Libër mësuesiEdlira GuguNexhmie Muça               Gjuha shqipe dhe                      letërsia 11                      ...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                                                 HYRJE   Shtëpia Botues...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”             e të zbërthejnë materialin e të zbulojnë njohuri të reja n...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                  Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jet...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”    POEZI                                       KATËR KËSHILLA VETES   ...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”Struktura mësimore: PNP                                             STR...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”    Ndërtimi i njohurive. Lexim/ Përmbledhje në dyshe/ Është një teknik...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”       kompani e re lodrash cilësore; kanali është letra:       reklama...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                              Tek artikulli i gazetës vëmendja përqendr...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”      Tema               Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                           Nxënësit japin veçoritë për secilin rast. Në...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”   Tema              Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të ...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                              Jeta në Univers                          ...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                            Atlantis - gjëegjëzë që s’i dihet fundi    ...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”     marrë vesh këtë histori nga i ati i tij, Dropides, që     kishte q...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                                           Skeda përmbledhëse          ...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                                                    Kronologji historik...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”ZHVILLIMI I MËSIMIT                                                    ...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                           paqartësi, ata paraqitin përfundimet e punës...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                   studentët dhe akademikët mendojnë se duhet të zgjedh...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                               Objektivat: Në fund të orës së mësimit n...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”Grupi I                        1- Cili është informacioni i tekstit inf...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”                               a. rëndësia e tyre në traditën kulturore...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Model përgjigjeje.       Teksti është informues-paraqitës.            ...
Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”     ZHVILLIMI I MËSIMIT                                               ...
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
libri i mesuesit albas 11
Nächste SlideShare
Wird geladen in ...5
×

libri i mesuesit albas 11

33,237

Published on

Published in: Bildung
0 Kommentare
9 Gefällt mir
Statistiken
Notizen
  • Hinterlassen Sie den ersten Kommentar

Keine Downloads
Views
Gesamtviews
33,237
Bei Slideshare
0
Aus Einbettungen
0
Anzahl an Einbettungen
1
Aktionen
Geteilt
0
Downloads
222
Kommentare
0
Gefällt mir
9
Einbettungen 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "libri i mesuesit albas 11"

  1. 1. Libër mësuesiEdlira GuguNexhmie Muça Gjuha shqipe dhe letërsia 11 Botime shkollore Albas
  2. 2. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” HYRJE Shtëpia Botuese Albas u vë në dispozicion mësuesve të gjuhës dhe të letërsisë të shkollavetë mesme Libër mësuesi për tekstin e ri Gjuha shqipe dhe letërsia 11, hartuar nga mësuese mepërvojë, të cilat janë përpjekur të zbërthejnë temat mësimore në modele mësimesh, që ndërtohenmbi bazën e metodave dhe teknikave mësimore bashkëkohore. Libri i mësuesit përmban: 1. Projekt-planin mësimor, në të cilin zbërthehet programi mësimor i MASH-it për lëndëne Gjuhës shqipe. Plani është i ndarë në dy pjesë, në tekste joletrare dhe në tekste letrare.Çdo pjesë zbërthehet në lloje tekstesh, në tematikë, orë e objektiva. Sipas programit, në planjanë parashikuar njohuritë teorike dhe veprimtaritë praktike, si: ushtrime, punë me projekt, orët epërsëritjes dhe testimi i nxënësve. Plani është sugjerues dhe mësuesi/ja mund ta ndryshojë nëpërputhje me nivelin e klasës dhe synimet e tij/saj. 2. Modelime mësimesh për të gjitha temat, të trajtuara sipas metodave bashkëkohore tëmësimdhënies. Në to paraqiten: • objektivat e temës; • materialet që do të përdoren, ku krahas materialeve që ka teksti, sillen edhe materiale të tjera,të cilat mund të shërbejnë si për nxënësit, ashtu edhe për vetë mësuesin/en për të qartësuar mëmirë temën teorike; • struktura mësimore PNP (parashtrim, ndërtimi i njohurive, përforcim), ku për çdo etapë tregohenedhe strategjitë që do të përdoren, veprimtaritë dhe organizimi e nxënësve; • detyra e shtëpisë, e cila përmban punë të pavarur lidhur me temën e dhënë, si dhe kërkesa përparapërgatitjen e temës së ardhshme. • Sipas rastit, në këtë pjesë ka fjalor ose njohuri teorike, lidhur me temën e dhënë. 3. Modele testesh Temat mësimore do të zhvillohen sipas strukturës PNP, e cila përbëhet nga tri pjesë përbërëse: • Faza e parashikimit (P), në të cilën nxënësve u kërkohet të mendojnë dhe të bëjnë pyetje përtemën që do të studiojnë. Ajo shërben: - për t`i nxitur nxënësit të sjellin ndër mend njohuritë që zotërojnë; - për të bërë një vlerësim sa më të plotë në lidhje me atë çka dinë nxënësit, duke përfshirë edhe konceptet e gabuara; - për të përcaktuar qëllimet e nxënies; - për të përqendruar vëmendjen tek tema; - për të përftuar një kontekst, në të cilin vendosen idetë e reja. • Faza e ndërtimit të njohurive (N), në të cilën mësuesi udhëzon dhe drejton nxënësit të kuptojnë 3
  3. 3. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” e të zbërthejnë materialin e të zbulojnë njohuri të reja në të, të bëjnë pyetje e t’u përgjigjen pyetjeve të drejtuara, të gjejnë pyetje të reja dhe t’u përgjigjen edhe atyre. Ajo shërben për: - për të krahasuar atë që pritej të ndodhte a ekzistonte me atë që po mësohet; - për të rishikuar parashikimet dhe për të krijuar parashikime të reja; - për të identifikuar a njëjtësuar pikat kryesore; - për të disiplinuar a shqyrtuar të menduarit vetjak; - për të bërë përgjithësime në lidhje me problematikën a materialin e parashtruar; - për të gjetur lidhje vetjake me mësimin; - për të ngritur pyetje të mëtejshme për mësimin. • Faza e përforcimit (P). Nxënësit reflektojnë për ato që kanë mësuar, mendojnë se çfarë domethënieje ka mësimi për ta, reflektojnë dhe vërejnë se si kanë ndryshuar mendimet e tyre dhe të vrasin mendjen se si mund t’i përdorin ato. Ajo shërben për: - për të përmbledhur idetë kryesore; - për të interpretuar idetë; - për të diskutuar mendimet; - për të bërë reagime vetjake; - për të vënë në provë idetë; - për të vlerësuar të nxënit; - për të bërë pyetje të mëtejshme.4
  4. 4. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë: Tema • të identifikojë llojet e teksteve sipas funksionit gjuhësor; 1. Llojet e • të shpjegojë qëllimin e përdorimit të teksteve; teksteve • të vëzhgojë për të dalluar funksionin mbizotërues në një reklamë; • të ndërtojë skemën e llojeve të ndryshme të teksteve sipas funksionit gjuhësor. sipas Materialet dhe mjetet mësimorefunksioneve Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 11”, lloje të ndryshme tekstesh, reklama, libra,gjuhësore (I) shkumësa me ngjyra, tabela.BIOGRAFI Materiale ilustrative (HAKI STËRMILLI) Haki Stërmilli (1895 – 1953), shkrimtar, patriot dhe demokrat. Lindi në Dibër të Madhe, ku mori mësimet e para, ndërsa gjimnazin turk e kreu në Manastir. Në vitet 1920-1924 hyri në Lëvizjen Demokratike dhe u bë një ndër drejtuesit e shoqërisë “Bashkimi”. Pas dështimit të Revolucionit Demokratiko-Borgjez të qershorit 1924, si emigrant politik në Bashkimin Sovjetik, Itali, Austri, Jugosllavi e gjetkë, vijoi luftën kundër regjimit zogollian dhe bashkëpunoi në faqet e gazetave “Liria kombëtare” dhe “Federacioni Ballkanik”. Më 1930 policia jugosllave ua dorëzoi autoriteteve të Ahmet Zogut, që e dënoi me burgim. Haki Stërmilli mori pjesë si partizan në Luftën ANÇ, ishte anëtar i KANÇ-it. Fjalori Enciklopedik Shqiptar ,1985 Gramatika shqipe e 1710: A është vërtet ajo e para? Sivjet mbushen 300 vjet nga Gramatika e parë e shqipes, që i përket vitit 1710.ARTIKULL Dorëshkrimi i saj ruhet në Bibliotekën e Manastirit të Grotaferratës, afër Romës. Informacionin e parë për këtë gramatikë e pati dhënë studiuesi arbëresh Nilo Borxha, 83 vjet më parë, duke botuar në revistën “Diturija”(1927, nr.12) të Lumo Skëndos një shkrim me titull “Një gramatik’ e voglë e gjuhës shqipe, më 1710″. Artikulli është i shkurtër. Autori njofton se dorëshkrimi hyri në këtë bibliotekë në vitin 1923. Pas tij për këtë dorëshkrim shkruan, dikush më shumë e dikush më pak, G. Petrota, M. Roku, J. Kastrati, Dh. S. Shuteriqi etj. Së fundi akademiku kosavar Rexhep Ismajli, pasi botoi në revistat shkencore ndonjë shkrim për këtë gramatikë, në vitin 1982 e botoi dorëshkrimin të plotë në Prishtinë, botim kritik, shoqëruar me studim e transkriptim…….. Tomor Osmani Marrë nga Gazeta Shqiptare GISHTËZA Na ishte njëherë një grua që dëshironte shumë të kishte një fëmijë të vogël, por,PËRRALLË meqë nuk dinte se si ta plotësonte këtë dëshirë, shkoi te një magjistare plakë dhe i tha: -Desha të kisha një fëmijë të vogël; më thuaj ç’duhet të bëj për këtë gjë? -Nuk është punë e vështirë, – iu përgjigj magjistarja. -Na një kokërr elbi, që është e një lloji tjetër nga ai që rritet në arat e fshatarëve dhe që e hanë pulat. Vëre atë në poçen me lule dhe do të shohësh. -Faleminderit! – i tha gruaja dhe i dha magjistares dymbëdhjetë groshë. Pastaj u kthye në shtëpi të saj dhe e mbolli kokrrën e elbit. Pas pak, ajo pa të dilte prej dheut një lule e madhe dhe e bukur, që i përngjante një tulipani ende të paçelur mirë. -Sa lule e bukur! – tha gruaja, duke puthur fletët e kuqe e të verdha dhe, po në këtë çast lulja u çel me një zhurmë të madhe. Tani dukej që ishte një tulipan i vërtetë, por brenda, në sfondin e gjelbër, ishte ulur një vajzë shumë e vogël, e hollë dhe e hijshme, e gjatë sa një gisht. Kështu e quajtën GISHTËZË ... 5
  5. 5. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” POEZI KATËR KËSHILLA VETES Mos u bëj poet nëse s’mund të lindësh me secilin varg, të lindësh me secilën fjalë. Ngrehu mbi veten në do t’rrokësh frerët e erërave, të shkelësh shpërgajt e mërisë dhe shtrëngatat e gjakut tënd. N’se dashurohesh, dashurohu n’flakë e n’valë, jo në sy të kaltër, se bëhesh det i çmendur pendimi. Mos u bëj poet nëse s’mund të vdesësh për secilin varg, të vdesësh për secilën fjalë. Azem Shkreli RECETË GATIMI Tortë me kakao dhe lajthi Përbërësit • 12 lugë gjelle sheqer + 12 lugë gjelle për kremin • 12 lugë miell + 3 lugë gjelle për kremin • 12 lugë qumësht + 1/2 e litrit për kremin • 2 lugë kakao + 2 lugë për kremin • 1 bakin (pecivë) • 50 gr margarinë • 50 gr lajthi të bluara • 50 gr miell kokosi • 2 vezë Udhëzime për përgatitjen Rrihni vezët me sheqerin, pastaj shtoni qumështin, miellin, kakaon dhe bakinin (pecivën). Hidheni në enën e yndyrosur dhe piqeni në furrën e nxehtë me 220 gradë. Në një enë vloni 1/2 litri qumësht, duke hequr gjysmë gote, të cilit i hidhni 12 lugë sheqer. Në enën tjetër përzieni miellin, kakaon dhe gjysmën e gotës së qumështit, të cilën pastaj e hidhni në qumështin e vluar me sheqer dhe e zieni derisa të trashet si krem. Në një enë tjetër përhapni 50 g margarinë dhe në të hidhni pak mielli kokosi dhe lajthitë e bluara që të zbuten. Edhe këto hidhen në kremin e zier, përzihen edhe pak dhe, pasi të ftohet kremi, me të lyhet torta. Dekorohet sipas dëshirës. Konceptet kryesore: tekst, tekste letrare e joletrare, klasifikim, funksion praktik, funksion estetik, funksion gjuhësor, funksion informues, bindës, shprehës, fakt, trillim6
  6. 6. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”Struktura mësimore: PNP STRUKTURA E MËSIMIT Fazat e strukturës Strategjitë mësimore Veprimtaritë e nxënësve Organizimi i nxënësve Parashikimi Di/Dua të di /Mësova, (DDM) Nxitja e diskutimit Punë me klasën Ndërtimi i njohurive Lexim/Përmbledhje në dyshe/ Të nxënit në bashkëpunim Punë në dyshe Organizues grafik Përforcimi Plotësim i tabelës “Mësoj” Ndërtim i shprehive studimore Punë individualeZHVILLIMI I MËSIMITParashikimi/ DDM - Di /Dua të di /Mësoj Veprimtaria DDM mund të përdoret për të strukturuar një mësim të tërë. Ajo kërkon nga nxënësit që të mendojnë çfarë dinë për temën, të bëjnë pyetje për të, si dhe të gjejnë përgjigje për këto pyetje. Bisedë e lirë Mësuesi/ja fillon mësimin me një bisedë të shkurtër, duke rikujtuar njohuritë e marra rreth teksteve, llojeve të tyre, si dhe qëllimeve të përdorimit, duke vëzhguar tekste të ndryshme dhe duke u drejtuar nxënësve pyetjet: - Cili është kuptimi i këtyre teksteve? - Ku përdoren? - Cili është qëllimi i përdorimit të tyre? Pasi merr përgjigjet e nxënësve, mësuesi/ja ndërton bashkë me nxënësit tabelën DDM, ku shënojnë çfarë dinë ata rreth teksteve dhe klasifikimit të tyre. Klasifikimi i teksteve Çfarë dimë? Çfarë duam të dimë? Çfarë mësuam? Tekstet janë të shumëllojshme. Pse i klasifikojmë tekstet? Janë të shkruara ose të folura. Ku mbështetet klasifikimi i Ato grupohen në bazë të qëllimit teksteve? kryesor që ka autori kur shkruan Ç’rol luajnë elementet e një tekst (informim, shprehje të funksionet gjuhësore? ndjenjave, sugjerim, mbajtja e një A gjenden njëherësh të gjitha qëndrimi etj.). funksionet gjuhësore brenda Klasifikohen sipas funksionit: një teksti? a. praktik, (tekste joletrare) Cili është dallimi midis teksteve b. estetik, (tekste letrare) letrare dhe joletrare? Secili prej grupeve ka nënndarje të tjera … Pasi rikujtojnë njohuritë e marra në klasën e dhjetë, mësuesi/ja nxit nxënësit të diskutojnë se për çfarë nuk janë të sigurt dhe çfarë duan të dinë rreth klasifikimit të teksteve. Mësuesi/ja ndihmon të formulojnë pyetjet duke plotësuar kolonën e tabelës 7
  7. 7. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Ndërtimi i njohurive. Lexim/ Përmbledhje në dyshe/ Është një teknikë që synon që nxënësit ta lexojnë Organizuesi grafik me kujdes tekstin për ta kuptuar. Kjo teknikë ka për qëllim të vërë në përdorim lloje të ndryshme të të menduarit që nxitin të kuptuarit. Mësuesi/ja e ndan klasën në 5 grupe të mëdha dhe secilit grup i cakton të punojë një pjesë të mësimit: Grupi I – Pse i klasifikojmë tekstet? Grupi II – Klasifikimi i teksteve sipas funksionit gjuhësor. Grupi III –Tekste me funksion praktik. Grupi IV –Tekste me funksion estetik. Grupi V – Dallimet mes tekstit letrar dhe joletrar. Mësuesi/ja brenda grupeve u kërkon nxënësve të ndahen në çifte. Secili çift lexon së bashku pjesën e mësimit dhe pas leximit të vëmendshëm njëri prej tyre do të bëjë përmbledhjen e saj duke nxjerrë çështjet kryesore, si dhe do t’i drejtojnë pyetje shokut– shokut rreth tyre. Këtë veprimtari nxënësit e kryejnë duke ndërruar rolet brenda çiftit në një hark kohor prej 10 min. Gjatë procedimit të kësaj veprimtarie, mësuesi kontrollon punën e nxënësve duke u drejtuar pyetje të ndryshme rreth tekstit dhe njëkohësisht u kërkon atyre të praktikojnë në mënyrë konkrete njohuritë e marra për tekstet, të cilat i ka përzgjedhur dhe ua ka shpërndarë nxënësve. (Mund të shërbejnë si të tilla tekstet e dhëna në rubrikën “Materialet dhe mjetet mësimore”.) Disa nga çështjet që grupet do të trajtojnë mund të jenë: Grupi I - Pse i klasifikojmë tekstet? Nëse kemi të qartë llojin/nënllojin e tekstit që kërkojmë, kërkimi do të jetë i suksesshëm. Do të kemi mundësi të operojmë në fusha të ndryshme më së miri, duke realizuar qëllimet tona… Klasifikimi i teksteve lidhet me nevoja praktike. I. Shfrytëzojmë lehtësisht: a. skedarët e bibliotekave; b. orientohemi në morinë e librave të një librarie; c. orientohemi në kërkimet tona në internet. II. Përdorim me efikasitet për qëllime praktike llojin e duhur të një teksti: a. shkrimi i CV; b. plotësimi i llojeve të ndryshme të testeve; c. paraqitja me shkrim e me gojë e përmbledhjeve të materialeve të ndryshme; ç. përdorimi i argumenteve të nevojshme për llojet e ndryshme të eseve etj. d. përdorimi i vlerave estetike në situata të ndryshme etj. Grupi II - Klasifikimi i teksteve sipas funksionit gjuhësor. Në këtë pjesë të mësimit mësuesi/ja orienton grupin që të lexojë/reklamën në libër ose një reklamë që i ofron mësuesi dhe të plotësojë skemën e komunikimit. (Skema mund të jetë e parapërgatitur në një tabak letre dhe u vihet në dispozicion nxënësve që të rikujtojnë elementet përbërëse të komunikimit). P.sh.: Po kështu grupit i vihen në dispozicion tekste të llojeve të ndryshme (letrare e joletrare). Duke iu referuar kësaj reklame, nxënësit duhet të konkretizojnë në skemën e komunikimit elementet: Dhënësi është kompania e lodrave. Vëmendja e dhënësit është përqendruar te marrësi (blerësi). Referenti është informacioni që përcjell reklama: në treg ka hyrë një8
  8. 8. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” kompani e re lodrash cilësore; kanali është letra: reklama e afishuar në vende të dukshme; kodi: imazhi dhe gjuha e shkruar, teksti; mesazhi: cilësia e lodrave është aq e lartë, sa është mirë që çdo fëmijë t’i zotërojë ato. Kjo reklamë, me anë të referentit, kanalit, kodit dhe mesazhit, i drejtohet marrësit dhe realizon disa funksione: funksionin informues, funksionin bindës, pasi flitet për referentin, që në këtë rast është objekti, të cilit i kushtohet reklama: “Lodrat Pino”. Funksioni gjuhësor realizohet me anë të gjuhës verbale dhe joverbale, pra, duke përdorur imazhin dhe gjuhën e shkruar. Referenti reklamaDërguesi letra letra Marrësi mesazhiKompania kanali kanali blerësie lodrave kodi gjuha shqipe-imazhi Duke iu referuar pllakatit të dhënë në libër si reklamë, nxënësit duhet të konkretizojnë në skemën e komunikimit elementet: Dhënësi është organizuesi i një veprimtarie me rastin e Ditës Botërore të Librit. Vëmendja e dhënësit është përqendruar te marrësi (pjesëmarrësit që i fton në këtë veprimtari, por edhe më gjerë, publiku). Referenti është informacioni që përcjell reklama: informon publikun se data 23 prill është Ditës Botërore e Librit dhe njëkohësisht fton dashamirësit e librit të marrin pjesë në këtë aktivitet. Kanali është letra: reklama afishohet në vende të dukshme dhe me pamjen e saj tërheq vëmendjen. Kodi: imazhi dhe gjuha e shkruar, teksti dhe figura; mesazhi: vetë slogani është mesazhi i pllakatit, i cili, me anë të referentit, kanalit, kodit dhe mesazhit, u drejtohet jo vetëm dashamirësve të librit, por gjithë publikut dhe realizon disa funksione: funksionin informues, bindës, por edhe funksionin shprehës. Funksioni gjuhësor realizohet me anë të gjuhës verbale dhe joverbale, pra, duke përdorur imazhin dhe gjuhën e shkruar, e cila në këtë rast është gjuhë e figurshme, një botë me libra, që përputhet edhe me imazhin. Pyetjet e mëposhtme mësuesi/ja mund t’ia drejtojë grupit për t’i orientuar: - Cili do të ishte funksioni i tekstit nëse vëmendja përqendrohet te referenti? Po te dërguesi? - A gjenden të gjitha funksionet brenda një teksti? Pse? - Ku është përqendruar vëmendja në tekstet që ju keni përpara? Përgjigjet e pritshme: Në tekstin “Biografia e Haki Stërmillit” vëmendja përqendrohet te referenti dhe teksti ka funksion informues. Te poezia e Azem Shkrelit vëmendja përqendrohet te mesazhi dhe teksti ka funksion letrar. Te receta e gatimit vëmendja përqendrohet te referenti dhe teksti ka funksion informues. Te përralla “Gishtëza” vëmendja përqendrohet te mesazhi dhe ka funksion letrar. 9
  9. 9. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Tek artikulli i gazetës vëmendja përqendrohet te referenti dhe teksti ka funksion informues. Grupi III - IV – Tekstet me funksion praktik (tekstet joletrare) dhe tekstet me funksion estetik (tekstet letrare). - Nxënësit kanë njohuri për llojet e teksteve joletrare dhe letrare. Në klasifikimin e dhënë në libër u rikujtohen llojet e teksteve, karakteristikat e tyre dhe cilat janë llojet e shkrimit që i përdorim në këto lloje tekstesh. Në punën në grup nxënësit duhet të ilustrojnë me shembuj shkrimesh të ndryshme të njohura prej tyre dhe të vënë në dukje karakteristikat e dhëna ose të klasifikojnë tekste që mësuesi/ja ofron, duke argumentuar klasifikimin e bërë. Grupi V - Dallimi mes teksteve letrare dhe joletrare Pasi nxënësit kanë praktikuar teknikën Lexim/Përmbledhje në dyshe, u kërkohet të vëzhgojnë cilat nga tekstet e ofruara mbështeten në fakte e cilat në trillim. - A kanë ato të njëjtat veçori? Nxënësit evidentojnë dallimet midis tyre me anë të organizuesit grafik, duke u mbështetur në qëllimin e tekstit, llojin e tij, karakteristikat dhe llojet e shkrimeve. Dallimi thelbësor ndërmjet tekstit letrar dhe joletrar është mbizotërimi i trillimit ose i faktit. Tekstet: artikulli i gazetës, biografia dhe receta e gatimit mbështeten në fakte, pra, janë tekste joletrare, kurse poezia dhe përralla mbështeten në trillime, pra, janë tekste letrare. Përforcimi. Plotësimi i pjesës së tretë të tabelës DDM. Pas diskutimit të çështjeve dhe ushtrimit në mënyrë praktike mbi tekste të ndryshme, mësuesi/ja plotëson së bashku me nxënësit pjesën e tretë të tabelës DDM. Drejton pyetjen: Çfarë mësuam? Klasifikimi i teksteve Çfarë mësuam? Klasifikimi i teksteve na ndihmon të realizojmë më lehtë qëllimet tona si lexues apo si shkrues. Klasifikimi mbështetet te funksioni i tyre. Tek tekstet joletrare mbizotëron funksioni praktik, kurse tek tekstet letrare mbizotëron ai estetik. Të gjitha llojet e teksteve e realizojnë komunikimin nëpërmjet gjashtë elementeve të skemës së komunikimit. Në bazë të përqendrimit të vëmendjes te njëri ose tjetri element, teksti realizon funksione të ndryshme. Tekstet si me funksion praktik, ashtu dhe me funksion estetik, janë disa llojesh. Tekstet joletrare nga tekstet letrare dallohen nga njëri-tjetri nga elementi bazë mbi të cilin ndërtohen: të parat mbështeten te fakti, të dytat tek trillimi. Mësuesi/ja nxjerr rezultatet e orës dhe vlerëson nxënësit për pjesëmarrjen në mësim dhe për saktësinë e qartësinë e përgjigjeve. Detyrë shtëpie. a) Ushtrimi 1, në f. 10. b) Përzgjidhni dhe sillni në klasë tekste të llojeve të ndryshme, të cilat kanë për qëllim: të informojnë, të rrëfejnë, të interpretojnë, të udhëzojnë, të argumentojnë.10
  10. 10. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Tema Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë: • të përcaktojë llojin e teksteve dhe llojin e shkrimeve të teksteve të dhëna; 2. Ushtrime. • të gjykojë mbi tekste të llojeve të ndryshme; Llojet e • të dallojë funksionin mbizotërues të teksteve të dhëna. teksteve Materialet dhe mjetet mësimore sipas Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 11”, lloje të ndryshme tekstesh, reklama, shkumësa funksioneve me ngjyra, tabela. gjuhësore Konceptet kryesore (ora II) Lloji i tekstit, lloji i shkrimit, funksion praktik, funksion estetik, funksion gjuhësor, funksion informues, bindës, shprehës, qëllimi i tekstit, funksion mbizotërues.Struktura mësimore: PNP Fazat e strukturës Strategjitë mësimore Veprimtaritë e nxënësve Organizimi i nxënësve Parashikimi Harta e konceptit/ Diagrami i Venit Diskutimi i ideve Punë me klasën Ndërtimi i njohurive Analiza e tipareve semantike Paraqitja grafike e informacionit Punë në grupe Përforcimi Rishikim në dyshe Ndërtim i shprehive studimore Punë në dysheZHVILLIMI I MËSIMIT Është një metodë që përdoret për të rikujtuarParashikimi. Harta e konceptit/ njohuritë e marra për tekstet dhe llojet e tyre. Ndërtimi i hartës bëhet duke tërhequr sa më Diagrami i Venit shumë mendimin e nxënësve, duke dhënë sa më shumë shpjegime dhe duke i shoqëruar me shembuj.Mësimi nis duke ndërtuar hartën e konceptit për tekstet. Tekstet Funksion praktik Funksion estetik joletrare letrareInformuese-paraqitëse(shpjeguese) rrëfyese tregimtare udhëzuese dramatike përshkruese poetike shprehëse interpretuese-vlerësuese argumentuese 11
  11. 11. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Nxënësit japin veçoritë për secilin rast. Në bazë të këtyre veçorive interpretojnë tekstet e detyrës së shtëpisë: Ushtrimi 1, f. 10: a) Lloji i tekstit: letrar, lloji i shkrimit – poezi lirike, vëmendja përqendrohet te mesazhi (funksioni letrar). b) Lloji i tekstit: joletrar, shprehës, lloji i shkrimit – parathënie, vëmendja përqendrohet te marrësi (funksioni bindës). Është një metodë që, pasi nxënësit të jenë Ndërtimi i njohurive. Analiza e tipareve semantike ushtruar praktikisht, të arrijnë të evidentojnë tiparet e një teksti, të cilat e klasifikojnë atë në një grup të caktuar. Për këtë nxënësi duhet të njohë mirë veçoritë e tekstit, me qëllim që ta ketë të lehtë t’i përcaktojë ato. Në këtë fazë të mësimit mësuesi/ja e ndan klasën në katër grupe të mëdha. Nxënësit punojnë tekstet e ushtrimeve 2 dhe 3. Pasi punojnë në grup për të përcaktuar tiparet e teksteve, ata plotësojnë tabelën e mëposhtme. Shembull përgjigjeje. Teksti Lloji i tekstit Lloji i shkrimit Qëllimi i tekstit Funksioni informues (vëmendja joletrar-Informues/ Ushtrimi 2a reportazh të informojë përqendrohet te shpjegues-paraqitës referenti) letrar (vëmendja 2b letrar roman të rrëfejë përqendrohet te mesazhi) informues/shpjegues të vlerësojë Ushtrimi 3a joletrar- vlerësues/shpjegues recension (vëmendja përqendrohet një dukuri te referenti) informues (vëmendja manual / 3b joletrar/ udhëzues të udhëzojë përqendrohet te udhëzues referenti) Përforcimi. Rishikim në dyshe Është një teknikë që përdoret për të përforcuar dhe praktikuar në dyshe njohuritë e marra. Përdoret zakonisht në fazën e fundit të mësimit për të zbatuar njohuritë në ushtrime të ndryshme. Në këtë fazë mësuesi/ja lë të lirë nxënësit në dyshe të shfrytëzojnë tekstet e sjella në klasë duke i klasifikuar sipas qëllimit: - tekste që informojnë, rrëfejnë, interpretojnë, udhëzojnë, argumentojnë. Ata paraqesin tekstet e tyre dhe argumentojnë zgjedhjen e bërë. Mësuesi/ja bën vlerësimin e orës së mësimit dhe vlerëson nxënësit me notë. Detyrë shtëpie. a) Parapërgatni një tekst informues-paraqitës. b) Sillni në klasë tekste të ndryshme informuese-paraqitëse.12
  12. 12. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Tema Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë: • të identifikojë informacionin dhe paraqitjen e tij në tekstin informues- 3. Teksti paraqitës; informues- a. të shpjegojë ç’kupton me informacion në një tekst të dhënë verbal dhe joverbal; b. të zbulojë lidhjen ndërmjet të dhënave, paraqitjes dhe shpjegimit të tyre; paraqitës c. të ndërtojë skemën e tekstit informues-paraqitës në situata të ndryshme(shpjegues). komunikuese; ç. të analizojë elementet e saj, kontekstin dhe kodin;Informacioni d. të vëzhgojë pamjet dhe imazhet në një tekst informues, për t’i dalluar ato në dhe varësi të marrësit; dh. të dallojë hipertekstin dhe ta përdorë atë për të marrë informacione të lidhura paraqitja me njëri-tjetrin. Materialet dhe mjetet mësimore Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 11”, lloje të ndryshme tekstesh, libra, shkumësa me ngjyra, tabela. Galaktikë [greq. lasht. mb. galaxis < gala (gjin. galaktos) = qumësht] Tërësia e përbërë prej një numri shumë të madh yjesh, që formojnë një sistem më vete, quhet galaktikë. Dielli është qendra e sistemit tonë diellor, që prapëseprapë është vetëm një ndër shumë sistemet e galaktikës sonë, Udha Qumështore. Ndërsa Udha Qumështore nga ana e saj është vetëm një galaktikë ndër shumë të tilla në largësitë e pafundme të Gjithësisë. Në fillim pandehej se gjithësia ishte e përbërë vetëm nga gazi. Ky u përqendrua dhe u ngurtësua për të formuar galaktikat që shohim sot. Se çfarë e bëri të mundur këtë ngurtësim nuk dihet me saktësi, por shkaktaret mund të kenë qenë Gropat e Zeza tepër masive, që me forcën e tyre gravitacionale tepër të madhe kanë bërë gazin të ngjishet brenda vetes. Pastaj, duke e Udha Qumështore. vërtitur këtë gaz përqark vetes, mund të kenë krijuar yjet, planetët Ilust. NASA/JPL-Caltech/R. Hurt dhe vetë jetën. (SSC/Caltech) Kështu, në qendër të çdo galaktike është një Gropë e Zezë tepër masive. Në kërkim të njohurive mbi hapësirën kozmike, hulumtuesit kanë zbuluar se si akoma mund të krijohen galaksi të reja. Disa rreze kozmike lëvizin me një shpejtësi afër asaj të dritës, të cilat, parë nga këndvështrimi i tyre, e përshkojnë galaksinë brenda disa minutash, ndonëse në kornizën referuese të Tokës duket sikur rruga e tyre merr mijëra vjet. Burimi w.w.w. enciklopedi shqip e rruzull.net 13
  13. 13. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Jeta në Univers Duke vëzhguar qiellin, të vjen vetvetiu në mendje pyetja: Po jashtë nga planeti ynë ose dhe jashtë nga galaktika jonë a ka forma të tjera jete? Njerëzimi nuk mund të bënte gjë tjetër, veç të shkonte në kërkim të saj. Një nga pionierët e kërkimeve të jetës jashtëtokësore ka qenë astronomi amerikan Frenk Drejk, që në fillimet e viteve ‘60 punonte pranë “National Radio Astronomy Observatory” të “Green Bank”, në Virxhinian Perëndimore. Drejk iu përkushtua studimit të mundësisë, që në yjet e afërta të kishte qytetërime jashtëtokësore me teknologji të tyre dhe që të mund të rilevoheshin. Nga kjo ide ai filloi projektin OZMA duke vëzhguar me radioteleskop yjet e afërta. Puna e tij bëri që në vitin 1981, Akademia e Shkencave Amerikane të fillonte projektin SETI (Search for Extra-Terrestrial Intelligence), që akoma vazhdon dhe sot, duke u kthyer në një disiplinë shkencore serioze. Frenk Drejk i vuri vetes objektivin të hipotezonte në ndonjë mënyrë numrin N të planetëve në galaktikën tonë, në të cilat mund të jetë i zhvilluar një qytetërim që ka një teknologji të mjaftueshme për të komunikuar me qytetërime të tjera (si p.sh., me ne). Si rezultat i këtij studimi doli ekuacioni i Drejkut, që ka formën e mëposhtme: N=R* • fp • n • fl • fi • fc • L Ku: R*- është numri i formimit të yjeve që i ngjajnë diellit tonë. fp- është pjesa e këtyre yjeve që kanë përreth një sistem planetar. n- është numri i planetëve të këtyre sistemeve që i ngjajnë Tokës. fl- është pjesa e këtyre planetëve, në të cilët është zhvilluar jeta. fi- është pjesa e këtyre planetëve, në të cilët jeta është zhvilluar në një formë inteligjente. fc- është pjesa e këtyre planetëve, të cilët janë të zotë të komunikojnë (p.sh., përmes emetimit të valëve të radios) dhe, në fund: L- është koha e mbijetesës së një qytetërimi teknologjik. (Kjo ndryshore do të shpjegohet në një artikull tjetër). - Tani, numrat që mund të futen në këtë formulë janë natyrisht të ndryshëm, sepse akoma varen në mënyrë të madhe nga kritere subjektive. (Dhe është e natyrshme që ju, të nderuar lexues, do ta shikoni me skepticizëm këtë formulë, por, mendoni dhjetëra miliarda yje që na rrethojnë dhe këto ndodhen vetëm në galaktikën tonë. Po ato në galaktikat e tjera! Le të vazhdojmë në shpjegimin e mëtejshëm). Ekuacioni i Drejkut niset në fakt nga numri i yjeve që ekzistojnë në galaktikën tonë, por fut terma që, dhe në mënyrë aproksimative, janë të llogaritshëm, por ato vendosen midis teorisë probabilistike, shkencës dhe fantashkencës, kështu që rezultati i gjetur nuk mund të jetë krejtësisht i besueshëm. Por, megjithatë, për ata që u pëlqen të luajnë me numrat, mund të vërejnë që dhe në një llogaritje pesimiste të këtyre parametrave, nxjerrin që: vetëm në galaktikën tonë mund të jenë të paktën disa dhjetëra mijëra teknologji që mund të komunikojnë me planetë të tjerë. Përgatiti: Parid Alimhillaj Burimi: Enciklopedi shkencore për Universin14
  14. 14. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Atlantis - gjëegjëzë që s’i dihet fundi Asnjë legjendë tjetër përmes urash, ku secila prej tyre ishte e mbrojtur prej nga kohët më të zymta kullash dhe portash. Pjesa më e madhe e shtëpive të parahistorisë nuk ishte e ndërtuar prej guri natyror, në gjendjen që hasej i ka ngacmuar kaq në ishull. Një mur i jashtëm rrethonte tërë qytetin. shumë shkencëtarët dhe Përbrenda fortifikatës së qytetit kishte edhe dy mure fantazuesit, sa shkrimet të tjera rrethuese që mbronin qendrën e qytetit. e filozofit grek Platon mbi Atlantët duhet të kishin arritur një nivel të lartë zejtarie përrallorin Atlantis, që dhe teknike, sidomos për sa i përkiste përftimit dhenjihet ndryshe edhe si Atlantida. Që nga ajo kohë përpunimit të metaleve. Me sa duket kjo popullatëjanë botuar nga autorë të ndryshëm mbi 30 000 ishullore kishte në zotërim rezerva të mëdha mineralihamendësime mbi bazueshmërinë e këtyre shkrimeve xeheror ose sillte një sasi tepër të madhe të tij prejtë lashta. vendesh të tjera.Platoni hartoi në vitin 350 pr. K. dy shkrime filozofike: Muri i jashtëm i qytetit ishte i veshur i tëri në bakër,Dialogun e Timaios dhe të Kritias. Në të dyja këto vepra ndërsa i dyti ishte i mbuluar në kallaj. Muri i tretëai përmend një qytetërim enigmatik të quajtur Atlantis, dëshmonte të kishte një kore prej oreikalkosi, një lloji cili në atë pikë kohe tregohej të kishte qenë zhytur në metali i panjohur sot për sot, i cili rrezatonte si zjarrmjegullën e historisë dhe nën vërshimin e dallgëve të bubulak. Ky metal çmohej si i dyti për nga vlera, pasdetit që prej 9 000 vjetësh. arit, dhe mundej të nxirrej në shumë anë të ishullit.Sipas Platonit dhe mitologjisë greke, një ditë perënditë Pasardhësit e Atlantisit sunduan për një periudhëe ndanë botën mes tyre. Posedonit i ra një grup ishujsh të gjatë kohe, në mënyrë të përmbajtur dhe meshumë më përtej Shtyllave të Herkulit (kështu thirrej ndershmëri. Por brez pas brezi u larguan gjithnjënë lashtësi Ngushtica e Gjibraltarit), pra jashtë botës e më tepër nga modeli i tyre i përkryer hyjnor,helenistike. Djali i tij më i madh, Atlasi, sundonte si filluan të lakmonin gjithnjë e më tepër pasurinëmbret. Nëntë djemtë e tjerë qeverisnin në nëntë rrethe dhe pushtetin.dhe disa ishuj të caktuara që në fillim. Mbretëria kishte Platoni fletnjë shtrirje që ishte më e madhe se shtrirja e Libisë dhe gjithashtu mbiAzisë së bashku. Me kalimin e kohës u ngrit një shtet, një luftë qëqë nga ana kulturore dhe ushtarake nuk kishte shoq, kishte ndodhurAtlantis. një herë e një kohë midisMbreti banonte në një pallat luksoz të stolisur në argjend Athinës dhe Plani i rindërtuar i kryeqendrësdhe ar, i cili ishte i rrethuar nga një sistem bashkëqendror Atlantisit. (figura atlantia.de)sipërfaqesh toke dhe uji. Një kanal - rreth 10 kilometra i Kështu Zeusigjatë, 30 metra i thellë dhe 90 metra i gjerë - lidhte këtë vendosi njëkryeqendër me detin e hapur. Hendeqe uji të mbuluara ditë t’i gatiste fundin kësaj shthurjeje dhe t’i dënonteme çati, në të cilat mund të lundronin trirremat (anije atlantët.trekatëshe të shtyra me rrema), që çanin përmes Mu këtu ndërpritet rrëfimi i Platonit në Dialogun e sipërfaqes tokësore në Kritias. Por ama, fati i ishullit del qartë nga shënimet brendësi të qytetit. në Dialogun e Timaios: “Në vetëm një ditë dhe një natë u Në një liman, të krijuar fundos Atlantisi prej tërmetesh artificialisht, ankorohej dhe vërshimesh të detit”. një flotë prej 1200 Tragë të ndërthurura Pallati i mbretit me kupolë anijesh luftarake. Në Tërë sa më sipër ia kishte të artë (rindërtim sipas tokë kishte në gatishmëri treguar Platonit xhaxhai i tij, përshkrimit të Platonit) armë prej bronzi dhe Kritias, i cili nga ana e tij kishte karroca luftarake. thënë se historinë e Atlantisit e kishte mësuar kur kishteNë qendër të Atlantisit qëndronte një tempull qenë 9 vjeç nga gjyshi i tij Filozofi Platonmadhështor i Posedonit. Përqark tij ishin renditur lagjet 90-vjeçar. Ky i fundit e kishte (427-347 p.e.s)e veçanta në formë rrethi, të lidhura me njëra-tjetrën 15
  15. 15. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” marrë vesh këtë histori nga i ati i tij, Dropides, që kishte qenë shok i ligjvënësit athinas Solon (640-559 Leonardo da Vinçi shpiku veturën e parë p.e.s.). Që prej kohës së Aristotelit (384 - 322 p.e.s.), mendimet nëse tregimi mbi Atlantisin të çon vërtet te Leonardo da Vinçi njihet me respekt rreth e qark ndodhi që kanë gjetur vend apo jo, janë ndarë thellë botës si mjeshtri i Rilindjes për pikturën dhe shpikjet nga njëri-tjetri. Aristoteli e mbante tregimin e Platonit inxhinierike, megjithatë pak e patën menduar atë si për një trillim, si mënyrë për të sqaruar përfytyrimin e shpikësi i veturës së tanishme. këtij mbi shtetin e përkryer. Por pjesa më e madhe e shkrimtarëve të lashtësisë nuk janë të këtij mendimi. Të paktën burimin egjiptian duket ta ketë konfirmuar Por në fillim të këtij muaji, filozofi Proklos (4 e.s.). Ai mëtonte se filozofi Krantor Muzeumi i Historisë dhe nga Soloi kishte pasur mundësinë që 100 vjet pas Shkencës në Firence, vdekjes së Platonit të shihte me sytë e tij në Sais të zemra e Rilindjes Italiane, njëjtin reportazh, që dikur ia kishin vënë në dispozicion shfaqi të parën ngrehinë edhe Solonit. Vetë Platoni e ka theksuar disa herë që përshkrimi i tij mbi Atlantisin është i vërtetë. vetëlëvizëse të ndërtuar, Ndonëse ky rrëfim ishte tepër magjepsës, interesimi duke u mbështetur mbi i bashkëkohësve të Platonit për këtë perandori një seri skicash të gjetura ogurzezë mbetet i paktë. Njohuria mbi Atlantisin ndërmjet shënimeve humbi dalëngadalë në harresë. Vetëm zbulimi i Botës origjinale të Leonardo da së Re zgjoi kujtimin mbi qytetërimin e shuar. Prania Vinçit. e indianëve e vuri kishën e periudhës së Rilindjes përballë një vështirësie në shpjegim: Nga kishin dalë banorët e Amerikës? Ata nuk përmenden në Bibël. Ngrehina me pamje primitive përdor sustat në vend të lëndës djegëse dhe ndoshta ishte synuar Njerëzit e letrave bëjnë gara me njëri-tjetrin duke dalë të nxiste përshtypje të posaçme gjatë ceremonive me teori gjithnjë e më të pashoqe. Ata i pandehin të mirësjelljes. Megjithatë njohësit në këtë fushë indianët të jenë njëri prej dhjetë fiseve të humbura thonë se kjo ngrehinë është akoma e para veturë të Izraelit. Ata spekulojnë mbi lundrime trojanësh vetështytëse e ndërtuar në botë. Shënimet e apo fenikasish. Megjithatë, shumë vetë besojnë që indianët e Amerikës janë pasardhës të popullit të Leonardo da Vinçit përfshijnë gjithashtu edhe zhdukur të atlantëve... makina fluturuese të ngjashme me helikopterët e sotëm, nëndetëse, tanke ushtarake dhe dyrrotakë. I lindur në Firence më 1452, Leonardo da Vinçi gjykohet si Njeriu kryesor i Rilindjes, duke qenë me dhunti në pikturë, skulpturë, inxhinieri dhe muzikë. Këqyrja e shënimeve të Leonardo da Vinçit u bë vetëm tani, edhe pse kanë Për të gjitha këto vende është kaluar 500 vjet nga koha kur ato u bënë. Modelet pandehur se aty ndodhej Atlantisi. e ndërtuara dhe të vendshikuara në Muzeun e Po kështu, publikuesi me origjinë shqiptare, Xhejms Firences mund të shikohen edhe Pandeliu, i cili ka studiuar historinë e popullit ilir, në faqen e internetit: Leonardo’s tregon përgjatë një letërkëmbimi, se si ai sheh te fjalët Automobile. (burimi) Atlas dhe Atlantis fjalën shqipe atë (baba). Përgatiti Saimir Lolja Përgatiti: Alvin Ekmekçiu Burimi: Discovery, ZDF, Welt der Wunder, Atlantia.de Nën-prof. Dr. PEng.16
  16. 16. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Skeda përmbledhëse Teoritë e të mësuarit Nëntë aftësitë fizike Faktorët e forcës Njerëzit mund të mësojnë nëpërmjet të 1. Fuqi dinamike vrojtuarit dhe përvojës së drejtpërdrejtë. 2. Linjat e forcës 3. Forca statike Konceptet kyç 4. Fuqia eksplozive Faktorët fleksibël Proceset e vëmendjes 5. Fleksibiliteti hapësinor Proceset e ruajtjes Faktorët e tjerë 6. Fleksibiliteti dinamik Proceset e riprodhimit historik 7. Koordinimi i trupit Proceset mbështetëse 8. Balanca 9. Shkathtësia Myslimanët kthehen kundër Darvinit profesorëve dhe studentëve jomyslimanë të anketuar në të njëjtin sondazh. Myslimanët në shumë vende po kundërshtojnë “Shkalla e pranimit të evolucionit dhe e idesë qëmasivisht teorinë e evolucionit të Darvinit, nën kjo teori të jepej në auditore, ishte shumë e ulët”, thandikimin e elementëve konservatorë të islamit. profesori i fizikës dhe astronomisë.Kjo u bë e ditur gjatë një konference shkencore të Ai theksoi se evolucioni nuk është në kontradiktëmbajtur në Egjipt nën organizimin e Këshillit Britanik. me besimin islam.Nidal Guesoum, profesor i fizikës dhe astronomisë “Shumë ekspertë myslimanë, nga koha enë Universitetin Amerikan të Sharjahas në artë e islamit e deri në ditët tona, e kanë pranuarEmiratet e Bashkuara Arabe, tha në konferencë, këndvështrimin evolucionist të botës”, tha Guesoum.se në shumë vende, studentët dhe akademikët Duke iu adresuar konferencës në Aleksandri, qëmendojnë se duhet të zgjedhin mes evolucionit u mbajt me rastin e 200-vjetorit të Darvinit dhe nëdhe kreacionizmit, në vend që të kuptojnë se 150-vjetorin e publikimit të veprës së tij “Origjina edikush mund të besojë në Zot, por edhe në teorinë llojeve”, dr. Guesoum tha se shqetësimet në mesine Darvinit. e myslimanëve për teorinë e evolucionit u nxitën nga Dr. Guesoum, mysliman sunit, tha se në vende kreacionistët e krishterë.si Tunizia, Egjipti, Turqia, Pakistani dhe Malajzia, Njerëzit në botën myslimane i gjejnë tezat eanketat tregojnë se vetëm 15% e të pyeturve kreacionistëve të krishterë në internet dhe nuk emendojnë se teoria e Darvinit është e vërtetë apo kuptojnë se ato qëndrime kanë qenë në margjinapjesërisht e vërtetë. të debatit shkencor. Ata kanë besuar apriori se Ky qëndrim ishte mbizotërues edhe në mesin kreacionizmi ka besueshmëri shkencore në Perëndim.e nxënësve, studentëve e mësuesve nga shkolla Ky është një problem serioz. Është njësoj si të dale mesme e deri në universitet. Ajo çfarë është më para studentëve të mi e të them se planetët nuk kanëshqetësuese, tha dr. Guesoum, mësuesit e lëndëve lidhje me yjet, se nuk ka asnjë lidhshmëri mes tyreshkencore keqinterpretojnë faktet dhe teoritë e dhe forcës së gravitetit dhe se planetët janë krijuarevolucionit, duke i përzier ato me ideologji fetare. në një ditë. As në ëndërr nuk mund të mendosh që taNjë anketë, në të cilën ishin përfshirë 100 paraqesësh kozmosin në mënyrë kaq qesharake”.akademikë dhe 100 studentë të universitetit ku “Nuk mund të lejojmë që njerëzit në shekullinpunon dr. Guesoum, tregoi se 62% e profesorëve XXI të mos kenë asnjë koncept shkencor”, tha dr.dhe studentëve myslimanë besojnë se teoria e Guesoum.evolucionit është teori që nuk është provuar. Qëndrim të njëjtë kishin vetëm 10% e Burimi: Artikull nga gazeta Times. 17
  17. 17. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Kronologji historike 635 vjet para Krishtit, - Gorgi, i biri i Çipselit, themelon Artën. 627 vjet para Krishtit - korcirasit themelojnë Durrësin; më vonë korintasit themelojnë Himarën, Pojanin e Qerfozin. - Dionisi i Sirakuzës themelon Lezhën. 600-550 vjet para Krishtit - Segovezi, prijësi i galëve, pushton Epirin. 435 vjet para Krishtit – Durrësi dhe Arta, së bashku me korintasit e taulantët luftojnë kundër korcirasve. - Galët përshkojnë dhe grabisin Ilirinë. - Lekë Molosi sundon në Epir. 350 vjet para Krishtit - Disa fise ilire sulmojnë Filipin e Maqedonisë, i cili i thyen. 356 para Krishtit - Agroni shtron Epirin dhe merr Qerfozin. 356 para Krishtit - Lind Leka i Madh. 356 para Krishtit - Bardhyli, mbret i ilirëve, mësyn në Maqedoni. 355 para Krishtit - Lufta me “Lidhje”. 336 para Krishtit - Leka i Madh merr fronin. 334 para Krishtit - Të bijtë e Bardhylit, Kliti e Glauku, çohen kundra Lekës së Madh. 326 para Krishtit - Vdes Lekë Molosi. 326 para Krishtit - Vdes Leka i Madh. 305 para Krishtit - Pirroja në luftë t’Ipsit kundër Dhimitër Poliorcetit. 287 para Krishtit - Pirroja mund romakët e kartagjenasit pushtojnë “Magna Greacia”, Lybien. Pirroja themelon Berenicën (Prevezën). 280 para Krishtit - Pirroja mund romakët në Herakle. 279 para Krishtit - Pirroja në krye të ushtrisë greko-siciliane kundër kartagjenasve e mamertinëve. 275 para Krishtit - Lufta në Benevent………… Konceptet kryesore: Tekst informues-paraqitës (shpjegues), informacion, paraqitje, skemë komunikimi në tekstin informues-paraqitës, pamje /imazhi, skema, hiperteksti, hipermedia. Struktura mësimore: PNP Fazat e strukturës Strategjitë mësimore Veprimtaritë e nxënësve Organizimi i nxënësve Parashikimi Diskutim për njohuritë paraprake Diskutimi i ideve Punë me klasën Ndërtimi i njohurive Të nxënit me këmbime Paraqitja grafike e informacionit Punë në grupe Përforcimi Rishikim në dyshe Ndërtim i shprehive studimore Punë në dyshe18
  18. 18. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”ZHVILLIMI I MËSIMIT Është një metodë që përdoret për të shtruar për diskutim çështje për të cilat nxënësit kanë njohuri. Ata duhet jo vetëm të rikujtojnë, por Parashikimi. Diskutim për njohuritë paraprake edhe të krijojnë marrëdhëniet e dukurisë me (link-rendit, kërko, shëno, mëso) elemente të tjera e të bashkëpunojnë me njëri- tjetrin për t‘i përmirësuar këto njohuri. • Mësuesi/ja shënon në tabelë konceptin - teksti informues-paraqitës, duke dashur të nxitë diskutimin për njohuritë që nxënësit zotërojnë rreth tij. Ai/ajo u ofron nxënësve tre minuta kohë për të rikujtuar e për të shkruar lidhjet ose marrëdhëniet që ka ky term me terma a situata të tjera. Nxënësit punojnë në fletë dhe mësuesi/ja kalon në çdo bankë e ndjek punën e tyre. Pas punës individuale, nxënësit diskutojnë në dyshe duke pasuruar informacionin. Mësuesi/ja shkruan në tabelë njohuritë që ofrojnë nxënësit. Është praktik Transmeton informacion Informon përmes shpjegimit Teksti informues - paraqitës (shpjegues) paraqitje analitike e të dhënave: paraqitje sintetike e të dhënave të dhëna të detajuara të dhëna të përmbledhura - leksionet - relacionet - interpretimet e teksteve dhe të filmave - raportet - materialet shkencore - skedat biografike - artikujt e gazetave - përmbledhjet - skedat e përdorimit personal - kronologjitë Nxënësit ilustrojnë disa nga këto veçori me tekstet e sjella prej tyre ose me materiale që u ofron mësuesi/ja. Ndërtimi i njohurive. Të nxënit me këmbime Është një metodë e cila funksionon në bazë të grupit. Mësuesi e ndan fillimisht klasën në disa grupe dhe shkruan në tabelë grupe pyetjesh, të cilat lidhen me mësimin. Më pas brenda grupeve nxënësit duke numëruar rindahen në grupe ekspertësh (p.sh., bëhen bashkë njëshat,dyshat etj.). Secili prej grupeve të ekspertëve duhet të përgatitet t’u përgjigjet pyetjeve të tekstit. Më pas nxënësit bashkohen në grupet fillestare, ku duhet të diskutojnë rreth mësimit dhe të japin si grup përgjigjet e tyre para klasës. Mësuesi/ja e ndan klasën në 5 grupe bazë. Shkruan pyetjet në tabelë. Më pas nxënësit ndahen në grupe ekspertësh për t’i dhënë përgjigje çdo grupi pyetjesh, pasi hulumtojnë tekstin. Pasi punojnë në grup dhe sqarojnë me njëri-tjetrin e mësuesin çdo 19
  19. 19. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” paqartësi, ata paraqitin përfundimet e punës së grupit përpara klasës. Mësuesi punon bashkë me nxënësit duke shënuar përgjigjen e çdo grupi në tabelë dhe duke thënë fjalën e fundit rreth njohurive. Mund të trajtohen çështje të tilla, si: Grupi I. a) Ç’kuptoni me informacion? b) Si lidhet informacioni me paraqitjen e të dhënave? c) A mund t’i identifikoni të dhënat në tekstin që keni përpara? Shembull përgjigjeje: Informacioni është tërësia e të dhënave që vjen nga burime të ndryshme. Ai transmetohet te ne në forma të ndryshme. Në thelb të tij qëndrojnë të dhënat, të cilat, në varësi nga teksti ku janë përdorur, organizohen në një mënyrë të veçantë paraqitëse. Në tekstin informues paraqitës u kushtohet rëndësi të dhënave, pasi nga mënyra si organizohen ato, përcaktohet edhe lloji i tekstit. P.sh., në tekstin historik-kronologjik të dhënat janë renditur njëra pas tjetrës. Te skeda përmbledhëse informacioni jepet i shoqëruar edhe me skema etj. Në këtë fazë të mësimit mësuesi/ja e drejton vëmendjen e nxënësve te skema e komunikimit. Duke qenë se kemi bëjmë me informacion, atëherë skema mund të ilustrohet në këtë mënyrë: KONTEKSTI REFERENTI Informacioni DËRGUESI KANALI MESAZHI KANALI MARRËSI Zotëron informacionin Ilustrimi ose shpjegimi Pas procesit të komunikimit që transmeton përmes i një argumenti. zgjeron ose ndryshon tekstit. informacionin që ka pasur për argumentin e trajtuar etj. KODI Gjuha e folur ose e shkruar, shpeshherë e shoqëruar me gjuhën e multimedies. Grupi II. a) Si realizohet skema e komunikimit në tekstin informues-paraqitës? b) A mund të ndërtoni skemën e komunikimit për tekstin që keni përpara? Duke iu referuar artikullit të gazetës, te materialet mësimore kemi këtë skemë komunikimi: Dërguesi – gazetari Mesazhi-shpjegimi i një fakti ose argumenti: Myslimanët në shumë vende po kundërshtojnë masivisht teorinë e evolucionit të Darvinit, nën ndikimin e elementëve konservatorë të islamit. Kjo u bë e ditur gjatë një konference shkencore të mbajtur në Egjipt nën organizimin e Këshillit Britanik. Nidal Guesoum, profesor i fizikës dhe astronomisë në Universitetin Amerikan të Sharjahas, në Emiratet e Bashkuara Arabe, tha në konferencë se në shumë vende20
  20. 20. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” studentët dhe akademikët mendojnë se duhet të zgjedhin mes evolucionit dhe kreacionizmit, në vend që të kuptojnë se dikush mund të besojë në Zot, por edhe në teorinë e Darvinit. Marrësi – të gjithë lexuesit e gazetës. Kodi – gjuha e shkruar, teknike, gjuha e masmedies. Konteksti- konferenca shkencore në Egjipt nën organizimin e Këshillit Britanik. Kanali - gazeta (letraku është shkruar lajmi. Referenti – informacioni.Grupi III a) Cili është roli i kontekstit dhe i kodit në një tekst informues-paraqitës? b) Ilustroni me shembuj nga tekstet që keni përpara. Roli i kontekstit është i rëndësishëm, pasi në këtë kuadër ka kuptim lajmi dhe i përshtatet atij realiteti. P.sh., duke iu referuar artikullit të gazetës, konteksti i saj i referohet një realiteti, i cili lidhet me një numër të kufizuar vendesh, siç janë ato të përmendura në artikull, si Tunizia, Egjipti, Turqia, Pakistani dhe Malajzia. Anketat tregojnë se vetëm 15% e të pyeturve mendojnë se teoria e Darvinit është e vërtetë apo pjesërisht e vërtetë.Grupi IV - Cili është roli i pamjeve dhe i imazheve në tekstin informues-paraqitës? Ilustroni me shembuj. Nxënësit ilustrojnë me shembuj dhe vënë në dukje se imazhet japin një përfytyrim më të plotë të mesazhit që transmeton teksti informues-paraqitës. Kjo duket më së miri te skeda përmbledhëse apo tek informacioni enciklopedik në rubrikën Mjetet dhe Materialet mësimore. Kështu, tek teksti enciklopedik për Atlantisin, imazhet ilustrojnë dhe krijojnë një ide më të qartë të ndërtesave, planimetrisë së tyre, të cilave u referohet Platoni, si dhe një harte, e cila i krijon lexuesit idenë e plotë mbi faktet që përmenden në tekst.Grupi V - Ç’është hiperteksti? Cili është roli i tij? Ilustroni me shembuj. Hiperteksti është lidhja e lirë ndërvepruese mes informacioneve të paraqitura në pjesë të ndryshme të një ose më shumë dokumenteve. Duke iu referuar edhe pamjeve të tekstit mbi figurën e N. Frashërit, mesazhi përcillet jo vetëm me anë të tekstit, por edhe me anë të imazhit, p.sh., imazhi i qiririt demonstron rolin e veprës dhe kontributit të poetit në letërsinë shqipe e më gjerë etj. Ky informacion pasohet me pjesë të lidhura mes tyre (p.sh kur klikohet JETA, atëherë hapet faqja që na paraqet jetën e N. Frashërit. Ndërkaq shigjeta e kuqe drejtohet te Samiu. Klikohet përsëri, dhe mund të marrim informacion për S. Frashërin, e kështu me radhë hiperteksti na ndihmon të krijojmë lidhje informacionesh të ndërthurura me njëra-tjetrën...Përforcimi. Diskutim i lirë dhe rishikim në dyshe Pas kësaj praktike mësuesi u kërkon nxënësve të rishikojnë në dyshe materialet e sjella prej tyre, ku të identifikojnë informacionin, kontekstin dhe kodin, imazhet dhe hipertekstin, nëse ka. Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja nxjerr përfundimet dhe vlerëson nxënësit për përgjigjet e sakta, të shpejta dhe për pjesëmarrjen aktive në mësim. Detyrë shtëpie: a. Ushtrimi 1 f. 21 a. Ndërtoni skemën e komunikimit dhe parapërgatitni karakteristikat e tekstit informues-paraqitës. b. Kërkoni dhe sillni në klasë informacione të nxjerra nëpërmjet një hiperteksti duke shfrytëzuar internetin. 21
  21. 21. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë: Tema • të identifikojë karakteristikat e tekstit informues dhe strukturën e tij; a. të dallojë llojet e ndryshme të informacioneve në një tekst informues; 4. Teksti b. të analizojë karakteristikat gjuhësore në tekstin informues; informues- c. të organizojë informacionet e tekstit informues në tabelën përkatëse; d. të shfrytëzojë fjalorin për fjalët kyç që lidhen me informacionet e reja. paraqitës Materialet dhe mjetet mësimore (shpjegues). Teksti “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”, lloje të ndryshme tekstesh, reklama, libra, shkumësa me ngjyra, tabela. Karakteristika Konceptet kryesore: dhe struktura Karakteristika të tekstit informues, struktura, informacion/organizimi e i tij, karakteristika gjuhësore. Struktura mësimore: PNP Fazat e strukturës Strategjitë mësimore Veprimtaritë e nxënësve Organizimi i nxënësve Parashikimi Diskutimi i njohurive paraprake Diskutimi i ideve Punë me klasën Ndërtimi i njohurive Të nxënit me këmbime Të nxënit në bashkëpunim Punë në grupe Përforcimi Mbajtja e strukturuar e shënimeve Ndërtim i shprehive studimore Punë në dyshe ZHVILLIMI I MËSIMIT Parashikimi. Diskutim i njohurive paraprake (Rendit, grupo, emërto) •Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të identifikojnë veçoritë e llojeve të teksteve që kanë përzgjedhur në detyrën e shtëpisë. U drejton pyetjen: - A mund të përcaktojmë disa nga veçoritë e llojeve të teksteve? Mësuesi/ja lë nxënësit për dy minuta të diskutojnë rreth veçorive, si dhe të rikujtojnë njohuritë e marra. Nxënësit listojnë veçoritë e tekstit informues-paraqitës: - trajton një dukuri të caktuar; - dukuritë e tjera që trajtohen vendosen në marrëdhënie të caktuar me dukurinë kryesore; - çdo paragraf duhet të përmbajë informacione; - paraqitja e informacionit është objektive; - paraqiten sipas një rendi logjik; - kanë leksik teknik, i drejtohen një publiku të specializuar; - informacionet shpesh shoqërohen me elemente grafike, si: foto, skica, harta etj. Nxënësit ilustrojnë disa nga këto veçori në tekstet e sjella prej tyre. Ndërtimi i njohurive. Të nxënit me këmbime. Mësuesi/ja tashmë e përqendron vëmendjen te struktura dhe veçoritë e tekstit informues-paraqitës, duke i parë ato më konkretisht. E ndan klasën në grupe bazë dhe më pas nxënësit rigrupohen në grupe ekspertësh duke numëruar 1,2,3,4 (1-shat grupohen veç, 2-shat veç…). U kërkohet nxënësve të përqendrojnë vëmendjen tek tekstet informuese të dhëna në libër. Mësuesi/ja shkruan pyetjet në tabelë.22
  22. 22. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11”Grupi I 1- Cili është informacioni i tekstit informativ-paraqitës “Kodikët e Shqipërisë”? 2- Çfarë përmban paragrafi i parë? 3- Si lidhet ai me informacionet dytësore (kohore, rëndësia e tij etj.)? 4- Cilat janë disa nga elementet përbërëse të Kodikut të Purpurt të Beratit? 5- Ç’lloj informacioni është përfshirë në paragrafin e tretë? 6- Sillni shembuj nga teksti i librit dhe nga tekstet që keni gjetur?Shembull përgjigjeje: Mësuesi/ja pret që në këtë fazë nxënësit të përcaktojnë natyrën e informacionit, çfarë qëndron në qendër të tij, si dhe informacionet dytësore, por që janë të lidhura ngushtë me informacionin më të rëndësishëm për të cilin flitet në tekst. Kështu si shembull do të kishim: - i referohet një klase të caktuar objektesh, që janë kodikët e Shqipërisë. Jep informacion mbi vendndodhjen e tyre; - thekson rëndësinë e objektit dhe në paragrafin që pason vë në dukje kohën, së cilës i përket ky objekt; - përqendron vëmendjen: a) në përshkrimin e karakteristikave që e bëjnë të veçantë këtë objekt, b) në elementet përbërëse duke përshkruar, shpjeguar, si dhe duke dhënë informacion të hollësishëm për këtë objekt.Grupi II 1- Cilat janë karakteristikat gjuhësore të tekstit? 2- Cila është natyra e leksikut të përdorur në këto tekste? 3- Cili është lloji i shkrimit? 4- Cila është struktura e fjalisë? Po foljet në ç’kohë janë përdorur? 5- Ilustroni me shembuj nga ky tekst dhe nga tekstet që keni sjellë. Mësuesi/ja në këtë fazë pret që nxënësit të identifikojnë veçoritë e gjuhës në këto aspekte: - Leksiku është formal, nuk ka fjalë e shprehje me kuptim të figurshëm, por përdoren me kuptim të drejtpërdrejtë. - Terminologjia është teknike dhe i përket një fushe të caktuar, asaj historike. Shoqërohet nga shkrimi shpjegues e përshkrues, me qëllim që informacioni të jetë sa më i plotë e i kuptueshëm. - Ilustrimi me shembuj e bën më shumë konkret, duke theksuar që është një lloj shkrimi i cili mbështetet në fakte. - Struktura sintaksore është e thjeshtë: në përgjithësi përdoren fjali të thjeshta të zgjeruara ose fjali të përbëra me marrëdhënie përcaktore, ftilluese, kundërshtore. Foljet janë në kohën e tashme, zakonisht kur paraqiten faktet dhe në kohën e kryer kur shpjegohet.Grupi III 1- Cila është struktura e një teksti informativ-paraqitës? 2- Çfarë ka në qendër të tij? 3- Si ndërtohen paragrafët e këtij lloji teksti? 4- Cili është këndvështrimi nga trajtohen dukuritë? 5- Ilustroni me shembuj nga teksti. A janë ata të ndryshëm?Përgjigjet e pritshme janë: Ka rregulla në organizimin e informacionit: - në qendër vendosin të dhëna për: një person, objekt, dukuri (në rastin tonë kodikët e Shqipërisë). Më pas trajtohen: 23
  23. 23. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” a. rëndësia e tyre në traditën kulturore shqiptare; b. koha së cilës u përkasin (këto elemente varet nga qëllimi për të cilin ndërtohet teksti, nuk duhet harruar që në përgjithësi trajtohen nga një këndvështrim i përgjithshëm); c. çdo paragraf përmban informacion të ri dhe kjo është e dukshme dhe në tekstin tonë. (paragrafi i parë paraqet objektin për të cilët flitet, paragrafi i dytë flet për rëndësinë e tij, paragrafi i tretë jep kohën së cilës i përkasin, i katërti përqendrohet në një nga pjesët përbërëse të kodikëve të Shqipërisë dhe përshkruan me detaje veçoritë e tij). Pasi grupet kanë përfunduar punën, një përfaqësues i çdo grupi paraqet punën në një tabak letre në tabelë dhe jep shpjegimet e nevojshme. Është një metodë që përdoret për të paraqitur Përforcimi. Mbajtja e strukturuar e shënimeve grafikisht njohuritë e marra gjatë mësimit sipas kategorisë dhe llojit të saj. Pasi janë strukturuar njohuritë, nxënësit mund t’i shoqërojnë ato me shembuj. Në këtë fazë të mësimit u kërkohet nxënësve të lexojnë individualisht tekstin dhe të ndërtojnë një grafik mbi veçoritë e strukturës së tekstit informues-paraqitës. Mund t’i shoqërojnë të dhënat edhe me shembuj. Teksti informues-paraqitës Karakteristikat e informacionit Karakteristikat gjuhësore Organizimi i të dhënave Referimi te një klasë e caktuar Trajtimi i objektit nga një Leksik formal këndvështrim i përgjithshëm Rëndësia e objektit Leksik i specializuar Të dhëna rreth një sendi, objekti etj. Vendi, koha Përkufizime Të dhënat sipas qëllimit të tekstit Përshkrime Të dhëna të veçanta për objektin Teksti ka paragrafë Shembuj Çdo paragraf përmban të Karakteristika morfologjike- dhëna të reja sintaksore folje në k. e tashme të dëftores strukturë e thjeshtë sintaksore në k. e kryer fjali të thjeshta fjali të përbëra me pak pjesë Mbështetur në këtë skemë, mësuesi/ja u kërkon nxënësve t’i përcaktojnë këto veçori tek teksti “Lumi Drin”. Zhvillohen në klasë ushtrimet 2, 3, faqe 21. Në fund të orës së mësimit mësuesi nxjerr përfundimet e vlerëson punën e nxënësve me notë.24
  24. 24. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” Model përgjigjeje. Teksti është informues-paraqitës. Në qendër të tekstit ka informacionin për një objekt që është lumi Drin. Vë në dukje informacione të ndryshme që kanë të bëjnë me të. Trajton dukurinë në tërësi dhe jep informacion për: - vendndodhjen (në Shqipëri), - gjatësinë (lumi më i gjatë i Ballkanit), - kohën e formimit, - pjesët e tij përbërëse (Drini i Bardhë e Drini i Zi), - burimin dhe derdhjen (Drini i Bardhë afër Pejës, Deti Adriatik etj.), - prurjet dhe lundrueshmërinë. Për sa i përket anës gjuhësore vihet re: - leksiku teknik, i drejtpërdrejtë; - fragmente që karakterizohen nga përshkrimet dhe shpjegimet (... është lumi më i gjatë i trojeve shqiptare. Lumi i Drinit në vazhdim është kthyer në një zinxhir liqenesh artificiale që furnizojnë me ujë.); - fjali të shkurtra, në përgjithësi të thjeshta të zgjeruara; me kallëzues folje në kohën e tashme (...është lumi më i gjatë...) rrallë në kohën e kryer apo të kryer të thjeshtë. -çdo paragraf përmban një informacion të ri (Ai derdhet në detin Adriatik Drini formohet afër... dhe Drinit të Zi etj.) Detyrë shtëpie. Gjeni një tekst informues-paraqitës dhe përcaktoni veçoritë e tij gjuhësore. Parapërgatitja e temës së ardhshme: Renditja kronologjike, Renditja shkak-pasojë. Tema Objektivat: Në fund të orës së mësimit nxënësi të jetë i aftë: • të renditë saktë informacionet në tekstin informues-paraqitës; 5. Renditja e a. të përcaktojë renditjen kronologjike të informacioneve dhe të plotësojë tabelën përkatëse;informacioneve b. të dallojë renditjen shkak-pasojë të informacioneve; në tekstin c. të bëjë skemën e marrëdhënieve logjike shkak-pasojë në një tekst informues. informues- Materialet dhe mjetet mësimore paraqitës Teksti “Gjuha shqipe dhe letërsia 11”, lloje të ndryshme tekstesh informuese- paraqitëse, shkumësa me ngjyra, tabela. Konceptet kryesore: renditja kronologjike, konektorë, renditja shkak-pasojë, marrëdhënie logjike etj.Struktura mësimore: PNP Fazat e strukturës Strategjitë mësimore Veprimtaritë e nxënësve Organizimi i nxënësve Parashikimi Parashikim me terma paraprakë Diskutim i ideve Punë me klasën Ndërtimi i njohurive Lexim me kodim të imët të tekstit Të lexuarit ndërveprues Punë në grupe Përforcimi Rishikim në dyshe Ndërtim i shprehive studimore Punë në dyshe 25
  25. 25. Udhëzues për tekstin “Gjuha shqipe dhe Letërsia 11” ZHVILLIMI I MËSIMIT Është një metodë që u paraprin njohurive të reja, duke zhvilluar njëkohësisht fantazinë e nxënësit, por edhe Parashikimi. Parashikim shfrytëzon njohuritë e tij duke e bërë më krijues e më me terma paraprakë: produktiv nxënësin brenda orës së mësimit. Mësuesi u jep nxënësve disa terma dhe u kërkon të krijojnë një tekst duke u mbështetur në njohuritë e marra. Mësuesi/ja e nis mësimin me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Nxënësit vënë në dukje veçori që kanë gjetur në tekste të përzgjedhura prej tyre sipas modelit të tekstit të mëposhtëm. Pasi përfundojnë së punuari detyrën e shtëpisë, mësuesi/ja shkruan në tabelë grupe fjalësh dhe u kërkon nxënësve të zgjedhin njërën prej tyre e të formojnë një tekst të shkurtër. a) Qysh prej, përkrenare, shek. VII pr.K., qarku i kulturës së Alpeve Lindore, përkrenare në formë konike, shmarjet, më vonë, paraqitet, i punuar në mënyrë rustike, i ngjashëm me kapelat e japodëve, më tutje, përkrenarja e bronzit, zhvillohet, shek VI pr.K., nga fundi i periudhës së vjetër, po në ato vise, përkrenarja e bronzit. b) Kalimi, periudhë, e mesjetës, qendrën e gravitetit, zhvendosi, edhe në Shqipëri. I bashkësive fshatare, organizimi dhe funksionimi, në fazën e hershme, në Perandorinë Bizantine, një dokument, pasqyrohet, të ashtuquajturin, ligj bujqësor, të cilët, jo rastësisht, fshatarët, kishin, tokën, quhen aty, zot. Megjithëse, u konsolidua, individuale, prona, e ligjit, disa pozita, në kohën e veprimit të tij, tregojnë, se ishte zhdukur, nuk, e përbashkët, përfundimisht. Gjithsesi pasqyron, bashkësia fshatare, periudhën e pasigurisë… Pas 5 minutash nxënësit lexojnë detyrën dhe mësuesi gjatë leximit të tyre përpiqet të shënojë ndarjen kohore, duke shënuar në tabelë konektorët kohorë dhe elementet logjike të tekstit. Mësuesi/ja drejton pyetjen: - Çfarë vini re në këto dy tekste? Përgjigjet e mundshme mund të jenë: Kanë karakter historik, përshkruajnë objekte, klasa shoqërore, ka renditje kohore të informacionit, jepen arsye etj. Kjo teknikë u kërkon nxënësve të hulumtojnë diçka dhe të vënë shenjë në tekst, pasi gjejnë përgjigje për Ndërtimi i njohurive. atë që kërkojnë. Ky lloj leximi i ndihmon nxënësit Lexim me kodim të imët të tekstit të përcaktojnë qëllimin e tij, të lexojnë për ta arritur atë qëllim dhe, më vonë, të jenë në gjendje të përdorin informacionin nga teksti. Mësuesi/ja e ndan klasën në dy grupe të mëdha. Grupet do të analizojnë dy tekste, ku, pasi të kenë zgjedhur kodet, do të kodojnë renditjen kronologjike të informacionit dhe atë shkak-pasojë. Mësuesi/ja ose vetë grupet përcaktojnë shenjat me të cilat do të kodojnë tekstin gjatë leximit. Nxënësit e lexojnë informacionin në dyshe dhe vënë në dukje elementet përbërëse të secilit tekst. Pas leximit nxënësit hedhin të dhënat në tabelë. Me anë të shenjave të mëposhtme ata shënojnë momentet kyç të tekstit.26

×