakti I obligon shtetet qe te marrin masa maksimale nepermjet ndihmes ose bashkepunimit nderkombetar me qellim qe te sigurohet realizimi gradual dhe I plote I ketyre te drejtave dhe t’I paraqesin raporte Sekretarit te pergjithshem te OKB-se. Komiteti per te Drejtat e Njeriut Ka kompetenca te gjera perkitazi me respektimin e dispozitave te paktit. Perbehet nga 18 anetare te cilet I zgjedh Konferenca e Nenshkruesve te Paktit, te cilet zgjedhen per 4 vjete dhe jane te pavarur ne punen e tyre. Komiteti mban tri mbledhje ne vit te cilat zgjasin nga tri jave. Kompetencat e Komitetit per te DNJ:  Te shqyrtoje raportet qe I parashtrojne shtetet per masat qe kane miratuar per te vene ne jete te drejtat e njohura me kete pakt  Te pranoje dhe te shqyrtoje parashtresat ne te cilat nje shtet kontraktues konfirmon se shteti tjeter kontraktues nuk I permbush obligimet e tij para ketij pakti  Te pranoje dhe te shqyrtoje parashtresat e individeve me te cilat konfirmojne se jane viktima te cenimit te cilesdo te drejt nga pakti SISTEMI EVROPIAN I TE DREJTAVE TE NJERIUT Konventa Evropiane per Mbrojtjen e te Drejtave te Njeriut Kontribut te rendesishem ne afirmimin dhe mbrojtjen se te drejtave te njeriut ka dhene Keshilli I Evropes, I cili eshte themeluar me 5 maj 1949 nga 10 shtete. Ne vitin 2004 kishte 45 shtete anetare duke perfshire edhe Rusine, ky keshill eshte krijuar si organizate e shteteve kapitaliste te Evropes. Neni 1 I Statutit percakton se Keshilli ka per qellim te arriej nje bashkepunim me te madh ndermjet anetareve ne ruajtjen dhe realizimin e idealeve e te parimeve te perbashketa dhe ta lehtesoje perparimin e tyre ekonomik e social. Konventa Evropiane per te Drejtat e Njeriut u miratua me 4 nentor 1950 dhe ka hyre ne fuqi me 3 shtator 1953, pasi qe e kane ratifukuar 10 shtetet anetare te Keshillit te Evropes. Eshte dokumenti I pare qe rregullat deklarative I ka shnderruar ne rregulla kontraktuese, ka parapare nje mekanizem I cili ka per te siguruar zbatimin e te drejtave dhe lirive themelore te njeriut ndermjet shume subjekteve te nje regjioni.
  11. 11. Me Konvente cdokujt brendajuridiksionit te ketyre shteteve anetare I garantohet: e drejta per jete, siguria personale, liria nga skllaverimi, liria nga burgimi arbitrar, liria e mendimit, bindjes she fese etj. Konventa ne disa raste parashikon dis kufizime te cilat mund te behen ne shfrytezimin e ketyre te drejtave ne interes te sigurise kombetare ose publike, te mbrojtjes se shendetit ose moralit a te mbrojtjes se te drejtave dhe lirive te njeriut. Keto kufizime mund te zbatohen vetem nese jane te parashikuara me ligj. Me Konvente eshte paraparekrijimi I dy organeve qe duhet te sigurojne respektimin e obligimeve nga Konventa. Keto jane:  Komisioni Evropian per te Drejtat e Njeriut  Gjyqi Evropian per te Drejtat e Njeriut KOMISIONI EVROPIAN I TE DREJTAVE TE NJERIUT Perbehet nga po aq anetare sa ka pale kontraktuese. Asnje shtetas nuk mund te kete ne Komision me shume se nje shtetas te vetin. Anetaret e Komisionit zgjedhen nga Komiteti I Ministrave I Keshillit te Evropes per gjashte vjet dhe mund te rizgjedhen. Perseritja behet per cdo tre vjet nga gjysma e numrit te pergjithshem te anetareve. Komisioni eshte kompetent per te shqyrtuar ankesat lidhur me cenimin eventual te dispozitave te Konventes nga ndonje shtet kontraktues, ne baze te ankeses qe mund te beje ndonje shtet, OJQ, grup personash apo individ. Komisionit I kane arritur qe nga viti 1955 me teper se 25.000 ankesa,shumica e tyre jane nga individet. GJYKATA EVROPIANE PER TE DREJTAT E NJERIUT Kjo gjukate ka kompetence shqyrtimin e cdo rasti qe I referohet interpretimit apo zbatimit te Konventes, te cilin ia paraqesin palet kontraktuese, shtetasit qe u jane shkelur te drejtat nga konventa ose Komisioni Evropian per te DNJ. Gjykata eshte krijuar me 21 janar 1959. Gjykata perbehet nga po aq gjyqtare sa ka anetare Keshilli I Evropes , nga te cilet asnje shtet nuk mund te kete me shume se nje shtetas te vetin. Gjyqtaret I zgjedh Asambleja Parlamentare e Keshillit te Evropes dhe marrin pjese ne gjykate ne cilesi personale. Mandati I tyre zgjat 9 vjet dhe mund te rizgjidhen, 1/3 zgjedhet cdo 3 vjet. Me 1994 mandati I tyre eshte shkurtuar ne 6 vjet dhe u ndalohet te ushtrojne funksione qe do te mund te venin ne dyshim pavaresine e tyre. Gjykata merr ne shqyrtim rastin vetem pasi Komisioni ta kete shqyrtuar dhe te kete vertetuar se perpjekjet per zgjidhje gjuqesore kane deshtuar. Individet dhe grupet e individeve nuk mund te paraqiten drejtperdrejt ne Gjykate, mirepo ekziston mundesia qe nje individ te dal terthorazi nepermjet Komisionit para Gjykates dhe ankesa individuale e bere Komisionit te fitoje epilogun e fundit ne gjykate, meqenese Komisionit I edhte dhene e drejta per te paraqitur kontestin para gjykates.
  12. 12. KOMITETI I MINISTRAVE Eshte organ I krijuar me Statutin e Keshillit te Evropes e jo me Konventen Evropiane. Statuti e ka precizuar perberjen, organizimin dhe funksionet e Komitetit te Ministrave. Komiteti edhte nje organ politik. (a) Perberja Perbehet nga nje perfaqesues I shteteve anetare te Keshillit, qe sipas rregullit jane ministrat e puneve te jashtme. Anetaret e Komitetit veprojne si perfaqesues te qeverive te veta,gjate kohes kur s’jane te pranishem ministrat e puneve te jashtme, punet e perditshme I kryejne zevendesit e tyre. (b) Funksionet Ka funsione te ndryshme dhe para se gjithash te jete keshill administrues ose trup I Keshillit qe bie vendime por edhe disa qe kane te bejne me te drejtat e njeriut nga Konventa Evropiane.  Komiteti I Ministrave e shqyrton rastin ne baze te raportit te Komisionit, por nuk eshte I lidhur me perfundimet e tij  Vendos me shumice prej 2/3 te anetareve qe marrin pjese ne mbledhje se a eshte shkelur Konventa dhe ne rast pozitiv percakton afatin  Ne disa raste miraton qendrimin e komisionit se eshte shkelur konventa  Kontrollon permbushjen e vendimeve te tij  Eshte I autorizuar te mbikqyre permbushjen e vendimeve te gjykates SEKRETARI I PERGJITHSHEM I KESHILLIT TE EVROPES Eshte zyrtari me I larte I Keshillit te Evropes, e zgjedh Asambleja Parlamentare per nje afat 5 vjecar midis kandidateve qe I percakton Komiteti I Ministrave. Eshte depozitar I ratifikimeve te Konventes, ai duhet te jete I informuar per te gjitha masat e marra dhe arsyet qe e kane shtyre ndonje shtet t’I derogoje detyrimet e tij nga Konventa ne rast lufte ose rreziku tjeter publik qe kercenojne jeten e kombit. Shteti I tille duhet te njoftoje Sekretarin e Pergjithshem te Keshillit te Evropes per daten kur keto masa kane pushuar te zbatohen. Funksioni me I rendesishem I Sekretarit te Pergjithshem te Keshillit te Evropes ka te beje me mbikqyrjen e zbatimit te Konventes. Neni 57 I Konventes parashikon se palet kontraktuese duhet t’I japin, kur ai te kerkoj shpjegime per menyren se si legjislacioni I tyre I brendshem siguron zbatimin efektiv te te gjitha dispozitave.
  13. 13. PROTOKOLLET NE KONVENTEN EVROPIANE PER MBROJTJEN E TE DNJ Para se te nenshkruhet Konventa, Asambleja kishte propozuar qe te drejtave ekzistuese t’i shtohen tri te drejta te tjera. Protokolli I pare eshte miratuar me 20 mars 1952 kurse te tjeret prej vitit 1963 deri me 1994. Protokolli Nr.1  E drejta e posedimit dhe e mrojtjes se pasurise  E drejta per shkollim  E drejta per te marre pjese ne zgjedhje te lira te organeve te pushtetit Protokolli Nr.4  Ndalohet privimi nga liria per shkak te borgjit  Parashikohet liria e qarkullimit te lire  Ndalohet perjashtimi I shtetasit te vet  Ndalohet debimi kolektiv I te huajve Me Protokollin Nr.6 eshte hequr denimi me vdekje  E drejta e shtetasit te huaj qe te mos debohet pos ne baze te vendimit te marre me ligj  E drejta e personit te denuar per veper penale te paraqese kerkese gjykates me te larte qe ta shqyrtoje denimin e tij  E drejta per zhdemtim te personit qe eshte denuar me gabim gjyqesor  E drejta qe te mos ndiqet dy here per te njejten veper  Barazia e te drejtave dhe pergjegjesive midis bashkeshorteve Protokollet te tjera 2, 3, 5, 8, 9 kane te bejne me ndryshimet institucionale qe jane bere ne Konvente. GJYKATA E RE EVROPIANE PER TE DREJTAT E NJERIUT Eshte themeluar ne baze te Protokollit Nr.11²¹ te Konventes Evropiane me 11 maj 1994 per te permiresuar efektshmerine e tij ne brojtjen e te drejtave dhe lirive te njeriut. Protokolli ka hyre ne fuqi me 1 nentor 1998 dhe prej kesaj date monitorimi behet ne baze te organizimit te ri. Perberja e gjykates Kjo gjykate perbehet nga po aq gjyqetare sa eshte nr I paleve kontraktuese te Konventes, te cilet duhet te kene kualifikimet e njejta me ato te Gjykates se vjeter, te kene autoritet te larte moral dhe te kene kualifikimet qe kerkohen per emerime ne pozite te larte gjyqesore. Ata veprojne ne cilesi
  14. 14. personale dhe nuk bene te merren me pune te tjera . Zgjidhen nga Asambleja Parlamentare me mandat 6 vjecar me te drejte rizgjedhjeje. Mandati I gjysmes se gjyqetareve te zgjedhur ne zgjedhjet e para skadon pas tre vjetesh, percaktohen me short, mandati I gjyqetarit perfundon kur I mbush 70 vjet, nuk mund te shkarkohet nga detyra perpos kur gjyqetaret e tjere vendosin me 2/3 e votave se ai me nuk I permbush me kushtet e kerkuara. Organizimi I gjykates Per shqyrtimin e rasteve te parashtruara perpara Gjykates Konventa ka parapare tri tipe organesh:  Komitetet 3 anetareshe  Dhomat 7 anetareshe  Dhoma e Madhe 17 anetareshe -Komitetet mund ta deklarojne si te paparanueshme ose ta heqin nga lista e ceshtjeve kerkesen e parashtruar nga ndonje individ, OJQ ose grup I individeve qe vertetojne se u jane shkelur te drejtat e parapara me Konvente dhe Protokolle te Konventes nga Pala kontraktuese. -Dhomat 7 anetareshe vendosin per pranueshmerine dhe themelsine e parashtresave ndershteterore me te cilat nje pale I terheq verejtjen gjykates ne cfaredo shkelje te dispozitave te Konventes ose te Protokolleve te saj nga ndonje shtet tjeter konrtaktues si edhe per parashtresat individuale. -Dhoma e Madhe perbehet nga 17 gjyqetar perfshire ketu kryetarin, zevendeskryetaret, nenkryetaret, kryetaret e dhomave dhe gjyqetare te tjere te zgjedhur ne pajtim me rregulloren e gjykates. Dhoma e Madhe shqyrton: 1. Ankesat ndershteterore 2. Rastet te cilat ia kalojne dhomat 3. Rastet qe kane te bejne me krekesen e nje pale pas vendimit te dhomes 4. Aplikimet individuale Juridiksioni I gjykates Juridiksioni I gjykares dhtrihet mbi te gjitha ceshtjet qe kane te bejne me interpretimin dhe zbatimin e Konventes dhe Protokolleve te saj, sic percaktohet me nenet 33, 34, 47. Neni 35 parashikon se Gjykata mund te merret me nje ceshtje: a) Vetem pasi te jene shterrur te gjitha mjetet e brendshme ligjore ne perputhje me rregullat e se drejtes nderkombetare b) Qe ankuesi duhet t’ia paraqese krekesen e ti gjykates brenda 6 muajvr nga data e marrjes se vendimit perfundimtar ose dates kur ankuese ka marr dijeni per vendimin
  15. 15. Gjykata nuk merret me asnje krekese individuale te bere ne baze te nenit 34 qe eshte: a) Anonime b) Eshte ne thelb e njejte me nje kerkese qe eshte shqyrtuar tashme nga gjykata ose I eshte paraqitur per shqyrtim ndonje instance tjter nderkombetare hetimore c) Ankesa e nenshkruar duhet te permbaje te dhenat personale te ankuesit; emrin e pales kontraktuese kunder se ciles parashtohet ankesa,lenden e ankeses dhe dispozitat e Konventes qe jane shkelur Procedura para gjykates Ne rast se parashtohet ankesa gjykata e fillon shqyrtimin e saj ne prani te perfaqesuesve te paleve. Shqyrtimi i çështjes para Gjykatës fillon normalisht në formën me shkrim. Kryetari I Dhomës i konsulton agjentët e palëve, delegatët dhe ankuesin se a e konsiderojnë procedurën me shkrim si të nevojshme dhe kur merr nga cili do përgjigje pozitive, ky I cakton afatet brenda të cilëve palët duhen ti parashtrojnë shkresat dhe dokumentet tjera. Edhe vërejtjet paraprake lidhur me kompetencën, palët duhet ti bëjnë brenda këtij afati.Këto shkresa me përjashtim të ankesës së parë,duhet të dorëzohen në 40 kopje. Regjistruesi më pas ua transmeton këto gjyqtarëve, agjentëve të palëve dhe ankuesit. Pas kësaj, Kryetarii Dhomës e cakton datën e shqyrtimit me gojë, por prapë pasi të jetë konsultuar me palët. Ai e përcakton rendin sipas të cilit do të ftohen për të marrë fjalën avokatët, këshilltarët ose personat tjerë që u ndihmojnë atyre si dhe ankuesi. Vendimi i Gjykatës Kur Gjykata konstaton shkeljen e Konventës ose të Protokollit të saj, e drejta e brendshme e shtetit në fjalë mundëson vetëm mënjanimin e pjesshëm të pasojave. Më së shumti procedura para Gjykatës përfundon me vendim gjyqësor. Vendimi i tillë duhet të përmbajë emrat e kryetarit dhe gjyqtarëve që e përbënin Dhomën,datën kur është marrë vendimi, palët, emrat e avokatëve dhe këshilltarëve, emrin e ankuesit, avokatit ose këshilltarit të tij, faktet, arsyet dhe vendimin. Në qoftë se vendimi është marrë me shumicë, atëherë duhet shënuar kush e përbënte shumicën. Kur vendimi është marrë njëzëri, çdo gjyqtar ka të drejtë të paraqesë mendimin e ndarë. Vendimi i Gjykatës është përfundimtar. Vendimet e Dhomës bëhen përfundimtare:a) kur palët deklarojnë se nuk do të kërkojnë që çështja të qitet përpara Dhomës së Madhe, kur kalojnë tre muaj nga marrja e vendimit, në qoftë se nuk kërkohet që çështja të qitet përpara Dhomës së Madhe, ose c) kur kolegji prej pesë gjyqtarëve e refuzon kërkesën për t‟iu drejtuar Dhomës së Madhe. Vendimi i Gjykatës publikohet. Kjo bëhet në dy gjuhët zyrtare: anglisht dhe frëngjisht, kurse nga viti 1968 përkthehen në rast se gjuha angleze dhe frënge nuk janë gjuhë shtetërore të shtetit drejtpërsëdrejti të interesuar. Karta Sociale Evropiane dhe Miratimi i Kartes Sociale Evropiane Siç është cekur më lartë,Konventa Evropiane për mbrojtjen e të drejtave të njeriut, përmbante në esencë të drejtat që i takojnë grupit të të drejtave dhe lirive civile dhe politike, por kishte lënë anash çështjen e të drejtave ekonomike dhe sociale.
  16. 16. Të drejtat e mbrojtura (lista e te Drejtave) Kartën Sociale Evropiane eshte e ndare ne tri pjese ne pjesen e pare jane:  e drejta për punë-  e drejta për kushte pune të përshtatshme-  e drejta për kushte të drejta dhe të shëndosha për punë (siguri në punë)-  e drejta për shpërblim sipas kritereve të drejta, që tiu sigurojnë punëtorëve dhe familjeve të tyre një nivel jetese të kënaqshëm-  e drejta për tu organizuar për mbrojtjen e interesave të tyre ekonomike dhe sociale-  e drejta për të bërë marrëveshje kolektive dhe e drejta e grevës-  e drejta e fëmijëve dhe e të rinjve për mbrojtje kundër rreziqeve fizike dhe morale-  e drejta e grave të punësuara për mbrojtje speciale në rast lindjeje-  e drejta për të pasur mjete të përshtatshme orientimi profesional-  e drejta për kualifikim profesional-  e drejta për mbrojtjen e shëndetit-  e drejta për sigurime shoqërore-  e drejta e asistencës sociale dhe shëndetësore-  e drejta e përfitimit nga shërbimet shoqërore-  e drejta e personave me invaliditet për përgatitje profesionale dhe ri aftësim profesionaldhe ri përshtatje në shoqëri-  e drejta e familjes për mbrojtje sociale, ligjore dhe ekonomike-  e drejta e nënave dhe e fëmijëve për mbrojtje sociale dhe ekonomike-  e drejta për të fituar për jetë në kushte të barabarta,në territorin e palëve të tjera kontraktuese,  e drejta e punëtorëve migrantë dhe e familjeve të tyre për mbrojtje dhe ndihmë. Ne pjesen e dyte permban detyrimet ligjire qe kane marre palet per te siguruar ushtrimin efektiv te tedrejtave te proklamuara. Detyrimet juridike qe marrin Palet Pjesa e trete e kartes permbane detyrimet qe Palet marrin duke ratifikuar karten. Palet kontraktuese zotohen qe pjesen e pare te kartes ta konsiderojne si nje deklarate qe percakton objektivat te cilat ajo do te perpiqet ti realizoje me te gjitha mjetet perkatse. Masat e implementimit- Pjesa e katërt e Kartës sociale evropiane përmban dispozitat që kanë të bëjnë me mbikëqyrjen e zbatimit të detyrimeve të shteteve kontraktuese. Raportet kombëtare- Karta ka paraparë se palët duhet të paraqesin dy lloje raportesh: 1) raportet dyvjeçare lidhur me atë se si zbatohen dispozitat e Pjesës II të Kartës,që shteti i caktuar i kapranuar, dhe 2) raportet që paraqesin palët lidhur me dispozitat e Pjesës II që ato nuk i kanë pranuar. Për shkak tëstërngarkimit të organeve të kontrollit që është pasojë e shtimit të numrit të palëve kontraktuese, në fillim të 90ve është vendosur që raportimi prej tash të jetë në baza të ndryshme, me ç‟rast ka mbetur detyrimi I raportimit dyvjeçar, por tani vetëm për një numër të kufizuar të dispozitave.Këto raporte i paraqiten Sekretarit të Përgjithshëm të Këshillit të Evropës. Kopjet e tyre duhet domosdo tidërgohen organizatave kombëtare të punëdhënëse dhe të punëtorëve të cilat do të ftohen të përfaqësohen
  17. 17. nëmbledhjet e Komitetit qeveritar. Raportet që paraqesin palët shqyrtohen në katër organe të ndryshme. Dy ngakëto janë specifike për Kartën sociale evropiane, ndërsa dy të tjera janë organe të rregullta të Këshillit tëEvropës. Këtë janë: Komiteti i ekspertëve,Komiteti qeveritar, Asambleja konsultative dhe Komiteti iministrave. Organet për implementimin e Kartes a) Komiteti i Ekspertëve- Përbëhet nga jo më shumë se shtatë anëtarë që i emëron Komiteti i ministrave nga një listë ekspertësh tëpavarur, nga radha e shtetasve të shteteve anëtare të Këshillit të Evropës, e jo vetëm të palëve kontraktuesetë Kartës,me kusht që dy asnjëherë nuk mund të jenë nga një shtet dhe se duhet siguruar një përfaqësim tëdrejtë gjeografik. Këta emërohen për gjashtë vjet dhe mund të riemërohen prapë. Tani Komiteti I ekspertëveka 9 anëtarë,këta i propozojnë shtetet palë. Mandati i tyre është gjashtë vjet dhe mund të riemërohen. Protokolli për ndryshimin e Kartës soc.evro. ka pasur për qëllim ta bëjë më efikas mekanizmin mbikëqyrës, eka autorizuar Komitetin e ekspertëve të pavarur të jape mendime juridike se a janë ligjet kombëtare dhe praktikat e shteteve në pajtim me detyrimet nga Karta dhe të publikojë këto mendime. b) Nenkomiteti I KomitetitSocial Qeveritar (Komiteti Qeveritar)- Konkluzionet e Komitetit të ekspertëve bashkë me raportet e shteteve i paraqiten për shqyrtim Komitetit qeveritar. Ky përbëhet nga një përfaqësues isecilës palë kontraktuese dhe më së shumti dy përfaqësues të ftuar të organizatave ndërkombëtare të punëdhënësve dhe dy organizatave ndërkombëtare të punëtorëve si vëzhgues me status konsultativ. Komiteti qeveritar i paraqet Komitetit të ministrave raportin me konkluzione duke i bashkangjitur raportin e Komitetit të ekspertëve. c) Asambleja Konsultative- Është një ndër organet statusore të Këshillit të Evropës. Ky organ konsultativ I autorizuar të shqyrtojë çështjet nga kompetenca e tij dhe të paraqesë konkluzionet e veta në formë rekomandimi Këshillit të ministrave. Asambleja konsultative përbëhet nga përfaqësuesit e secilit anëtarë të zgjedhur nga parlamenti ose emëruar në mënyrë që ai e përcakton. Këta duhet të jenë shtetas të shtetit që e përfaqësojnë, por nuk mund të jenë njëherësh anëtarë të Komitetit të ministrave. Kompetenca e tij është thjeshtë konsultative, por jo pandikim, për shkak se si organ vërtetë parlamentar e përfaqëson opinionin publik të shteteve anëtare. Ç) Komiteti i Ministrave Sipas statutit të Këshillit të Evropës, Komitetit i ministrave në fakt mund të bëjë vetëm rekomandime dhe mund të kërkojë nga anëtarët ta informojnë për aksionet që kanë marrë në lidhje me këto rekomandime. Sistemi Ndëramerikan i të Drejtave të Njeriut Hyrje Përparimi dhe mbrojtja e të drejtave të njeriut në kontinentin amerikan lidhen me veprimtarinë e Organizatës së Shteteve Amerikane (OSHA),që është organizata me e vjetër regjionale në botë. Ideja e formimit të OSHA-së lidhet me emrin e Shimo Bolivarit, I cili në „Kartën e Xhamajkës‟ 1815 angazhohej për krijimin e një lidhjeje të popujve të Amerikës që kanë një origjinë, gjuhë, një fe dhe zakone të njëjta. Si rezultat i kësaj mbahetKongresi i Panamasë më 1826.
  18. 18. Sistemi I te drejtave te njeriut I bazuar ne Karten e Organizates se Shteteve Amerikane- Karta e OSHA-së,është traktat shumëpalësh ose Kushtetua e OSHA-së. Karta është miratuar nëKonferencën e IX ndëramerikane (Bogota 1948), kur e nënshkruan përfaqësuesit e të gjitha 23 shteteve amerikane. Në preambulën e Kartës theksohet se „misioni historik i Amerikës është ti ofroj njeriut vendin e lirisë dhe një mjedis të favorshëm për zhvillimin e personalitetit të vet dhe realizimin e aspiratave te tij të drejtpërdrejta‟. Karta e OSHA-së ipërmend të drejtat e njeriut vetëm në kuadër të parimeve dhe të drejtavedhe detyrave themelore të shteteve. Karta është plotësuar me Protokollin e reformave të Kartës së OSHA-së (Protokolli I Bueno Airesit). Ky protokoll ka sjellë një risi të rëndësishme:Ka vendosur që Komisioni ndëramerikan për të drejtat e njeriut, të bëhet një ndër organet e OSHA-së me detyrë themelore të merret me „përparimin e respektimit dhe të mbrojtjes së të drejtave të njeriut dhe të shërbejë si organ konsultativ I organizatës në këtë fushë‟. Deklarata Amerikane për të Drejtat dhe Detyrat e Njeriut- Deklarata parasheh se cdo qenie njerzore ka te drejte per jete, liri dhe sigrui personale, te drejte per barazi para ligjit pa dallim race,seksi, gjuhes, feje etj, te drejte te manifestoje lirisht fene e vet, te drejte te mendimit te lire, shfaqjes dhe perhajpes se ideve me cdo mjet, te drejte ne mbrojtje ligjore nga sulmet shpifese ne nderin, dinjitetin, jeten private dhe familjare, te drejte ne shkollim qe do ta aftesoj per jete te denje, te drejte per tiu drejtuar gjykatave per te siguruar mbrojtjen e te drejtave ligjore me te cilat cenohen te drejtat elementare kushtetuese. Deklarata amerikane ne dhjete nenet e fundit permbane detyrat qe ka cdo individ,nder te cilat bene pjese detyra per te ndihmuar, mbajtur, shkolluar dhe mbrojtur femijet e vet te moshes jomadhore, detyra e femijeve per te respektuar,ndihmuar, mbajtur dhe mbrojtur prinderit kur kjo eshte e nevojshme, detyra te fitohet me se paku arsimi fillor, detyra per te marre pjese ne votme, detyra per tiu nenshtruar ligjeve, detyra qe neraste katastrofe te beje aso sherbime qe jane ne fuqine e tij, detyra qe tepaguaje tatimet e parapara me ligj dhe te punoje perderisa eshte i afte. Deklarat amerikane eshte miratuar ne forme te rezolutes per c‟arsye disa autore mendonin se nuk ka kurfare vlere juridike. Me kalimin e kohes karakteri i saj ka ndryshuar, ndersa sot konsiderohet se Deklarata perben akt normativ qe permbaneinterpretimin autoritativ te te drejtave themelore te individit. Konventa Amerikane per te Drejtat e Njeriut9.4.1 Miratimi I Konevntes Gjate vitit 1966 dhe 1967 projekti eshte shqyrtuar gjersisht nga Komisioni nderamerikan per te Drejtat e Njeriut kurse pastaj projekti I tij eshte shqyrtuar nga OSHA. Pas kesajky keshill ka miratuar projektin e ri te Konventes. Pas kesajeshte ftuar konferenca Speciale Nderamerikan per te drejtat e njeriut ne San Jose te Kosta Rikes (7-22 nentor 1969) e cila pergaditi tekstin final te Konventes I cili pasi qe u miratua u nenshkrua me 22 nentor 1969 nga perfaqsuesit e 12 shteteve latino-amerikane. Konventa ka hyre ne fuqi me 18 korrik 1978 dhe deri sot eshte ratifikuar nga 25 shtete,prej 35 shteteve antare te OSHA-se Permbajtja e Konventes Konventa ka gjithsej 82 nene te ndara ne tri pjese. Pjesa e pare i referohet detyrimeve te shteteve dhe tedrejtave te mbrojtura. Pjesa e dyte i referohet Komisionit Nderkombetar per te Drejtat e Njeriut dhe Gjykates Nderamerikane per te Drejtat e Njeriut. Pjesa e trete permbane rregullat lidhur me nenshkrimin, ratifikimin,rezervat, ndryshimet dhe plotesimet, protokollet dhe denoncimin. Preambula e vendos sistemin e lirive personale dhe drejtesise sociale ne kuader te insistucioneve demokratike me cka identifikohet koncepti i saj ideologjik ne te cilin mbeshtet dhe perserit pohimin nga Deklarata amerikane se te drejtat e
  19. 19. njeriut nuk burojne nga fakti se dikush eshte shtetas i shtetit te caktuar, por bazohen ne atributet e personalitetit njerzorqe arsyeton nevojen e mbrojtjes nderkombetare te te drejtave te njeriut. Konventa permabne nje liste te gjate dhe definimin e te drejtave civile dhe politike, ne c‟grup bejne pjese:e drejta per jete,  e drejta per trajtim human, ndalimi i skllaverise,  e drejta per liri personale,  e drejta per gjykim korrekt, parimi i jo retroaktivitetit,  e drejta per demshperblim,  e drejta per mbrojtje te nderit e dinjitetit,  e drejta per martese dhe krijimit te familjes,  e drejta per emer,te drejtat e femijes,  e drejta per shtetesietj. Pese nga keto te drejta dhe liri nuk kane qene te futura ne Paktin per te drejtat civile dhe politike, sic jane: e drejta e prones, liria nga ekzili,ndalimi i perzenies kolektive, e drejta e pergjegjes dhe e drejta e azilit. Nga ana tjeter, e drejta e shkollimi, te cilen e eprmbane Protokolli i Pare i Konventes Evropiane, nuk eshte e mbrojtur ne menyre speciale neKonventen Amerikane. Ne kete konvente verehen disa leshime,sic jane: mospermendja e se drejtes pervetvendosje, e cila nuk konsiderohet si e drejte individuale ne kuptimin e ngushte, por si e drejte qe eshte edomosdoshme per shfrytezimin e te gjitha te drejtave tjera te njeriut, te drejtat e pakicave qe mund te ketenjefare rendesie persa i perket popullsise indigjene, etj. Mekanizmat mbrojtese te Konventes (Organet e Kontrollit) Konventa anerikane per te drejtat e njeriut ka parapare dy organe qe do te jene kompetente per mbrojtjen ete drejtave nga Konventa. Keto jane:-Komisioni Nderamerikan per te drejtat e njeriut dhe-Gjykata Nderamerikane per te drejtat e njeriut Komisioni Nderamerikan per te drejtat e njeriut9.5.1.1 Perberja e Komisionit Ky komision perbehet nga 7 anetare,te cilet i zgjedh Asambleja e Pergjithshme e OSHA-se,nga lista e kandidateve qe i propozojne shtetet anetare dhe qe duhet te kene cilesi te larta morale dhe aftesite njohura ne fushen e te drejtave te njeriut, qe sherbejne ne cilesi personale, qe duhet te garanton pavaresine e tyre. Ne komision nuk mund te jene te perfaqesuar ne te njejten kohe dy shtetas te nje shteti. Anetaret zgjedhen pervjet dhe mund te rizgjedhen vetem edhe nje here. Derisa u zgjate mandati anetaret e Komisionit nuk bene te ushtrojne asnje aktivitet tjeter qe do te mund te ndikonte ne pavaresine ose paanshmerine e tyre. Komisioni mblidhet rregullisht se paku dy here ne vit per nje kohe jo me shume se 8 jave, por mund te mbane edhe mbledhje te jashtezakonshme kur eshte e nevojshme, qe eshte bere gati si rregull. Funksionet dhe Kompetencat e Komisionit Funksioni kryesor i Komisionit eshte „perparrimi i respektimit te te drejtave te njeriut‟. Duke u nisur nga kjo, Komisioni eshte i autorizuar:-te zhvilloje nder popuj vetedijen per te drejtat e njeriut,-tu jape rekomandime qeverive,-te kerkoje nga qeverite informata per masat qe kane ndermarre ne fushen e te drejtave te njeriut,-te pergatise studime dhe raporte,-tu pergjigjet pyetjeve te shteteve,-te ndermarre aksione me rastin e peticioneve dhe-ti parashtroje raport vjeter Asamblese se Pergjithshme te OSHA-se.
  20. 20. Procedura para Komisionit Shqyrtimi i ankesave fillon me kerkesen e informates nga Komisioni prej qeverise se shtetit pergjegjes perkinse shkelje. Komisioni mund te vertetoje faktet e parashtruara ne peticion ose parashtrese dhe po qe e nevojshme edhe te beje hetime. Komisioni mundet po qe se kerkohet te degjoje palet. Komisioni u vehet ne dispozicion paleve te interesuara ne menyre qe te arrieht zgjidhja miqesore. Ne rast kur palet nuk arrijne zgjidhje miqesore, Komisioni harton raportin ku parashtrohen faktet dhe konkluzionet te te cilat ky ka ardhur.Ky raport u dorezohet shteteve te interesuara, te cilat nuk jane te lira ta publikojne. Konventa nuk sakteson secfare eshte vlera juridike e mendimit te Komisionit me te cilin konstatohet cenimi i konventes, por shikuarformalisht ky nuk ka force detyrimore sikurse vendimi i Gjykates. Megjithkete, ky eshte vendim juridik autoritativ i organit qe eshte autorizuar nga konventa per „ceshtje te permbushjes se detyrimeve qe kane ndermarre shtetet pale‟. Veprimtaria e Komisionit Raportet e para per shkeljet e renda te te drejtave te njeriut datojne nga fillimi i te 60-ve dhe kishin te benin me Kuben, Haitin dhe Republiken Dominikane.Njeri nder funksionet e Komisionit eshte shqyrtimi i peticioneve per shkeljen e te drejtave te njeriut, qe mund te parashtrojne individet, grupet ose organizatat joqeveritare. Kjo e drejte perben nje karakteristike te shquar te Konventes Amerikane ne krahasim me Konveten Evropiane dhe Paktin nderkombetar per te drejtat civil edhe politike, ngase ky eshte organi i vetem nderkombetar te cilit i eshte dhne si competence kryesore dhe epergjithshme te pranoje dhe te merret me parashtresat individuale per shkeljen e te drejtave te njeriut. Puna ekomisionit ka qene shume veshtire per shkak se vepronte ne nje mjedis jo te favorshem per realizimin e qellimeve te tij, mjedis ku sundonin regjimet diktatoriale dhe ku nen pretekst te luftes kunder komunizmit beheshin shkelje te panumerta te te drejtave te njeriut. Kjo ka ndikuar qe atij ti drejtohen nga disa qindraankesa per cdo vit, te cilat kishin te benin ne te shumten e rasteve me burgimet masive arbitrare, perdoriminsistematik te torturave, personat e zhdukur, mungesen e plote te mjeteve jurdike, debime nga shtetet pavendim gjyqesor dhe shkelje te tjera te ngjashme me te cilat cenohen rende te gjitha standardet civilizuese. Punen e komisionit e veshtirsonte shume edhe mungesa e bashkepunimit nga ana e qeverive te interesuara,te cilat ne shumicen e rasteve i ofronin Komisionit informata te pakta dhe perpiqeshin me shume ta mbuloninrastin e parashtruar Komisionit, sesa ta hetonin dhe te cilat ne keto raste me shume vepronin si kundershtaresesa si partnere te vullnetshem. Puna e Komisioni paraqitet ne raportet vjetore te parashtruara Asamblese se Pergjithshme te OSHA-se. Keshtu,me 1978 afro gjysma e raportit u referohej ankesave individuale. Gjykata Nderamerikane per te Drejtat e Njeriut Themelimi dhe perberja e gjykates Konventa amerikane percakton organizimin, kompetencat, funksionet dhe procceduren para Gjykates. Sipas Konvetes, Gjykata perbehet nga 7 gjyqtare te zgjedhur ne cilesi individuale nga radha e juristeve me autoritetme te larte moral dhe aftesite njohura ne fushen e te drejtave te njeriut. Te drejten per te propozuar dhe perte marre pjese ne zgjedhje te gjyqtareve kane vetem shetetet pale te Konventes. Gjyqtaret zgjedhen per njeperiudhe 6 vjecare dhe mund te rizgjedhen vetem nje here. Konventa ua ka lene shteteve anetare te vendosinse ku do te jete selia e Gjykates. Me 1 korrik 1978 Asambleja e Pergjithshme e OSHA- se propozoi qe Gjykatate vendoset ne Kosta Rike, ne shenje pranimi shtetit ku ishte miratuar konevnta, qe e kishte ratifikuar i pariKonevnten. Gjykata nuk eshte organ i sistemi nderamerikan sic eshte Komisioni. Kjo do te thote se ajo eshtekompetente vetem ne raste te parapara me Konvente, respektivisht per shtetet anetare te Konventes.
  21. 21. Kompetenca e Gjykates Gjykata nderamerikane eshte orgna gjyqesor autonom. Gjykata eshte kompetente te zgjidhe mosmarreveshjet dhe te jape mendime keshilledhenese. Konventa percakton se vetem shtetet pale dhe Komisioni mund ti parashtrojne raste Gjykates. Individet nuk mund ti parashtrojne raste Gjykates, ky vendim eshte marre ngase shumica e shteteve jane deklaruar se nuk jane te gatshme te pranojne te drejten e individeve ti drejtohen Gjykates. Vendimi i Gjykates eshte definitiv dhe i pa apelueshem. Gjykata kur gjene se ekziston cenimi i te drejtave dhe lirive mund te kerkoje: a) qe pales se demtuar ti sigurohet gezimi i te drejtes ose lirise se tij qe eshte cenuar b) te eliminohen pasojat e veprimeve qe kane shkaktuar shkeljen e te drejtave dhe lirive te tilla c) ti jepet demshperblimi pales se demtuar. Gjykata parashtron raport vjetor per cdo mbledhje te rregullt Asamblese se Pergjithshme te OSHA-se,ne tecilin thekson posacerisht rastet kur ndonje shtet nuk ka vepruar ne pajtim me vendimet e saj dhe parashtron rekomandimet e veta lidhur me kete. Derisot Gjykata ka marre pak vendime ne ceshtje kontestimore dhe keto kishin te benin kryesisht me personat e zhdukur dhe vrasje te civileve. Kompetenca keshilldhenese e Gjykates Konventa amerikana ka parapare se shtetet anetare te OSHA-se mund te kerkojne nga Gjykata keshille ne lidhje me interpretimin e Konventes dhe te cdo marreveshje tjeter nderkombetare nga fusha e te drejtave te njeriut, e qe ka te beje me sendertimin e te drejtave te njeriut ne shtet qe i takon sistemit nderamerikan. Ketete drejte e kane edhe organet e organizates si Asambleja e Pergjithshme, Mbledhja konsultative e ministravete puneve te jashtme, Keshillat, Komiteti juridik nderamerikan, Komisioni nderamerikan per te drejtat e njeriut dhe Sekretariati i Pergjithshem. Gjykata deri me sot uk ka sjelle shume vendime keshilldhenese per shkak te jo gatishmerise se shteteve dhe organeve te OSHA-se qe ti drejtohen. Nga tete kerkesat e para,pese i kane parashtruar shtetet,ndersa tri Komisioni nderamerikan per te drejtat e njeriut. PJESA E DYTË TE DREJTAT THEMELORE TE NJERIUTTE MBROJTURA ME TE DREJTENNDERKOMBETARE1. Historiku i skllaverise Ndalimi i skllaverise dhe i tregtise me skllever paraqet fillimin e veprimtarise nderkombetare ne mbrojtjen e te mirave kryesore njerzore. Perpjekjet e shteteve per ndalimin e skllaverise datojne nga fundi i shek XVIII dhefillimi i shek XIX. Deri atehere skllaveria jo vetem qe sihte e pranuar, por shtetet e medha (Anglia, Spanja,Portugalia, Holanda dhe Franca) lufotnin per monopol ne tregtine me skllever, si nje veprimtari shume e leverdishme. Sklleveria dhe venia e zezakeve dhe e personave te racave tjera pos te bardheve, ne pozite te skllavit, jane konsideruar shume gjate si fenomen krejtesisht normal nga ka dale, se keta mund te jene objekt pronesie sikurse edhe cdo send tjeter. Nisur nga kjo qe ne vitin 1441 fillon gjuetia e sklleverve zezake ne jugte kepit Bajador, dhe qe nga atehere evropianet fillojne te sjellin ne tregje skllever nga Afrika per shitje. Nga viti 1510 fillon trafiku i vertete i zezakve ne Amerike. Nuk dihet sakte kur ka arritur zezaku i pare ne Amerike,por mendohet se nje apo dy mund te kene arritur me Kolumbon me 1492. Realizimi i trafikut masiv filloi me1518 kur Kurora mbreterore e Spanjes autorizoi transportimin e 4000 zezakeve per ne Espanjolle, Kube,Xhamajke dhe Puerto Rico. Me pastaj zezaket fillojn ti dergonin ne Brazil, megjithese nuk dihet sakte kur.Sklleverit shiteshin ose kembeheshin per gjesende te ndryshme si per drithera, qilima, shufra metali, ene bakri, arme zjarri, barut, raki, cigare, lekura, pelhura, mendafsh etj. Kjo tregti shume gjate nuk eshtekonsideruar se eshte ne kundershtim me krishterimin dhe me te drejten. Sipas nje interpretimi, shtetet qe kane krijuar koloni ne Amerike, kane te drejte te sigurojne mireqenien e
  22. 22. tyre,kurse menyra me e mire per kete eshte qe te kultivojne kallamin e sheqerit, qe kerkon nje pune temundimshme te cilen mund ta rezistojne vetem zezaket, prandaj importimi i zezakeve ne Amerike eshtenevoje imperative. Perpjekjet per ndalimin e skllaverise- Se pari skllaveria si insitucion eshte ndaluar ne France me nje ligj te miratuar me 1791. me pastaj shembullin e Frances e kane ndjekur Danimarka , qe ishte vendi i pare qe ndermori masa per ndalimin e tregtise me skllever. Anglia ndaloi tere trafikun me skllever ne dominionet e saj me 1807. Hapat per ndalimin e tregtise me skllver deri me 1830 kishin ndermarre edhe shumica e vendeve latino-amerikane sado qe efektet e drejtperdrejta ishin te pakta, sepse trafiku legal ishte ndaluar, por trafiku ilegal kishte vazhduar gati gjate tere shek.XIX. Grupin e fundit te shteteve qe e suprimuan skllaverine e perbejne Rusia dhe SHBA-te. Sic dihet, e drejta nderkombetare e re duke filluar nga shek. XIX ka pasur disa rregulla, sipas te cilave e drejta e fitimit te prones ne disa objekte mund te kufizohej ne disa raste. Sipas kesaj njeriu pa marre parasyh ciles race i takon,nuk mund te jete object pronesie dhe duhet te gezoje te drejtat natyrore kurse skllaveria eshte ne kundershtim me te drejten natyrore.- nuk mund te kete pronesi te njeriut mbi njeriun- ne asnje pjese te botes nuk eshte lejuar tregtia me skllver dhe konform me kete ligjet e brendshme qelejojne kete tregti jan nul per te drejten nderkombetare- tregjet e sklleverve nuk jane te ligjshme dhe ndalohet cfardo forma ose praktike e kesaj tregtie, dhe- cdo skllav behet i lire kur te gjendet ne territorin e ndonje shteti te qyteteruar. Rezultati i pare i rendesishem ne planin nderkombetar eshte nje deklarate kunder tregtise me zezake, emiratuar ne Kongresin e Vjenes me 8 shkurt 1815, e cila permbane gjykimin solemn te tregtise me skllever. Me te, tregita me skllever shpallet e „neveritshme nga pikepamja e njerezishmerise dhe e moralit tepergjithshem‟. Me 1841 ne Londer lidhet marreveshja e pare shume paleshe ndermjet Anglise, Austrise, Frances,Prusise dhe Rusise, per pengimin e tregtise me skllever, me te cilen tregtia me skllever barazohet me piraterine dhe percaktohen zona te gjera te kontrollit. Ndalimi i tregtise me gra dhe femije Papunesia kronike ne shume vende te botes, sidomos nder gra, ka ndikuar ne perhapjen e dukurise se rekrutimit te tyre me qellim te shfrytezimit per prostitucion. Me qellim te pengimit te kesaj dukurie, shtetet kane lidhur shume marreveshje. Keshtu, me 18 maj 1904 ne Paris eshte lidhur Marreveshja e pare per luftimine tregtise me rober te bardhe e cila i detyron shtetet qe ta luftojne tregtine me gra, te vendosin mbikqyrjen mbi stacionet hekurudhore dhe portet hyrese, te mbledhin informata perkatese dhe ti kthejne ne vendet ngakane ardhur grate dhe vajzat e rekrutuara ose te dyshimta se do te shfrytezohen per prostitucion. Me 4 maj1910 eshte lidhur Konventa e re per pengimin e tregtise me rober te bardhe, me te cilen shtetet detyrohen qete ndermarrin te gjitha masat e nevojshme per denimin e te gjithe atyre personave, te cilet, me qellim tekenaqjes se epsheve te te tjereve, kane kontraktuar, kane derguar ose kane mashtruar cilendo grua a vajze te moshes jomadhore, madje edhe nese ajo ka dhene pelqimin. Me 2 dhjetor 1949 Asambleja e Pergjithshme eKombeve te Bashkuara ka miratuar Konventen per ndalimin e tregtise me njerez dhe te eksploatimit te prostitucionit te personave te tjere, e cila konfirmon instrumentet nderkombetare te miratuara gjate periudhesse Lidhjes se Kombeve dhe nen kujdesin e saj. II. MBROJTJAE PAKICAVE1. Historiku i Mbrojtjes se pakicave Ceshtja e mbrojtjes se pakicave imponohet edhe sot per shkak se numri i shteteve me popullsi te perzier ne pikepamje etnike, racore,fetare ose gjuhesore eshte shume I madh. Perpjekjet per permiresimin e
  23. 23. pozites se pakicve jane te vjetra disa shekuj dhe me se shpeshti lidhen me shek.XVII dhe me Traktatin e Osnabrykut(Vestfalise 1648) me te cilin i jepej fund Luftes tridhjetevjecare dhe proklamohej barazia ne te drejtat ndermjet shumices katolike ne Evrope dhe pakices protestante. Perpjekje te ketilla kishte edhe me pare, kursene literaturen e te drejtes nderkombetare permnedet se madje afro 100 vjet para Traktatit te Osnabrykut eshte lidhur nje traktat ndermjet Frances dhe Turqise I quajtur Kapitulacion, me te cilin parashihej liria e fese per shtetas franceze ne Tuqi. E drejta e mbrojtjes me keto kapitulacione ka pasur te beje fillimisht vetem mekrishteret qe ishin shtetas te shteteve krishtere ne Perandorine Osmane, dmth me mbrojtjen e te huajve por jo edhe te krishtereve qe ishin shtetas te Portes,por qe nga kapitulacioni I 1673, Frances i pranohet e drejta embrojtjes se te gjithe katolikeve, qofshin ata shtetas francesz apo te mbrojtur dhe te gjithe atyre qe jan nembrojtjen e saj, cfardo qofshin. Te gjitha traktatet e lidhura deri ne fund te shek XIX kishin per qellim te siguronin mbrojtjen e pakicave fetare e jo edhe te pakicave kombetare ose etnike dhe gjuhesore. Por edhe mbrojtja e pakicave fetare kishte te meta qe kishin te benin para se githash me implementmin e detyrimeve te parashikuara. Mjafton te permendet ndjekja e muslimaneve dhe hebrenjeve nga Spanja ne shek XVI, masakrae hugenoteve, luftat fetare ne Evropen Perendimore, masakrimet e hebrenjeve etj. Shetet evropiane kaneintervenuar ose jane permbajtur nga intervenimi varesisht nag interesat e veta e ne shume raste kur ndjekjetdhe krimet tronditnin tere boten, ato manifestonin nje indiferentizem te mjere qe e deshmojne jo vetem ngjarjet nga e kaluara me e larget por edhe disa nga ditet e sotme, gje qe e verteton lufta ne Bosnje(1992-1995) dhe gjenocidi mbi muslimanet boshnjake por edhe ndjekejt dhe krimet e tmerrshme kunder shqiptarevene Kosove qe behen mbi baza kombetare, politike dhe fetare. Traktatet e para kishin dispozita per sigurmin embrojtjes se grupeve te ndryshme specifike, kishin te bejne me pjesetaret e pakicave fetare,qe ishin viktimate shpeshta te intolerances dhe ndjekjeve. Fatkeqesisht, perkunder asaj qe proklamohej, ekzistonte njekontrast i madh ndermjet parimeve te tolerances dhe jodiskriminimit qe ishin te perbashketa per te gjitha fete dhe realitetit dramatk te ndjekjeve, si shprehje e qarte e jotolerances, me c‟rast pjesetaret e pakicave fetare ishin rregullisht viktima. Paraqitja e ceshtjes se mbrojtjes se pakicave etnike dhe gjuhesore Në fillim të shek. XIX bëhen ndryshimet e konsiderueshme për sa i përket numrit të subjekteve të mbrojturdhe numrit të shteteve të detyruara kështu që: a) mbrojtja e pakicave bëhet lëndë e traktateve shumëpalëshe në vend të traktateve dypalëshe b) masat mbrojtëse zgjerohen edhe për grupe të tjera etnike dhe gjuhësore e jo vetëm për ato fetare,dhe c) paraqiten tendenca për sigurimin e barazisë në të drejta civile dhe politike e jo vetëm për sigurimin e lirisë së adhurimit. Akti përfundimtar i Kongresit të Vjenës i nënshkruar më 9 qershor 1815 nga përfaqësuesit e Austrisë,Spanjës, Britanisë së Madhe, Portugalisë, Prusisë,Rusisë dhe Suedisë ishte dokumenti i parë ndërkombëtar qëpërmbante klauzola për mbrojtjen e pakicave kombëtare e jo vetëm të pakicave fetare. Kështu, ky akt kishte paraparë të drejtën e polonezëve në Poznanj të përdornin në punë zyrtare gjuhën polake bashkë me gjermanishten. Megjithatë, kur ishte fjala për posedimet turke në Ballkan, ana religjioze shpesh herekombinohej me parimin etnik siç ishte rasti me Greqinë, Serbinë, Vllahinë dhe Moldavinë, kështu që mbrojtja ekrishterëve në Turqi shërbente si paravan pas të cilit fshehej lufta për çlirim kombëtar dhe për krijimin eshteteve të pavarura. Intervenimet Humanitare E drejta e mbrojtjes së të krishterëve është marrë shpesh si justifikim për intervenime që njihen me emrinIntervenime Humanitare. Të këtilla ishin intervenimi i Anglisë në favor të ëaldensianëve në Francë
  24. 24. më 1655, me ç‟rast Kromveli kishte kërkuar nga Mazareni që të ndërkreheshin mizoritë kundër protestantëve në rrethinën e Vo-as që llogaritej si intervenim i parë i ndërmarrë thjeshtë për arsye fetare. E drejta e intervenimitu ishte dhënë shteteve evropiane me traktate,që njihen me emrin Kapitulacione, e që kishin lidhur disa ngashtetet evropiane me Turqinë. Kjo vlen sidomos për Rusinë, e cila nga fundi i sheh. XVIII kishte të drejtën embrojtjes së kishës dhe besimtarëve ortodoksë në Turqi, me Traktatin e Paqes në Kuquk Kajnargji dhe atij të Adrianopojës. E drejta ekskluzive e Rusisë për mbrojtjen e ortodoksëve në Perandorinë Otomane ështësuspenduar me Traktatin e Paqes së Parisit 1856, në favor të mbrojtjes kolektive të fuqive të mëdhaevropiane. Rusia ka hequr dorë nga praktika e tillë e mbrojtës së të krishterëve pas revolucionit të Tetorit. Problemi i pakicave para Luftes se Pare Boterore Problemi i pakicave dhe i mbajtjes se tyre te dhunshme kuader te disa perandorive (turqise, austro- hungarise, rusise) paraqiste para Luftes se pare boterore nje nder problemet me te renda nderkombetare. Ngafundi i Luftes se pare boterore ishin krijuar parasupozimet per zgjidhjen e ceshtjes se shume popujve ose te pjeseve te tyre. Por, ndryshe nga c‟pritej, Konferenca e Paqes e Parisit e perkrahu parimin e vetvendoses vetem persa u perket popujve nen sundimin e Austro-Hungarise, te Rusise, Turqise dhe Gjermanise, dmth, teshteteve qe kishin humbur ne lufte, por jo edhe ne raste tjera sepse as kerkesat per korrigjimin e padrejtesivete bera me rastin e ndarjeve te mehershme territoriale, as kerkesat per kthimin e territoreve te shkeputura me dhune nga trungu natyror, as kerkesat per zbatimin e plebishitit ne organizim dhe mbikqyrje nderkombetare simenyre e vetme e drejte per te vendosur rreth fatiti te popujve ose pjeseve te tij, nuk ishin perfillur. Sic shihejqarte, sigurimi i respektimit te parimit kombetar dhe i parimit te vetvendosjes qe aq shume ishin propaguar siqellime te luftes nga Ëilsoni e Lenini, nuk kane mundur te realizohen, sepse disa shtete te medha nuk kanedeshiruar sinqerisht zgjidhjen e drejte te ceshtjes kombetare, kurse pasoja e pare e drejtperdrejte e kesajishte se ndarjet territoriale pas luftes nuk ishin bere ne perputhje me parimin kombetare dhe me vullnetin epopujve te interesuar, por me shume sipas interesave te shteteve apo te grupeve te shteteve te ndryshme. Nga kjo del se, disa popuj jane cliruar si rezultat i Luftes se pare boterore, por me ndarje ose rindarje te reja,shume popuj jane demtuar pa mase, sepse shume grupe te medha kombetare, fetare ose gjuhesore kishinmbetur jashte shteteve nacionale te tyre. Kjo vlene sidomos per gjermanet, hungarezet dhe shqipatret. Problemi i pakicave pas Luftes se Pare Boterore Ceshtja e vendosjes dhe e sigurimijt te nje mbrojtje efektive te pakicave ishte objekt diskutimi gjate Luftes se pare boterore, me c‟rast shume organizata private, kongrese dhe konferenca provonin te formulonin zgjidhjetper problemet e tyre perkitazi me ruajtjen e karakteristikave etnike, lirise se adhurimit dhe te fese etj. Keto perpjekje jane percjelle edhe me disa projekte zyrtare sic ishte ai i Zvicrres, i cili kerkonte qe ne shkalle nderkombetare te sigurohej barazia para ligjit, liria e besimit dhe e drejta e pakicave per e perdorur gjuhen e tyre. Ceshtja eshte diskutuar edhe gjate debatit lidhur me Statutin e Lidhjes se Kombeve. Presidenti i SHBA-veËoodroë Ëilson angazhohej qe shteteve te reja tu kerkohet, per njohje te pavaresise,garantimi i barazise perpakica te tyre racore ose komebtare. Traktati me Polonine qe eshte pergatitur i pari ishte model per traktatettjer a per pakicat qe u lidhen ne Paris gjate Konferences se Paqes ndermjet Fuqive kryesore aleate dhe te bashkuara : SHBA-se,Anglise, Frances,Italise dhe Japonise, nga njera ane dhe Polinise, Mbreterise seserbeve,kroateve dhe slloveneve,
  25. 25. Cekosllovakise, Rumanise, Greqise nga ana tjeter. Keto traktate perbenin grupin e pare te instrumenteve nderkomebatere qe permbanin dispozita per mbrojtjen e pakicave qe do tegarantoheshin nga Lidhja e Kombeve. Grupin e dyte e perbenin traktatet e pergjithshme te paqes, ne te cilat ishin futur kapituj speciale per mbrojtjen e pakicave. Ne kete grup benin pjese:-traktati i Paqes me Austrine 1919-traktati i Paqes me Bullgarine 1919-traktati i Paqes me Hungarine 1920-traktati i Paqes me Turqine 1923. Grupin e trete e perbenin traktetet tjera ne te cilat ishin futur kapituj speciale ne c‟grup benin pjese:-konventa Gjermano-Polake per Shlezine e Siperme 1922-konventa qe i referohet Territorit te Memel-it e lidhur ndermjet Fuqive Aleate dhe Lituanise 1924 Grupin efundit, te katert, e perbejne Deklaratat e bera para Keshillir te Lidhjes se Kombeve me rastin e pranimit nelidhje nga:-Shqiperia 2 tetor 1921-Estonia 1923-Finlanda 1921-Letonia 1923-Lituania 1922, dhe-Iraku 1932 Te Drejtat e Akorduara te Pakicave Sipas Dispozitave te marrveshjes se paqes ose deklaratave te shteteve pakicave racore,fetare ose gjuhesoreu garantohen: 1. Mbrojtja e jetes dhe e lirise per te gjithe popullsine pa marre parasysh kombesine, gjuhen apo fene. 2. shfrytzimi I te gjitha te drejtave qytetare (civile) dhe politike dhe trajtimi I barabart me shtetas tjere. 3. e Drejta per arsim dhe gjuhe kombtare. 4. E drejta e ushtrimit te lire qofte publikisht apo privatisht te cilido besim, fe ose mendi. 5. E drejta per te krijuar, udhehequr dhe kontrolluar instuticionet mireberse, fetare ose sociale, shkolla dhe institucione tjera edukative, me te drejte te perdorimit te gjuheve te tyre. mardhenje private, tregti, fe, shtyp dhe publikime te qfardo lloji. 7. Ndalohej diskriminimi ne baze te races,fese,ose guhes persa I perket hyrjes ne pune public, funksione dhenderimeose ne ushtrimin e profesioneve ose zejeve. Ceshtja e mbrojtjes se pakicave pas Luftes se Dyte Boterore Karta e OKB-se nuk permbane dispozita qe u referohen drejtperdrejt pakicave. Kjo ka qene pasoje e nje eksperience te hidhur nga periudha e Lidhjes se Kombeve lidhur me pakicat, por edhe e nje orientimi te ri, i cili mbrojtjen e pakicave e vinte ne kontekstin e pergjithshem te njohjes dhe te respektimit te te drejtave dhe te lirive themelore te njeriut. Megjithate, Karta ne disa vende shprehimisht kekron respektimin e te drejtave tenjeriut de te lirive themelore per te gjithe, pa dallim race,gjuhe ose feje. Ceshtja e njohjes dhe mbrojtjes se te drejtave te njeritu dhe te lirive themelore per te gjithe, pa dallim race,gjuhe ose feje, ka qene objekt irregullimit ne nje sere traktatesh nderkombetare te lidhura pas Luftes se dyte boterore. Disa nga keto marreveshje permbajne dispozita me te cilat ndalohet diskriminimi i drejt perdrejte a i terthorte midisshtetasve ne baze te races,gjuhes ose fese. Keshtu, marreveshjet e paqes me Italine, Hungarine, Bullgarine,Rumanine dhe Finlanden, permbajne nje dispozite identike, me te cilen u urdherohet ketyre shteteve qe tendermarrin te gjitha masat e nevojshem per tu siguruar te gjihte personave shfyrtezimin e te drejtave dhe telirive themelore te njeriut, duke nenkuptuar ketu edhe lirine, fjales, shtypit dhe publikimeve, lirine e fese,lirinee bindjes politike dhe te tubimit, pa dallim race,gjuhe seksi apo feje. Traktati per rivendosjen e pavaresise se Austrise permbane obligime shume me te hollesishme lidhur mepakicat. Me te Austria obligohet qe te ndermarre te gjitha masat e nevojshem per ti siguruar cdo personi te drejtat dhe lirite themelore, pa dallim race,gjuhe apo feje dhe te mos lejoje cfaredo diskriminimi ne baze teraces,gjuhes apo fese. Pervec ketyre marreveshjeve pas Luftes se dyte boterore, jane lidhur edhe disa tetjera, si Marreveshja ndermjet Pakistanit dhe Indise, Danimarkes dhe Gjermanise, Mbreterise se bashkuar teBritanise se Madhe dhe Irlandes Veriore, Gre qise dhe Turqise per Qipro etj. Nevoja qe e drejtat e pakicave te perfshihen ne
  26. 26. akte me te rendesishme nga fusha e te drejtave te njeriut dhe te krijimit te nje sistemik tembrojtjes se vecante te pakicave, eshte aktualizuar me rastin e pergatitjes se Deklarates se Pergjithshme perte Drejtat e Njeriut. Prejatehere ceshtja eshte diskutuar shpesh ne Komisionin per te drejtat e njeriut, neorgane te ndryshme te OKB-se,ne tubime te ndryshme nderkombetare ose ne biseda bilaterale te shtetareve.Ceshtja ka mbetur aktuale edhe me tej per shkakte pozites se pakicave ne disa vende, ku si rezultat i veprimitshovinist te popujve me te medhenj, eshte bere shkelja e rende jo vetem e te drejtave te pakicave, por edhe ete drejtave me elementare te njeirut.p.sh shembulli i pakicave ne Rumani, Bullgari dhe ne Jugosllavi, viteve tefundit. Duke u nisur nga karakteri i Dekarates,Nenkomisioni per pengimin e diskriminimit dhe mbrojtjen epakicave ka insistuar me kembengulje qe mbrojtja e pakicave te inkorkorohet ne paktet per te drejtat enjeriut, e sidomos te parashieht mbrojtja e atyre te drejtave te cilat sigurojne ruajtjen e vecorive qe i dallojnepakicat nga shumica. Deklarata e te drejtave te personave qe i perkasin pakicave kombetare , fetaredhe gjuhesore Asambleja e Përgjithshme e KB-ve ka miratuar Deklaratën e të drejtave të personave që u përkasin pakicavekombëtare ose etnike, fetare dhe gjuhësore, e cila përmban një sërë të drejtash që u përkasin pakicave, në ç‟grup bëjnë pjesë: e drejta për të gazuar kulturën e vet, për të predikuar dhe ushtruar fenë e vet dhe për tëpërdorur gjuhën e vet, si në jetën private ashtu edhe në jetën publike, të marrin pjesë efektivisht në jetënkulturore, fetare,sociale, ekonomike dhe politike,të marrin pjesë efektivisht në shkallë kombëtare dhe kurështë e nevojshme në shkallë regjionale, në marrjen e vendimeve që kanë të bëjnë me pakicën së cilës ata ipërkasin ose me regjionin në të cilin ata jetojnë. Shtetet janë të detyruara të mbrojnë ekzistencën, identitetinkombëtar ose etnik, kulturor, fetar dhe gjuhësor të pakicave; të ndërmarrin masa për të garantuar ushtrimin eplotë dhe efektiv të të gjitha të drejtave të njeriut dhe lirive themelore pa asnjë diskriminim dhe në kushtet ebarazisë së plotë para ligjit; të ndërmarrin masa për të krijuar kushte të favorshme për tu mundësuarpersonave që u takojnë pakicave të shprehin veçoritë e tyre dhe të zhvillojnë kulturën, gjuhën, fenë, traditatdhe zakonet e tyre; të kenë mundësi adekuate për të mësuar gjuhën e tyre ose për të mësuar në gjuhën etyre amtare; dhe të marrin pjesë plotësisht në përparimin dhe zhvillimin ekonomik të vendit të tyre. Mbrojtja e pakicave me aktet e OSBE-së Çështja e pakicave ka zënë vend të rëndësishëm në punën e Konferencës për Sigurimin dhe Bashkëpunimin në Evropë (KSBE). Akti final i Helsinkit (i gusht 1975) kishte paraparë se shtetet që kanë pakica kombëtareduhet të respektojnë të drejtën e pjesëtarëve të pakicave për barazi para ligjit dhe tu japin mundësi të plotëpër të gëzuar në mënyrë efektive të drejtat e njeriut dhe liritë themelore. Sipas dokumentit, personat qe utakojne pakicave kombetare kane te drejte ti gezojne plotesisht dhe efektivisht te drejtat dhe lirite themelorepa kurfare diskriminimi, kurse shtetet jane te detyruara se kane per te miratuar, kur eshte e nevojshem, masaspeciale, me qellim te sigurimit te barazise se ploteme qytetare te tjere te gjihte personave qe u takojnepakicave kombetare, ne ushtrimin dhe shfrytezimin e te drejtave te njeriut dhe lirive themelore dhe ne barazite plote para ligjit. Ata kane te drejte te shprehin, te ruajne e te zhvillojne identitetin etnik, kuluror, gjuhesorose fetar dhe ta ruajne dhe zhvillojne kulturen e vet ne cdo aspekt dhe te jene te lire nga cfardo perpjekje perasimilim. Ata kane posacerisht te drejte: te perdorin lirisht gjuhen amtare,te krijojne dhe te mbajneinstitucione, organizata ose shoqata vetjake arsimore, kulturore e fetare,te krijojne dhe te mbajne kontaktendermjet vete brenda shtetit. Dokumenti i Kopenhages nuk ka force shtrenguese dhe shpreh me teper njeangazhim politik. Karta e Parisit per nje Evrope te re (21 nentor 1990) ka parapare se te drejtta e njeriut dhelirite themelore u
  27. 27. perkasin te gjithe njerezve, jane te patjetersueshme dhe te garantuara me ligj, se seciliindivid do te gezoje te drejte per mbrojtje efektive juridike kombetare ose nderkombetare, kunder cdoshkeljeje te te drejtave te tij dhe i ka obliguar shtetet qe te mbrojne dhe te ndihmojne per zhvillimin eidentitetit etnik, kulturor, gjuhesor dhe fetar te pakicave kombetare, te marrin persiper te permiresojne edhene te ardhmen gjendjen e tre, te sigurojne repsektimin e plote te te drejtave te individeve qe u perkasinpakicave kombetare. Shtetet e KSBE-se kishin vendosur qe bashkepunimin ne fushen e mbrojtjes se pakicaveta vazhdonin me thirrjen e nje takimi te ekperteve,i cili do te duhej te saktesonte parimet e Dokumentit teKonferences se Kopenhages. Dokumenti i Mbledhjes se Trete te Konferences per Dimensionin Njerzor te KSBE-se tregoi se ceshtja e saktesimit te normave per mbrojtjen e pakicave ne nje menyre ka perfunduar dhe tash etuje si ceshtje kryesore parashtrohet zbatimi i plote dhe i shpejte I dispozitave dhe angazhimeve ngaDokumenti i Kopenhages dhe Raport i mbledhjes se e eksperteve, prandaj vemendja e ardhshme duehtorientuar nga forci,mi ose krijimi I mekanizamve e procedurave te reja per mbrojtjen e te drejtave tepersonave qe u perkasin pakicave komebtare. Komisari i Larte per pakica kombetare Komisarine Larte e emeron Keshilli i Ministrave i OSBE-se me konsensus, ne baze te propozimit te Komitetitte fuksionareve te larte (Keshlli i Perhershem) per nje periudhe trevjecare qe mudn te vazhdohet edhe njehere, nga radha e personaliteteve te shquara nderkombetare qe kane eksperience te gjate perkatese,dhe ngai cili mund te pritet paanesi e plote ne ushtrimin e funksioneve. Komisari i Larte eshte i autorizuar:-te mbledhe dhe te pranoje informata per ceshtje te pakicave kombetare-te vleresoje rolin e paleve te involuara, natyren e tensioneve dhe pasojat e mundshmeper paqe- te bisedoje me palet dhe sipas nevojes, te perparoje dialogun, besimin dhebashkepunmin ndermjet tyre.-ai mundet, po qe se çmon se ekziston rreziku nga konflikti, te terheqe verejtjen Komitetit te Funksionareve teLarte,kurse kryesuesi kete e ve ne rend dite te mbledhjes se ardhshme te tyre-te mbledhe dhe te pranoje informata per statusin e pakicave komebtare dhe rolin e paleve te involvuara, ngacfaredo burimi, duke perfshire ketu edhe mjetet e informacionit dhe organizatat joqeveritare Ketij mund ti dorezojne raporte te vecanta:-qeverite e shteteve pjesemarrese,por edhe organet regjionale ose lokale te pushtetit ku jetojne pakicatkombetare, dhe-perfaqesuesit e asociacioneve, organizatave joqeveritare, grupeve fetare dhe kombetare qe janedrejtpersedrejti te interesuara, qe jane ne hapesiren e tensioneve dhe qe jane te autorizuara te perfaqesojnepakicaet kombetare. Komisari i Larte mund te vizitoje territorin e cdo shteti pjesemarres dhe te komunikoj drejtpersedrejti mepalet e involvuara per te marre informata te dores se pare duke perfshire ketu informatat diskrete nga cdoindivid, grup ose organizate qe jane drejtpersedrejti te interesuar per gjendjen e pakicave kombetare. Pasvizites shtetit pjesemarres,Komisari i Larte harton raportin teper rezervat qe permbane konstatimet dheperparimin e realizuar lidhur me ate ceshtje. Komisari i Larte i parashtron kryesuesit raportin me konstatime,rezultate dhe perfundime, per te cilin kryesuesi konsultohet ne menyre diskrete me shtetin e interesuar. Pas kesaj, raporti me komente eventuale i dorezohet Komitetit te Funksionareve te Larte. DokumentetEvropiane per Mbrojtjen e Pakicave13.1 Angazhimi i Bashkimit Evropian Shtetet e BE-se kane miratuar nje Deklarate per kriteret per njohjen e shteteve te reja ne Evropen Lindoredhe ne Bashkimin Sovjetik, me te cilen njohja e shteteve te reja kushtezohet:-me pranimin dhe respektimin e detyrimeve nderkombetare qe dalin nga aktet me te rendesishmenderkombetare, sidomos kur eshte fjala per shtetin ligjor, demokracine dhe te drejtat e njeriut, dhe-me garantimin e te drejtave te grupeve etnike dhe kombetare dhe te pakicave conform me detyrimvet epercaktuara ne kuader te KSBE- se. Anetaresimi i shteteve te Evropes Qendrore dhe Lindore ne BE kushtezohet sipas kritereve me ekzistimin einstitucioneve te qendrueshme qe garantojen demokracine, sundimin e ligjit, te drejtat e njeriut, respektimin epakicave dhe mbrojtjen e tyre. Deklarata ve ne dukje sendertimi i nje Evrope te
  28. 28. bashkuar dhe stabile mund terealizohet vetem ne qofte se luftohen te gjitha shfaqjet e nacionalizmit agresiv, racizmit, shovinizmit,ksenofobise dhe antisemitizmit si dhe te diskriminimit dhe persekutimit te kujtdo qofte per arsye fetare dheideologjike, ne qofte se respektohen te drejtat e njeriut dhe te pakicave kombetare, ne qofte se konfirmohetparimi i paprekshmerise se kufinjve dhe respektimi i kufijve te njohur nderkombetarisht; dhe ne qoftesekonfirmohet barazia e te drejtave te popujve dhe e drejta e popujve per vetvendosje. Angazhimi i Keshillit te Evropes KE Keshilli i Evropes qe nga formimi i tij 1949, kishte proklamuar nevojen e nje mbrojtje me te gjere te tedrejtave te pakicave, kurse me 1961 Asambleja kishte ftuar Komitetin e Ministrave qe ne nje protokoll shtesete Konventes Evropiane te te drejtave te njeriut, te perfshije nje dispozite per garantimin e disa te drejtave te pakicave komebtare qe nuk jane perfshire me konevnte, e cila c‟eshte e verteta nuk kishte asnje disp ozite posasaj qe ndalonte diskriminimin. Asambleja Parlamentare kishte kerkuar nga Komiteti per ceshtje jurdike dhe tedrejtat e njeriiut qe gjate shqyrtimit te kerkesave per pranim ne KE te mbikqyrte rreptesisht repsektimin e tedrejtave te perfshira ne Projektin e protokollit shtese,si dhe ratifikimin dhe zbatimin e Kartes Evropiane tegjuheve regjionale ose te pakicave. Konventa-kuader per mbrojtjen e pakicave kombetare Komiteti ad hic per mbrojtjen e pakicave kombetare (KAHMPK) ikrijuar nga Komiteti I Ministrave, hartoiprojektin e Konventes-kuader per mbrojtjne e pakicave kombetare, I cili u miratua nga Komiteti i Ministrave.Konventa-kuader nuk iperkufizon pakicat kombetare per shkak se Komiteti i Ekspertev nuk kishte mundr tegjente nje perkufizim i cili do te mund te perfshinte te gjitha kategorite e pakicave dhe qe do te siguronteperkrahjen e te gjitha shteteve anetare,as nuk kishte rimarre ndonje perkufizim ekzistues. Kjo konvente kaparapare qe personave qe u takojne pakicave kombetare duhet tu garantohen ose sigurohen: barazia paraligjit dhe barazia e plote dhe efektive ne fushen ekonomike, shoqerore, politike dhe kulturore, liria e tubimevepaqesore, liria e organizimit, liria e shprehjes dhe liria e mendimit, ndergjegjes dhe besimit. Nga ana tjeterpersonat qe i perkasin pakicave detyrohen te respektojne legjislacionin kombetar (shteteror) dhe te drejtat ete tjereve dhe te rezervohen nga cfaredo veprimi qe eshte ne kundershtim me parimet themelore te se drejtesnderkomebtare. Konventa- kuader per mbrojtjen e pakicave komebtare eshte objekt i verejtjeve te shumta pershkak se : nuk permbane perkufizimin e palicev, nuk ua njeh pakicave te drejtat kolektive, nuk e ndalonasimilimin vullnetar, se detyrimet e shteteve i percakton me shprehje te cilat e relativizojne karakterin detyres. Karta Evropiane e gjuheve regjionale ose te pakicave Shtetet an;tare te KE miratuan me 5 nentor 1992 Karten Evropiane te gjuheve regjionale ose te pakicave.Miratimin e Kartes e kishin inspiruar disa faktore te rendesishem sic jane:-rreziku qe u kanosej gjuheve regjionale ose te pakicave te zhduken-e drejta e patjetersuseshme e perdorimit te gjuhes se pakices privatisht dhe publikisht.Karta ka proklamuar disa qellime dhe parime me te cilat konfirmohej se njohja e gjuheve te pakicave eshteshprehje e pasurise kulturore si dhe nevoja e ndermarrjes se aksioneve vendimtare per perparimin e tyre, perkrijimin e kushteve per lehtesimin ose per inkurajimin e perdorimit te tyre me te folur ose me shkrim, detyra eshteteve qe te menjanojne cdo rrezikim ose trajtim jo te mire qe ka te beje me perdorimin e gjuhes se pakices e qe ka si qellim te dekurajoje ose te vere ne dyshim ruajtjen
  29. 29. dhe zhvillimin e saj. Karta ka mjaft mangesi,sepse shfrytezimin e disa te drejtave e ve ne varesi te situates, nga numri i banoreve i cili duhet te justifikojemasat e percaktuara,familjen e te cileve e kerkojne nje gje te tille dhe jane ne numer qe gjykohetmjaftueshem etj. Problemi i perkufizimit te pakicave Asnje nga traktatet per mbrojtjen e pakicave nuk ka permbajtur shpejgimin se cka duhet te nenkuptohet me termin „pakice‟. Ky fakt thjeshte vetvetiu tregon sa veshtire ka qene te arrihet pajtimi i per gjithshem rrethkuptimit te pakicave.Perpjekjet per definimin e pakicave me se shpeshti lidhen me veprimtarine e Gjykates Nderkomebtare teDrejtesise.Gjykata kishte theksuar elementet themelore qe do te mund te inkorporohesihn ne definicionin e pakicave. Sipas Gjykates pakice eshte:-grup i vecante-pakice reale-grupi natyror, fetar ose gjuhesor i nderyshem nga shumica-grupi qe e karakterizon ndjenja e solidaritetit, dhe-grupi qe deshiron ti ruaj karakteristikat dalluese.Njera nder perpjekjet e fundit per definimin e pakicave eshte bere nga anetarii Nenkomisionit per pengimine diskriminimit dhe mbrojtjen e pakicave, rusi Stanislav Chernichenko, i cili mendonte se definicioni punues, icili duhet te sherbeje vetem si udhezues, i cili nuk do te kerkoje miratimin zyrtar dhe nuk do te jete juridikishtI detyrueshem. Diskutimi lidhur me perkufizimin e pakicave kane treguar se formulimi i cfaredo definicioni qedo te pranohej pergjithesisht eshte detyre shume komplekse dhe e veshtire. Diskutimet kane qitur ne sheshqarte,se mund te percaktohen me mjaft siguri disa nga elementet ose kriteret themelore qe dueht pasurparasyh ne cdo rast kur flitet per pakica. Keto kritere mund te sistematizohen ne dy grupe : kritere objektivedhe kritere subjektive. Ne grupin e pare te kritereve per percaktimin e pakicave rregullisht permendet se pakicat jane:-grupe te vecanta-madhesia numerike-paszita jodominante, dhe-shtetesia e shtetit.Grupin e dyte ose kriterin subjektiv e bene deshira e anetareve te grupit qe ti ruajne karakteristikat e veta. E DREJTA E VETEVENDOSJES SE POPUJVE 1. Paraqitja e parimit te vetevendosjes Parimi I vetevendosjes eshte formuluar nen ndikimin e doktrines se „te drejtave natyrore te njeriut‟ dhe lidhet me periudhen e kialimit nga feudalizmi ne kapitalizem, kur kerkesat e borgjezise se re drejtohen kahafirmimi i sovraniteitt kombetar dhe krijimi i shteteve te pavarura kombetare, qe implikonte te drejten epopullit per ta percaktuar rregullimin politik dhe statusin shteteror. Parimi i vetevendosjes se popujvepermendet per here te pare pas lidhjes se marreveshjes se Madridit me 1526, kur Francis I i Frances, deklaronte se eshte ne kundershtim me te drejten „per te bere transferimin e qyteteve ose provincave kundervullnetit te banoreve‟ dhe se kjo mund te behet „vetem me pajtimin e dhene shprehimisth‟. Aktet e para te rendesishme qe permbanin parimin e vetevendosjes ishin Deklrata e Pvaresesie e Shteteve te Bashkuara te Amerikes,Deklarata franceze per te drejtat e njeirut dhe Deklarata e te drejtave te popullit te Rusise. 2. ‘Parimi kombetar’ Perpjekja per organizimin e bashkesise nderkombetare mbi bazen e respketimit te aspiratave komebtare formulohet dhe futet ne teorine e se drejtes nderkombetare nepermjet „parimit kombetar‟, sipas te cilit shtetidueht te perputhet me kombin, ngase kombi eshte „shoqeri natyrore e njerezve me territor, origjine,
  30. 30. zakone dhe gjuhe te perbashket qe formojne nje bashkesi jetesore dhe koshiencen sociale. Parimi kombtar pranohetme entuziazem nga autoret gjer,mane, italiane, polake etj per shkak se me te lidhet e drjeta e kombeve per tuorganizuar ne shtete dhe per te gezuar lirine. Sipas ketij parimi cdo komb ka te drejtet ne shtetin e vet sovrandhe te drejten te vendose lirisht per fatin e vet, per cka shpejt fiton njohje ne te drejten nderkombetare pozitive dhe luan nje rol te rendesishem per afro nje shekull ne jeten nderkombetare. 4. Inkosekuenca ne zgjidhjen e ceshtjes kombetare pas luftes se pare boterore Shume popuj jane cliruar nga Austr-Hungaria, por sipas rindarjes se re, ne kuader te shteteve te reja ose tezgjeruara jane lene miliona banore qe u takonin popujve te tjere, qe ishte negacion i drejteperdrejte i parimitkombetar. Me ndarje ose rindarje ne fillim te ketij shekulli shume popuj jane demtuar pa mase, sepse pjese temedha te tyre mbeten jashte kufijve kombetare, qe ne praktike domethene mosperfillje e vrazhde e parimitkombetar dhe mosrespektim i parimit te vetevendosjes qe aq zeshem ishin propaguar si qellime te luftes. Per shkak te interesave kontradiktore, Ëilsoni zgjidhjen e ceshtjes kombetare e shihte tash nepermjet sigurimit tembrojtjes se pakicave kombetare, qe eshte dashur te sigurohet me kushtezmin e njohjes dhe pranimit teshteteve ne Lidhjen e Kombeve. Si rezultat i kesaj, shume shtete me traktate te paqes, me marreveshje tevecanta ose me deklarata te njeanshme, me rastin e hyrjes ne Lidhjen e Kombeve, jane obliguar qe tesigurojne per pjesetaret e pakicave kombetare, fetare ose gjuhesore barazi te plote me shtetasit e tjere. 5. Afirmimi i parimit te vetevendosjes gjate Luftes se Dyte Boterore Karta e Atlantikut proklamonte deshiren qe te mos behen kurfare ndryshimesh territoriale, ne qofte se nuk dote ishin ne pajtim me vullnetin e lire te popujve te interesuar, te repsektohet e drejta e cdo populli qe tezgjedhe vete formen e qeverisjes nen te cilen deshiron te jetoj, dhe tu kthehet e drejta sovrane dhe e dreta qete qeverisin vetveten, atyre te cileve u eshte marre me dhune. Karta e OKB-se proklamon si nje nder qellimet kryesore te organizates „zhvillimin e marredhenjeve miqesore, te bazuara ne respektimin e parimit te barazise dhe te vetevendosjes se popujve‟, duke konsideruar keto si kusht themelore per marredhenje paqesore dhe miqesore ndermjet komebeve, i obligon anetaret e Kombeve te Bashkuara qe kane ose marrin persiperpergjegjesine per administrimin e territoreve. Rol te posacem ne clirimin e popujve ka luajtur sidomos Deklarata e Kombeve te Bashkuara per dhenien epavaresise vendeve dhe popojve koloniale, e quajtur tradicionalisht Magna Carta e dokolonizimit, per shkak seshenonte fillimin e trendit te pakthyeshem kah dekolonizimi. Deklarata theksontee se „te gjithe popujt kane tedrejte per vetevendosje...dhe te vendosin lirisht per rregullimin e vet ekonomik, shoqeror dhe kulturor‟. Nje nder hapat me te rendesishem drejt legalizimit te se drejtes per vetevendosje behet me miratimin e Deklaratesse Kombeve te Bashkuara mbi Parimet e se Drejtes Nderkombetare qe u referohen marredhenjeve miqesore dhe te bashkepunimimt te shteteve konform me Karten e Kombeve te Bashkuara. Deklarata proklamon se „te gjihte popujt kane te drejte ta percaktojne statusin e vet politik‟ dhe te vendosin per zhvillimin e vet ekonomik, shoqeror dhe kulturor dhe i ka obliguar te gjitha shtetet ta respektojn kete te drejte. 6. Parimi i vetevendosjes dhe ceshtja shqiptare ne ish-Jugosllavi Shume territore kompakte te banuara me shqiptare, qe nga Kongresi i Berlinit, sidomos pas
  31. 31. luftraveballkanike i jane shkeputur trungut kombetar me kufij te cilet i kane vene shtetet imperislaiste ne kundershtimte plote me parimin kombetar dhe te drejten per vetevendosje. Shqiptaret ne Jugosllavi pas Luftes se PareBoterore trajtoheshin si pakice kombetare, por ishin te privuar nga te gjitha te drejtat e parapara me sistemine Lidhjes se Kombeve. Ata i ishin ekspozuar shtypjes me brutale dhe presionit me te vrazhde per tushperngulur, shkombetarizuar ose asimiluar. Per kete arsye shqiptaret e Kosoves dhe te viseve te tjera te ish- Jugosllavise i kishin mbeshtetur shpresat e veta per zgjidhjen e ceshtjes kombetare ne „parimin kombetar‟ ose ne Karten e Atlantikut. Konferenca themeluese e Keshillit Nacioonal Clirimtar te Krahines se Kosoves, mbajturne Bujan 31 dhjetr 1943 proklamonte besnikerine respektimit te vullnetit te popullit, qe ishte plotesisht nefrymen e te gjitha qendrimeve te shpallura perpara dhe gjate Luftes se Dyte Boterore. Rezoluta theksonte se „Kosova dhe Rrafshi i Dukagjinit ...sigjithehere ashtu edhe sot, deshiron te bashkohet me Shqiperine‟ dheshprehej besimi se si rezultat i luftes se perbashket do te vije koha „kur te gjithe popujt, pra edhe shqiptaret,do te mund te deklarohen per fatin e evt me te drejten per vetevendosje deri ne shkeputje‟. Ky qendrim I Konferences se Bujanit nuk eshte kontestuar drejteperdrejte asnjehere. 7. Permbajtja e parimit te vetevendosjes Aktet nderkombetare dhe autoret e se drejtes nderkombetare precizojen se vetevendosja ne planinnderrkombetar konsiston ne:-te drejten e popujve ose te komebev per shkeputje ose per formimin e shtetit te pavarur -te dretjen e popujve, ose te komebeve per bashkim me shtetin ne kuader te cilit kane qene edhe me pare,por tani si anetare te federates,sinjesi autonome etj, e jo ne kuader te shtetit unitar. E drejta e vetevendosjes ne planin e brendshem konsiston ne:-te drejten per te percaktuar rendin shteteror dhe shoqeror-te drejten per te disponuar lirisht me resurset natyrore dheper te zhvilluar jeten e vet ekonomike, dhe-te drejten per ti zgjidhur vete te gjitha ceshtjet e tjera qe jane ne kompetence te brendshme. 8. Subjektet e se drejtes per vetevendosje Disa autore te se drejtes nderkombetare, perveq popullit dhe kombit, subjekt te vetevendosjes i konsiderojne edhe kombesite. Me termin „popull‟ mund te nenkuptohen, individet qe u takojne racave, feve dhe gjuheve te ndryshme, gje qe tregon qarte se kjo s‟eshte bashkesinatyrore, por bashkesi juridike, ngase te gjithe inenshtrohen nje rendi juridik komebtar. Ne kuptim tjeter, me „popull‟ nenkuptohet nje komb i paorganizuarpolitikisht, nje grup social pa qeveri te vet ose nje grup social qe jeton nen nje qeveri te popullit qe nuk I takon atij grupi social. Me fjalen „komb‟ nenkuptohet nje shoqeri njerezish e konsistuar nga vete natyra nepermjet perzierjes se gjakut dhe qe dallohet nga te gjitha te tjerat sipas karakteristikave qenesore qe mundti dallojne njerezit ne mes tyre, sic eshte raca,gjuha, feja, aspiratat, territori, traditat, arti , zzakoni etj. Disa autore kombin e perkufizojne, jo ne baze te kritereve etnologjike (territori, feja, gjuha, kultura etj) por sipaskritereve shpirterore: ekzistimi i koshiences se perbashket te te gjihte anetaret,se ata perbejne nje grup tecaktuar,qe konsiderohet i ndryshem nga grupet tjera te ngjashme. Rregullisht pjesetaret enje kombi flasin njegjuhe, kane fe te njejte, banojne ne territor te njejte. 11. Efektet pozitive te vetevendosjes Parimi i vetevendosjes se popujve shume gjate bente forcen shtytese kryesore per realizimin e aspiratave kombetare te shume popujve te botes ne luften e tyre per sigurimin e lirise, te pavaresise, dhe te
  32. 32. bashkimitkombetar. Fakti se ka edhe sot shtete te perbera dhe shumekombeshe, me sistem te theksuar centralist dhehegjemonist qe kondershtojne ashper kerkesat per njohje te se drejtes per vetevendosje, nuk mundet tandryshoje botekuptimin zoterues te popujve. Ne hierarkine e normave te se drejtes nderkombetare,vetevendosja eshte esencialisht kushti i pare themelor nga i cili burojne parimet me te cialt udhehiqetbashkesia nderkombetare. Mund te konkludoeht se parimi i vetevendosjes eshte pjese e se drejtesnderkombetare pozitive dhe ius cogens. IV. NDALIMII DISKRIMINIMIT 1. Nocioni i diskriminimit Termi „diskriminim‟ perdoret per te shenuar trajtimin e padrejte ose mohimin e privilegjeve normalepersonave per shkak te races,seksit, kombesise ode fese. Normalisht me te nenkuptoeht dallimi qellimkeq netrejtim te individeve, te grupeve racore,etnike ose te popujve. Termi eshte marre nga gjuha latine, discrimino,dhe ka kuptimin e ndarjes, dallimit, trajtimit ne menyre te ndryshme, i kufizimit te te drejtave, ose i vendosjesse pabarazise. Diskriminimi si nje nder format me te vrazhda te shkeljes se te drejtave te njeriut dhe lirivethemelore eshte fenomen mjaft i perhapur dhe bazohet ne „doktrina‟ mbi superioritetin ose inferioritetin e racave,te popujve, te gjinive etj, ne baze te cilave disa raca kane vlere me te vogel dhe kane nevoje te sundoehn nga racat me te vlefshme (racat e larta) ne c‟grup radhiteshin rreullisht racat e caktuara evropianesi ajo mesdhetare,baltike ose veriore. 3. Afirmimi i idese se barazise ndermjet njerezve Afirmimit te kesaj ideje si nje nder te drejtat me elementare te njeriut i kane kontribuar sidomos Voltaire dheRousseau, me kritiken qe i kane bere shoqerise feudale, nga e cila kane buruar pabarazite shoqerore, jotoleranca fetare dhe arbitrarizmi i pushteit mbreteror, qe kane qene negacion i nje „gjendjeje natyrore‟ ne tecilen te gjithe njerezit kane qene njesoj te lire dhe kur nuk ka ekzistuar kurrfare pabarazie ekonomike osepolitke. Legalizimi i parimit per barazine ndermjet njerezve eshte produkt i revolucioneveborgjeze. Aktet me te rendesishme te aprovuara atehere kane vene standardet themelore te te drejtave tenjeriut dhe jane bere udherrefyes per popuj dh shtete te tjera, me cka kane hyre dhe kane fituar vend terendesishem ne historine e njerezimit si disa nga aktet me te rendesishme te miratuara ndonjeher. Hapi i pare ne kete drejtim eshte bere ne Deklaraten per te drejtat qe e ka nxjerre populli i Virgjinise, ne te cilen shprehet besnikiresht koncepti i shkolles se te drejtes natyrore dhe per here te pare shpellet „se te gjith njerezit sipas natyres jane njesoj te lire dhe te lire pavarur dhe kane ca te drejta qe i fitojne me lindje, nga te cilat, kur te hyjne ne ndonje gjendje te shoqerise, nuk mund tu mohohen keto te drejta‟, dhe se „anje individ ose grupnjerezish nuk jane te autorizuar per ndonje dobi ekskluzive ose privilegje nga bashkesia‟. Deklarata per te drejtat e njeriut dhe te qytetarit, te cilen e ka miratuar Kuvendi francez pas shperthimit te revolucion, percaktonte se „njerezit lindin e jetojne te lire e te barabarte ne te drejta‟. 4. Ndalimi i diskriminimit me kushtetuta Shume nga kushtetutat e nxjerra, ceshtjen e kane zgjidhur duke perdorur formulime per barazine ndermjetnjerezve, si nje nder te drejtat themelore, gje qe ne essence perjashton dallimet. Numri me i madh I kushtetutave aktuale,qe jane nxjerre pas Luftes se Dyte Boterore, permbajne dispozita me te cialt

×