Materialet ndertimore i prezentim-vazhdim

MATERIALET NE ARKITEKTURE Mr.sc. Muhamed Vranica; D r.sc.Naser Kabashi: Materialet Ndertimore(Ligjerata +Ushtrime) Prof asoc. Fisnik Kadiu: Teknologjia e Materialeve te Ndërtimit Neil Jackson and Ravindra K. Dhir: Civil Enginering Materials K.van Breugel: Simulation of hydration and formation of structure in hardening cement-based materials Schaffler/Bruz/Schelling: Bausstofkunde A.M.Neville: Properties of Concrete Literatura:

Hyrje
Njohja e vetive te materialeve është esenciale ne fazën e projektimit dhe fazën e ndërtimit te objekteve , veprave ndërtimore.
Gjate fazës fillestare te projektimit , gjegjësisht fazës se konceptimit merren parasysh ekonomizimi dhe ndikimi i ambientit (inkorporomi urbanistik), ndërsa ne fazën e projektimit konceptual mirret parasysh lokacioni dhe përshtatshmëria e materialeve
Por prapëseprapë zgjedhja e materialeve është ne varshmeri nga një numër i faktorëve ndikues sic mund te jene: çmimi, vetitë e materialeve, jetëgjatësia e materialeve, lehtësia e vuarjes ne vepër si dhe shpejtësia e ndërtimit.

Zgjedhja e drejte e materialit:
njohje e mire e materialeve ne përgjithësi
njohje e vetive te caktuara te materialeve
përdorimi i drejte i materialeve ne varësi te kushteve te ambientit(kushtet klimatike )
Zhvillimi i teknologjisë se prodhimit te materialeve ka mundësuar edhe një lehtësim dhe një avangarde ne projektimin e veprave ndërtimore. Këtë do ta tregojmë me disa fig.

Zhvillimi teknologjik i materialeve ne funksion te kohes

Materialet e ndërtimit, klasifikimi dhe kërkesat e Standardeve
Varësisht nga pozita ne konstruksion materialet e ndërtimit klasifikohen ne dy grupe themelore:
- materialet qe përdoren për ndërtimin e konstruksioneve mbajtëse (guri, betoni, çeliku, alumini, materialet argjilore etj)
- materialet me kërkesa te veçanta për mbrojtjen e konstruksioneve nga mjediset e dëmshme si dhe per te rritur vetite e shfrytëzimit te godinave dhe komoditetin ne to (materialet termoizoluese, akustike, hidrozoluese, dekorative etj)

Standardet
Ne menyre te pergjithesuar mund te themi se vlerësimi i secilit material apo grupi te materialeve behet me standardet perkatese nacionale te aprovuara (BSI, DIN, UNI, EN).
Standardi është një specifikim teknik i miratuar nga një organ i nje vendi-Agjension i Standardizimit- per përdorim te vazhdueshem, zbatimi i te cilit nuk eshte i detyrueshem dhe qe sherben si dokument per arritjen e cilesise .
Standardet ndikojnë ne jetën tone ne shume mënyra, duke e bere atë me te lehte, me te sigurte dhe me te shëndetshme. Standardet zhvillohen ne baze te mirëkuptimit ne mes paleve te interesuara, dhe përfundimisht duhet te diktohen nga tregu.

Organet nderkombetare per Standardizim
CEN- Komiteti Evropian i Standardizimit me seli ne Bruksel eshte themeluar me 1961, dhe misioni eshte qe te promovoje harmonizimin teknik vullnetar ne Evrope, ne bashkëpunim me organizmat botëror dhe partneret e tij ne Evrope.
Ne Kosove prej vitit 2005 funksionon Agjensioni i Standardizimit qe eshte ne zhvillim e siper, qe te avancoje edhe miratimin e Standardeve edhe ne Kosove, por per per momentin jo ne lidhje te drejtpërdrejte me CEN-in, por indirekt.

Struktura dhe vetite
Struktura e materialit studiohet nga tri aspekte:
sipas makrostruktures se materialit (strukture qe verehet vizuelisht)
sipas mikrostruktures se materialit (strukture qe verehet me mikroskop)
sipas struktures se brendshme te lendes qe e perben materialin

STRUKTURA E MATERIALEVE
Makrostruktura materialit – ne gjendje te ngurte, mund te jete ajo qe vlerësohet tek materialet sic jane : betoni, materialet argjilore, druri etj.
Mikrostruktura e materialit- mund te jete : Kristalore dhe Amorfe. Por ne raste te caktuara mund te jene prezente te dy format per materialin e njejte, p.sh. kuarci si forme kristalore, ndersa silicit si forme amorfe.
Struktura e brendshme e materialit- Karakterizihen me lidhjen e ne mes grimcave duke formuar rrjeta-forma kristalore karakteristike

Struktura kristalore
Nder format me te shpeshta gjeometrike jane , kristalet mund te jene: Kubike, tetragonale, heksagonale, rombike, monoklinike, triklinike .
forma kubike forma heksagonale

Shembull-struktura kristalore Strukture kristalore e kalcitit
Struktura amorfe- karakterizohet ngase thermiat e
Materies janë te shpërndara ne forme te parregullt,
p.sh. polimeret.

Vetitë e Materialeve te ndërtimit
Vetitë kimike
Vetitë fizike
Vetitë mekanike
Vetitë fiziko-mekanike (teknologjike)
Vetitë kimike - përshkruajnë përbërjen kimike te materialit, gjegjësisht ndryshimet qe ndodhin ne material si pasoje e veprimeve kimike, gjegjësisht kur vie ne kontakt me reagensë te ndryshëm

Vetitë fizike
Vetitë fizike karakterizohen me atë se nuk ndryshojnë gjate përdorimit te materialit dhe e karakterizojne atë ne cfardo gjendje qe është, d.m.th. para, gjate dhe pas veprimit te ngarkesës.
masa vëllimore
masa specifike
dendësia
poroziteti
thithshmëria e ujit
qendrushmeria ndaj ngricave
percueshmeria e nxehtësisë
percueshmeria akustike
percueshmeria elektrike

Masa Vëllimore
paraqet materialit ne njesi vëllimi ne gjendje natyrore (me pore dhe zbrastesira).
masa vellimore masa e mostres ne gjendje te thate (gr),(kg) Vellimi ne gjendje natyrore (me pore dhe zbrastesira) (gr), (kg)
Masa e mostrës ne gjendje te thate (masa e mostrës ne gjendje konstante ) - ~ 105 0C

Vëllimi i mostrës , ne varësi te formës gjeometrike përcaktohet ne dy mënyra:
mostrat me forme te rregullt gjeometrike; me matjen e dimensioneve
mostrat me forme jo te rregullt gjeometrike; me volumenometer
Mirepo te forma jo e rregullt gjeometrike dallojmë mostrat ne gjendje te ngurte, qe kërkojnë kushte te tjera dhe mostrat ne forme pluhuri qe kërkojnë kushte tjera te përcaktimit te vëllimit

Masa specifike (densiteti)-
Paraqet masën e materialit ne njësi vëllimi ne gjendje absolutisht kompakte (pa pore dhe zbrastesira)
masa specifike masa e mostres ne gjendje te thate (gr),(kg) Vellimi ne gjendje absolutisht kompakte (pa pore dhe zbrastesira) (gr), (kg) Ne pergjithesi masa vellimore eshte me e vogel se masa specifike, apo ne raste te caktuara e barabarte :

Percaktimi i vellimit pa pore dhe zbrastesira
Keta dy parametra per materiale te ndryshme dallojne shume
Qe te arrijme ne realizimin e vëllimit absolutisht kompakt, eshte ne varesi te llojit te materialit. Te materialet e ngurta (te pa ndrydhshme), kjo realizohet vetem me bluarjen e tyre (tharmimin e tyre), e me pastaj percaktojme masen specifike.

Percaktimi i vellimit me Volumenometra
Ne te dy rastet kemi ne përdorim gypin e shkallëzuar me V=50 cm3
volumenometri i Erdmenger-Man, e ne raste me te shpeshta Byreta Automatike me Piknometer
Rastet me te shpeshta te përdorimit te ketille jane per materialet: guri, çimento, etj.
p.sh. gjate përcaktimit te mases specifike te çimentos: masim 30 gr çimentos, e me pastaj ne principin e cvendosjes se lengut përcaktohet masa specifike:
(gr/cm3)

Dendesia (shkalla e dendesisë)
P araqet shkallen e mbushjes se vëllimit me lende te ngurte, apo paraqet raportin ne mes vëllimit ne gjendje absolutisht kompakte dhe vëllimit ne gjendje natyrore .
=

Porositeti
P araqet shkallen e mbushjes se vëllimit me pore dhe zbrastesira, ne njesi vëllimi, dhe shprehet ne përqindje.
(%) Sic shihet poroziteti eshte cilësi e kundërt e dendesise, dhe vlera e porozitetit sillet nga (0-98)%.

Llojet e porozitetit
Meqenese poroziteti eshte i ndërlidhur me shumen e poreve, atehere poret mund te jene:
- kapilare - poret e lidhura - poret e mbyllura poret kapilare poret e lidhura poret e mbyllura

Si veti poroziteti mund te jete :
poroziteti i hapur-
poroziteti i mbyllur-
Poroziteti i hapur - paraqet raportin e shumes se vëllimit te te gjitha poreve te ngopura me uje ndaj vëllimit te materialit (%); - masa e mostrës se ngopur me uje - masa e mostrës ne gjendje te thate - vëllimi i mostrës - poroziteti i hapur

Porositeti i mbyllur
Paraqet pjesën e mbetur te poreve nga poroziteti i hapur .
(%), - poroziteti i mbyllur Ne pergjithesi materialet permbajne pore te hapura dhe te mbyllura.Rritja e porozitetit te mbyllur ne krahasim me ate te hapur shpie ne rritjen e jetegjatesise se materialeve.

Shembull numerik
Per ekzaminimin e gurit eshte marre mostra kubike me dimensione 10x10x10 cm, me mase , ndersa 30 gr te pluhurit te po atij guri kane cvendose lengun ne gypin e volumenometrit per lartesine . Te caktohen cilesite fizike te gurit?

Shembull numerik
Per ekzaminimin e gurit eshte marre mostra cilindrike me dimensione dhe lartesi , me mase , ndersa te pluhurit te po atij guri kane vendose lengun ne volumenometer per lartesine . Te caktohen cilesite fizike te gurit.

Thithshmëria e ujit
Te material et e ngurt a nënkupton aftesine e tij qe ne kushte normale, apo ne kushte te posaçme ne kontakt me ujin te thithe ate, gjegjësisht qe t ’a mbaje ne masen e tij .
Poashtu uji i thithur , nese materiali i nenshtrohet ndryshimit te temperaturave, kalon ne gjendje aggregate tjeter, me c’rast shkakton rritje te vellimit, e me kete forcat e brendshme qe tentojne te shkatrrojne ate material.

Shembull I demtimit Thithshmeria e ujit e materialeve poroze percaktohet sipas metodes Standarde, duke e zhytur dhe mabajtur mostren ne uje, Temperatura e ujit eshte , ndersa kohezgjatja eshte 24 h, ne nivele te ndryshme

Thithshmeria e ujit ndaj vellimit llogaritet
masa e mostres se ngopur me uje masa e mostres ne gjendje te thate vellimi I mostres

Thithshmeria e ujit ndaj mases
Mirepo nese mostra I nenshtrohet thithshmerise se ujit me shtypje te rritur, atehere eshte e qarte se ne ate rast kemi thithshmeri me te madhe , gjegjesisht kjo do te shprehet
<1 koeficientin e thithshmerise se ujit

Shembull:
Gjate ekzaminimit te mostres kubike te gurit me gjatesi te brinjes a=70 mm, gjegjesisht me vellim 343 cm3, jane regjistruar keto masa te mostres:
ne gjendje te thate: gr
ne gjendje te ngopur ne shtypje normale: gr
ne gjendje te ngopur me shtypje te rritur: gr
Te vleresohet perdorshmeria e ketij guri duke marre per baze koeficientin e ngopjes?
>0.80

Qendrueshmeria ndaj ngricave
eshte veti e materialit te ngopur me uje qe u nenshtrohet ndryshimeve te njepasnjeshme te temperaturave-ngrirje-shkrirje
Qendrueshmeria ndaj ngricave eshte e lidhur me jetegjatesine e materialeve, gjegjesisht konstruksioneve qe u nenshtrohen ketzre veprimeve.
Klasa ne qendrueshmeri ndaj ngricave vendoset ne project, ne funksion te llojit te konstruksionit dhe kushteve te shfrzteyimit te konstruksionit-materialit. P.sh. rezistenca ndaj ngricave ; nenkupton rezistencen ndaj 50 cikluseve te ngrirje –shkrirjes

Mundesia e kalimit te ujit ne akull, ne varesi te hapesires se lire (pores)

Vleresimi I qendrueshmerise se materialit ndaj ngricave ne humbje ne mase Dhe sipas ketij kriteri humbja nga masa kufizohet ne : humbja nga masa masa e mostres ne gjendje te thate masa e mostres pas cikluseve te ngrirje shkrirjes =(0.75-0.90), per gurin si material ndertimor

Përçueshmëria e nxehtësisë
eshte vetia qe ka materiali per përcjelljen e nxehtesise nga nje sipërfaqe ne sipërfaqen tjeter
Si veti eshte kryesore te materialet termoizoluese, mirëpo eshte prezente te te gjitha materialet, qe perdoren per mure, mveshje te mureve, sisteme meskate dhe shtresa te dyshemeve, si dhe materialet tjera
Materialet e ndryshme nga ky aspekt kane edhe veti te ndryshme termike, prandaj gjate projektimit apo ndertimit përdorim termin teknik: dilatimi termik i materialeve

Koeficienti termik i bymimit zgjateshmeria e materialit nga veprimi termik koeficienti termik i bymimit ndryshimi i temperaturës ( ) Nga aspekti praktik i përdorimit te materialeve dhe kushteve te parashtruara mund te themi se: per objektet e banimit kërkohet qe gjate temperaturave te ulëta mos te te kemi humbje te menjëhershme te energjisë se brendshme, gjegjësisht qe ne temperatura te larta mos te kemi kalim te energjisë se jashtme.

Sasia e nxehtësisë ( )
e cila kalon nga një trup ne trupin tjetër me ndryshimin e temperaturës prej ne temperaturën , është proporcionale me masën e trupit (m) dhe ndryshimit te temperaturës .
(J) sasia e nxehtësisë nxehtësia specifike masa ndryshimi i temperaturës Ne këtë lidhje: nxehtësia specifike e materialit paraqet sasinë e nxehtësisë e cila masës se trupit prej një njësie ia ngrit temperaturën për 1 K.

kapaciteti termik i materialeve qe paraqet sasine e nxehtesise e cila nevojitet qe masa (m) e materialit te ngrohet per 1 K. Percueshmeria e nxehtesise eshte ne varesi nga koeficienti i percueshmerise termike te materialit , i cili jipet me shprehjen (W/mK koeficienti I percueshmerise termike sasia e nxehtesise siperfaqja e prerjes terthore

Karakteristikat fizike dhe termike per disa materialeve

Analiza e termike e materialit
Secili material ka karakteristikat e veta, qe nenkupton, trashesine , koeficientin e percueshmerise termike , , mirepo ne ne kete rast do te analizojme si nje tersi, permes koeficientit te kalimit te nxehtesise( ):
(W/m2K) qe definohet me sasine e nxehtesise e cila kalon prej nje ane normal ne siperfaqen prej 1m 2 , te ndonje elementi konstruktiv me trashesi - m) gjate ndryshimit te temperatures se ajrit ne te dy anet e elementit prej 1 K Pra koeficienti- - eshte vetia e percueshmerise termike te ndonje elementi ndares

Percueshmeria e nxehtesise ne materialet shtresore
N e praktike manifestohet te muret, dyshemete, apo edhe te ndonje element tjeter konstruktiv, ku naparaqiten me shume materiale te cilat bashkepunojne dhe sillen si tersi.

Llogaritja e rezistences se kalimit
rezistencen e kalimit neper shtresa
rezistencen e pergjithshme te murit temperature neper shtresa

Shembull
Muri i betonit me trashesi 20 cm ( ), nga ana e brendshme eshte mveshur me pllaka allcie me trashesi 2.5 cm ( ), ndersa nga ana e jashtme eshte I suvatosur me llac cimentoje me trashesi 2.0 cm ( ), te caktohen temperaturat neper shtresat nese
dhe

Zgjidhje
Rezistenca e kalimit ne shtresa:
Per temperaturat e dhena, rrjedhja specifike e nxehtesise do te jete

temperature neper shtresa do te jete

Koeficienti i kalimit te nxehtesise per mure shtresore
Gjate kalimit te nxehtesise nga siperfaqja e jashtme ne siperfaqen
e brendshme, ndodh ndr y shimi i I temperatures, qe do te thote se
nuk kemi temperature te njejte
Kjo manifestohet me koeficiente te kalimit ( ) dhe
rezistences se kalimit te nxehtesise: dhe .

Koeficienti I kalimit te nxehtesise (K) ( W/m2K)

Shembuj praktik:

Shembul l
Gjate renovimit te nje objekti te vjeter me mure prej tullave te plota me trashesi dhe ( ), parashihen keto shtresa mveshese:
Siperfaqja e brendshme e murit suvatohet me llac gelqeror-allci me trashesi dhe ( )ndersa siperfaqja e jashtme mveshet me shtrese termoizoluese te caktuar me koeficient ( ) W/mK, dhe shtrese mbrojtese te izolimit, llac me trashesi ( cm) dhe ( )W/mK.
Sa duhet te jete shtresa termoizoluese ne menyre qe koeficienti I kalimit te nxehtesise te jete .

Zgjidhje

Percueshmeria e zerit
si veti fizike e materialeve është e lidhur drejtpërdrejt për objektet e banimit, objektet industriale si dhe ato publike
Qëllimi i pegjithshem është: mbrojtja e njeriut nga zhurmat te cilat ne qytete rriten çdo vit.
Zgjedhja e materialeve akustike varet nga lloji i zhurmës, nga niveli i saj dhe karakteristikat e frekuencës
Zhurma mund te jete : ajrore dhe goditëse
Zhurma ajrore- është ajo nga pajisjet punuese, nga instrumentet muzikore, nga televizori, qe përhapet ne formën e valëve te zërit ne ajër.
- Zhurma goditëse- është ajo nga goditjet ne konstruksion, vibrimi ne konstruksion, si dhe lëvizja e orendive apo gjësendeve tjera.

Izolimi
Izolimi nga zhurmat ajrore përcaktohet nga aftësia zeizoluese e konstruksionit , dhe tregon zvogëlimin e presionit te zërit ( ) pas depërtimit neper konstruksion.
Aftësia zeizoluese llogaritet me formulën:
koeficienti i depertueshmerise se zërit Niveli kufitar i zhurmave caktohet sipas rendesise se objektit dhe karakteristikave te frekuences se zerit

Disa shembuj per vlerat kufitare
ne repartet e prodhimit jane ato
per objekte administrative
per spitale
nga aspekti i intensitetit kemi
intensitet shume i dobet
zhurma nga lëkundja e gjetheve te pemeve .
Intensitet i dobet
hapësirat e nje blloku banimi naten
Intensitet i pranueshem
trafiku intensiv ne rruge

Shembuj te vlerave praktike
Intensitet i padeshirueshem
stacionet e trenave, metrove etj
Intensitet i padurueshem
zhurma te aeroplanëve ne momentin e fluturimit dhe aterimit.
Ne praktike takohen zhurma te llojeve dhe niveleve te ndryshme , prandaj edhe materialet akustike qe perdoren jane te llojeve te ndryshme

Materiale zeizoluese dhe vlera relavante

Materialet zeabsorbuese-vetite dhe karakteristikat
Koeficienti i absorbimit te zerit- paraqet karakteristiken kryesore akustike te materialeve zeabsorbuese, dhe shprehet
- koeficienti i absorbimit te zerit - energjia e absorbuar e zerit -e nergjia e përgjithshme e zerit

Skema e perhapjes dhe absorbimi i zerit

Absorbimi i energjise se zerit
Koeficienti i absorbimit te zerit varet nga poroziteti i materialit
Koeficienti i absorbimit rritet me rritjen e porozitetit, dhe kjo tregon se ne raste te tilla synohen materialet qe kane porozitet
Nga materialet baze jane materialet me strukture fibrore, pra ato me fibra minerale, apo fibra qelqi apo edhe asbesti. Ne fig. m e poshte jane paraqitur disa nga keto materiale

Karakteristika te perdorimit te materialeve zeizoluese
Veshja akustike quhet e përshtatshme nese niveli i uljes se zhurmave esht e me i larte se
Ulja e nivelit te zhurmes mund te përcaktohet sipas shprehjes:
- siperfaqja ekuivalente zeabsorbuese - shtesa e vetise absorbuese pas vendosjes se materialit akustik

Materialet zeizoluese-vetite dhe karakteristika

Shembuj te perdorimit te materialeve zeizoluese ne funksion te objektit

Shembuj

Shembull te llogaritjes

Vetite mekanike te materialeve
Vetite mekanike te materialeve jane ato veti qe karakterizojne
sjelljen e materialit gjate veprimit te ngarkesave
Mostra e materialit e cila i nënshtrohet veprimit te ngarkesave
paraqet nje strukture te qendrushme, gjegjësisht grimcat e vogla
jane te lidhura ne mes veti me forca kohesive, qe deri ne nje mase
te caktuar i perballojne veprimit te ngarkesave te jashtme
Mirëpo gjate gjithe veprimit te ngarkesave mostra peson deformime te
cilat ne pergjithesi deri ne nje stad mund te jene elastike (te
kthyeshme), ndersa me tej kalojne ne deformime joelastike. E gjithe
kjo përcillet deri ne momentin e thyerjes apo shkatërrimit

Disa lloje te veprimit te forcave

Deformimet
kjo përcillet me deformime te cilat paraqiten me shprehjet
mm/mm

Ligji i Hook-ut
Ndersa lidhshmëria ne mes sforcimeve dhe deformimeve jipet me
shprehjen
- moduli i Elasticitetit

Vetite deformuese te materialeve
Elasticiteti- i trupit te ngurte eshte veti qe materiali ka, qe pas
ndërprerjes se veprimit te ngarkesave i njëjti te kthehet ne gjendje
paraprake sa i perket formes dhe dimensioneve fillestare (nuk ka
deformime te mbetura).
Plasticiteti - i trupit te ngurte paraqet vetine e materialit ne ndryshimin
e formes dhe dimensioneve fillestare nga veprimi I ngarkesave te
jashtme, mirëpo pa u shkatërruar (ende ka aftesi mbajtese).
Deformimet e mbetura pas ndërprerjes se veprimit te ngarkesave jane
deformime plastike .
Karakteristikat kryesore te vetive deformuese te materialeve jane :
moduli i Elasticitetit, koeficienti i Puasonit, moduli i Perdredhjes, etj.

Moduli Elasticitetit
shpreh ne vetevehte masen e shtangesise se materialit
Materialet me energji lidhese nderatomike te larte karakterizohen me modul te larte te elasticitetit
Vetite mekanike te materialeve karakterizohen nga diagrami i “sforcim deformim”
Moduli i Elasticitetit përcaktohet edhe si tangjente e kendit , qe paraqiten si ne fig.

Koeficienti i Pooison-it
paraqet raportin ne mes deformimeve terthore dhe atyre gjatesore, dhe shprehet me shprehjen:
Moduli i rrëshqitjes - paraqet lidhshmerine ne mes modulit te Elasticitetit dhe koeficientit te Pooison-it, dhe jipet me shprehjen

Sjellja plastike e materialeve
materiali nen veprimin e ngarkesave mund te sillet edhe si material viskoz

Rezistenca (Soliditeti) i materialeve
Rezistenca (Soliditeti) eshte veti e materialit qe t’i rezistoje
shkatërrimit nen veprimin e sforcimeve te brendshem te shkaktuara nga
forcat e jashtme ose edhe nga faktoret tjere (temperatura.) Si parametër
vlerësohet me kufirin e rezistences (soliditetin maksimal) per nje
deformim te dhene.
Ne varesi nga lloji i materialit,dhe menyra e veprimit te forces rezistenca
(soliditeti) mund te jete:
ne shtypje
ne tërheqje
ne përkulje
ne prerje
ne goditje

Rezistenca ne shtypje
përcaktohet ne mostrat standarde qe mvaren nga lloji i materialit qe ekzaminohet, te cilat i neneshtrohen veprimit te forces me rritje graduale deri ne thyerje
N/mm2

Rezistenca(Soliditeti) ne tërheqje
si veti përcaktohet per materiale te caktuara, p.sh. celiku, druri
Mostrat e caktuara i nënshtrohen veprimit te forces ne tërheqje , me rritje graduale deri ne momentin e këputjes
N/mm2

Metoda indirekte –me carje

Rezistenca (Soliditeti) ne përkulje
Percaktohet ne mostrat standarde – mostrave prizmatike, duke u mbështetur ne dy mbeshtetes ne distance te caktuar , kur edhe veprojne dy forca koncentrike
N/mm2 - rezistenca ne përkulje - momenti i përkuljes - momenti rezistues i prerjes terthore

Ekzaminimi ne perkulje

Rezistenca ne prerje
percaktohet ne mostra te caktuara ku veprimi i forces shkakton shkëputje(prerje) pergjate mostres
N/mm2

Rezistenca ne goditje
është veti e materialeit qe t’i rezistoje shkatërrimit nga goditjet dinamike
Kjo veti eshte e rendesishme te materialet qe perdoren per ndertimin e bazamenteve nen makineri
J/cm2

Vetite fiziko - mekanike te materialeve
Jane ato veti qe e karakterizojne materialin gjate përpunimit apo shfrytëzimit te tij. Nga vetite me te rendesishme fiziko-mekanike per disa prej materialeve jane:
rezistenca ndaj brehjes(te guri)
aftësia e materialit per saldim (te celiku)
Eshte me rendesi se secili material ka edhe karakteristika te ndryshme prandaj kjo rezulton ne cilesite e ndryshme fiziko-mekanike te ti

GURI NDERTIMOR DHE PRODHIMET PREJ GURIT
Ne materialet prej gurit natyror bejne pjese materialet dhe elementet qe përfitohen me anen e përpunimit mekanik (copëtimit, prerjes) te shkembinjeve natyror
Te gjitha keto materiale ruajne te pandryshueshme strukturen dhe vetite e shkëmbit baze.
Minerali i gurit ndërtimor ne aspektin e struktures bene pjese ne m ineralet me strukture kristalore, qe kane forma te ndryshme te rregullta (kubike, heksagonale, tetragonale, rombike, etj.)
Ne pergjithesi guri ndërtimor fitohet nga masivet shkembore qe mund te jene nga me te ndryshmet, mirëpo ne dallojme kryesisht:
Shkembinjte magmatik;
Shkembinjte sedimentare
Shkembinjte metamorfik

Llojet e shkembinjeve natyrore

Shkembinjte magmatik
jane fituar si rezultat i ftohjes dhe ngurtësimit te magmes nga thellësia e tokes .
Varesisht se ku ka ndodhur procesi i ftohjes, ne sipërfaqe apo ne thellesi, edhe vetite e ketyre kane qene te ndryshme.Ne funksion te kësaj shkembinjte magmatik ndahen

Ndarja e shkembinjeve magmatike
ne shkembinje te thellsise
Nga perfaqesuesit kryesor te ketyre masiveve jane: graniti,
sieniti,gabro, dioriti )
ne shkëmbinj te sipërfaqes
ketu bejne pjese: andenziti, bazalti, diabazi etj.
Shkembinjte magmatik karakterizohen me mineralet përberse
kryesore dhe ate: kuarci, feldshpate, silikatet ferromagneziale,
mikatet etj. Disa prej karakteristikave te ketyre mineraleve do ti
paraqesim ne tabelen n e vijim:

Karakteristikat e mineraleve perberse

Shkembinjte Sedimentar
jane fituar si rezultat i proceseve kimike, fiziko-kimike dhe biologjike qe kane ndodhur ne sipërfaqen e tokes
Shkembinjte sedimentare sipas menyres se depozitimit ndahen ne tri grupe:
depozitime mekanike
depozitime kimike
depozitime organike
Ne depozitimet mekanike te shkrifta bejne pjese: argjilet,
agregati, qe jane formuar si rezultat i shkatërrimeve mekanike
te shkembinjeve

Depozitimet kimike dhe organike
Ne depozitimet kimike bejne pjese allcia, dolomit, magneziti, qe jane formuar ne basene te ndryshme gelqeroresh apo basena te mbyllur.
Ne depozitime organike bejne pjese: gelqeroret etj. Qe jane formuar me dekompozimin e organizmave shtazore e bimore, duke u bere me vone sedimentimi i tyre
Mineralet shkembformuese te shkëmbinjve sedimentare jane:
shkembinjte silikat (opali, kalcedoni, kuarci)
shkembinjte karbonat (kalciti, dolomiti, magneziti)
shkembinjte e mineraleve argjilore (kaolinit, montmoriloniti)
shkembinjte sulfatik (allcia, anhidritet tjera)

Shkembinjte Metamorfik
jane formuar si rezultat i shendrrimeve te shkembinjeve magamtik dhe sedimentare nen veprimin e temperaturave, shtypjeve te larta, dhe fluideve kimikisht aktive
Jane shkembinje me pamje kristalore, dhe si perfaqesues qe kane zene vend ne ndërtimtari jane: gnajst, mermeret, kuarcitet, shistet argjilo r e.
Ne pergjithesi shkembinjte metamorfik ndahen ne dy kategori:
shkembinjte qe formohen ne procese metamorfike te natyres termike apo kimike
Mineralet shkembformuese te ketyre shkembinjeve metamorfik jane:
grupi i mineraleve silikate: feldshpatet, kuarci, mikat,olivinet etj
grupi i mineraleve karakteristike: kalciti, dolomiti

Perfitimi, përpunimi i materialeve prej gurit natyror
Materialet dhe elementet prej guri natyror prodhohen nga
formacionet shkembore me anen e përpunimit mekanik (copetim,
sharrim, carje etj), ku edhe pas ketyre veprimeve ruhen plotësisht
struktura dhe vetite e shkëmbit baze
Guret e copetuar- paraqesin materialin e formuar me minim apo ndonje procesi te ngjashen teknologjik nga masivet shkembore
Perdoren per përfitimin e agregatit qe do te perdoret per beton apo asfalt.

Perfitimi i agregatit nga guri i copetuar

Guret e përpunuar
F itohen duke i përpunuar elementet e gurit deri ne nje shkalle te
caktuar, ku ne varesi te shkales se përpunimit mund te jene:
gjysme te gdhendur, te gdhendur, dhe posaqerisht te gdhendur.

Guret posaqerisht te gdhendur

Vetite e gurit ndërtimor
Si cdo material tjeter edhe gurin e pershkruajne keto veti:
- perberja mineralogjiko petrografike
- Vetite kimike
- Vetite fizike
- Vetite mekanike
- Vetite fiziko-mekanike
Sa i perket perberjes Mineralogjiko-petrografike eshte prezantuar me
pare dhe ka te beje me mineralet perverse te gurit, e ne funksion te
tyre te behet vlerësimi i metejm i përdorimit te gurit per destinacionin e
kërkuar. Ne pergjithesi sa i perket kësaj vetie karakterizohet: ngjyra,
struktura dhe tekstura e mineralit.

Ngjyra - varet nga materialet dominonte qe e ndërtojnë atë, por edhe nga lendet tjera lidhëse
Struktura - karakterizohet nga lloji i shkëmbit dhe gjithsesi me pjesëmarrjen sasiore te mineraleve ne gurin si material
Tekstura - paraqet kahjen e shpërndarjes se mineraleve ne gur, gjegjësisht shpërndarjen e larave ne masen e gurit, qe ka rendesi per dukjen e gurit pas fazes se përpunimit.

Vetite kimike
jane te lidhura ngushte me perberjen mineralogjiko-petrografike te gurit
jane te lidhura ngushte me perberjen mineralogjiko-petrografike te gurit
ku fitohet bikarbonati i kalciumit qe me kohen tretet dhe vie deri tek degradimi i tij.

Vetite fizike
P araqesin parametrat dhe karakteristikat e gurit te ekzaminuar.
Duke ditur, apo njohur keto karakteristika, mundesojme nje
përdorim me te drejte te gurit per destinimin e caktuar.
Masa vellimore
Masa specifike
Dendesia (shkalla e kompaktesise)
Poroziteti
Thithshmëria e ujit
Qendrushmeria ndaj ngricave

Vetite mekanike
P ershkruajne sjelljen e gurit nen veprimin e ngarkesave, qe
direktvaren nga perberja mineralogjiko-petrografike e masivit
shkëmbor
Soliditeti ne shtypje
Ekzaminimi behet ne mostrat standarde- zakonisht 5 mostra, kubike me dimensione (7.07x7.07x7.07 cm, 5.0x5.0x5.0 cm) te cilat pergaditen me prerje apo edhe ne mostrat cilindrike te nxjerrura nga shkembi ne thellesi te ndryshme si ne fig.

Pergaditja e mostrave per ekzaminim

Vleresimi i soliditetit ne shtypje nderlidhet per tri gjendje
ne gjendje te thate
ne gjendje te ngopur me uje
pas cikleve te ngrirje –shkrirjes
N/mm2 N/mm2 N/mm2

Shembull
Te vleresohet soliditeti ne shtypje per gurin e nxjerrur nga nje
Masiv shkembor ne nje burimore, me c’rast jane pergaditur 5
(pese) mostra cilindrike, e te cilat jane thyer, me c’rast j ane r egjistruar
keto vlera:
99.95 60.00 5 100.0 62.00 4 99.90 61.10 3 100.0 60.07 2 100.1 61.15 1 R sh (N/mm 2 ) F sh (kN) A(mm 2 ) h(mm) d(mm) Mostra

Zgjidhje
Meqenese kemi mostrat cilindrike, atehere per percaktimin e
siperfaqes shfrytezohet shprehja
129.14 365.15 2827.43 99.95 60.00 5 117.32 354.20 3019.07 100.00 62.00 4 141.62 415.26 2932.05 99.90 61.10 3 139.57 395.55 2834.03 100.05 60.07 2 124.99 367.10 2936.85 100.10 61.15 1 R sh (N/mm 2 ) F sh (kN) A(mm 2 ) h(mm) d(mm) Mostra

Meqenese kemi 5 (pese) mostra , atehere si rezultat do te mirret
vlera mesatare:

Shembull :
Per vleresimin e kualitetit te gurit nga nje burimore e gurit jane pergaditur 15 mostra kubike me dimensione mesatare, te prezentuara ne tabele, e te cilat jane nenshtruar ekzaminimit te soliditetit ne shtypje, dhe ate:
ne gjendje
te thate
ne gjendje te ngopur me uje
pas cikluseve te ngrirje shkrirjes
ku edhe jane regjistruar keto forca thyerse:
593.75 70.20 70.10 70.00 -pas ngr.-shkr. 634.35 70.00 70.05 70.20 - e ngopur 678.62 70.40 70.15 70.10 - e thate R sh (N/mm 2 ) F sh (kN) A(mm 2 ) c(mm) b(mm) a(mm) Gjendja

Zgjidhje
Ne kete shembull vlerat jane te dhena si vlera mesatare, nga pese
rezultate ne te tri gjendjet. Meqenese jane dhene te tri
Ddimensionet(a, b, c) atehere siperfaqet e shfrytezuara jane
ato (a,b).
121.00 593.75 4907.0 70.20 70.10 70.00 -pas ngr.-shkr. 128.99 634.35 4917.5 70.00 70.05 70.20 - e ngopur 138.00 678.62 4917.5 70.40 70.15 70.10 - e thate R sh (N/mm 2 ) F sh (kN) A(mm 2 ) c(mm) b(mm) a(mm) Gjendja

Koeficienti I zbutjes <1, dhe eshte ne
intervalin e caktuar > (0.80-0.90), nga ky aspect guri I ekzaminmuar
ploteson kushtin e parashtruar.
Koeficienti I qendrushmerise ndaj ngrirje-shkrirjes <1, dhe eshte ne kufinjte e parashikur (0.75-0.90) , nga ky aspect guri I ekzaminuar ploteson kushtin e parashtruar.

Rezistenca e gurit ndaj brehjes
Paraqet njeren nga vetite me te rendesishme te gurit si material ndertimor , e vecanarisht ne rastet kur guri ne konstruksion i nenshtrohet veprimit te gerryerjes (abrasionit), nga i cili proces edhe vie deri te shkakterrimi. Sidomos kjo vie ne shprehje te : rruget, trotuaret, dyshemete, shkallet etj.
Ne pergjithesi si veti eshte edhe e ndryshme per llojet e ndryshme te gurit si material. Percaktimi i parametrave te gerryerjes (abrasionit) sot behet me pajisje te ndryshme sic jane : Aparati i Bohmes, apo edhe pajisjet tjera te ngjashme qe sot perdoren.

Aparatura per vleresimin e abrasionit Ky ekzaminim sot bazohet ne Standardin Europian EN 1342,gjegjesisht ne perpunim e siper prEN 14157, dhe ne kete rast konsiston ne gerryerjen e mostres se gurit apo edhe te betonit me rrotullim, kur ne mes mostres dhe pllakes rrotulluese eshte nje material i forte: p.sh. korundi, i cili gjate procesit me nje numer te caktuar te rrotullimeve bene gerryerjen e mostres. Mostra e cila ekzaminohet ka trashesi ~ 70 mm

Vlerat numerike te parametrave te abrazionit
Koeficienti i Abrasionit cm3/50 cm2
- Koeficienti i Abrasionit - masa e mostres para ekzaminimit - masa e mostres pas ekzaminimit - masa vellimore e mostres

Perqindja e abrazionit
Meqenese rendesia e ketij parametri eshte e madhe atehere kjo edhe eshte e kufizuar ne varesi te komunikacionit , dhe ate:
Komunikacion i rende
Komunikacion i mesem
Komunikacion i lehte

Perdorimi i gurit

Shembuj te perdorimit te gurit

Vendosja e kubezave te gurit

Perdodrimi i gurit ne posicione te ndryshme

D isa karakteristika per gurin gelqeror me Standardet

Shembull
Pllaka e gurit me dimensione 150x150x40 mm, gjate eksploatimit do t’i nenshtrohet komunikacionit te mesem. Paraprakisht eshte bere ekzaminimi i mostrave, me c’rast eshte percaktuar masa vellimore e materialit
Nese pas ekzaminimit masa e mostres eshte atehere te caktohen parametrat e brehjes, dhe me kete te behet vleresimi i ketij guri qe do te perdoret. Zgjidhje: Meqenese kemi te vleresojme kete guri, atehere do te percaktojme :

Vetite e posacme te gurit
Percueshmeria e nxehtesise
Deformimet nga temperatura
Qendrueshmeria ndaj zjarrit
Rezistenca kimike
Rezistenca ndaj ndikimeve te ambienit
Atehezioni i gurit per llac

Mbrojtja e gurit ne konstruksion
Jetegjatesia e gurit si material e me kete edhe e konstruksionit eshte ngushte e lidhur me qendrushmerine e gurit. E me qellim te rritjes se jetegjatesise, ne ndermarrim masa te caktuar per mbrojtjen e gurit , eato mund te jene:
Masat konstruktive
Masat mbrojtese
Si masa konstruktive mund te konsiderohen pjerrtesite, pikoret e ndryshme, me qellim qe uji dhe substancat tjera mos te mbesin ne trupin e gurit por te levizin.
Ndersa si masa mbrojtese mund te konsiderohen lyerjet me materiale te ndryshme qe materialet e gurit i bejne te ngopura (nuk thithin uji), e ne ane tjeter edhe ruajne pamjen nese e njejta kerkohet, .sh. silikonet etj,

AGREGATET (INERTET )
Agregati eshte material i palidhur (koherent) me perberje te
kokerrzave me madhesi te caktuar. Madhesia e tyre sillet nga te
dhjetat e milmetrit deri ne disa centimetra
Agregati me prejardhje natyrore
Agregati me prejardhje artificiale
Agregati natyror- fitohet nga materialet (masivet shkembore), me
ane te procesit teknologjik te thyerjes , qe emertohet si agregat i
thyer dhe agregati i lumit.

Agregati i thyer
Me prejardhje nga shkembinjte magmatik (eruptiv), sedimentar
dhe metamorfik
Dallimi ne perpunim-thyerje mund te qendroje ne mullirin per
thyerje, kur edhe menyra e thyerjes mund te jete : me cekana, me
nofulla apo edhe ndonje menyre e kombinuar.
Agregati ne funksion te madhesive te sitave ndahet ne fraksione.
Fraksioni paraqet kokerrzat me madhesi te caktuar, p.sh. FR I
(0/4) mm; Fr II (4/8) mm; Fr III (8/16) mm; Fr IV (16/32) mm,

Skema e perfitimit te agregatit

Fazat e procesit teknologjik Procesi I minimit Procesi I transportit

Procesi I seperimit dhe pastrimit Procesi I pastrimit

Agrehati I gatshem per perdorim

Ndarja e agregatit
Agregati ne aspektin e madhesise se kokerrzes ndahet ne dy grupe te medha:
Agregati kokerrmadh (dmax > 4mm)
Agregati kokerrimet (dmax)<4 mm
Agregati kokerrimet Agregati kokerrmadh

Agregati i lumit
Sa i perket prejardhjes eshte natyrore, mirepo menyra e eksploatimit eshte me e drejteperdrejte, dhe per kete eshte perdorur qysh heret .

Agregati artificial
perfitohet me proceset teknologjike si prodhim sekondar, apo mbeturine ne industrine metalurgjike, energjetike apo edhe ne industrite tjera.
Si perfaqesues te agregatit artificial mund te jene :
llojet e ndryshme te zgjyrave
zgjyra e granuluar
zgjyra nga furenaltat
hiri i TEC-it
M irepo me disa procese shtese teknologjike mund te perfitohen agregatet sic emertohen agregate speciale:
argjila e ekspenduar
perliti , etj.

Vetite e agregateve
Ne pergjithesi vetite e agregateve jane:
Vetite natyrore
Vetite artificiale
Vleresimi i ketyre vetive eshte i ngerthyer ne Standardet
Europiane EN 12620- Agregati per beton, apo edhe ne Standardet
Europiane per Asfalt EN 13043,etj.
Vetite natyrore- ne pergjithesi jane te nderlidhura me prejardhjen e agregatit, gjegjesisht ne varshmeri nga lloji i masivit shkembor nga e ka prejardhjen.
Ne pergjithesi keto veti do ti permbledhim ne tabelen vijuese

Perberja mineralogjiko-petrografike - (EN 932-3
E shte e lidhur me vleresimin e gurit si material baze, ndersa
vleresimi behet ne varshmeri te permbajtjes se mineraleve
perberse, ku permbajtja e mineraleve te demshme do te shkaktoje
edhe probleme ne perdorimin e agregatit per beton apo edhe
ndonje destinim tjeter.
Ne pergjithesi si agregate qe nuk mund te perdoren mund te jene :
Shkembinjte me rezistence ne shtypje jo te mjaftueshme (p.sh.
rezistenca ne shtypje e gurit per prodhimin e betonit duhet te jete per shtresa te eperme te asfaltit ), apo edhe shkembinjte qe nen proceset e ndryshme gjate eksploatimit mund te shkaterrohen (p.sh. shkembinjte me permbajtje argjilore nen ndikimin e ujit).

Shkembinjte qe ne perberjen e vet permbajne minerale te demshme ne sasi me te madhe se ajo e lejuar (p.sh.anhidrit, pirit,kloride etj)
Shkembinjte qe permbajne liskune ne sasi me te madhe se e lejuara, e sidomos per betonet qe jane nen ndikimin e uiji
Shkembinjte qe nuk jane te qendrueshem cikleve te ngrirje-shkrirjes
Ne vetite natyrore qe jane te lidhura me prejardhjen mund te numërohen
masa specifike,
thithshmëria e ujit
soliditeti ne shtypje

Vetite artificiale
jane ato veti te cilat jane te lidhura me llojin e shkëmbit, mirëpo qe mund te ndryshohen gjte procesit teknologjik te prodhimit
V etite e rendesishme te cilat e pershkruajne llojin e agregatit
Mostrimi (pergaditja e mostrave)-(EN 932-1) -

Formimi I mostrese me ndarje

Vetite gjeometrike te kokeerzave te agregatit-Indeksi i zgjatshmerise (EN 933-3) - Llogaritet shuma e masave të madhësive të fraksionit të kokërrzave di/Di dhe raportohet kjo si M1. Llogaritet shuma e masave të kokërrzave në secilën madhësi të fraksionit të kokërrzave di/Di e cila kalonë përmes një kallëpi përkatës të sits me vrima me gjerësi Di/2, dhe raportohet kjo si M2. Indeksi I përgjithshëm I zgjatshmeris FI llogaritet nga ekuacioni vijues

Indeksi I zgjatshmerise-Flakiness index
FI = ( M2/M1) x 100
M1 është shuma e masave të kokërrzave në secilën madhësi të fraksionit të kokërrzave di/Di, në gram;
M2 është shuma e masave të kokërrzave në secilën madhësi të fraksionit të kokërrzave di/Di e cila kalonë përmes një kallëpi përkatës të sits me vrima me gjerësi Di/2, në gram.
Indeksi I përgjithshëm I zgjatshmerisFI do të prezantohet në afrsi të numrit të plotë.

Indeksi I zgjatshmerispër secilën madhësi të fraksionit të kokërrzave FIi do të llogarohet, prej ekuacionit vijues:
FIi = ( mi/Ri) x 100
Ku:
Ri është masa e sicilës madhësi të fraksionit të kokërrzave di/Di, në gram;
mi është masa e materialit në secilën madhësi të fraksionit të kokërrzave di/Di e cila kalonë përmes një kallëpi përkatës të sits me vrima me gjerësi Di/2, në gramlogaritet nga ekuacioni vijues:
Nëse shuma e masave Ri bashkë me masat e ndonjë hudhje të madhësive të fraksionit të kokërrzave (shih 7.1) ndryshon më tepër se 1% nga masa M0 ( shih 6), ekzaminimi do të përsëritet, me përdorimin e ndonjë pjese tjetër ekzaminuese.

Vlerat e koeficientit te zgjatshmerise

Formulari I llogaritjes

Indeksi (koeficienti) i formes (EN 933-4)
Percaktohet me matjen e drejteperdrejte, me rast , si rezultat do te jete:
raporti - jo te përshtatshme
raporti - te përshtatshme

Llogaritja e Indeksit te formes
SI = x 100
∑ M1i është shuma e masave të fraksioneve të madhësis së kokërrzave, në gram; ( )
∑ M2i është shuma e masave të kokërrzave jo-kubike në secilin fraksion të madhësis së ekzaminuar, në gram.( )

Ndikimi I formes jo te rregullt

Koeficienti vëllimor
bazohet ne matjen e dimensioneve, dhe ate dimensionit maksimal, qe eshte baze per njehsimin e vëllimit ideal ( ),
si dhe përcaktimit te vëllimit real ( ),
agregat i thyer >0.15 agregat te lumit> 0.18

Rezistenca ndaj cikluseve te ngrirje -shkrirjes

Permbajta e sulfatit te magnezit-

Permbajta e sulfateve

Rezistenca ndaj thyeshmerise (Los Angeles test)

Qendrueshmeria ndaj goditjes (Impact test)

Rezistenca ne lemueshmeri (Polish)

Rezistenca ndaj abrazionit e agregatit

Permbajtja e thermiave te imeta
Si thermia te imeta konsiderohen kokerrzat (<0.09 mm (JUS Standardet), <0.075 mm (ASTM Standardet), dhe <0.063 mm EN Standardet).

Perberberja granulometrike e agregatit
P jesëmarrja ne përqindje e kokerzave me madhesi te ndryshme
eshte e njohur si perberje granulometrike .
Kokerrzat me madhesi te caktuar i kemi emertuar si fraksione .
Sita (mm): 0.063;0.125;0.25;0.50;1.0;2.0;4.0;8.0;16.0;32.0;
63.0;125 mm

Metoda e sitjes ne te thate

Menyra e përcaktimit te perberjes granulometrike
mbetja e pjeserishme (gr)
mbetja e plote
Mbetja ne perqindje
Kalimi ne perqindje
Keta parametër jane te nevojshem per prezantimin grafik

Paraqitja grafike

Llogaritja e perzierjes granulometrike pjesemarrja e fraksioneve ne përqindje kalimi neper sita te caktuara per fraksionet

MATERIALE DHE PRODHIME ARGJILORE
Materialet argjilore jane prodhime te cilat fitohen nga argjila si lende e pare, si dhe perberseve tjere (oksidet, rera etj) duke u trajtuar ne procese teknologjike dhe ate ne temperatura te ndryshme
Argjila- si lende e pare eshte baze per prodhimin e materialeve argjilore. Si mineral baze i argjiles eshte kaolinit ( ) dhe montmoriolonit ( ).
Argjila ne te cilen dominon kaoliniti si mineral emertohet kaolini , ndersa ku dominon montmoriloniti emertohen bentonite .

Struktura e kaoliniti t

Perberja kimike e argjiles
Ne aspektin e perberjes kimike, kerkesa per nje argjile te pershtatshme , nderlidhet me pjesemarrjen ne perqindje dhe ate
35-85)% ; (9-25)% (0-25)% Plasticiteti - eshte veti qe vie ne shprehje pas perzierjes me uje , dukeformuar keshtu nje mase plastike, te ciles mund t’i jipen forma te ndryshme . Me rritjen e sasise se ujit materiali behet gjithnje e me plastik, deri sa shendrrohet ne nje mase te lenget.

Nga aspekti i plasticitetit argjila mund te jete:
me plasticitet te larte, me c’rast permbajtja e grimcave<0.005 mm eshte 80-90 %, gjegjesisht 60% grimca me madhesi < 0.0001 mm
me plasticitet te ulet, me c’rast permbajtja e grimcave < 0.005 mm eshte 30-60%
Plasticiteti i argjiles percaktohet me metoda te ndryshme, e nese perdoret si lende e pare , trguesi i plasticitetit percaktohet me kufirin e Attebergut, qe paraqesin vlerat e lageshtise ne toke , qe percaktohen ne menyre konvencionale

Percaktimi I plasticitetit Meqenese grimcat kane madhesi te vogel kjo edhe mundeson qe te kemi siperfaqe specifike te madhe, qe paraqitet me diagramine Winklerit, si ne fig.

Tkurrja
manifestohet si proces dhe ate gjate procesit te tharjes dhe pjekjes se materialeve argjilore
Tkurrja ajrore ndodh me largimin e ujit gjate tharjes se brumit te argjiles, me c’rast grimcat afrohen ne mes tyre qe manifestohet me nje shtypje nga keto grimca, kur edhe ndodh zvogelimi i dimensioneve lineare te argjiles , gjegjesisht vellimi te prodhimit.

Procesi teknologjik perbehet
germimi (eksploatimi i materialit argjilor)
ndarja (pergaditja e materialit)
thermimi (ne mullinje)
perzierja me uje
dhenja e formes
tharja
pjekja
deponimi i materialeve te gatshme

Skema e procesit teknologjik

Pjekja

Llojet e prodhimeve argjilore
prodhime me mase poroze
prodhime me mase te dendur
Prodhimet me mase poroze - ne pergjithesi prodhohen nga argjilat me te papastra, me rast gjate procesit te tharjes gjegjësisht pjekjes mbeten pore qe krijojne nje strukture poroze. Keto karakterizohen me thithshmëri me te larte te ujit, e cila sai sillet (5-20)%,
Prodhimet me mase te dendur - prodhohen nga argjilet me te pastra, dhe piken e pjekjes e kane e te larte. Temperaturat e pjekjes jane: 1000-1400 0C. Ne pergjithesi jane me kompakte, dallohen me thithshmëri me te ulet te ujit (maksimum 5 %),

Tullat dhe blloqet per muratim
me zbrastesira
te plota

Nga aspekti i vuarjes ne veper
tullat e rendomta per muratim te mureve te jashtme dhe te brendshme
tullat e fasades
Blloqet per muratim
Blloqet per sisteme meskatore
Elementet tjera gjysem te pergaditura
Tullat e plota

tulla karakterizohen me disa te dhena:
Masa e nje tulle ne varesi te zbrastesirave
Shpenzimi per 1m2
Lloji e plote/e lehtesuar
Ngjyra e kuqerremte/ngjyre tjeter
Nje perdorim mjaft I theksuar I tullave eshte perdorimi tullave per fasade te jashtme
saktesia e dimensioneve
thithshmeria e ujit (max 6%, ne krahasim me tullat e rendomta > 10%)
qendrushmeria e ngjyres
qendrushmeria ndaj cikleve te ngrirje-shkrirjes etj

Tullat radiale
per dallim prej tullave te rendomta dhe atyre per fasade ndryshojne per kah forma dhe dimensionet

Tullat dhe bloqet me vrima vertikale

Tullat dhe blloqet me vrima horizontale

Permbushja e kerkesave
dimensionet me shmangejet nga dimensioned, qe nenkupton klasifikimin sipas ketij kriteri
pamja
shmangeja nga kendedrejtesia (max 5 mm)
shmangeja nga siperfaqet e drejta
demtimet e skajeve dhe teheve (max 3 demtime me madhsi max 20 mm)
carje apo plasaritje (max 2)
percaktimi I klases se tullave dhe bloqeve (percaktimi I soliditetit ne shtypje)
Tullat e plota dhe blloqet me vrima vertikale kane klasen minimale (Marken minimale) 10 N/mm2, qe klasifikohen ne grupin A, ndersa klasen minimale (marken minimale) 7.5 N/mm2, qe klasifikohen ne grupin B.
Masa vellimore eshte 1600-1900 kg/m3
Qendrushmeria ndaj cikluseve te ngrirje-shkrirjes eshte min. 15 cikluse
Tullat dhe blloqet me zbrastesira- kane klaset M2.5;M 5.0;M 7.5 N/mm2
Masa vellimore 850-1100 kg/m3

Blloqet per sisteme meskatore

Ekzaminimet e domosdoshme te tullat dhe blloqet per muratim
forma, siperfaqet dhe eventualisht zbrastesirat
kontrollimi I dimensioneve
shmangeja nga kendedrejtesia
shtremberimi I siperfaqeve
te demtuarit e teheve dhe skajeve
masa vellimore
soliditeti ne shtypje
thithshmeria e ujit
permbajtja e kriperave
permbajtja e gelqeres
qendrueshmeria ndaj cikluseve te ngrirj-shkrirjes

Soliditeti ne shtypje (EN 771-1) - Soliditeti ne shtypje shprehet me shprehjen : Rezultati paraqet vleren mesatare te 5 mostrave dhe shprehet:

Klasat e tullave sipas EN 771-1

Rezistenca ndaj cikluseve te ngrirje-shkrirjes

Shembull
Per vleresimin e markes (klases) se blloqeve nga argjila me dimensione 25x20x19 cm, jane ekzaminue 5 mostra , me c’rast jane regjistrue keto vlera:
. Te cfare klase mund te klasifikohen blloqet per muratim, dhe sa duhet te jete soliditeti ne shtypje nese kane 22% zbrastesira
Zgjidhje: Keshtuqe klasa e blloqeve per muratim eshte M-100

Shembull
Qe te prodhohen tulla nga argjila per muratim me dimensione standarde te klases (markes) M-200 , sa duhet te jete soliditeti ne shtypje minimal I materialit me vrima vertikale : 12 x 4cm2
Zgjidhje:

Tjegullat si prodhime argjilore
Ne pergjithesi tjegullat mund te jene :
Tjegullat e preshueme (shtypura)
Tjegullat e terhequra
Tjegullat e preshueme- marrin formen me shtypje dhe
karakterizohen me forma te ndryshme sic jane treguar ne vazhdim
dhe ate nga prodhuesit e ndryshem .

Menyra e vendosjes

Tjegullat e terhequra

Ekzaminimet e domosdoshme te tjegullat
Forma
Ngjyra
Dimensionet (), me te cilat edhe percaktohet siperfaqja mbuluese
Siperfaqja-rrafshtesia e siperfdaqes
Plasaritjet dhe te demtuarit e skajeve
Joujepershkueshmeria
Rezistenca ne lakim
Permbajtja e gelqeres
Permbajtja e kriperave
Rezistenca ndaj cikleve te ngrirj-shkrirjes

Jo ujepershkeshmeria
Ekzaminimi bazohet ne 5 mostra (tjegulla), kur ne secilen prej tyre
pergaditet nje kornize prej druri apo metalike, me lartesi afersisht
7.0 cm
Rezistenca ne lakim (EN 538) -Vleresimi behet ne 5 mostra (tjegulla), te cilat me pare pergaditen, qe te mbeshteten ne mbeshtetes ne distance prej 30 cm, ate me shirita te allcise, e poashtu ne vendin e veprimit te ngarkeses pergaditet shiriti I allcise.

Menyra e ekzaminimit

Ky ekzaminim, qe behet ne 5 mostra (tjegulla),te cilat goditen me
nje ngarkese ~ 500 gr, dhe ate nga lartesia prej 20 cm me qellimte
improvizimit te goditjes

Pllakat e qeramikes-si prodhime argjilore
Nga aspekti I procesit teknologjik te prodhimit bejne pjese ne
prodhimet me mase jo poroze
Pllakat per mveshje te jashtme (per fasada)
Pllakat per mveshje te brendshme (ne kthinat e objekteve)
Pllakat per mveshje te jashtme- dallohen me dimensione me te
medha , e gjithsesi edhe nga efekti dekorativ duke perfshire
ngjyren dhe strukturen e jashtme

Perdorimi I pllakave te qeramikes

Kushtet qe duhet plotesuar pllakat e qeramikes
dimensione me te sakta (nga se ndikon ne vendosjen dhe pamjen)
thithshmeri me te ulet te ujit (max 2%),
jetegjatesi te ngjyres, apo edhe nyanses
siperfaqe jo te plasaritura
qendrueshmeri ndaj cikluseve te ngrirje-shkrirjes
qendrueshmeri nga ndikimet e gasrave ne ambiente te caktuara
sjellje te mire nga ndikimi I temperaturave te larta (koeficient termik te pershtatshem)

Pllakat per kthina te brendshme
shkallet
siperfaqet e perbashketa
kthinave sanitare, etj

Ekzaminimet e domosdoshme te pllakat e qeramikes
dimensionet dhe forma
rezistenca ne perkulje
koeficienti I lemueshmerise
rezistenca ndaj cikleve te ngrirje-shkrirjes
thithshmeria e ujit, etj.

Ekzaminimi sipas Standardeve EN

Materialet ndertimore i prezentim-vazhdim

by Mergim Emini

Zugänglichkeit

Kategorien

Details hochladen

Benutzerrechte

Statistiken

Materialet ndertimore i prezentim-vazhdim Presentation Transcript