Golgota Shqiptare
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Golgota Shqiptare

on

  • 7,851 Views

 

Statistiken

Views

Gesamtviews
7,851
Views auf SlideShare
7,848
Views einbetten
3

Actions

Gefällt mir
2
Downloads
83
Kommentare
0

1 Einbettung 3

http://www.slideshare.net 3

Zugänglichkeit

Kategorien

Details hochladen

Uploaded via as Adobe PDF

Benutzerrechte

© Alle Rechte vorbehalten

Report content

Als unangemessen gemeldet Als unangemessen melden
Als unangemessen melden

Wählen Sie Ihren Grund, warum Sie diese Präsentation als unangemessen melden.

Löschen
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Ihre Nachricht erscheint hier
    Processing...
Kommentar posten
Kommentar bearbeiten

Golgota Shqiptare Golgota Shqiptare Presentation Transcript

  • ISMET JONUZI – KROSI GOLGOTA SHQIPTARE - PJESA E PARË - DËSHMITË DHE AKTAKUZAT PËR ORGANIZATËN ILEGALE-POLITIKE KOMBËTARE “LIRIA” Prof. SADUDIN GJURA (1926-1960) Redaktor: Doc. dr. prof. Nebi Dërvishi - Profesor në Universitetin Shtetëror të Tetovës Recensentë: Doc. dr. prof. Vebi Xhemaili - Profesor në Universitetin Shtetëror të Tetovës Doc. dr. prof. Nuri Bexheti - Profesor në Universitetin Shtetëror të Tetovës Lektor: Prof. Aliriza Akiu Botoi: ARS-ZZ Tetovë 2
  • ME PËRKUSHTIM: SHERIFES (gruas sime), KALTRINËS DHE SHKËLQIMIT (fëmijëve të mi). ISMET J. KROSI 3 4
  • Recension 1999)”, ku evidenton një numër të konsiderueshëm të të dënuarve shqiptarë, të cilët vitet e rinisë dhe vitet më të ndritura të rinisë i kanë mbajtur në kazamatet jugosllave, si në Idrizovë të Punimit të Ismet Jonuzi-Krosi – “GOLGOTA SHQIPTARE” (pjesa e I /parë) Shkupit, Veles, Nish, Podgoricë, Lepogllavë, Stara Gradishkë, Bileqe, Beograd e në Goli Otok. Unë, pata fatin që të njihem që në fillim me përmbajtjen e librit të Ismet Jonuzi-Krosit, Evokimet e personazheve, që kaluan e që njëhësh e përjetuan “Ferrin e Goli Otokut”, “GOLGOTA SHQIPTARE”, pasi që kam qenë redaktor i tij. Sigurisht,funksioni i recensës sime dëshmojnë për një trajtim të egër, barbar e mizor, të pa përsëritshëm në historinë e njerëzimit atë kohë ishte, që krahas vlerave të librit të evidencoja edhe dobësitë e tij, me synimin e vetëm në kohën bashkëkohore. për të ngritur nivelin e botimit. Sot, në momentin që monografia është në fazën e botimit, Autori, skëterën e ka shtrirë në 181 faqe, me fotografi e faksimile vendimesh, me një konstatoj me kënaqësi të veçantë se shumë prej sugjerimeve janë marrë në konsiderim dhe parathënie, me personazhe të ndara në tre grupe (faqe 14-144) dhe pjesa e fundit me ne, të gjithë së bashku kemi në duar një libër që deri më tani, u mungonte bilbliotekave tona. dëshmitë që flasin (faqe 146-175). Për “Golgotën e madhe”, që përjetuan shqiptarët në trevat etnike lindore gjatë Në fillim të punimit, bën përpjekje që ta ndriçojë Organizatën Ilegale Politike sistemit komunist, duke filluar nga viti 1944 e në vazhdimësi, është folur mjaft ndër gazeta, Kombëtare “LIRIA”, e udhëhequr nga profesor Sadudin Kadriu-Gjura me shokë, që ishte revista, radio e televizion, sikurse janë dhënë reportazhe televizive, janë shfaqur filma vazhdimësia e Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “BESA”, e themeluar që në vitin 1935 në dokumentarë e tjerë. Beograd. Kjo, dramë e gjysmës së kombit shqiptar është pasyruar pjesërisht ose në mënyrë të Në përfundim të këtij recensioni do të shtojmë, se libri kushtuar Golgotës shqiptare fragmentuar edhe në veprat e shkrimtarëve dhe të ndonjë dramaturgu, por në ndonjë (1944-1953) që i vihet para lexuesit, pak ditë para se Kosova të fitojë pavarësinë dhe “De jure” monografi gjithëpërfshirëse, e plotë dhe e rrumbullakësuar deri më sot, me sa dijmë ne nuk nga studiuesi dhe publicisti Ismet Jonuzi-Krosi, është me vlera jo vetëm për studiuesit që është shkruar. merren dhe do të merren në të ardhmen, me këtë përpjekje të fuqishme të një populli Nisma vjen nga Ismet Jonuzi-Krosi, ndërsa shtegun e hap dorëshkrimi i tij rënçethës, liridashës, por do të shërbejë si një porosi brezit të sotshëm dhe atyre që do të vijnë, për të “GOLGOTA SHQIPTARE” (pjesa e I /parë/). çuar deri në fund amanetin e atyre brezave që për afro një shekull luftuan për t’i parë trevat Nëqoftëse, çdo monografi në kumtimin e mirëfilltë të fjalës, duhet të mbështetet në etnike të bashkuara në një trung të vetëm. materialin faktografik, në korpusin e burimeve relevante, këtë parakusht të domosdoshëm e Do t’i sugjeroja autorit që ka mundësuar botimin e këtij studimi, se do të ishte me plotëson edhe dorëshkrimi që e kemi në dorë. vlerë që punimi të përkthehet edhe në gjuhën angleze, në mënyrë që edhe bota e qytetëruar Autori, me pasionin e gjurmuesit, vullnetin dhe durimin për lakmi, i është përveshur perëndimore të njoh gjenocidin që sistemi komunist serbo-sllav, ka ushtruar mbi popullsinë vjeljes së dokumentacionit bazë, kujtimeve të bashkëkohanikëve, evokimi i disa prej tyre që e shqiptare në Jugosllavi. Libri “GOLGOTA SHQIPTARE” (pjesa e I /parë/) dhe shpresojmë edhe përjetuan këtë golgotë, dëshmitarëve të gjallë të familjarëve dhe të afërmëve të tyre, tri që autori i ka projektuar do të jenë një dëshmi e gjallë për historiografinë shqiptare si edhe procesverbaleve, vendimeve të gjykatave të kohës e të dhënave të tjera, që mandej këto për gjykatësit e Hagës, të cilët po vënë në një bankë për të gjykuar si kriminelin ashtu edhe materiale të bollshme, t’i sitemoj dalëngadalë me pasion dhe me kujdes të veçantë, sipas viktimën. personazheve (figurave) emblematike të rezistëncës në rajonin e Pollogut e më gjerë. Duke përgëzuar autorin për botimin e kësaj monografie interesante dhe të dobishme, Por, merita kryesore e autorit qëndron, në trajtimin me një vërtetësi dhe në mënyrë i urojmë suksese e botime të tjera të vlefshme që na i premton në parathënien e kësaj objektive të figurave dhe ngjarjeve që po shtjellon. Analizat, sintezat dhe konkluzionet në të monografie. cilat arrin, ai gjatë shtjellimit të çështjeve të ndryshme janë të sakta, të argumentuara dhe të mbështetura në një bazë të gjerë burimore. Strugë, më 18.06.2007 Dr. Nebi Dervishi Në tërë monografinë, që është ndjekur hap pas hapi dhe është pasqyruar e zbërthyer veprimtaria e figurave të veprimtarëve për çështjen kombëtare, si dhe janë çjerrur maskat e politikës degjeneriuese sllavo-komuniste për t’i ndjekur e penguar përpjekjet e tyre për të drejtat e ligjshme të shqiptarëve. Qëllimi esencial i këtij recensioni parësor, është që ta tërheqë vëmendjen e lexuesit të nderuar, lidhur me momentet që kanë të bëjnë me përjetimet golgotiane e ç’njerëzore të shqiptarëve të trevave të Pollogut, e më gjerë në harkun kohor 1944-1953. Andaj, për çështje të tjera nuk do të hyjmë më thellë, përveç që se në qoftëse kanë të bëjnë me sqarimin e çështjes, e cila më ka nxitur të bëj recensionin e këtij libri me plotë vlera faktike. Punimi “GOLGOTA SHQIPTARE”, fillon me një parathënie (faqe 8-10), e titulluar “Veprimtaria e organizatave politike ilegale në Kosovë e në vise të tjera etnike shqiptare (1945- 5 6
  • DIÇKA PËR LIBRIN GOLGOTA SHQIPTARE Recension Të vetëdijshëm se ka mbetur shumëçka të thuhet dhe të shkruhet për këtë libër. Që Jo më kot, ekziston mendimi, se librat më të mirë historikë janë shkruar nga jo po del në dritë nga autori Ismet Krosi. Ky libër po përkujtohet në çastin kur populli shqiptar historianët, por nga autoritetet e tjera akademike, qofshin atotë sferave letrare, apo atyre duhet t’ua lajë borxhin burrave më të përvuajtur dhe të ndrydhur nga pushteti komunist, duke e publicistike. E tillë, është edhe iniciativa e guximshme e publicistit dhe regjisorit të shpallur pas vdekjes HERO kombëtar siç ështe veprimtari Sadudin Gjura. Në kohën e okupimit përmbledhjeve dokumentare Ismet Jonuzi – Krosi, për të zbardhur ngjarje, momente dhe komunist të cilin, veprimtari i kombit shumë rëndë e përjetoi, por kurrë nuk u gjunjëzua, bashkë biografi të personaliteteve shqiptare, për të cilët historia deri më tani ka heshtur. me popullin shqiptar të shpërndar nga trungu i vet. Ismet Krosi, sjellë në vellimin e parë të serisë së tij, materiale tepër ekskluzive, Monografia që kemi në dorë ka për qëllim që, sa më realisht të paraqitet një burime të panjohura, të cilat në të ardhmen do të jenë dhe do të shërbejnë si literaturë primare segment i luftës heroike dhe burrërore që bëri intelegjenca shqiptare. Ky veprimtar i për të gjithë të interesuarit që do të merren me periudhën e pas Luftës së Dytë Botërore e deri palodhshëm i Pollogut dhe çështjes shqiptare, do t’i bëjë ballë me durim të madh e gjakftohtësi, në fillim të mijëvjeçarit të tretë. stoikisht ideologjisë tradhtare të riokupimit sllavo-komunist të trojeve shqiptare. Vlerësoj, se botimi i vëllimit të serisë “GOLGOTA SHQIPTARE-I”, do të nxisë Kur flasim dhe kujtojmë figurën e Sadudin Gjurës dhe bashkveprimtarëve të tij, por kureshtjen dhe debatin jo vetëm të opinionit shkencor në Maqedoni, por edhe të opinionit edhe kur marrim guxim të shkruajmë për një figurë të ndritur siç na përshkruan publicisti Ismet publik më të gjerë të rajonit. Krosi, ai nuk del tjetër veçëse një luftëtar i denjë dhe i paepur për qëllime të pastra të bashkimit kombëtar. Të shkruash sot për këtë figurë të rrallë e të pastër kombëtare, është edhe nder Tetovë, më 20.05.2007 Dr. Nuri Bexheti edhe përgjegjësi. Nder është sepse ai, me luftën e vet që bëri, sakrifikoi veten familjen dhe nderoi kombin shqiptar. Përgjegjësi është pse druajmë që të mos lëndojmë atë thelbësoren për çka luftoi Sadudin Gjura tërë jetën për çlirimin dhe bashkimin e kombit. Dëshmitarët e gjallë flasin gjithnjë duke pasur në gojë vetëm të vërtetën për Sadudinin, me kompetencë të plotë për thelbin e strategjisë ushtarake, politike, ideore dhe luftararke të Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”. Kjo strategji u përkrah plotësisht nga i tërë populli tetovar dhe më gjerë në mbrojtje të trojeve Arbërore. Ne, pasardhësit e tij, i jemi mirënjohës këtij veprimtari, i cili i vuri në binarë të shëndoshë me çka në radhë të parë pikëpamjet kombëtare që diti t’ua zgjerojë horizontin se, luftën që bëri për komb, ishte e shejntë dhe prioritare. Kuptohet se me të vetmin qëllim politika komuniste vuri në dispoinim pushtetin policor për të shfarosë këtë popull, të mbajë nën okupim tokat e tij. Bolshevizmi gjatë pesë dekadave sa do të qëndrojë në skenën politike do të përpiqet, pjesërisht t’ia arrijë qëllimit duke i dërgua edhe nëpër kazamatet më të egra jugosllave deri në Goli Otok. Të gjitha këtë do ti përdorë për të shuar vetëdijen, dinjitetin kombëtar dhe synimet liridashëse. Mirëpo, pushteti komunist kurrë nuk do të arrijë ta shuajë vullnetin e çeliktë, atdhedashurinë dhe bindjen në fitoren përfundimtare të shqiptarëve, që ishte e trasuar nga plejada e shkëqyer e veprimtarëve të kohës së Sadudinit me bashkëveprimtarë, të cilët e trasuan rrugën drejt çlirimit dhe bashkimit kombëtar. Prandaj emri i Sadudinit, do të jetë gjithmonë i shënuar në historinë më të re kombëtare si patriot i palodhshëm për çlirimin dhe bashkimin e kombit, pra jemi të bindur se ky libër historik do të shtoj te brezat e rinj kurajon drejt platformës për një ardhmëri që ky popull e meriton. Tetovë, 19.06.2007 Dr. Vebi Xhemaili 7 8
  • PARATHËNIE • Në vitin 1960-61, atdhetarët: Kadri Halimi dhe Ali Aliu formuan VEPRIMTARIA E ORGANIZATAVE POLITIKE ILEGALE NË KOSOVË E organizatën:“Komiteti Revolucionar për Bashkimin e Trojeve Shqiptare në VISET TJERA ETNIKE SHQIPTARE 1945-1999 Jugosllavi, me Shqipërinë“ (KRBTSHJSH); • Në vitin 1963-64, simboli i qëndresës shqiptare Adem Demaçi, formoi “Lëvizjen Pas Luftës së Dytë Botërore, Kosova dhe viset e tjera shqiptare,jo vetëm që u penguan për t´u Revolucionare për Bashkimin e Shqiptarëve“ (LRBSH) dhe në kuadër të të cilit bashkuar me Shqipërinë,ashtu siç ishte vendosur në konferencën e Bujanit (31 dhjetor 1943-1 e 2 janar kanë vepruar Komiteti i Prishtinës, Pejës, Gjakovës… 1944), por ngjau ajo më e keqja,që këto troje etnike shqiptare u ripushtuan dhe u ndanë në katër • Në vitet 1964-68, veproi grupi i studentëve (sipas platformës së LRBSH-së), të copëza brenda Federatës Jugosllave të AVNOJ-it: Kosova bashkë me pjesët etnike shqiptare në drejtuar nga studenti Osman Dumoshi. Ky grup, ishte organizator i demonstratave Maqedoni, në Serbi dhe në Mal të Zi. të 27 Nëntorit 1968. Populli shqiptar, ndonëse s´u pajtua asnjëherë me këtë gjendje, u organizua në forma të 4. Faza e katërtë, përfshin periudhën 1969-1981, dhe mund të thuhet se është faza e lulëzimit ndryshme legale e ilegale për të sendërtuar aspiratën e vet historike, çlirimin e trojeve shqiptare që mbetën të veprimtarive ilegale në Kosovë…Grupet ilergale më të njohura që e karakterizojnë këtë nën sundimin jugosllav (lexo-serbosllav) dhe bashkimin e tyre me shtetin amë,Shqipërinë. Veprimtaritë periudhë janë: politike-kombëtare ilegale të shqiptarëve në Kosovë…gjatë viteve 1945-1999 janë përshkuar nëpër • Grupi Revolucionar i formuar në vitin 1972, nga Kadri Osmani, Xhafer gjashtë faza organizative: Shatri…(K.Osmani, fillimisht në nëntor 1969 kishte organizuar shpërndajen e 1. Faza e parë, e organizimeve politike-kombëtare ilegale përfshin periudhën nga fundviti 1944 një pamfleti, me anë të të cilit ka manifestuar suksesin e demonstratave të vitit e deri më vitin 1950, dhe përkufizohet kryesisht me veprimtarinë e Lëvizjes Nacional- 1968, dhe për këtë veprim dënohet me 10 muaj burg); Demokratike Shqiptare(LNDSH). Drejtues të LNDSH-së ishin intelektualët patriotë: • Grupi MLK (1976-78),OMLK(1978...) vazhdues të „Grupit revolucionar“, të Halim Spahija, prof.Ymer Berisha, Tahir Deda, Marije Shllaku, Gjon Serreçi, At Bernard drejtuar nga Mehmet Hajrizi, Hydajet Hyseni, Kadri Zeka, Rexhep Llupi, Adem Gllavica, Ukë Sadiku, kapiten Hysni Rudi, Ajet Gërguri, Luan Gashi, Mala…(Në vitin 1978 Kadri Zeka emigron në Zvicërr) „Lëvizja Nacional- Ibrahim Fehmiu, Qemal Skënderi, Halim Orana, Hamdi Berisha, Prof.Ibrahim Kelmendi, Çlirimtare e Kosovës“ (1975), e kryesuar nga Adem Demaçi dhe grupi i Adem Hysen Tërpeza, Ejup Binaku, Sadudin Gjura me shokë,Organizta Ilegale Politike Rukiqit; Kombëtare “Liria”, etj. • -Partia Komuniste Marksiste-Leniniste e Shqiptarëve në Jugosllavi- 2. Faza e dytë, përfshinë kohën në mes viteve 1950-1958, dhe në popull, kjo periudhë deri në PKMLSHJ(1977...) i drejtuar nga Avdullah Prapashtica; vitin 1966 quhej „Koha e Rankoviqit“. Brenda këtyre viteve organizimet ilegale, kanë qenë të shumllojshme si:vazhdimësia e veprimeve të LNDSH-së nga grupe me emërtime të • Besëlidhja Kombëtare Demokratike Shqiptare (1977…) e drejtuar nga Emin tjera,Informbyroistët“, organizimi i grupimeve të ndryshme nga Sigurimi shqiptar, Fazlia, alias Emil Kastrioti, me seli në Gjermani; kundërshtimi i rekvizitave “Otkupit“. Kundërshtimi i asimilimit të shqiptarëve në turq dhe • Fronti i Kuq Popullor-FKP(1978...), i drejtuar nga Ibrahim Kelmendi i emigruar luftimi i marrëveshjes xhentëlmene Tito-Qypurli 1953 për shpërnguljen e shqiptarëve në në vitin 1976 në Gjermani; Turqi…, luftimi në forma shantazhuese të kolektivizimit, aksioni i armëve etj. Përfaqësues • Grupi Partia Kombëtare e Punës (1979-1980), i drejtuar nga Zaim Beqiri...; të këtyre grupimeve ishin: Xhavit Gafuri, Hasan Jashari, Shaban Dërguti, Hafëz Jakupi, • Lëvizja Nacional-Çlirimtare e Kosovës dhe të Viseve të tjetra Shqiptare në Bitër Dehalla, Sefer Elezkurtaj, Hajdar Bytyqi, Bie Vokshi, Fetah Bogiqi, Sami Peja, Sali Jugosllavi (LNÇKVSHJ(1978-shkurt 1982,) të drejtuar nga Metush Krasniqi, Kelmendi, Konstandin Vasilaca (oficer i armatës shqiptare), Hajrullah Gorani, Ramiz Jusuf Gërvalla dhe Sabri Novosella. (Në dhjetor 1979 Jusuf Gërvalla emigron në Osmani, Xhemil Fluku, Ramadan Rexha, Ali Aliu, Omer Qerkezi, Sabit Kapiti, Gjermani, ndërsa Sabri Novosella në Turqi). Gjatë viteve 1980-81 në Kosovë me Mehmet Gega dhe grupi i tij,, Naxhi Purde me grupin “Shkëndija”, Rexhep Abdullahu, programin e LNÇKVSHJ-së sipas udhëzimeve të Jusuf Gërvallës ka vepruar Nysret Nivokazi, Emin Fazliu,Nejazi Maloku (Procesi i Prizrenit) Enver Dukagjini, Komiteti i Deçanit, i drejtuar nga Ismail Haradinaj, Hasan Ukëhaxhaj, Jashar Adem Demaçi, Muhamed Brovina, Hidë Dobruna… Salihu, Xhavit Hoxha...dhe Komiteti i Drenasit, i drejtuar nga Bajram Gashi, e 3. Faza e tretë, përfshinte kohën në mes të viteve 1958-1968, dhe kjo periudhë karaketrizohet shumë të tjerë. me formimin e organizatave ilegale, të cilat do të artikulojnë koncepte të reja politike e 5. Faza e pestë e Lëvizjes Ilegale në Kosovë, dhe në viset tjera shqiptare, fillon me demonstratat e kombëtare. Pranverës së vitit 1981, dhe përfundon në vitin 1990, atë kohë kur nis fundi i shpërbërjes së • Në vitin 1958, atdhetari Metush Krasniqi, formoi organizatën: “Partia Perandorisë Jugosllave të AVNOJ-it. Revolucionare për Bashkimin e Tokave Shqiptare me Shtetin Amë“ • Bartëse e organizimeve ilegale ishte Lëvizja për Republikën e Shqiptarëve në (PRBTSHSHA); Jugosllavi-LRSHJ, e cila u themelua me 17 shkurt 1982, pas shkrirjes së tri organizatave ilegale: LNÇKVSHJ, OMLK, PKMLSHJ në këtë organizëm. 9 10
  • • Grupi Kushtrimi i Lirisë, i drejtuar nga Rafi Halili dhe Bejtulla Ademi, që GRUPI I PARË veproi në Tetovë e më gjerë në vitet 1981 dhe 1982; • Grupi Marksistë Leninistë, i drejtuar nga Milaim Ziberi dhe Safet Shabani nga 1. Sadudin Gjura, i dënuar me 14 burg dhe tre vjet humbjen e të drejtave qytetare, Kërçova në vitin 1983; 2. Sabri Ramizi, i dënuar me 10 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të dretës qytetare, • Grupi Dorë për dore, i drejtuar nga Alit Naxhaku nga Ohri në vitet 1983 dhe 3. Izmit Bajrami, i dënuar me 11 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, 1984; 4. Murat Isaku, i dënuar me 9 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, • Nënkomiteti i komitetit organizativ i marksistëve-leninistëve të Kosovës dhe për 5. Vehbi Lushi, i dënuar me 7 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare dhe viset e banuara me shqiptarë në Maqedoni, është themeluar në vitin 1985... 6. Abdylselam Skenderi, i dënuar me 7.5 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, • Në vitin 1986 LRSHJ merr emrin: Lëvizja Popullore për Republikën e Kosovës dhe në kuadër të saj kanë vepruar një sërë grupimesh të vogla me emërtime të ndryshme, të cilat synonin me çdo çmim jetësimin e Republikës së Kosovës. Dejtuesit e ilegales në periudhën 1981-1990, në Kosovë dhe në perëndim ishin: Jakup Krasniqi, Hydajet Hyseni, Gani Koci, Mehmet Hajrizi, Bajram Kosumi, Ali Lajçi, Gani Krasniqi, Nezir Myrtaj, Fazli Veliu, Ali Ahmeti, Hysen Gega, Bajram Bahtiri, Emin Fazliu alias Emil Kastrioti, Kastriot Haxhirexha, Fehmi Lladrovci, Ismet Begolli, Emrush Xhemajli, Shaban Shala, Halil Alidemaj, Mr.Ukshin Hoti, Mentor Kaçi, Kadri Osmani, Nuhi Berisha, Rexhep Mala, Xhavit Haliti, Xhafer Shatri, Elmi Zeka, Gafurr Adili, Hasan Mala, Agim Sylejmani, Xhavit Haziri, Saime Isufi, Abdullah Prapashtica, Meriman Braha, Martin Çuni, Bislim Elshani, Afrim Morina, Sejdi Gega, Bardhyl Mahmuti, Zaim Beqiri, Afrim Zhitia, Fahri Fazliu, Fadil Vata, Zija Shemsiu, Ibrahim Kelmendi, Bajrush Xhemajli, Hajdin Abazi, Fatmir Brajshori, Emin Krasniqi, Sejdi Veseli, Adem Grabovci, Enver Topalli, Halit Naxhaku, Gafurr Elshani, Muhamet Kelmendi, Tahir Hani, Pajazit Jashari, Fadil Lepaja, Januz Musliu, Ramë Buja, Ahmet Haxhiu, Ibish Neziri, Xhabir Morina, Rafi Halili, Ibrahim Shala, Berat Luzha, Ramadan Avdiu, Xhemajl Fetahu, Sherif Konjufca, Bajram Ajeti, Raif Çela, Shemsi Veseli, Petrit Duraku, Ahmet Isufi, Beqir Beqa, Bashkim Mazreku, Behadin Hallaqi, Nysret Pllana, Sadri Ramabaja, Azem Syla, Akile Dedinca, Nesim Elshani, Ali Ajeti, Gursel Sylejmani e shumë të tjerë. 6. Faza e gjashtë (1991-1999,) është faza më kulminante e organizimeve politiko-ushtarake në Kosovë...dhe në historinë më të re të sa,j me të drejtë cilësohet si periudha e lavdishme e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK-së). Bazamenti i UÇK-së u bë Lëvizja Popullore për Repubilkën e Kosovës (LPRK), e cila në vitin 1993, u emërtua si; Lëvizja Popullore e Kosovës (LPK). 11 12
  • PLATFORMA POLITIKE E ORGANIZATËS ILEGALE POLITIKE KOMBËTARE ”LIRIA” FAJTORË JANË: “NE DO TË PUNOJMË QË TË PËRGATISIM POPULLIN PËR NJË KRYENGRITJE I akuzuari i parë Sadudin Abdulla Kadriu-Gjura: MASIVE KUNDËR SISTEMIT FEDERATIV TË JUGOSLLAVISË, ME ÇKA DO TA 1. Në muajin qershor të vitit 1946, në qytetin e Shkupi së bashku me Gani Sheap Luma, SHKËPUSIM KOSOVËN DHE TROJET TJERA SHQIPTARE DHE DO T’IA Sheref Kazazi dhe të tjerë formoi grupin që për qëllim kishte që me forcë ta rënojë BASHKANGJESIM SHQIPËRISË.” SADUDIN GJURA rregullimin ekzistues të Republikës Federale Popollore të Jugosllavisë, që ta shkëpus një pjesë të Republikës Federale Popollore të Jugosllavisë dhe t’ia bashkangjesë me SADUDIN ABDULLA GJURA- 1926-1960 territor një shtetit tjetër, ka punuar në zgjerimin dhe formimin në Tetovë dhe në vende tjera më vitin 1948, me përhapjen e rezolutës së Byrosë Informative, i njëjti grup …Në bazë të nenit 117 paragrafi 1 dhe 2, nenit shfrytëzon rastin për t’i formuar grupet në Tetovë, Shipkovicë dhe Dobrosht që 105 paragrafi 1 dhe 2, neni 110 paragrafi 1 dhe ndërlidhen me grupin e bandave të Republikës Popullore të Shqipërisë e të tjerë, me 2, nenet 16, 46, 33, 90 paragrafi 2 i Ligjit Penal, udhëheqjen e Shqipërisë, mban mbledhje dy herë me banditët e future, pranon material nenit 4 të Ligjit për vepra Penale kundër propagandues për shpërndarjen dhe e përpunon me anëtarët e grupi; popullit dhe shtetit, nenit 67 dhe 69 të ligjit për 2. Në mbledhjet me bandat Xheladin Gjura, Hashim Toplica e të tjerë të mbajtura në vepra kundërvajtëse i : afërsi të fshatit Shipkovicë në verë të vitit 1949, pajtohet t’i ndihmojë Shërbimin DËNON Informativ të Shqipërisë me atë që grumbullon shënime të karakterit secret të cilat janë Të akuzuarin Sadudin Abdulla Kadri-Gjura, për disponimin e të burgosurve tanë e të tjera dhe të njëjtat ua dorëzon banditëve; burgim të rëndë me 14 vjet heqje lirie në të Gjatë vitit 1949 në pranverë të vitit dhe në gjysmën e parë të stinës së verës orvatet të cilën i llogaritet nga 24.04.1952, dhe marrja e së ikë në Shqipëri për kryerjen e punëve kundër shtetit me qëllim shkon në Dibër ku nuk drejtës së lirisë qytetare në afat prej 3 arrinë sukses, pasiqë e kthejnë organet e pushtetit popullore dhe më vonë së bashku vitesh….1 me të akuzuarit Sabriun dhe Muratin në fshatin Lisec qëndron shtatë ditë, por përshkak NË EMËR TË POPULLIT të lidhjes së dobët me Shqipërinë nuk arrin që të ikën për në Shqipëri. i akuakuzuari i Gjykata Themelore në Gostivar, si shkallë e dytë Sabri Ramizi për shkak se; parë e gjyqit në përbërje; kryetar Jovan 1. Në mbarim të vitit 1948 i udhëhequr nga i akuzuari i parë Sadudini, anëtar i grupit për Dukovski dhe porotët gjykatës Xheladin kryerjen e veprave penale kundër popullit dhe shtetit dhe si i tillë punon në zgjerimin i Memuri dhe Koço Kitanovski me tij, formon grupe në shkollën e mësuesisë në Shkup dhe i përfshijnë Ibrahim Abdullain, proçesverbaliste Ljubica Marinovska, sipas Besim Rusin dhe Isa Saliunmerr pjesë në mbledhjet e grupit në fshatin Gajre. lëndës penale kundër të akuzuarve; Sadudin 2. Në ditë dhe muaj të pacaktuar, në stinën e verës së vitit 1949 së bashku me të Gjura, Sabri Ramizi, Veap Veapi, Murat Isaku, pandehurit; Sadudinin, Muratin, Vebiun dhe personin Faik Nuredinin, bën përpjekje për Izmit Bajrami dhe Abdylselam Bejtulla, për vepër penale nga neni 117, 105 paragrafi arratisje për në Shqipëri për të kryer vepra armiqësore kundër Republikës Federale 1,120 dhe neninit 110 nga Ligji Penal i mbajtur më 31.V.1952 në shqyrtimin final, në prani Popullore Jugosllave, dhe përshkak të ndërprerjes së lidhjes edhe pse shtatë ditë të të 6 të akuzuarve, të cilët mbrohen nga burgu, mbrojtësi i parë Boris Arsov-avokat nga qëndruan në ilegalitet në fshatin Lisec, por nuk ia arritën qëllimit... 2 Shkupi, Gjykatësit publik për rrethin e Gostivarit Koço Tulevski, solli këtë: Sadudin Gjura3, u lind më 15 mars të vitit 1926, në fshatin Shipkovicë-Tetovë. GJYKIM Mësimet e para i bëri në fshatin e lindjes, katër klasë të mesme në gjimnazin e Tetovës, kurse TË AKUZUARIT: në vitin shkollor 1941/42, regjistrohet në klasë të pestë, në gjimnazin real të Prishtinës, ku 1.Sadudin Abdulla Gjura, i biri i Abdullahut dhe nënës Sadee Xhemaili, i martuar me mbaroi edhe klasën e gjashtë. Më 1944/45, Sadudin Gjura shkon në Armatën Popullore Sabije Azizi-Neziri, prind i një fëmije mësues i lindur në vitin 1926 në fshatin Shipkovicë, Jugosllave. Në fund të vitit 1945, e kryen ushtrinë. Në vitin 1946, Sadudin Gjura ndoqi kursin me Shkollë të Lartë Pedagogjike, me pasuri mesatare, shqiptar, shtetas i Republikës pedagogjik një vjeçar, dhe po atë vit e, përfundon maturën për shkollën e mesme. Për herë të Federale Popollore të Jugosllavisë, ushtrinë e kryere dhe deri më tash i pa dënuar në parë, punoi si mësues në Shipkovicë, Çellopek, Pirok dhe në tetëvjeçaren e Vrapçishtit, ku ka Burgun Hetues prej 24.I.1951... ligjëruar lëndën e gjuhës shqipe. Në vitin shkollor 1948/49, regjistron studimet e gjuhës ruse në 2/fragment i shkëputur nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52 / 3 /Shënime nga: SHOQATA E PEDAGOGËVE SHQIPTARË-TETOVË, MONOGRAFI “VETERANËT E ARSIMIT SHQIP TË 1 /fregment i shkëputur nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52 / PERIUDHËS 1940-1960 NË TETOVË DHE RRETHINË”-Tetovë,gusht,2000, f. 73/ 13 14
  • Shkup në Shkollën e Lartë Pedagogjike. Ndërsa, vitin e dytë të studimeve nuk arriti ta mbarojë, përkatësisht të mbrojë temën e diplomës, ngase u burgos në fillim të vitit 1951. Ishte njëri ndër profesorët e parë të Pollogut dhe të Malësisë së Sharrit. Është themeluesi i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”. Punoi si mësues nëpër shumë fshatra, ndërsa në vitin 1951, punoi si profesor i Normales në Tetovë. Në janar të 6 vitit 1951, gjatë pushimeve dimërore, Sadudin Gjurën e nxjerrin nga banesa e tij gjatë natës Sadudin Abdulla Gjura mbetet emër letrar, veçmas me dramën "Lalë Bajrami", si dhe dhe e mbajnë në hetuesi deri më 26.06.1951. Bëhet dënimi partiak me 2 vjet heqje lirie (dënim "Fejesa në djep", "Shqipja e malit" dhe "Dervish Cara" e tjerë. administrativ pa gjyq në Shtëpinë e Pionerëve në Tetovë), me çka Sadudin Gjurën, e dërgojnë Mjerisht që veprimtaria e këtij atdhetari dhe letrari ende nuk njihet plotësisht. ta vuajë burgun në Goli Otok. Prej Goli Otoku, e sjellin në Burgun Hetues (te Kalaja e Shkupi) të Shkupit, ku e mbajnë në paraburgim prej 24.04.1952 deri në ditën e gjykimit bashkë me grupin. Dënohet me 14 vjet burg, por vujati vetëm 8 vjet, nëpër burgjet më famëkeqe antishqiptare, e nëpër kazamatet Jugosllave të asaj kohe si në Idrizovë, ku ka vuajtur burg mbi dy vjet, (ku ka qëndruar tri javë në izolim pa ajër, ku brenda 24 orëve njëherë e hapnin derën për t’u ajrosur “karceli”), dhe mbi pesë vjet në Goli Otok. 7 8 9 10 Veprat: "Vaj si qenka ba Tetova" – poezi, "Marshi i normalistit" – poezi, "Kanga e punëtorit" – poezi, "Lalë Bajrami" – dramë, "Fejesa në djep", "Shqipja e malit", "Dervish Cara" ... JAM I LINDUR MË 02.09.1960 SHTATË MUAJ PAS VDEKJES SË BABAIT TIM 4 5 Unë, Abdylxhemil Sadudin Gjura11, i biri i Sadudin Gjurës, me prejardhje nga fshati Nga burgu doli i sëmurë psiqikisht dhe i paaftë për jetë. Vdekja e tij mbeti enigmatike Shipkovicë e Malësisë së Sharrit, djali më i vogël, jam i lindur më 02.09.1960, shtatë muaj pas me dekada. Pas lëshimit nga burgu, gjatë dimrit të madh, humbet në malet e Sharrit, (sipas vdekjes së babait tim, i cili sipas të dhënave të policisë ka ndërruar jetë më 25.02.1960. dokumentit zyrtar, ka vdekur më 25.02.1960). Barinjtë e Sharrit e gjejnë kurmin e tij, të dekompozuar më saktë në qershor të vitit 1960. Abdylxhemil Gjuara te varri i prindit Rivarrimi i Sadudin Gjurës në f. Shipkovicë më 28.11.1999 Fëmijërinë e kam kaluar me shumë peripeci e mundime të hidhura. Së pari, më ka munguar dashuria dhe përkëdhelja e tij. Si fëmijë, i shikoja moshanikët e mi, si prindërit e tyre Sadudin Gjura, ishte poet dhe dramaturg i martirizuar. Shkroi një mor poezish, por u blenin gjithçka e, mua nuk kishte kush të më blente gjë. thuajse shumica prej tyre u humbën ose u sekuestruan nga pushteti atëhershëm jugosllav. Ka shkruar poezinë e gjatë me 50 vargje "Jeta e re e njerëzimit po agon", që e botoi për herë të parë “Jeta e Re” e Prishtinës, në fillim të viteve 50-të, këtë poezi e ribotoi revista “Brezi 9”- 6 /FEDERATIVNA NARODNA REPUBLIKA JUGOSLAVIJA, KABINET PRETSEDNIKA REPUBLIKE - BR. 7353, BEOGRAD 31.V.1956. Izvestavamo Vas da smo primili Vasu pretstavu od 25.V. t.g. Istu smo danas ustupili na Tetovë, para disa vitesh. Nga të afërmit e tij, janë ruajtur edhe poezia "Vaj si qenka ba Tetova", postupak Saveznom izvrznom vecu-Biro za preststavke i pritizbe, preko koga se moze interesovati o rezultatu. SMRT "Marshi i normalistit", "Kanga e punëtorit" e tjerë. FASIZMU – SLOBODA NARODU!/ 7 /DRZAVA SRBA, HRVATA I SLOVENACA, IMAMSKI URED DZEMATA 8 /MBRETNIJA SHQIPTARE-MINISTRIA E ARSIMIT, SHKOLLA NORMALE – PRISHTINË, vjeti shkolluer 1942/43, nr. i amëz 268, klasa e parë K.N., të kursit të naltë në mbështetje të kalimit. Prishtinë, me 15 Qershor 1944, origjinali gjendet te Abdylxhemil Sadudin Gjura/ 9 / Varri i Sadudin Gjjurës 28.11.1999 Shipkovicë/ 4 /Shkolla Nermale-Prishtinë vjeti shkolluer 1941/42, nr. i amëz 268, klasa e katërt k.n., origjinali gjendet te Abdylxhemil Sadudin Gjura/ 10 /Drama “LALË BAJRAMI”, është botuar në vitin 1997, AZA-Sesoft-Tetovë, ndriçoi dhe përgatiti për shtyp: Prof.dr. 5 /Dokumenti origjinal “Drzhavna Narodna Shkolla-Kralevine Jogosllavije 1938, Sadudin Kadrieviç nxënës në klasën e Ejup Ajdini, ligjërues në UEJL në Tetovë./ IV, origjinali gjendet te Abdylxhemil Sadudin Gjura/ 11 /deklaratë e marrë më 17.05.2007 nga djali i Sadudin Gjurës z. Abdylxhemili/ 15 16
  • Nëna ime Sebija, një grua e ndershme, e cila më ka rritur me shumë mundime dhe përderisa ta mësosh (kuptosh) atë që e lexon…”. Ishte mjaft i përpiktë sa që për dy vjet e ka varfëri, mundoheshte sa herë të më ngushëllonte, vëllai im më i madh Abdylfetahu, të cilin e kryer fakultetin e gjuhës rusishte. kaploi sëmundja e rëndë e shizofrenisë, sëmundje e rëndë psiqike, që është pasojë e Kur Sadudin Gjura është burgosur, unë kam qenë në internim në Sveti Nikollë. Unë, mungesës së prindit tonë. Gjyshit tim Abdullahut, ia ndërprenë pensionin, që e kishim si të në internim kam kuptuar se Sadudin Gjura është burgosur. Në fillim, u dënua me dy vjet, me vetmin burim financiar, me çka u detyruam ta punojmë tokën, e të ruajmë lopë. dënim administrativ. Të imternuar kemi qenë; unë (Mahir Gjura), Nexhmedini (vëllai im), nëna ime (Qatibja), dhe motra. Në internim kemi qëndruar një vit të plotë. Neve na çuan si krejt shqiptarët tjerë, të cilët kishin qenë të ikur, para nesh kishin qenë do prej Pallçishti, të cilët ishin dorëzuar, kishin treguar se Xheladin Gjura del këndej, me çka UDB-ja, merrë vesh për vëllain tim dhe ky ishte shkaku që UDB-ja na internoi neve. Ata të Pallçishtit i liruan e neve na morën atje.( vazhdoj në shtëpi) Në shtëpinë tonë ka qenë e instaluar milicia. Për atë se përse janë instaluar në shtëpinë tonë, vetëm ata e dinë përse? Ne kishim tri dhoma në shtëpi, milici na i mori të dyjat e neve na e la vetëm një dhomë. Milicët në shtëpinë tonë qëndruan mbi pesë vjetë e më shumë. Pastaj kanë qëndruar në shtëpinë e Hamzës të të ndjerit Muhamet Xhelilit (dajës tim). Rivarrimi i Sadudin Gjurës 28.11.1999 Jemi rritur dhe ushqyer vetëm nga të ardhurat që merrnim nga qumështi, nga ndihmat e të afërmëve të familjes e njerëzve të ndershëm. Vëllai im Abdylfetahu, vdiq në moshën 42 vjeçare, më 31. 10.1993, përkatësisht u helmua me tableta. Gjithashtu, tragjedia jonë në familje vazhdoi, me çka, më vdiq gruaja ime në moshën 42 vjeçare, më 02.12.2005 nga gjakderdhja në tru. Nëna ime Sebija, ka bashkëjetuar vetëm dy vjetë, pastaj babain tim Sadudinin, e burgosin në vitin 1952, ndërsa e ëma jonë, ka ndenjur që të na rrisë neve fëmijëve. Tash është 76 vjeçare shumë e lodhur nga jeta. Partitë tona shqiptare “demokratike”, e materialiste që luftojnë vetëm për interesin e tyre personal, andaj duhet të marrin shembuj nga këta personalitete, të ndritura e të pakompromituara, e të pastërta si drita e diellit, të cilët u flijuan për kauzën tonë kombëtare shqiptare. KEMI QENË MË TË BASHKUAR SE SA SOT ME KËTA PARTITË TONA POLITIKE12 Muhamet Xhelili (1902-1978) Për sa u përketë Sadudin Gjurës dhe Xhelaludin Gjurës, këta të dy ishin shumë të dhënë pas mësimit, e në veçanti Sadudini, ka shkonte e merrte librin. Unë Sadudin Gjurën, e Gjithashtu kanë qëndruar edhe nëpër disa shtëpi të tjera të Shipkovicës që kishin më kam djalë mixhe edhe djalë teze, ndërsa më vonë u bëmë edhe baxhanak (gratë motra). shumë dhoma. Ishte e tmerrshme se futeshin në mënyrën më të vrazhdët duke na thënë :” qe Sadudini ka qenë intelektual karakteristik. Unë, e kam pasur edhe vëllain tim osllobodish soba…”. Xhelaludinin, i cili mësonte shumë, por Sadudini ishte i veçantë. Më kujtohet me një rast, kur Sadudin Gjura, u dënua me 14 vjet burg, si organizator i organizatës “LIRIA”, Murat më çonte të lexoj e më thoshte:” merre këtë dhe lexoje”, unë pasi që e lexosha, ai atëherë më Isaku, u dënua me 9 vjet burg, Sabdri Ruzhdiu, u dënua më 10 vjet burg, kështu me radhë. thoshte tash fillo e shpegoma këtë që e lexove”, unë ia përgjigjesha se nuk e di, ndërsa ia në Mburret se është krenar që Sadudin Gjurën e ka patur djalë të mixhës, tezëz dhe mënyrë kategorike më thoshte:”nëse nuk e ke kuptuar, atëherë mos vazhdo me tej të lexosh, baxhanak, por për atë se a ka shkuar në vend amaneti i tij, Axha Mahir thotë me pezme e dëshprim të thellë se:” Sadudin Gjura edhe sot e kësaj ditë ende është i dënuar. Sadudini ka lënë gruan, e cila është gjallë dhe familjen, por kush i ndihmon ata. Askush nuk i ndihmon. Ende askush nuk e pa të udhës që gruas së tij t’ia sigurojnë një pension apo diçka të 12 /Bisedë më 06.06.2007, me Mahir Gjurën ( i lindur më 13.05.1929), vëllai i Xhelaludin Gjurës/ ngjashme. 17 18
  • pasaportën e nënës dhe e dërgova në “Gjeneral turist”, ku kishte një që i bënte shërbimet administrative ku punonte një Jusuf. Pas këtër ditësh më erdhën milicët në duqanin që e kam pas këtu në qytet e, më thanë se ku e kam pasaportën e nënës, e unë u thashë o në “Xheneral turist” o tek ju (në milici). Por, pasaporta e nënës ishte dorëzuar nga nëpunësi Jusuf në milici. Pas gjysëm ore erdhi vëllai im, të cilit i kishin dhënë një copë letër ku thuhej se:”mu se odzema pasoshot poradi…”, mirëpo unë edhe pas dy muajsh nuk u interesova fare përse dhe si e kanë marrë më saktë nuk e kërkova fare pasaportën e nënës. Ishta duke shitoren time, kur befas erdhën dy persona civilë, e më thanë se janë nga Sektori i Ministrisë së Punëve të Brndeshme të Tetovës, e më thanë se, duhet të shkoj tek ata se kemi punë. Unë para se të shkoj në milici, çova fjalë në shtëpi se më do të jem në milici, duke menduar se unë edhe atëhere kam folur sikur tash. U brengosa se përse më marrin. Kur shkova atje, më thanë se përse nuk e kam kërkuar pasaportën e nëns deri më sot. Unë, i thashë, është pyetje e habistshme, kështu 13 askund nuk kam parë. Përderisa paska qenë ashtu, atëherë përse e keni marr, kurqë unë pasaportën e nënës nuk e kam marr në Shqipëri. Të them të vërtetën u inkrajova kur kuptova Thjesht asgjë nuk ka bërë për të. Andaj, për sa i përket amanetit të Sadudinit, ende se çështja është për pasaportën e nënës. Atëherë iu drejtova aty farë inspektorit me fjalët se, nuk ka shkuar sa duhet në vend, por sikur janë duke shkuar rrjedhat më duket se do të ju bëni mëkate të mëdha, nëna ime është grua tetëdhjetëvjeçare, ajo është me një këmbë në realizohet amaneti i tij, atëherë kur do ta marrin në dorë çështjen kombëtare intelektualët e varr e një mbi varr. Nëna dëshiron ta shohe djalin e vet.E pyeta se a ke ti fëmijë, e ai më tha po mirëfilltë, e jo kuazi intelektualët. Edhe më lidhje me Sadudinin kam patur rast të flsë me një kam. Atëherë është e logjikshme se edhe nëna ime dëshiron ta shohe djalin e saj, ajo nuk rast edhe atë të karakterit formal, andaj edhe tash kam mjaft revolt ngase Sadudini ka qenë një mendon siç mendoni ju se djali i saj është armik e çka jo. Thjesht dëshiron ta shoh djalin. Por, intelektual, të cilin asnjëherë pa libër në dorë nuk e kam parë. Ishte edhe Xhelaludin Gjura, por ja që ju e keni stopuar, ia keni marrë pasaportën që ajo nuk mund të shkoje. Por, u them se tek ai nuk ishte si Sadudini. Porosia ime është që ata njerëz, ata veprimtarë që janë marrë me ju është diçka më e keqe se, ju bashkëpunoni me njerëzit më të ligë, me rrugaçë. Ju nuk keni çështjen kombëtare kanë vdekur, por kanë lënë pas vetes pasardhës. I lus të gjithë që të mos njeri me plotëkuptimin e fjalës. E ai ma ktheu; mos de, çka je duke folur. Unë sërish iu drejtova na marrin nëpërkëmbë dinjitetin dhe krenarinë kombëtare në shoqërinë shqiptare.” Gjatë me fjalët se, me njerëz të tillë nuk mund të jetë ky shtet shtet. Shteti i përzgjedhë njerëzit më të periudhës së ish-sistemit sllavo-komunist, Mahir Gjura ka hequr të zitë e ullirit siç thotë:” gjatë mirë, më bujarë, më fisnikë, ndërsa ju jeni duke e bërë të kundërtën. Dhe u thashë se nuk atyre viteve kur milicia ishte instaluar në shtëpinë tonë nuk kam mundur të flaës e as të lëvizi dëshiroj ta marr pasaportën e nënës, por do të jeni të mallkuar nga ana e nënës sime. Edhe lirshëm, gjimonë më kanë përcjellur si në shtëpi, në punët e arave e gjithkund. Për fat të mirë pse ai, më tha që edhe mua do të më japin pasaportë për të shkuar në Shqipëri, kurse unë i nuk jam burgosur, por mbi 20 herë më kanë marrë në hetuesi, edhe pse aspak nuk jam frikuar thash jo, nuk më duhet të shkoj, por do të pres që kur të vjen koha për të shkuar ashtu siç ngase asnjëherë nuk kam bërë asnjë gabim. Pasi dolëm nga Shipkovica në Tetovë, atëherë duhet e jo të më maltretoni më pas se çfarë thashë e çfarë me thanë. Dhe në fund ma dhanë filluan të mos më lënë të qetë. Më kujtohet kur nëna ime e ndjerë kërkonte të shkojë në pasaportën e nënës pas një viti me çka edhe nëna shkoi në vizitë dy mujshe tek Xhalaludini. Shqipëri ta vizitoje vëllaun Xhelalin, e cila me një rast më ta se gjoja unë ia prishi punët për të Nëna ka vdekur në vitin 1981 në moshën 78 vjeçare, por ishte shumë fetare e marrë vizë për të shkuar në Shqipëri. U detyrova që të shkoj deri në Abmbasadën e Shqipërisë devotshme, e cila sa herë na thoshte mos përziheni me punët e politikës që mos të na gjejë në Beograd, ku nuk kisha qenë më parë. Me të shkuar në Beograd, atje kishte shumë ndonjë e keqe, ndërsa babai ka vdekur shumë herët në vitin 1946 kur unë isha 17 vjeçar, shipkovicas, të cilët më orientuan tek amabasada e Shqipërisë. Shtrova kërkesë për të marrë ndërsa Xhelali 19 vjeçar kur ishte në shkollën normale në Shkup ku edhe diplomoi atje. nëna vizë, e pas nja gjashtë muajve i erdhi viza, por në adresë të fshatit Shipkovicë, atje ku Porosia e fundit e Mahir Gjurës, është e prerë që partitë politike të mos jetonte vëllai tjetër. Pasi që e kishin marrë vesh bashkëpunëtorët e UDB-së, të cilët ishin nja nëpërmëkëmbin dinjitetin e shqiptarëve, ngase ne nuk u jemi përkulur as sultanëve, mbterërve, katrapesë vetë, me çka kanë treguar në UDB se, nënës së Xheladin Gjurës i ka ardhur as Titos,por përkundrazi kemi qenë më të bashkuar se sa sot me këta partitë politike. dokumenti për të shkuar në Shqipëri. Ata të UDB-së i çojnë dy milicë, të cvilët ia marrin nënës pasaportën, mirëpo pasaportën e nënës e kasha unë këtu në qytet, por pasi që e kisha dorëzuar kërkesën në ambasadë, pasaportës i kishte kaluar afati i përdorimit. E mora 13 / Mahir Gjura duke vënduar kurorë në bustin e Sadudin Gjurës, nëntor 1999/ 19 20
  • FAMILJA IME KA PËSUAR PËR 50 VJET RRESHT14 SABRI RUZHDI RAMIZI15 Në pyetjen se sa herë kanë qenë bashkë me Abdylxhemilin djali i Sadudin Gjurës në …Të akuzuarin Sabri Ruzhdi Ramizi, burgim të rëndë me 10 vjet heqje lirie në të cilën vizitë tek varri, Miraç Gjura me plotë mburrje e krenari thotë se, shpeh në stinën e verës llogaritet burgimi prej datës 15.04.1952, dhe marrja e së drejtës së lirë qytetare në afat veçanërisht në muajin korrik ose gusht unë dhe djali i xhaxhait Abdylxhemili kemi vizituar varrin prej 3 vitesh… 16 e xhaxhait tim Sadudin Gjurës. Sabri Ramizi lindi në vitin 1931 në fshatin Shipkovicë të Tetovës. Semimaturën e kreu në Lartë në bjeshkët e Sharrit kreshnik, për një periudhë 35 vjeçare xhaxhai im është gjimnazin e Tetovës dhe shkollën e mesme Normale më 1950 në shkollën e mesme “Nikolla prehur i qetë rreth një kroni me ujë të ftohtë Sharri, tek një qafë bjeshke e mbushur me lule të Karev” në Shkup. shumta me ngjyra nga më të ndryshmet. Për herë të parë si mësues u emërua në Gjenovicë të Poshtme të Gostivarit në vitin shkollor Aty është prehur Sadudini, tribuni i familjes sonë dhe frymëzimi i brezave për të gjithë 1950/51, pastaj në Veshallë të Malësisë së Sharrit, Xhepçisht, dhe prej vitit 1958/59 deri në fisin, Shipkovicën dhe gjithë shqiptarinë. Aty shkonim për të bërë homazhe dhe njëherit vitin 1987 punoi si mësues kalonim një ditë vere nga më të bukurat e jetës sonë tek varri i tij dhe mbusheshim me në shkollën fillore “Liria” në frymëzim nga vepra e tij, kurse me mllef për ata nga të cilët e pësoi Sadudin Gjura. Tetovë nga ku edhe u Ky vend do të mbetet përgjithmonë vendi më i bukur në botë për mua, sepse aty pensionua para kohe, i gjeja njerëz të shumtë që i bënin këtij varri vizita dhe hozhe të shumta në kohën e sistemit të akuzuar si “nacinalist”, njëmendësisë. “irredentist” dhe “separatist”. Por, Miraç Gjura, nuk ngorron fare që të shpreh revoltën e tij që e kanë pësuar nga Më 1 tetor 1951 ish-sistemi për shkak të personalitetit të profesorit Sadudin Gjura, i cili thotë se, nga sistemi i shkoi ushtar nga ku edhe u kaluar familja ime ka pësuar për 50 vjet rresht, njëherë dënohet Sadudin Gjura me burg të burgos. Më 31 maj 1952 nga rëndë në Idrizovë dhe më vonë në Goli Otok të Kroacisë, atje ku i dërgonin njerëzit e dënuar ana e Gjyqit të Qarkut të politikisht. Gostivarit u dënua me 10 vjet Më pastaj interrnohet familja ime e ngushtë për dy vjet, duke i dërguar në Sirkovë, si dhe 3 vjet heqje lirie e të gjyshen time Qatibe Haziri, xhaxhain tim Mahir Hazirin, hallën time Qamile Hazirin dhe babain drejtave qytetare, ngase tim Nexhmedin Hazirin. ishte bashkëveprimtar i Më vonë për shumë vjet me radhë në shtëpinë e familjes sime në Shipkovicë janë Sadudin Gjurën në vendosur forca policore duke e shndërruar këtë shtëpi në stacion policor. Kjo familje është Organizatën Ilegale Politike përcjellur vazhdimisht, duke e ndjekur çdo lëvizje të anëtarëve të saj. Kombëtare “LIRIA”. Dënimin Në vitin 1987 burgosem edhe unë, si student unë dhe shokët e mi në Universitetin e e vuajti 5 vjet në burgun e Sarajevës jemi ndjekur nga agjentë të UDB-së, kurse kur vinim për pushime në shtëpi Idrizovës dhe në Goli Otok. vazhdimisht thirreshim për biseda informative në polici dhe nëse nuk u përgjigjeshim këtyre thirrjeve ata vijnin e na merrnin në shtëpi duke e shqetësuar tërë familjen bile edhe fshatin. Edhe pse Miraç Gjura, nuk mundi në kohën e ish-sitemit të vazhdonte studimet ngase ishte anëtar shumë i afërt i Sadudin Gjurës, por ai nuk hoqi dorë që të shkollohet bile me sukses e kryen fakultetin pedagogjik në Shkup, ndërsa për amanetin e profesorit Sadudin Gjura thotë se, porosia jonë për veprën e tij është një porosi modeste dhe e vetme: që të ndiqet rruga e tij që çon deri në lirinë e plotë, bashkimin kombëtar, që ishte edhe motoja dhe ëndërra e Sadudin dhe Xheladin Gjurës, dhe të gjithë martirëve të lirisë anembanë tokave shqiptare. Deklarata e Sabri 15 /Shënime nga: SHOQATA E PEDAGOGËVE SHQIPTARË-TETOVË, MONOGRAFI “VETERANËT E ARSIMIT 14/ Bisedë më 25.03.2007 me Miraç Haziri-Gjura, i lindur më 16.01.1961 në fshatin Shipkovicë, i dënuar politik, SHQIP TË PERIUDHËS 1940-1960 NË TETOVË DHE RRETHINË”-Tetovë,gusht,2000, f. 71/ pedagog i diplomuar/ 16 /fragmente nga aktakuza/ 21 22
  • Ramizit: Hazir Kadriu-Gjura nga llagapin e mbajnë Gjura, Xhelaludin Gjura18 të cilin e kishte djal axhe “Deklaratë nga unë Sabri Ruzhdi Ramizi17, i indur më 05.01.1931 në katundi Shipkovicë-Tetoë Sadudini, Jahja Bahtjar Sadiku i njohur si Mulla Jaha, dhe mixha im Vejsel Ramiz Sadiku, i cili me banim në Tetovë. E lëshoj këtë deklartëme përgjegjësi morale dhe njerëzore. Të gjitha këto kishte ardhur nga ushtria. shënime në lidhje me qëdrmin para gjyqit për çdonjërin që ka parë e ka dëgjaur opinoni shqiptar. Në ditën e procesit gjyqësor të mbajtur më datë 30 dhe 31 maj 1952, ku jemi përballuar me diktaturën sllavo-komuniste të pushtuesit jugosllav dhe, para disa dhjetëra mijëra shqiptarëve që e dëgjuan dhe e panë fjalët dhe qëndrimin para seancës gjyqësore dhe përjashtohet mundësia për të manipuluar për interesa miskine, e sidomos që mendojnë të bëjnë histori të lavdishme para atij populli të vuajtur e që vuajti sot e kësaj dite. Të gjithë këta shqiptarë të rrethit të Tetovës që u dënuan, asnjëri nga këta nuk ka mbajtur burg më shumë se 6 deri në 7 vjet. Sadudin Gjura me shokët e tij të idealit sa dijti e sa mundi të jap në fondin e Xhelaludin Gjura 1927-1996 Xhelaludin Gjura me nënë Tiranë 04.05.1978 gjakut të derdhur për liri dhe për pavarësi të popullit të vuajtur shqiptar.” .“Në Goli Otok, të Aktuale ishte situata e marrëdhënieve Jugosllave-Ruse. Gjatë bisedës që ne burgosurit janë ndarë në katër zhvilluam atë natë, Sadudin Gjura mbante anën e Jugosllavisë dhe se e mbështeste Josip kategori: aktivistët ishin të Broz Titon, kurse ne të tjerët mendoshim se Titoja ka tradhtuar dhe se Titoja mund ta kishte një riedukuarit, të cilët luftonin për idenë farë paravani ndërmjet Bashkim Sovjetik dhe Jugosllavisë përkatësisht e motos Stalin-Tito, për e Titos, kolektivistët ishin të gjithë të zbutur ekonominë dhe t’ia tërheqin vëmendjen opinionit jugosllav edhe rus në anën ata që nuk ishin të riedukuar dhe të sekundare që të largohet nga ato primaret. Kjo ishte biseda jonë. Kështu edhe atë natë u cilët duheshte të dëshmohen. Të ndamë me shumë divergjenca të mëdha që ishim burrat me një anë dhe në anën tjetër vetë prolonguarit, nuk ishin as të Sadudini. Të nesërmen Sadudini e dërgon një kushëriun e vet i cili ishte i moshës dhjetë vjeçe riedukuar as të papërmirësueshëm, që të më thirre mua për të shkuar tek ai. Mirëpo në atë kohë unë isha nisur rrugës për të kurse të fundit ishin të bojkotuarit, shkuar tek Mulliri ynë ku e takoj vogëlushin që e kishte dërguar Sadudini dhe ai më tha se të gjegjësisht të pa thirrën Sadudini. Unë pak u vonova ngase përgatitesha për të shkuar në Shkup, më pas u nisa përmirësueshmit.”... për te Sadudini dhe u takuam te vendi i quajtur “Mulla e Hasës”. Sadudini më tha, kujtova se Organizatën Themelore e nuk të ka thirrur ai vogëlushi që unë e përcolla tek ti, kurse unë iu përgjigja se ai më thirri por themeluam bashkë me Sadudin unë po përgatitesha për në Shkup ngase edhe ti e di se është vështirë për të udhëtuar për në Gjurën, përkatësisht e përtëriu me Shkup ngase nuk e di se a do të gjejë ndonjë mjet komunikacioni. Sadudini pa një pa dy më një fjalë të cilën e kishte formuar tha shumë mirë se edhe unë bashkë do të vij me ty në Shkup dhe se të dy do të udhëtojmë me Sadudini në fillim apo ka mbarimi i tren e ndoshta edhe do të gjejmë vend në ato vagonat e treni. Unë i thash mirë, atëherë unë do muajit tetor të vitit 1948. Unë të shkoj në shtëpi që ta marrë çantën, ndërsa ti shko në shtëpi e tregoju se do të nisemi. E ndodhesha atë ditë në fshatin e pyeta se ku do të takohemi e ai më tha se do të takohemi tek Ura e fshatit. Unë pasiqë shkova lindjes në Shipkovicë, kisha ardhur në shtëpi dhe dola tek Ura e fshatit që pak më pas mbërrini edhe Sadudini dhe se të dy bashkë prej Shkupi që isha në shkollë, u nisëm për në Shkup ngase atëherë udhëtoheshte në këmbë. Gjatë rrugës prej Shipkovice e kurse Sadudini ishte student dhe se edhe ai kishte ardhur po të njëjtën ditë e kishim për “grishje” në gosti 18 /Xhelaludin Gjura, u lind në Shipkovicë në vitin 1927, ishte activist i paepur për çështjen e arsimit shqip. Shkollën se ia ishte nip i familjes sime. Asaj fillore e kreu në vendlindje, në Shkup kreu Medresenë e Madhe tre vjeçare gjatë viteve 1939-1941. Gjatë viteve 1942- nate u zhvillua një bisedë në odën e 1945 e kreu me sukses Normalen në Prishtinë. Pas këtyre viteve si student me korrespondecë arrijnë të kryejë Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë. Për shkak të aktiviteteve politike detyrohet që të arratiset për në Shqipëri në burrave ku ishin të pranishëm gjyshi vitin 1951, ku gjatë viteve 1951-1954 arrijnë të kryejë fakultetin Juridik. Një kohë të gjatë ushtron aktivitete diplomatike, im Ramizi, baba i Sadudinit Abdulla vlenë të theksohet se gjatë viteve 1960-1966 ishte Atashe i ambasadës së Republikës së Shqipërisë në Republikën Popullore të Kinës. Më vonë Xhelaludin Gjura punoi si profesor në Universitetin e Tiranës deri në pension. Në vitin 1996 vdiq në Tiranë.- /Shënime nga: SHOQATA E PEDAGOGËVE SHQIPTARË-TETOVË, MONOGRAFI “VETERANËT E ARSIMIT SHQIP TË PERIUDHËS 1940-1960 NË TETOVË DHE RRETHINË”-Tetovë,gusht,2000, f. 17 /Tetovë, më 12.02.2006, e nënshkruar nga vetë Sabri Ruzhdi Ramizi/ 85/ 23 24
  • deri në Tetovë Sadudini filloi bisedën dhe ndër të tjera më tha; Sabri ne u ndajtëm me është Rexhep Bajrami, pra nga e gjithë Maqedonia jemi pranuar vetëm katër shqiptarë. Nga kundërthënie të mëdha, por ajo bisedë ishte një provokim nga ana ime që të shoh se ju çka ana tjetër në kuadër të Universitetit të Shkupit për çdo vit zgjerohen e formohen fakultetet e mendoni, por në fakt edhe unë mendoj sikur ju. Bile pak më ndryshe i shoh gjërat dhe në thelb. reja, janë hapur shkolla pedagogjike në gjuhën maqedone, kurse nuk është formuar asnjë Ju keni plotësisht të drejt dhe më tha shiko Sabri; të drejtat tona që janë premtuar gjatë luftës katedër në gjuhën shqipe që të zhvillohet mësimi në gjuhën shqipe, janë themeluar shumë që është bërë, politika jugosllave në krye me Titon do t’i redukton. Edhe aq më tepër-tha shkolla të mesme, dhe se m’u drejtua se ja ti e din se ju jeni paralele pranë shkollës Nikolla Sadudini dhe vazhdoi më tej se ; këtë e vërteton kundërthënia që u paraqit ndërmjet Rusisë Karev, ku janë 600 nxënës, kurse ju sivjet jeni klasa e dytë edhe pse është formuar edhe klasa edhe Titos, por mos harrojmë se të dy palët janë sllav edhe rusët edhe jugosllavët. Prandaj m’u e parë, por të gjitha këto janë nën ombrellën e shkollës Nikolla Karev, ku ju jeni në këtë shkollë këtu duhet të kemi mjaft kujdes ngase nuk mund t’u besohet se mund të jetë ndonjë taktikë e si shkollë e veçanta në gjuhën shqipe. Në Shkup është themeluar shkolla tregtare që atëherë i tyre, por sidoqoftë kjo është situata reale. Mandaj Sadudini duke ecur për në Tetovë më tha se thoshin ekonomika, është shkolla e muzikës, është shkolla e baleti. ju keni plotësisht të drejtë. Kur them për reduktimin e të drejtave tona shqiptare, kjo e vërteton I numëroi të gjithat me radhë që janë themeluar, kurse neve shqiptarëve na kanë se unë sivjet jam regjistruar në Shkollën e Lartë Pedagogjike në grupin e gjuhës ruse. Prej krejt lënë vetëm me një gjimnaz në qytetin e Tetovës dhe progjimnazin në qytetin e Gostivarit. Të shqiptarëve të Maqedonisë jemi vetëm katër dhe atë; Rahman Besimi nga fshati Pirok, Jusuf gjitha këto tregojnë se në fakt do të bëhet reduktimi i të drejtave tona si shqiptar, me çka më tej Skoro19 prej rrethit të Ohrit dhe Strugës në grupin e matematikës, në grupin histori-gjeografi do të na vështirësohet gjendja edhe më shumë. Prandaj, unë kam besim të plot në ty dhe dua të bisedojë me ty edhe për diçka edhe më serioze. Me shpresë se jemi të një fisi, jemi rrit 19 / Nebi Dervishi, Strugë 2006, kumtesë me rastin e 35 vjetorit të vdekjes së profesorit JUSUF ASLLAN bashkë edhe nëqoftëse nuk do të pajtohesh, mjafton që ti të mos më denoncosh. Për këtë që SKORO (16.10.1925-01.09.1971) Profesor Jusuf Skoro, lindi më 16 tetor 1925 në Strugë (ka disa të dhëna se, ai ka të them tash është shumë serioze dhe se kjo mund të na kushtojë edhe me jetën, por mos lindur në vitin 1923, por ne gjatë të gjitha gjurmimeve tona e konstatojmë si datë të saktë vitin 1925). Rrjedh nga një harro se pa sakrifica nuk ka edhe liri.” Sipas Sabri Ramizit e gjithë kjo bisedë që është zhvilluar familje përprimtare, intelektuale e arsimdhashëse. I ati i tij Efendi Asllan Skoro, ka patur katër fëmijë, dy djemë e dy Sadudin Gjura ka patur për qëllim që të bëjë anëtar të Organizatës “LIRIA”. Dhe se gjatë vajza, kurse Jusufi ka qenë fëmija i parë në familje. Asllan Skoro, i ati i Jusufit ka qenë kryeshefi apo më mirë thënë përgjegjësi i parë i arsimit për Strugën udhëtimit Sadudin Gjura ka vazhduar me bisedën përkatësisht duke i treguar për detaje të reja me rrethinë. që sipas Sabri Ramizit i cili shprehet me plot optimizëm sikur ngjarja të ketë ndodhur javë më Jusufi mësimet e para i mori në gjuhën serbe në vendlindje. Shkollën tetëvjeçare e kreu në Ohër poashtu parë dhe thotë:” Sadudini atëherë më tha; Sabri unë në Shkup kam themeluar një organizatë në gjuhën serbe ( për ta freskuar këtë informatë pse i ndjeri shkollimin fillor e krue në gjuhën serbe, po ju rikujtojë se, ilegale me emrin “LIRIA”. trojet lindore shqiptare jashtë kufirit administrative me Shqipërinë, kanë qenë të okupuara dhe të vendosura nën administratën serbe, e cila nuk e ka lejuar hapjen e shkollave në gjuhën shqipe). Kjo organizatë është pasivizuar mjaft.” Në pyetjen se kur është themeluar kjo Në vitet e Luftës së Dytë Botërore, Jusufi qëndroi në Kosovë. Me kthimin në vendlindje, ai regjistrohet organizatë në Shkup ai shprehet i prerë dhe thotë:” Këtë organizatë në Shkup e ka themeluar dhe me sukses e mbaroi gjimnazin e Ohrit. Me kryerjen e shkollës së mesme, ai bëhet krahu i djethtë i babasë në Sadudin Gjura ka fundi i vitit 1946 përkatësisht në fillimin e vitit 1947, kurse në vitin 1948 fillon procesin e arsimit. Në muajin janar të vitit 1945 së bashku me të jatin dhe pishtarin e arsimit Mehmetali Hoxhën, që ë shumë të aktivizohet kur i organizon siç duhet Qerim Arifin, Qani Minën dhe Faik bëjnë përpjekje për rihapjen e shkollës shqipe në Strugë. Në muajin shtator të vitit 1945 bëhet luftë me faktorin maqedonë për hapjen e klasës së V në shkollën e njohur me emrin “Struga”. Pas shumë peripecive dhe Nuredinin, por këto të dhëna në bisedën e parë nuk m’i tregoi, por dikur më vonë m’ika thënë këmbënguljeve në tetor të të njëjtit vit hapet klasa e pestë, në të cilën do të gravitojnë të gjithë nxënësit e rrethinës së të gjithat. E tani Sadudini më tha që ti Sabri duhet të mendosh mirë, nuk kërkoj që tash të ma Strugës. Përgjegjës i shkollës emërohet themeluesi i saj i ndjeri Jusuf Skoro (në periudhën e vitit shkollor 1945/1946), japish fjalën dhe të përcaktohesh, por do të mendosh mirë e mirë dhe unë do të vij tek ti në por prej vitit shkollor 1946/47 do të punojë si mësues në paralelet prej klasës së V deri në atë të VII, mbasi edhe konvikt e aty do të bisedojmë e do të shohim për vendimin tënd. Këtë bisedë e zhvillonim në shkolla ishte shtatëvjeçare e mëruar me emrin “Liria”, emër të cilin e mbajti deri në vitin 1959. Në vitin 1951 do t’i fillojë studimet në Fakultetin Filozofik në Shkup në degën e historisë. Derisa ndiqte parkun e stacionit të trenit ku kishte shumë pishnaja dhe se e pritshim trenin. Në moment u studimet në këtë fakultet, takohet dhe miqësohet me profesorin slloven Jozhe Uollçaj, i cili mbasi e zbuloi talentin e tij dëgjua fishkëllima e trenit dhe ne si zakonisht morën pozicion para makinave të trenit për t’u në fushën e matematikës, e bindi që studimet t’i vazhdojë në këtë fushë. Jusufi braktisi studimet në degën e historisë ngjitur nëpër vagona ngase treni ishte i vogël dhe se u ngjitëm disi dhe tërë natën që udhëtuam dhe kaloi të sudiojë matematikën, studime të cilat i kreu me sukses dhe në kohë edhe pse ka qenë i angazhuar edhe mbetëm në kombë derisa arritëm në Shkup në mëngjesin e vjeshtës së vonshme. Në mëngjes aktivitete tjera. Gjatë studimeve, ai do të punojë edhe si këshilltar pedagogjik dhe kohë pas kohe si mësues (ashtu folin u ndajtëm. Sadudini prej stacionit të trenit deri në qendër të Shkupit erdhi me mua dhe më pas burimet) në rrethinën e Preshevës. Pas kryerjes së studimeve, ai do të punësohet si profesor i matematikës në u ndajtëm. Sadudini shkoi në konvikt ku sot është Qendra Tregtare që më vonë u bë edhe gjimnazin e Tetovës, ku do të punojë me sukses disa vite, duke ligjëruar në gjuhën shqipe, maqedonishte dhe Shkolla Pedagogjike dhe konvikti i normales, pra Sadudini banonte në atë konvikt, kurse unë u turqishte. nisa bulevardit “Ilinden” për në drejtim të Shkollës Normale. Pas tri ditësh Sadudin Gjura kishte Jusuf Skoro më vonë kthehet në Strugën e tij dhe vazhdon me profesionin profesor i matematikës dhe atë fillimisht në shkollën tetëvjeçare të qytetit dhe më vonë në gjimnazin e posaformuar në Strugë. Profesor Jusuf Skoro, është ndër pedagogët e parë në gjimnazin e Strugës. Në këtë shkollë do të punojë deri më një shtator të vitit 1971, kur papritur do ta rëmbejë vdekja e parakohshme. Ditën kur ai duheshte ta fillojë vitin e ri shkollor, kur nxënësit Gjithmonë do ta përkujtojmë profesorin tonë të nderuar, profesionalizmin e të cilit për fat të keq nuk e e pritnin në bankat e shkollore, ata u detyruan ta përcjellin në rrugën pa kthim. Nxënësit të cilët kaluan nëpër duart e kuptonte një numër i madh i kolegëve, por edhe nxënësit e tij. profesorit Jusuf edhe sot e kujtojnë palodhshmërinë e tij në punë, principet, përkushtimin në ngritjen dhe formimin e Dhe në fund, të nderuar bashkëvendas, shumë kemi të folim e të shkruajmë për personin, të cilit ia gjeneratave të reja intelektuale në Strugë e më gjerë. kushtojmë këtë takim, por u japim hapësirë edhe ju që të evokoni diçka nga kujtimet tuaja. 25 26
  • ardhur te porta dhe mua më lajmëruan se ka ardhur një fisi ytë prej Tetove dhe se dëshiron që të të takojë. Pasiqë dola e pashë Sadudinin, por ai më tha se a mund të dal nga konvikti dhe se unë kërkova leje nga edukatori për të dalur ngase kishim kartona special ku shkruhej ora e daljes dhe se kur duhet që të kthejsh në konvikt. Pasiqë mora leje për të dalur unë dhe Sadudini u drejtuam për në parkun e qytetit i cili ishte afër 150 metra. Si dolëm në park ia më tha se unë erdha të shohim se a ke menduar, çfarë ke vendosur. Kurse unë ia ktheva prerë: Sadudin unë kam vendosur që të bëhem anëtar bashkë me ty për çështjen kombëtare. Pasiqë Sadudini mori pëlqimin tim u nisëm me autobus për në qendër të qytetit përkatësisht në stacionin e fundit aty tek parku. Duke ecur në drejtim të rrugës “Mareshali Tito” Sadudini më propozoi që të uleshim në restorantin e Hotel “MOSKËS”. Pasiqë u ulëm me një skaj të restorantit ngase Sadudini mbante shikimin ka rruga “Mreshali Tito”. Pra, Sadudin Gjura 20 mbeti mjaft i kënaqur nga vendimi im që u anëtarësova në Organizatën Ilegale Politike Të drejtë anëtarësie në këtë organizatë ilegale politike kombëtare sipas Sabri Kombëtare “LIRIA”. Por, Sadudini tash më tha duhet të të njoftoj për platformën politike dhe më Ramizit:” Në platformën tonë është e qartë se duhet të bisedohet me personin, të shihen tha se platforma e “LIRISË” është kjo; “neve do të punojmë që të përgatitim popullin për një mendimet e atij politike, qëndrimi i tij politik, më pas të shihet biografia e tij, të shikohet kryengritje masive kundër sistemit Federativ të Jugosllavisë, me çka do ta shkëpusim Kosovën prejardhja e familjes, lidhjet familjare të personit dhe atëherë i propozohet personit që të bëhet dhe trojet tjera shqiptare dhe do t’ia bashkangjesim Shqipërisë.” Por, kjo gjë do të theksohet anëtar i organizatës sonë, por jo më në emrin e organizatës “LIRIA”, për arsye që vetëm e ndër njerëz se nuk do ta kemi përkrahjen e shteteve që janë fqinj e që janë të caktuar për vetëm për t’i mbrojtur të drejtat e shqiptarëve dhe se ne gjoja jemi përcaktuar për inforbyronë. inforbyronë, sepse neve na duhet përkrahja ushtarake e shteteve fqinj. Në këtë rast me siguri Aktiviteti ynë shtrihej si nëpër ndejat ku të bisedohet dhe të mbrohet politika jugosllave, të mos do të kemi mbështetje nga Shqipëria, prandaj kjo çështje duhet të mbetet edhe para botës se u largohemi e të mos u ikim bisedave me njerëzit janë në pushtet e në polici, por gjithmonë të nuk do të pranohemi nëqoftëse do të kërkojmë ndërrimin e kufinjve. bisedohet me ta sipas përmbajtjes së politikës së shtypit ditor. Për përcjelljen e shtypi ditor Ndërsa, platforma politike është kjo; punohet në sistemin e treshit, me çka unë dhe është dashur ta përcjell secili anëtarë i secilit grup të organizuar. Përveç këtyre që u Sadudin Gjura do të jemi në krye të treshit, tani unë formoj një tresh, unë dhe dy persona të përmendën me rëndësi ka qenë që secili anëtarë i organizatës sonë nëpër grupe të tjerë dhe se dy personat tjerë nuk dijnë më për Sadudin Gjurën, por ata më dijnë mua për organizojnë njerëz të cilët janë në pushtet, mbajnë funksione nëpr komitetet e rinisë, në organizator kryesor, në rastëse unë burgosem këta dy shokët e treshit, unë nuk tregoj për ata, komitetet e Partisë Komuniste të Jugosllavisë, në shërbimet policore, të mos u largohen por ata megjithatë duhet që të largohen-arratisen për ndonjë shtet të jashtëm, të shkëputet bisedave dhe mundësisht të inkuadrohen njerës nga këto që i përmenda më lartë në lidhja jonë që organet shtetërore të mos munden ta zbulojnë organizatën tonë. Ky ka qenë organizatën tonë ngase inkuadrimi apo anëtarësimi i tyre në organizatë do të jenë mjaft të sistemi i organizimit të treshit. Në sistemin e treshit secili anëtarë ka pasur obligimet e vata dobishëm. organizative që të organizojë e të formojë grupe dhe të bëjë aftësimin dhe përgatitjen ushtarak Në fillim të vitit 1949, unë Sabri Ranmizi, mora detyrë prej Sadudin Gjurës që në të tyre. Me përgatitjen ushtarake është nënkuptuar që armët të cilat populli i posedon ilegalisht shkollën tonë ku unë isha viti i dytë në vitin shkollor 1948/49 më saktë në paralelen e gjuhës t’i pastrojnë e t’i ruajnë deri në momentin kur do të vije për t’i përdorur. Plus këtij aktiviteti shqipe që ekzistonte në kuadër të Shkollës Normale “Nikolla Karev”-Shkup që në klasë të themelor kishim edhe platformën e informimit me çka secili anëtarë i grupit të punojë që të formojë grupe të tresheve. Në klasën ku unë isha, ne ishim 18 persona. Unë në fillim zgjodha zbulojë sa më shumë bashkëpunëtorë të policisë së atëhershme që ne i thoshim në fillim OZN dhe bisedova me Abdyl Ibrahimin të cilin ne e thirrshim Xhito, të cilin e kam pasur shok edhe e më pas UDB-a. Anëtarët e grupit nuk do të caktojnë prej përpara takime, por takimet në gjimnaz nga ishte nga Tetova dhe se kishim pasur biseda që më parë që përkonin me gjithmonë duhet të bëhen të rastit. E gjithë kjo ka të bëjë për çështje të sigurisë, që në qoftëse ushtarët e Ballit Kombëtar, të cilët ishin nëpër male fjalën e kam për vitin 1945/46, ata të cilët dikush nga ne denoncon me çka organet e sigurimit s’munden të na zënë në vepër. Gjithashtu nuk e pranuan pushtetin e komunistëve dhe ne angazhoheshim që t’u çojmë ushqime, obliguese e kishim që të mos lëmë asnjë dokument të shkruar që përkon me aktivitetet tona veshmbathje, opinga, çorapë e të tjera. Pra, pasiqë Abdyli u pajtua, atëherë fillova bisedat me ilegale e askushi të mos lajmërohet nga ne në formë të shkruar, të mos shkruhen parulla, pra Besim Rusin, të cilin e kishim shok të mirë, ai kishte ardhur nga Shqipëria dhe se me prishjen e njohja është dashur të realizohet në mënyrë direkte me vetë personin. Të gjitha këta janë për marrëdhënive të Shqipërisë me Jugosllavinë, Besim Rusi më nuk mund të kthehej në Shqipëri çështje sigurie ngase këto gjëra janë shfrytëzuar në praktikë nga ana e armikut që për ta vazhduar shkollimin ngase semimaturën e kishte të mbaruar në Durrës, por ai mbeti këtu nënkuptojmë se armiku ynë janë organet e UDB-së që janë pjesë përbërëse e organeve dhe se rrjedhte nga një familje, e cila kishte marrë pjesë në lëvizjen partizane më skt e kishte ekzekutive të Partisë Kumuniste të Jugosllavisë, se në krye ka qenë Partia Komuniste e Jugosllavisë.” 20 /Autori në bisedë me Sabri Ramizin më 24.04.2007/ 27 28
  • djal të axhës Lutfi Rusin, i cili ishte oficer i sigurimit në Sektorin e Punëve të Brendshme për Maqedoni pra oficer i UDB-së, që për ne (organizatën) ishte një plus i madhe e një arritur e madhe. 22 Më vonë unë nuk e njoftoj Sadudin Gjurën për aktivitetin e ndërmarrë të formimit të grupeve në treshe dhe për emrat edhe pse ai as që kërkonte të di, por pasiqë ai vinte Abdylmexhit Ibrahimi Xhita shumëshpesh në Shkollën Normale, me çka i bie në sy shoqërimi im me këta. Mandej, edhe Abdylmexhit Ibrahimi21-Xhita, formoi grupin, kurse unë i njoftova për platformën dhe për vetë Sadudin Gjura lëshohet në biseda me ta e më së shumti bisedonte me Besim Rusin. Pra, metodologjinë e organizimit të organizatës. Pra, Abdyli formoi grup në Shkollën Normale bëhet fjalë për vitin 1949, prej këtu unë formoj grup në fshatin Shemshovë të Tetovës, atje bashkë me Nehat Sali Belçishtën, i cili ishte nga Dibra edhe Avni Muhamet Zllatku po ashtu treshi është i formuar prej meje, prej Nazif Halim Ibishi dhe të kushëriut të tij që ia kam harruar nga Dibra, pra u formua një grup i fuqishëm. emrin ngase ata shpeshherë takoheshin në vathën e dhënve në fushat e Shemshovës që edhe unë shpesh shkosha ngase atje ata kishin bostanin e tyre, më besoni se pos emrit as fizionominë nuk ia mbaj mend, kurse Nazif Ibishi23 është i ndjer. Në fshatin Bozovcë formoj një tresh, me djalin e xhaxhait të nënës sime Havzi Ismail Rustemi, edhe në këtë tresh është një dajë i nënës sime që e thirrsha daja Nurë, kurse fshatarët e Bozovcës e thirrshin Nurë Topojani. Nurë Topojani ishte bari në sipërmarrjen e “1 Maji”, i cili ishte përgjegjës që i thoshin “brigadir” për mbi dhentë e shqerat. Nurë Topojani ishte shumë njohës i mirë i terrenit të maleve të Sharrit saqë nuk kishte burim apo vend që ai nuk e Besim Rusi, Nehat Belçishta dhe Avni Zllatku në shkollën Normale Shkup 22/ Autori dhe Atli Bellçishta Sazan Papraniku në vizitë te Nehat Sali Bellçishta, Dibër 9 shator 2006/ 23/Nazif Ibishi, është i lindur më 13.02.1933 në fshatin Shemshovë. Shokllën fillore e ka kryer ne fshatin Shemshovë, Kurse, unë fomoj një tresh në Shkollën Normale me Moisi Lutfiun, mirëpo unë Moisi kurse më vitin 1948, e ka filluar shkollën e mesme në fshatin Tearcë. Pas mbarimit të shkollës së mesme si duket ka Lutfiun e kursej edhe para këtyre që mos ta dije askush, ngase këtë e bëja për çështje sigurie. pasur ofertë për të punuar si arsimtar, por në ndërkohë ka pasur profesionin elektriçist dhe ka punura ne xeheroren e Treshi poashtu i furmuar nga Murat Isaku në Shkollën Normale, edhe pse ky nuk Radushës pesë vite me radhë. Të njëjtin profesion e ka ushtruar gjatë gjithë jetës deri në pensionim. Shollimin e ishte nxënës në kët shkollë, por ishte student në Beograd. Pra, Murat Isaku në grupin e tij i mesëm e ka kryer me mundime duke udhëtuar ndonjëherë edhe natën. Qysh si i ri ka pasur interesim për çështjen kombëtare. Duke pasur besim të madh në këtë njeri besnik i angazhon si anëtarë Nexhat Idrizin dhe Izmit Kamberin që të tre nga fshati Gajre i Tetovës. është mundësuar të marrë pjesë në mbledhjet që janë mbajtur në shkollën “LIRIA” dhe duke dhënë kontributin e tij si Mandej, unë kam një grup po ashtu në Shkollën Normale me Ali Hajdar Karpuzin nga korrier i besushëm i asaj kohe dhe anëtar i “Ballit Kombëtar” me qëllim të vetmin zgjidhjen e çështjes kombëtare. Gostivari, i cili ishte shok i ynë që mund të them se vërtet ishte i veçantë. Por, më duhet të Ka qenë njeri i besueshëm i po kësaj organizate në saje të qendrimit të tij stabil dhe të padyshimt që ka mbajtur. Duke qartësoj se tash nuk jemi duke vepruar si tresh, por si dyshe. ushtruar veprimtarinë e vet ka hasur në vështirësi edhe gjatë punës në fabrikën “Jugohrom” ku ka qenë i rrezikuar për jetë nga ana e palës së kundërt. Mirëpo i ka përballuar këto vështirësi duke pasur edhe shokët besnikë, që kanë qenë rrjet i organizuar dhe i zgjeruar me anëtarë gati në secilin fshat, me qendër të Lidhjes në fshatin Shipkovicë me Organizatën “LIRIA”. Si bashkpunëtorë të Nazif Ibishit përmendet edhe bashkëfshatari Abdylselam Iseni. Gjatë një mbledhje që kanë qenë duke e mbajtur në shkollën fillore “Liria”, Nazif Ibsihi rastësisht duke qenë jashtë objektit të shkollës 21/Abdylmexhit Ibrahimi Xhita ështe me prejardhje nga fshati Urviç i Malësisë së Sharrit, është i lindur më 1931 në fshatin Pallçisht i verën që shërbimi sekret maqedon sllav (UDB) po tentonin të futeshin në shkollë dhe të zbulonin anëtarët Poshtëm. Ka kryer normalen si dhe akademinë pedagogjike grupi histori-gjeografi. Për së pari herë është emëruar arsimtar në fshatin pjesëmarrës. Në këtë rast do pësojnë me vite burgim dy idhtarët e të së njëjtës Lidhje Isni Murati dhe Nazim Sulejmani Tearcë, ku ka shërbyer dy vite shkollore, pastaj në shkollën tetëvjeçare të fshatit Bogovinë. Si mësimdhënës punoi edhe në gjimnazin e Tetovës, profesor i lëndës së historisë, kurse më vonë shërbeu si arsimtar në shkollën fillore “Liria” të Tetovës deri në vitin 1981, kur me nga 5 vite burg dhe maltretime. Kontributi i Nazif Ibishit nuk është ndaluar, kontribut për të cilën nuk është ditur, edhe emertohet drejtor i kësaj vatre edukativo-arsimore prej ku edhe pensionohet/ Shënime nga: SHOQATA E PEDAGOGËVE mirëpo historia dhe koha po nxjerrin në pah qëllimet dhe veprat e këtij veprimtari që gjithmonë ka menduar për SHQIPTARË-TETOVË, MONOGRAFI “VETERANËT E ARSIMIT SHQIP TË PERIUDHËS 1940-1960 NË TETOVË DHE RRETHINË”- çështjen kombëtare. Nazif Ibishi ndërroi jetë më 2002/ Tetovë,gusht,2000, f. 21 / 29 30
  • dinte dhe atë duke filluar nga Luboteni e deri në Bistra. Tashmë këto grupe veprojnë në terren. përkrahin. Kur them përkrahin kam parasysh faktin që nëse ndonjëri prej shokëve do të Unë gjatë vitit 1949 isha mjaft aktiv në operativën e platformës, kurse Sadudin Gjura më kompromitohet, zbulohet nga organet e sigurimit atëherë duheshte që të hudhet në Shqipëri informoi se në treshen e tij ka Faik Nuredinin dhe Vehbi Lushin. Me Faik Nuredinin më njofoi për t’u shkëputur lidhja që të mos bien në burg dhe se prej Shqipërie të veprohet kundër në rrugën “Mareshali Tito” prej qendrës për në stacionin e trenave në Shkup. Një ditë jemi së Jugosllavisë. Mirëpo, pas disaditësh unë e mora këtë material dhe ia dërgova vajzës së Axhës bashku me Sadudin Gjurën duke udhëtuar për në Shkup, me çka Sadudini u takua me Qani tim që jetoshim në një bashkësi familjare, pra bëhet fjalë për Xhemile Sadiku, dhe i them shiko Minën dhe u ulën në një bangë dhe biseduan veç meje, kurse unë rrija më larg diku nëpër park këndej Xhemile ti je motra ime, këtë material do të ma ruaj, që të dy e morëm dhe e futëm në që mos dëgjoj se për çka ata po bisedojnë. Më vonë pasi filluam udhëtimin në tren Sadudin një shek, ndërsa mbi materialin propagandues që e morëm nga Shqipëria vëndosëm fasule Gjura më tregoi se Qani Mina me aftësitë e tij dhe se ai, bashkë me Qerim Arifin formojnë një dhe se i thash që këtu nuk guxon askush ta ndërroje këtë fasule nga kjo shek dhe nëse fare tresh. Filluan të thehen këto norma. Unë shkoj për në aksion më 22 qershor 1949 me Brigadën rastësisht e gjejnë këtë material ti asesi të mos e pranosh se e di për këtë material, por mund e Shkollës sonë Normale në aksionin rinor që ishte i paraparë të zgjasë një muaj. U nisëm më të thuash se kush mundet tjetër pos Sabriut ta ketë vënë. Edhe pse unë kohë pas kohe 22 qershor 1949 prej Shkupi dhe se jemi kthyer diku më 19 ose 20 korrik. Erdha në fshat, të merrsha prej këtij materiale dhe ua lexosha shokëve në Shkollën Normale në Shkup, mirëpo nesërmen Sadudin Gjura me të kuptuar se kam ardhur, ai erdhi tek unë në shtëpi. Pasiqë kishim një princip që nëqoftëse lexohet një material propagandistic siç ishin ato nëpër biseddova me të për punët që i kishim kryer në aksionin rinor, më pas ai më tha se ka broshura, ai duheshte të digjej në praninë e atij shoku dhe se shkrumba e materialit të djegur të informata të reja me të cilat do të habitesha unë. Sadudini me tha; shiko Sabri, punët janë duke grimxohet që të mos mbetet fare e paprekur apo ashtu siç është djegur ngase edhe mund të na vajtur shumë mirë. Unë më tha Sadudini jam takuar me Xhelaludin Gjurën ( është djali i lexohet. Këto materiale i kam lexuar unë, Besim Rusi, Abdyl Ibrahimi, Moisi Lutfiu e disa të tezes dhe i tezez së Sadudin Gjurës, i cili i ka mbajtur lidhjet prej Shqipëri edhe pse këtu kishte tjerë, por të gjithë kanë lexuar në praninë time. Në gjysmën e dytë të muajit korrik 1949, grupe ilegale që hudheshin), isha në stan në vendin e quajtur Stanabara që është në brezin të Sadudini më tregon se ka ardhur Murat Isaku nga Beogradi ku edhe ishte student edhe ky dy malit dhe të pyllit dhe se përgatitesha për provimet. Një natë lehën qentë e stanit dhe herë është takuar me Murat Isakun dhe ka biseduar. Nga bisedat që i ka zhvilluar më të ai ka përnjëherë u ndalën, dhe kur dikush thirri “oj teze çelma derën” të të them të drejtën unë e ardhur në përfundim se Murat Isaku i ka të njëjtat ide sikurse Sadudin Gjura dhe më tha se ka njoha zërin e Xhelalit, ia çela derën dhe më pas u ngrit edhe nëna. Qentë tanë i rrishin rreth e vendosur që sot së bashku me ty të shkojmë e të takohemi në shtëpinë e Murat Isakut në rrotull Xhelaludinit, që vërtet ishin guzuar për ardhjen e tij. Kurse Xhelaludini na tha se ju më Gajre, që siç më tha Sadudini; se ju e keni mik, ngase Murati i ka ndihmuar mixhës tim Rexhep keni harruar kurse qentë më mbajnë mend. Xhelaludini nuk e lëshonte automatikun nga dora Ramiz Sadikut, kur ishte i sëmurë nëspitalin e Prizrenit në vitin 1946 i ka gjetur çdo ditë nga një dhe se nuk u përqafua me ne veçse na tha rrini ku jeni dhe në atë distancë e pyeti nënën duke kilogram bukë dhe ia ka çuar babës tim dhe xhaxhait tim nga një litër kos. i thënë se si je Teze, unë jam mirë e shëndosh, nëna si është dhe mandej u qetësua e më tha Ndërsa, unë i thashë Sadudin Gjurës; mirë pra, ti kur u takove me Xhelaludin Gjurën se nuk kam shumë kohë se shokët janë duke bërë rojë rreth stanit, pra të shpejtojmë mos na i ka treguar se e pret rrezik dhe se mudet të burgoset, kurse Xhelaludini i ka thënë unë nuk po zëne drita e mëngjesit se mud të kemi probleme, por unë të kam sjellur materiale të marr ty, por përgatiti një ikje për në Greqi. Kjo do të varet se unë shokët që t’i zgjedh kur propagandistic prej Shqipërie. Këtë material do ta lë ty që ta përdorish sipas mundësisë dhe dalim ilegal në Jugosllavi, t’i zgjedhi ata që të pajtohen me mua që të dalim bashkë me mua e nevojës. Atëherë Sadudini më tha se këta material propagandues e kam sjellur nga Stani në të dalim e të marr ty e sëbashku shkojmë në Greqi. Në Shqipëri nuk du të të marrë se jeta shtëpi dhe se do të angazhoj ty që ti të kujdesesh për këtë material, pra duhet të vish në është shumë e vështirë. E unë i thashë; e pse të shkojmë ta organizojmë edhe Murat Isakun e mbrëmje që ta marrish, kurse unë iu përgjigja se në mbrëmje jo, por do ta marr çantën dhe se ta marrim në qafë, kurqë nesër të burgosin ty, më burgosin mua, me çka do të burgoset edhe kasha unë një libër “Historia e Partisë Komuniste” që e lexosha dhe thash se në çantë do ta fus Murati. Atëherë Sadudini ma ktheu kjo çështje mos të të mërzisë ty. Edhe nëqoftëse burgosimi këtë libër dhe ca libra të tjerë dhe nëse dikush më pyet se çfarë ke do t’i them libra dhe ja merri ne edhe të tjerë nuk humbim shumë. Dënimet që do të na shiptojë neve Jugosllavia, ajo në fakt dhe lexo. Dhe m’u ashtu siç u morëm vesh edhe vepruam, unë shkova tek Sadudin Gjura dhe do të dënojë vetveten ngase do të dal në shesh e një e vërtetë se shqiptarët nuk janë e mora materialin propagondues me vete dhe se e solla me çantën time në shtëpi. Mirëpo, kjo aspërsëafrëmi të barabartë me popujt tjerë sllavë të Jugosllavisë. punë nuk më gëzoi shumë se në këto materiale propoganduese me së shumti kishte materiale Prandaj, më tha mos u brengos, kurse unë nuk u pajtova, por shkova në Gajre së në gjuhën serbo-kroate dhe se shumë pak në gjuhën shqipe dhe atë përveç librit “Procesi” i bashku me Sadudinin edhe pse unë shkova tek shtëpia e hallës sime e Sadudini shkoi te Koço Xixit, të tjerat krejt ishin në gjuhën serbo-kroate. Materiali propagandues ishte i cilësisë shtëpia e Murat Isakut, e gjenë Muratin duke i nduhmuar babës së vet duke bërë gati misrin shumë të lartë saqë edhe sikut të binte në ujë më beso se nuk prishi aspak letra. Mirëpo, unë i për ta future në kosh. Murati menjëherë e lë punën dhe përgatitet dhe se e kishte çuar një thash Sadudinit që këtë material që e kemi në gjuhën serbo-kroate nuk guxojmë t’ua japim fëmijë te halla ime e më tha që të dalë Sabriu te trekëndëshi në fund të katundit ku edhe do të shokëve ngase ata do të krijojnë huti ngase ne e kemi këtu robërinë e sistemit sllav, atëherë takohemi ngase Gajrja kishte dy rrugë që çonin njëra për te Dançollët e tjetra te Velet dhe se të përçka do të punojmë që të kemi gjuhën shqipe apo…, por ai ma kthe e më tha se këtë dy rrugët takoheshin në fund të katundit e të çonin për në qytetin e Tetovës. U nisa dhe u material që e kemi në gjuhën serbo-kroate do ta zhdukim, por njëherë mos se mund të takuam në vendin e caktuar dhe nisëm rrugën për në Tetovë. Unë gjatë rrugëtimit rrinja në kuptojnë edhe ata prej Shqipërie dhe se mandej do të kemi probleme se nuk do të na distancë përkatësisht ecsha përpara tyre aq sa që të mos dëgjoj se ata çka flasin në mes veti. 31 32
  • Mbërritëm në qytet. Prej aty u ndamë, unë nisa vetëm kurse Sadudin Gjura me Murat Isakun Artistike “AGIMI” nga Prizreni për të mbajtur koncert në Shkup dhe në Tetovë. Ashtu siç më shkuan në kahje të kundër dhe se e lamë që të takohemi te rrobaqepësi Hysein Xhaferi ku ne e premtoi milicia, me ç’rast u krijua një tollovi dhe unë bashkë me ta u futëm në milici. Duke i ra kishim si pikë takim apo qendër e takimeve tona edhe pse Hysein Xhaferit nuk i interesonte derës, iu paraqita atij farë zotnisë i cili ishte kapiten apo major Shaban Kajtazi, njeri shumë i fare puna jonë, por gjithmonë tek ai leshim fjalë si për kohën, për takimet e të ngjashme që kjo besueshëm i UDB-së për Prizrenin, ngase gjatë luftës kishte qenë partizan i përbetuar. Ai filloi vlente për të gjithë shokët tanë. Ne në këtë rrobaqepësi të Hysein Xhaferit kishim alibi të fortë të pë pyese se prej nga jam dhe si quhem, kurse në moment mbërriti daja Dalip dhe i tha; ngase në të shumtën e rasteve lishim ndonjë stof apo ndonjë palë pantollona dhe se ato i shoku Shaban ne Luma për nipin marrim gjak, ai ia ktheu; nipi juaj udhëton sikur me qenë në bartnim andej-këndej se gjoja do t’i qepim edhe pse Hysein Xhefiri nuk interesohej aspak për kohën e Sulltan Hamitit. S’ka asnjë lloj dokumenti. Dhe se mua para se të vije daja Dalip më aktivitetet tona, por ishte burrë i fjalës dhe se nuk kishim kurrfarë dyshimit tek ai. Më vonë e pyeti përse kam shkuar në Prizren e unë i thash se kam shkuar të vizitoj dajën se është i takova Sadudinin, i cili më tha se Murati është pajtuar dhe se do të angazhohet që të aktivizojë plagosur, edhe pse ai ishte metëvërtet i plagosur. E ateherë prêt autobuzi, të cilin e kemi anëtarë për organizatën tonë. ndaluar që të niset sa më parë dhe se ai farë Shaban udbashi ma shkroi një letër në gjuhën Murat Isaku formon treshet siç janë; me Izmit Sheib Bajramin nga Liseci, i cili atëherë serbe ku shkruante:”pushtite druga da putuje do Tetovo” edhe nuk më kishte shënuar asemër ishte i besueshmi i entit për punësim “trudit”, edhe Abdylselam Skender Bejtullahi nga fshati e asmbiemër, e unë u futa në autobusin ku ishin anëtarët e shoqërisë “AGIMI” dhe se në Çellopek, ishte i punësuar në Entin për Inkuadrim. Shkup qëndrova një natë që edhe e përcolla koncertin të cilin e dhanë edhe në Tetovë. Një ditë kjo kushërira ime Xhemilja ka biseduar me një vajzë në Shipkovicë, e cila i ka treguar se një natë në Stanin e tyre ka qenë një inspektor me emrin Pando i shoqëruar me dy persona prej Pallçishti dhe se ata kanë dashtë që ta marrin babën e asaj që të shkojnë në Shqipëri për t’i ndjek ilegalët prej Shqipërie, ngase në Tetovë vinte grupi i Xhelaludin Gjurës edhe grupi tjetër ishte i Idriz Limanit nga Çellopeku. Unë këtë informatë ia transmetoj Izmiti Bajramit, kurse ai ia transmeton Abdylselam Seknderit, kurse ai ia transmeton kur vjen Idriz Limanit të cilët te vneshtat takohen ngase Abdylselam Skenderi treshin e formon në Çellopek 24 me Esat Limanin, i cili ka qenë mësues si dhe kushëriu i Idriz Limanit, me të kthyer në Shqipëri Po ashtu Murat Isaku formon treshin në Reçicë të Madhe dhe atë me Xhemail Idriz Limani, në Shqipëri burgosen të dytë nga dy personat prej fshatit Pallçishti…., pra me të Beqirin nga Reçica e Madhe, i cili ishte përgjegjës i Inspeksionit Tregtar që atëherë kishte kthyer Idrizi në Tiranë, i cili kishte ardhur këndej ilegalisht menjeherë bien në kontakt me njëfarë policie finaciare, por edhe ishte mjaft njeri intelegjent dhe Hafëz Asllanin, i cili ishte ortar organet e sigurimit shqiptar dhe që të dy burgosen. Në cilin burg i dërgojnë në Shqipëri, unë nga Reçica e Madhe, në fshatin Gajre formon treshin me Nexhat Idrizin dhe Izmit Kamberin që nuk e di. Pas disa muajve të njëjtët ia arrijnë qëllimit që të ikin nga burgu i Shqipërisë dhe të dy nxënës të Shkollës Normale në Shkup, në Lisec formon treshin me Imet Ramadan kthehen përsëri në Jugosllavi më saktë në fshatin Pallçisht, ndërsa për emrat e tyre nuk dua që Muharemin dhe anëtarin e tret nuk e di, kurse Murat Isaku sistemin e treshit e ka zhvilluar mjaft të flasë. në fshatin e lindjes në Gajre. Pra, duhet thënë se sistemi tresheve ka qenë mjaft i zgjeruar e Pas kësaj ngjarjeje organet jugosllave i angazhojnë më shumë organet policore që të aktiv. bëhen më aktive për ndjekjen dhe gjetjen e personave të këtushëm për të cilët dyshohet se Të gjitha këto treshet siç thash ishin active në veprimtarinë e tyre. Edhe pse ne janë bashkëpunëtorë, mbështetës e përkrahës të shtetit shqiptar. Kështu që ne e ndieshim kishim për detyrë shumë serize që të kuptojmë për njerëzit të cilët janë aktiv nga radhët e ngushtimin e rrethit tonë në mënyrë instinktive dhe se dishim dicka, ndërsa Sadudin Gjura UDB-së në Shqipëri që punojnë kundër grupeve ilegale nga Shqipëria që dilshin këndej. Kjo dinte edhe më shumë, por Izmit Sheip Bajrami, i cili sot jeton në Shqipëri, ky ishte personi, i cili për ne si organiztaë ka qenë parësore. Mua Sadudin Gjuar më angazhon që të shkoj në mbante edhe funksione në pushtetin e Tetovës si në Byronë e Komitetit të partisë ashtu edhe Prizren te dajët e gjyshit tim që të kuptoj atje se ku dalin udbashët për në Shqipëri, ku i kanë të sigurimit shtetëror të UDB-së, ky na informoi se organet kanë mjaft të dhëna për organizatën jatakët e vet. Unë shkova në Prizren dhe u njoftova me emigrantët e ata ishin mbi 100 e ca tonë edhe duhet të jemi shumë të kujdesshëm se sa që kemi qenë dhe duhet t’ikontrollojmë familje, dhe se dajët e gjyshit si zakonisht më çuan, kurse kur u nisa për në Tetovë mua më mirë njerëzit të cilët mundohen të na shoqërojnë neve. burgosi policia në Prizren edhe pse unë nuk kisha as letërnjoftimi me vete. Unë i kundërshtova Kështë vazhdoi puna deri në qershor apo korrik ka qenë kur u bë vrasja e pesë milicisë, që të kuptojnë dajët e mi e të intervenojnë që të më lirojnë. U morëm vesh me policët anëtarëve të komitetit duke dalë nga fshati Pirok, të cilët kanë qenë anëtarë të komitetit të që ata të ecin në anën e kundër prej meje të trotoareve dhe të shkojmë në milici. Atje më partisë që kanë punuar në Gostivar. Në çfarë rrethanash janë vrarë dhe se si janë vrarë, unë premtuan milicët se autobuzi do të ndalet dhe se nuk do të niseshte Shoqëria Kulturore atë ditë kam qenë te Nazifi në Shemshovë ku kisha ndenjur nja dy javë. Dhe menjëherë me të kuptuar se ka ndoshur vrasja u ktheva në Tetovë e u takova me Sadudin Gjurën edhe neve ky rast na brengosi shumë ngase tash do të shtohet edhe më shumë terrori ndaj shqiptarëve e e 24 /Autori në bisedë me Sabri dhe Haxhere Ramizin më 24.04.2007/ sidomos fshatrave ku qarkulloshin ilegalët shqiptarë që vijnin nga Shqipëria. Duhet të them se 33 34
  • komenti ynë për vrasjen e pesë arëtarëve të komitetit nga Gostivari, nuk është dashur që të Sadudin Gjura e humbën shansin që të hudhet në Shqipëri, edhe organet në krye me Lutfi vriten mbasi ne ishim mirë të informuar se ilegalët që vishin prej Shqipërie, është dash t’i Rusin që ka qenë i angazhuar që ta burgose, i cili pret që Sadudini të largohet për në Shqipëri, largohen deri në maksimum përdorimit të armëve, por është dashur që gjithmonë t’u largohen mirëpo ai e sheh se nuk po largohet, ata shkojnë ta burgosin. Në shtëpinë e Besim Rusit e takimit, konfliktit me milicinë, ushtrinë e gjitha elementët tjerë jugosllave, të cilët kanë qenë të burgosin Sadudin Gjurën. Sipas Sadudinit që më ka thënë mua se, Lutfi Rusi i thotë se ti armatosur e i kanë ndjekur ata nëpër prita, do të thotë se kanë patur porosi të rreptë që me çdo Sadudin ke ardhur te Besim Rusi që të sigurosh vendbanim pse i ke prindërit e sëmurë që ata kusht t’i largohen konfliktit të armatosur ngase kjo shton dhunën ndaj shqiptarëve, që ndoshta të vijnë në banjat e Dibrës që të shërohen, prandaj edhe ke ardhur këtu në Dibër te Besim kjo ka qenë e mirëseardhur nga ana e pushtetit të atëhershëm. Pra, kjo ngjarje na brengosi Rusi. Por, për këtë duhet t’i tregoni edhe Sabri Ramizit. E marrin Sadudin Gjurën prej shtëpisë shumë. Nga ata pesë të vrarit, nuk i di se kush kanë qenë, ne largoheshim që të bisedojmë në së Besim Rusit, e në një thesë mielli e ngarkojnë në një komion me miell dhe, e sjellin në lidhje me këto vrasje, ngase pak duheshte në lidhje me të dhe do të ngarkoheshim edhe më Tetovë. Ndërsa, mua më erdhi një telegram ku shkruante “EJA SE TË PRESIM” ne nuk kishim shumë, ngase kjo përmendet edhe në akuzën tonë nga Koço Tulevski-prokuror shtetëror, i cili lënë kurrënjëherë fjalë që të merreshim veshë me telegrame, me shkresa e të ngjashme pos thotë se këta janë njerëzit që janë anëtarë të organizatës terroriste dhe bashkëpunëtorë të me kontakte direkte. Unë sërish erdha në Tetovë. Kur erdha në Tetovë, rastësisht u takuam ilegalëve dhe se terrori u tregua me vrasjen e pesë anëtarëve të komitetit. Por, ne nuk kemi me Sadudinin, edhe ai më tregoi se “pret që mua mersonalisht të burgoset nga organet e UDB- asgjë të përbashkët me këto vrasje, se në çfarë rrethanash janë vrarë, këtë e di prerë, pa asnjë së”, e unë u dëshprova mjaft, i thashë Sadudinit se unë Sabri Ramizi nuk do të dorëzohem i dyshim se ata që kanë ardhur kanë qenë të porositur që në asnjëmënyrë të mos bëjnë vrasje gjallë, ti e di se jam i armatosur, unë kisha ca bomba, mirëpo u shqetësova shumë. Kërkova që në përjashtim nëse vijnë ballë për ballë e u vijnë në pyetje jeta e tyre për t’i shpëtuar kokat e të shkojmë te Murat Isaku dhe se unë deri atëherë nuk kisha biseduar me Muratin për çështje veta me çka duhet t’i kishin përdorur armët. Këtyre pesë të vrarëve, pushteti i atëhershëm u politike, sepse ishte sistemi i treshit. E ndava Murat Isakun veç e i tregova fije per penj se çfarë ngriti përmendore në qytetin e Gostivarit, e më vonë pas disa vitesh au prishën përmendoren, më ka thënë Sadudini se më pret rreziku që të burgosem dhe se unë nuk dorëzohem i gjallë. me çka për këtë ngjarje nuk kam koment tjetër. Por, Murat Isaku filloi të më qetësoj, që të mos brengosem se do t’i gjendet zgjidhje problemit, Pas kësaj vrasjes, unë takohem edhe para vrasjes, mbaj lidhje me mësuesin tim do të shihim, pritej që të vije dikush nga Shqipëria dhe mundemi të organizojmë arratisje. Murteza Kazadeu nga Elbasani, të cilin e kam patur mësues prej vitit të dytë e deri në klasën e Prej vreshtave bashkë me Muratin shkuamë te shtëpia e tij, ku na priti nëna e Muratit katër. Edhe ky më ka marrë prej fshati kur transferohet vetë që të më regjistroj në Tetovë në na priti mirë na bëri darkë, e qëndruam deri në ora 11 të natës. Unë i shqetësuar vendosa që klasën e pestë. Murteza Kazadeu, kishte pozitë të lartë në Komitetin Qendror të Rinisë së të shkoj për në fshat (Shipkovicë). Sadudini nuk deshi të më lërë që të shkoj vetë, por edhe ai Maqedonisë në Shkup, ishte anëtar kandidat i Komitetit Qendror të Partisë, dhe se unë erdhi me mua. Gjatë rrugës më tregoi se si ka ndodhur situata në Dibër, krejt çfarë ka ngjarë kontaktosh shpeh me të, dhe se, shkoja e vizitoja në zyrën e atij. Edhe në kosultim me dhe se patjetër duhet të arratisemi. Të nesërmen në mëngjes u kthyem te Murati në Gajre, aty mësuesin Murteza, nuk ka ditur askush pos meje, bile edhe Sadudin Gjura nuk kishte njohuri vendosëm që unë, Murati dhe Sadudini të arratisemi për në Shqipëri, e në qoftëse ne se unë kam mbajtur lidhje me Murteza Kazadeun. Murtezai me thotë mua se do të shkojë të largoheshim për në Shqipëri, i largoheshim rrezikut mos të denoncojmë, sepse mendoshim se bisedojë në Beograd, i jepet rasti të shkojë e të bisedojë në Beograd me përfaqësuesin e organet jugosllave kanë mjete të përsosura kimike, të cilat të detyrojnë që të flasish edhe ato Ambasadës Shqiptare dhe ai shkon në Beograd. Me të kthyer nga Beogradi u takuam në park gjëra të cilat nuk duhet që t’i flasish. Nga frika që mos bëjmë denoncimin e shokëve, vendosëm edhe pse shkoja në zyrë të atij, por atë ditë u takuam në park dhe më tregoi se përfaqësuesi i që të arratisemi. U angazhuam që Izmiti të vije në kontakt me Abdylselam Skenderin, se legatës shqiptare i ka thënë; shiko Murteza, ata shokët e tu, nxënësi ytë me të tjerët e priteshi që të vije Idrizi prej Shqipërie si ilegal mbasi për Xhelalin e dishim se ka shkuar në ndërprsein punën e veprimtarinë e tyre, pasiqë janë të zbuluar. i kanë zbuluar organet specializim në Moskë. Edhe Izmiti bie në kontakt me Abdylselamin. Në mbrëmje erdhi, dhe unë jugosllave, me çka kanë njohuri të plotë për veprimin e tyre dhe, ta ndërpresin që të mos Sadudi dhe Murati shkuam natën në shtëpi te Izmiti në pritje për të shkuar në Shqipëri me anë shkojnë edhe më tutje viktima përkatësisht njerëz të tjerë viktima. Murteza Kazadeu, kërkoi prej të Idrizit. Një natë ndenjëm aty, mandej rrinim në malin e Rasadishtës kishte aty një shpellë të meje që të bisedoj me Sadudin Gjurën dhe Murat Isakun, por ashtu si ai më porositi që ata të mirë ndërmjet fshatit Lisec dhe Rasadisht. Mbasi qëndruam ne aty disa netë, erdhi lidhja nga mos kuptojnë fare se Murteza Kazadeu mbanë lidhje me mua, kinse unë vetë mendoj prej Himet Ramadani që ne i thoshim Hemi, i cili ishte nga Liseci në treshin e Izmitit që kujeseshi mendjes sime që këta ta ndërpresin punën. Por, Sadudin Gjura nuk u pajtua me këtë. Murat për sigurinë tonë. Na tërhoqën prej shpellës së malit sërish në fshat, me çka për pak do ta Isaku kishte ardhur prej Beogradi me nje shok të vetin Ramiz Hoxhën nga Kosova, edhe ne vrisshim Himet Ramadanin duke menduar se mos kanë ardhur organet jugosllave, mirëpo ai biseduam vetë me Murat Isakun, ku nuk ishte pjesëmarrës Ramiz Hoxha. Në këtë takim i dha shenjë që bëshim si një lloj shpenze speciale, ai kishte një aftësi të jashtëzakonshme që ta thashë Muratit që ne ta ndërpresim punën, mbasi që e shohish se si janë duke vepruar, Murati emitojë shpenzën që ne i themi SOJKË. u Tërhoqëm prapë në fshat dhe, Izmiti tha se, ilegalët u pajtua, por më tha nëqoftëse edhe Sadudin Gjura pajtohet me këtë. Sadudini nuk u pajtua kanë ardhur prej Shqipërie, kanë mbërritur në fshatin Kalisht. Pollogu me atarin e Gostivarit me këtë qëndrim. Më vonë, në fund të muajit gusht, duheshte që ne patjetër të arratisemi për edhe të Tetovës është mbushur përplot me ushtri, fusha e githëkundi, nuk mundet të në Shqipëri. Sadudin Gjura kërkoi prej meje që ta çoj te Besim Rusi, edhe prej atje të arratiset depërtojnë ata që të vijnë poshtë e as që të kthejnë prapë. Ne e dishim se ata kanë një bazë për në Shqipëri, të cilën gjë edhe e bëme. Mirëpo, gjatë kohës që ky qëndroi te Besim Rusi, në Kalisht, por njeriun nuk e kemi ditur, edhe sot e kësaj dite nuk e dijmë se kush ka qenë ajo 35 36
  • baza në fshatin Kalisht. Neve nuk na mbeti asgjë tjetër pos që të ktheheshim prapë. Izmiti na një gjë. Mua do të më burgosin brenda javës! Sa do të shkojë unë nuk e di, por brenda javës tha se sipas informatave që kishte, Izmiti ka qenë njeri shumë i besueshëm, shumë i sinqert, ose brenda javësh dy do të më burgosin. Kërkoj prej teje se, ti nuk do të ikësh në azil diku ngase askush nuk di gjë për ne të tre se ku gjendemi. Në shtëpinë e tij kujdeseshi motra e jashtë nëse unë burgosem? Unë i premtova me kushtin e jetës sime se nëqoftëse ai burgoset Izmitit, Kumrija e ndjerë, e cila ka qenë e martuar për Mesut Sulejmanin. Kështu ne të tre se, unë nuk do të largohem, por do të pres i qetë që të burgosem edhe unë. Përfundoi gjysma bashkë me Izmitin u kthyem. Murati shkoi për në Beograd në studime, Sadudini për në Shkup e vitit shkollor, edhe unë u ktheva në Tetovë drejt e në banesën e Sadudin Gjurës, tash në edhe unë në Normalen në Shkup, por vendosëm që ta ndërpresim aktivitetin tonë organizativ rrugën për në spital, mu në skajin ku tash kanë ndërtuar një ndërtesë, e më parë ishte një dhe atë në mënyrë të prerë. Ne bëmë ndërprerjen e aktivitetit tonë politik. Gjatë vitit 1949, u shtëpi një katëshe e, kishte një zonjë mjaft e sjellshme. Erdha aty e u futa drejtë në dhomën ku sërish takohëm me mësuesin tim Murteza Kazadeu, të cilin e burgosën dhe e mbajtën disa banonte Sadudini. Mirëpo, pashë librat e Sadudinit, fletoret e hartimeve të nxënësve. Për një muaj në hetime, e kanë burgosur kah 20 qershori dhe e kanë mbajtur deri në fund të muajit çast zbriti zonja e shtëpisë poshtë tek dhoma ku banonte Sadudin Gjura, e m’u drejtua në shtator. Murteza Kazadeu u burgos bashkë me Qani Esat Pagriu dhe Zejdi Kajnaku, që të tre gjuhën maqedone, shihni zotëri Sabri, ju sonte mund të rrini, mund të fleni këtu. Unë jam ishin nga Shqipëria. Murteza Kazadeu ishte nga Elbasani, Qani Pagriu ishte djali i Esat Pagriut, mirënjohëse për sjelljet korrekte, për sjelljet qytetëruese të Sadudin Gjurës që ju e keni edhe i cili ka qenë komandant i xhandarmerisë këtu tek ne në kohën e Shqipërisë, pasi i mbajtën në kushëri. Pra, ju rrini sonte e flini këtu, por Sadudini më nuk banon këtu, Sadudinin e kanë hetime edhe i liruan, ndërsa mësiesit tim Murteza Kazadeut ia kishin plaçkitur të gjitha teshat burgosur para trekatër ditësh. Unë atë natë fleta aty e, të nesërmen shkova në fshat. me çka kishte mbetur pa asgjë, shumë i dobët. i kishin maltretuar shumë bile më tha se duan Babai i Sadudinit kishte marrë vesh se kam ardhur unë, erdhi te unë e më tregoi se që t’u akuzojnë si agjentë të intelegjent servisit me prektekstin për të na kompromituar. Ju më Sadudinin e kanë burgosur, ia kanë marrë librat, bile ia kanë marrë edhe të gjitha dorëshkrimet tha çka keni bërë, por ai nuk kërkonte asnjëherë që të di për emrat se kush më kë ka që ka patur atje më tha se ia kanë ngritë. Ky me anë të disa miqve, kishte patur sukses që t’i kontaktuar. Më tha se ty me shokët a e keni ndërprerë punën, e unë i thashë po e kemi çonte ushqim edhe mbuloje si jorgan, dyshek ngase ishte shumë ftohte kohë dimri. Unë u ndërprerë. Unë i thashë mësues do të shkoj në fshat. Mora këmisha, mora ushqim për ktheva për në Gjonovicë, mbaroi viti shkollor 1950/1951. E përgatita administratë, erdha në mësuesin si bukë e djathë që ai pak të përmirësohet që të bëjë kurim me shëndetin e tij të shtëpi, por që të kthehem sërish në Gjonovicë që t’i marr librat se, kisha shumë libra në dobësuar. Më vonë mësuesin tim Murteza Kazadeu, u emërua si mësues në Shkup e, unë shkollën e Gjonovicës dhe kisha bërë përgatitjet pasiqë më kishte premtruar të më regjistron vazhdimisht mbaja kontakt me të, bile ai më mësonte e më ushtronte se si duhet të sillem gjatë Murat Isaku me ndihmën e shokëve në Beograd, të cilin edhe do ta realizoshin që unë të hetimeve. Më tha që gjatë hetimeve është më mirë që të mos kundërshtosh se, nuk di. Atë që regjistrohesha në Universitein e Beogradit në grupin e historisë, bursën e caktoshin Lidhja e je marr vash me shokët se do t’i pranoni, se ne unë, Murati dhe Sadudini u morëm vesh se Studentëve. Gjëndrova nja dy netë në shtëpi dhe erdhi koriri i milicisë sepse Shipkovica kishte nëqoftëse burgosemi çka duhet të pranojmë, çfarë dijnë organet dhe ato që i dijnë organet milicinë, e më tha se të thirrin të shkosh në Tetovë. Unë e mora vesh se duhet të më burgosin, duhet ta pranojmë se kemi punuar për organizimin e përgatitjes së popullit, por nuk kemi e kisha orën dhe kisha disa gjëra dhe ktheva e i thashë nënës sime duke më përcjelluar mbaji inkuadruar njerëz, por ka qenë vetëm si ide fiktive ajo. Gjëra tjera mos pranojmë. Kurse, këto sepse unë do të kthehem prapë. Migjithëse unë e dinjë se përse më thirrin në milici, Murtezani mua më tha se taktika më e mirë është, veprimi më i mirë është që të rreshë. T’u ndoshta nuhatja e bëri të veten, u nisa për në qytet, afër fshatit i takova dy milicë, meqenëse japish njerëz, të cilët mendon se, janë bashkëpunëtorë të organeve, sepse në këtë rast organet unë atyre u kisha dhënë mësim dy vite dhe atë gjatë pushimeve të verës së 1949 dhe 1950 që do të vijnë në huti edhe, nuk do të mund të përdorin represale ndaj teje, pse e shohin se ti do t’i edhe është shumë e logjikshme se shumica prej tyre edhe më njihshin. rrish. Kështu vazhduam deri në mbarimin e maturës 1950. Në vitin 1950, unë u emërova U përshëndetëm me ta, po ashtu tek gështenjat e katundit që u themi ne në mësues në fshatin Gjonovicë të Gostivarit, Sadudini u emërua profesor në Normalen, të cilës ia Shipkovicë, pra edhe aty takova tre milicë, ato ndoshta nuk kanë ardhur bas meje. Kur u futa vurën emrin “LIRIA”, normalja u shkëput prej paraleles që ishin në “Nikolla Karev”, u formua në atarin e Gajres sërish takova milicë, edhe unë drejt erdha e u paraqita në Zyrën e Arsimit normalja në gjuhën shqipe, e cila u transferua në Tetovë dhe, punonte në shkollën fillore ku pse kisha kërkuar të transferohem për në Tetovë. Përgjegjëse e Arsimit ishte Nada Moneska, është sot “LIRIA”. por unë gjatë periudhës kur këtu ishte pushteti shqiptar, unë në vitet 1942/43 dhe 1944 kisha Në fund të vitit 1950, në Gjonovicë erdhi Sadudin Gjura bashkë me Nehat Belçishtën, banuar tek ajo si nxënës edhe pse ata kishin interes që unë të banosha tek ata, por të jem i kjo ishte kah fundi i dhjetorit, bile kisha filluar të bëjë përgatitjet e dekorimit të shkollës bashkë sinqert se edhe mua më pëlqente ngase ishin shumë të sjellshëm, bile më kujtohet se në të me nxënësit për festën e Vitit të Ri. Sadudin Gjura erdhi me Nehat Belçishtën. Nehat Belçishti, shumtën e rasteve kur trokiste dikush në derë ata më vëndonin një kësulë të bardhë e unë dilja ishte arsimtar i lëndës së gjuhës shqipe në fshatin Vrapçisht të Gostivarit, ndërsa unë dhe aty. Ajo ishte shefe e arsimit, e unë hyrë në zyrën e inspektorëve, ishte inspektor i ndjeri Sadudini u shkëputëm veç, Sadudini më tha se ti Sabri ke vendosur që të mos arratisesh për Bajram Selimi, shumë njeri i mirë, kishte punuar edhe në Lëvizjen Nacional Çlirimtare, por e në Shqipëri, ndërsa unë i thashë po definitivisht kam vendosur të mos arratisem ngase nuk do kishin degraduar ngase ai nuk kishte pranuar dhe ishte distansuar në formën më të prerë të arrijmë kurgjë. Më mirë ta vuajmë dënimin këtu e le të dëgjojë tash populli, edhe ti i thashë kundër aksionit për përhapjen e shkollave turke, po ashtu ishte edhe Vehbi Kadriu. Vehbi Sadudinit se ke qenë që neve edhe me dënimin tonë do ta edukojmë popullin që të jetë Kadriu, edhe ai ishte inspektor, përndryshe njeri shumë i sjellshëm, i edukuar, i cili ishte ndër të kryelart, të jetë kryengrytës edhe krenar. Ndërsa, Sadudini më tha kësht; Unë kërkoj prej teje parët që kishte marrë pjesë në LNÇ. Unë hyra tek ata. Ishte ramazan edhe pse të tre nuk 37 38
  • agjëronim. Pishin cigare, ndërsa unë pritsha në çdo moment që të vijnë e të më burgosin, ndermend të më jap ujë apo jo, e ai ma ktheu do të jap ujë, por të më tregosh. Unë i thashë se kurse unë kisha për qëllim që të më shohin Bajrami dhe Vehbii se më burgosin, ngase kisha do të tregoj, pasiqë kuptova se është naiv. Më dha një gotë, e më pas i kërkova edhe një gotë dëshirë që të më shoh dikush se më burgosin organet e shtetit jugosllav. Por, të jem i sinqert e së fundi e solli një bukall me ujë. Ndërsa unë për të gjithë aktivistët që mendosha t’ia tregoj unë aspak nuk dëshiroja që t’u tregoj se do më burgosin që të mos i vë në pozitë të keq që duke filluar nga Sellca, Vica, Brodesi, Veshalla, Bozovca, Shipkovica, Gajre, Lisec e i bëra nja nesër të thonë se ju keni ditur e nuk keni treguar me çka do t’u thoshin se kjo është vepër e 300 veta. Ai filloi të buzëqeshë ngase arriti sukses që të kuptojë për veprimtarinë dhe të madhe penale. Erdhi Nada e më tha se do të trensfrojmë në Tetovë, me çka e falënderova e mburret se ka sukses në hetuesin e tij. Mirëpo, në moment erdhi Marçja. Marçja ka qenë prej vazhdova që të qëndroj me ta në zyrë. Unë pres që organet e milicicë të më marrin, ngase Mavrove e ishte përgjegjës i UDB-së. Kurse ky mësuesi hetues nga Manastiri, u ngrit në shumë mirë e dija se ata kanë ardhur e janë në komunë, por pres që të vijnë e të më burgosin këmbë duke i treguar e treguar për emrat, ndërsa Marçja ia ktheu me përbuzje duke i thënë; para atyre. Por, ata ende nuk erdhën të më burgosin. Sërish erdhi Nada e më tha se ende nuk ulu, ulu. Ai, më dukej se nuk kishte patur asnjëfarë njohurie për veprimtarinë tonë, ndërsa ke shkuar Sabri! Por, më pas sikur durimin e kishin humbur organet shtetëror e erdhi kuriri i Marçja mu kthye mua në gjuhën shqipe e më tha; mor Sabri, e ke çuar në lumë të mbushë ujë kryetarit të komunës që atëherë ishte njëfarë Milaim prej Bogovine, i cili kishte qenë milicë që me shoshë. Unë i thashë se ai m’u kërcënua, ja shihe thuprën në tavolinë, më tha se do të ne i thoshim milicia fashiste në kohën e italianëve. Kuriri i kryetarit të komunës më tha se më m’itheje eshtrat. Kuptohem se mua nuk më mbeti gjë tjetër pos që të rrej. Kurse Marçja në kërkon kryetari komunës, atëherë unë i thashë mirë ja do të vi, ndërsa Bajramit i thashë se nuk moment e hapy derën, ndërsa unë përpiqem që t’i përcjelli që të dy se, çfarë shenjash do të e di se a do të kthehem, kurse ai e more me mend se diçka po ndodh. Kur hyra te kreytari japin njëri me tjetrin për mua, me shikim i përcolla. Marçja kur bëri të dalë nga dera u kthy me komunës, u përshëndeta, mbasi më tha ulu, aty në zyrë ishtë një pjesëtar i UDB-së Stojan fytyrë nga hetuesi, e unë e zura në profil duke ia bërë me dorë që unë e kuptova se duhet ta Panov, njeri i cili nuk kishte njdonjë funkson hirarkie në UDB, por ishte me shumë ndikim të ndërpresë punën. Nuk kaluan as dy minuta ky farë hetuesi i ra ziles,erdhi një gardian e më çoi madh për tërë Maqedoninën perëndimore. Udbashi Stojan Panov, më tha se duhet të vish deri në atë farë qeli. Mbas dy ditësh kuptova se, Sadudin akoma është në hetuesi në ndërtesën e në institucionin tonë se duhet të të burgosim, ndërsa unë ia ktheva se këtë e kam pritur, bile ju njëjtë të UDB-së së Tetovës. Për këtë u binda ngase ia dëgjova zërin duke biseduar me pritsha në zyrën e inspektorëve të arsimit, por ju nuk erdhët. U nisëm për në Tetovë, kur gardianët. Në moment unë bërtita; Sadudin e, ai ma kthe se a të kanë burgosur, unë i thashë mbërritëm tek vetëshërbimi që është te Ura që atëherë ishte Medreseja ku, mësonin për fenë. po. Si duket ai u përpoq që të vije te dera ime, por aty u bë pak gjorullti, por e menjanuan dhe u Aty u takuam me Bajram Golën, ky pjesëtari i UDB-së biseduan me Bajram Golën, unë heshtë puna. kuptova se i tregoi Bajram Golës se më burgosin ngase atëherë edhe për burgosjet vendoste Më 26.06.1951 më mori Marçja, e më tha; Sabri ja ku e ke procesverbalin e dhe dinte komiteti i partisë. Mirëpo, në atë moment një kushiriri im i largët Shefket Xhabiri, Sadudinit, ku me të kuqe janë të shënuar për ty, me të kaltër janë të shënuar për Murat Isakun, mirëpo unë nuk i fola Shefketit që të mos u jap shkas që të dyshojnë për të e ta burgosin. Unë me ngjyrën e kaftë janë të shënuar për Izmit, me ngjyrë të verdhë për Abdylselamin dhe për të me dorë u rashë flokëve dhe i bëra me shenjë të gishtave se po më burgosin, por ai më kishte gjithë të tjerët. Ndërsa, mua më tha që t’i lexoj vetëm ato që janë me ngjyrë të kuqe e të tregoj kuptuar mirë dhe drejt dhe në Shipkovicë i kishta treguar prindit tim se më kanë burgosur. U vetëm për atë që jam marr vesh me Sadudinin, ngase ne dijmë në hollësi për organizatën. futëm në ndërtesën e ish-pionërëve karshi shkollës fillore të Istigballit, ku ishte e instaluar UDB- Andaj, është puna jote se a do të pranosh a jo më tha Marçja duke shtuar se ne nuk do të ja. Më të hyrë në shkallët lartë në zyrën e parë më thanë se duhet t’i heqish lidhëset e përdorim dhunë ndaj teje, e para se t’i binte ziles shtoi se unë kaq kam të të them. Erdhi këpucëve, rrypin e pantolloneve dhe gjithçka që kisha nëpër xhepa ngase ashtu e parashikonte gardiani e më çuan në qeli. Edhe nuk më marrin më në hetime. Kaluan pesë ditë e më mori ligji. Më pas më dhanë një letër që të nënshkruaj ngase prokuroiria e Tetovës kishte dhënë Pandja, i cili kishte terrenin prej Sellce e deri në Gorjan të Gostivarit. Ai, ishte njeri jo urdhër për arrestin tim, e nënshkrova. intelektual, gjatë kohës mbushte pistoletën me kariskaror që herë pas herë i nxirrte plumat. E përnjëherë më tha se çka mendon ti Sabri sikur të kishe shkuar në Shqipëri e, tash kur do të vishe i armatosur me automat, me boma e krejt të tjerat, ndëra ti këtu nuk dëshiron që të MË 22 QERSHOR 1951 UNË SABRI RAMIZI NËNSHKROVA FLETARRESTIN E pranosh. Unë ia ktheva se nuk kam se çfarë të pranoj, por nëse dëshironi që t’u mashtroj PROKURORISË SË TETOVËS PËR ARRESTIMIN TIM atëherë është në rregull. Unë jam përcaktuar ta përkrahi politikën e Inforbiros, të Shqipërisë, të Bullgarisë e të të gjitha këtyre shteteve. Kam marr materiale propaganduese, të cilat materialet Filluan hetimet. Më mori një hetues, i cili ishte nga Manastiri, por nuk më kujtohet i kishte ruajtur kushërirja ime Xhemilja nga Shipkovica, por unë pasi vendosëm që ta emri i tij. Kishte qenë mësues, filloi të më kërcënohet. Ishin në katin e dytë të ndërtesës, ndërpresim aktivitetin tonë i mora dhe i dogjë të gjitha materialet në përjashtin të “Procesit” të dritarja ishte e hapur ngase ishte stinë vere. Unë me qëllim i kërkova ujë për të pirë që ta Koçi Xoxit, ku fliste kundër Shqipërisë dhe ndonjëherë i përdorsha si material propagandistik nervozoj, por ai më tha se nuk të jap ujë të pishë përderisa nuk tregoj, ndërsa unë ia ktheva se për t’ia lexuar dikujt, sidomos ia lexosha mixhës tim Vejselit që tash është gallë e i ka dike mbi ty mund të më detyrosh që të tregoj po ama do të shofim? Kishte një shkop prej shelgu, dhe 74 vjet, që me të mbaja kontakte të shpeshta e intime edhe pse nuk e përmendsha para askujt. mendova poqëse ky fillon të ushtroj dhunë ndaj meje, unë mendohesha që të hudhesha Pandja udbashi, më thotë se ne mund të të detyrojmë të tregosh se sa qumësht ke bashkë me të nga kati dytë nëpër dritaren që ishte e hapur. Në moment, i thashë ; ore e ke pirë pres nënës sate, por nuk duam ashtu. Mos e bën që nëna jote të të mbajë zi. Kurse unë u 39 40
  • dëshprova mjaft dhe iu drejtova udbashit se, nëna ime nuk mban zi, unë nuk e di se si i di ti jetë në mënyrë kategorike kundër, por unë e shfrytëzova rastin që të shkoja në Prizren ngase shqiptarët, por tek ne në Tetovë e në Malësi, nënat vëndojnë shamia të zeza, kur u vdes atje më ishte plagosur në Shqipëri daja im Dalip Zyberaj. dikush si përshembull kur u vdes djali vëndojnë shamia të bardha, prandaj nëna ime nuk mban Andaj i thashë se, unë nuk kam pranuar, por nesër kur unë do të dal ngase unë dal zi ngase kam edhe tre vëllëzër të tjerë. Gjyshi im ka patur pesë djemë, që secili prej tyre kanë para teje në nevojtore e do të shkruaj në një korubë karpuzi se çka dinë dhe atë ata vërtetë i nga katër djemë, kushurirët e kështu me radhë, prandaj nëna ime nuk ka nevojë përse të kishin ditur gjërat në imëtësira, që mjerisht edhe sot e kësaj dite unë ende nuk mund ta di se mbajë zi, kurqë familja janë ka plotë djemë, ndërsa Pandja ma ktheu duke më thënë se unë do prej nga i kishin të gjitha të dhënat. Më kujtohet se njëherë kur kam shkuar tek Hisen Xhaferri- të vuaj me këtë kokë. Ndërsa unë ia ktheva se, nuk kam se çfarë të bëj, kjo është koka ime Spahiu, ai ka qenë shumë burrë i mirë. Unë duheshte t’u vë perçe këpucëve që përballë dhe se nuk mund ta ndërroj, ai ai më çoi poshtë ndërtesës së UDB-së me përcjellje të gardianit Hisenit e kishte duqanin një këpuctar, edhe unë i mora një palë papuçe dhe i çova me vrapë te dhe më tha se ne më nuk do të marrim në hetime. këpuctari e u ktheva te Hiseni. Këtë e them se ma kanë përmendur edhe kur i kam vënduar Gjatë hetimeve shpeshherë na jepshin speca të zierë. Një gardian ishte mjaft i pa perçe këpucës, bile edhe rastin që nuk kam besuar se mund të dijnë aq hollësira kur ma kanë edukuar, i binte me shqelm pjatës së ushqimit, ndërsa një ditë prej ditës nga dëshprimi dhe thënë se kam patur një gjysëm buke xherepi që e kisha lënë larg tek tezja ime, që do të thotë vuajtjet në qelinë e cila kishte shumë myshk, saqë thosha më mirë të vdesë sesa në këso se na kanë përcjelluar në mënyrën shumë prefide dhe në detaje. kushte e tortuara, dhe nnjë ditë siç pohova çita me pjatë ndaj gardianit të pa edukuar, por ai e Sadudin Gjurën e çuan në Goli Otok, pasi që ia shqiptuan dënimin, me Muratin uli kokën saqë u bë rrëmujë. Për këtë erdhi e më mori përgjegjësi i UDB-së për Tetovë bisedova dhe i tregova për Sadudinin dhe se duhet të përgatitemi edhe ne për në Goli Otok. isnpektori Marçe që ishte shqiptar ortodoks nga Mavrova, por ky ishte nën ndikimin e dajës sil Tri javë para se të më lirojnë një farë gardiani me emrin Kosta që e kishin sjelluar njëfarë Sali prej Novosellës drejtor i koperativës së “1 Maji” ndërsa gjatë Luftës së Dytë nga Gostivari, i cili dinte dhe fleste shqip e kam lutur të më ndihojë që kur të më vi prindëri në Botërore ka qenë jesirë në Gjermani e më pas u është bashkuar njësive ushtarake ruse, kurse vizitë të më sjellin edhe bukë, cigare e donjë postaqi, por ky farë gardiani u tregua mjaft human në çlirimin e Beogradit është plagosur e lëshohet për t’u shëruar, nejse, daja Sali me atuoritetin edhe pse për kërkesën time më tha se vendosin ata lartë të UDB-së, me një rast më ka dhënë e tij ka ndikuar që Marçja të sillet më butë ndaj meje, e më tha mos reago kështu Sabri se gjysmën e bukës së vet dhe që më kishin sjellur një postaqi dhe një gëzof me çka më ka lënë mund të reagojnë e të bëjnë të paaftë, për atë duhet të përmbahesh e të jesh i qetë me mbresa të mira apo siç thoshte gardiani që fliste shqipe se, ne jemi të gjithë njerëz. gardianët dhe hetuesit. Por, për fat atë farë gardianin e paq edukatë e ndërruan, nuk e di se ku Duhet të theksoj se në qelinë, e cila ishte në bodrumin e ndërtesës së UDB-së e çuan, por më nuk u dukurua fare. Gjithashtu, më kujtohet se një ditë duke më çuar në kushtet ishin të mjerueshme, saqë myshku i kishte dhënë erë tërë trupit tim, lagështia ishte e nevojtore, unë në oborr mora një kokëdardhë dhe e gjuajta m’u në kokë rojen, i cili ma drejtoi përhershme me çka muret kulloshin nga uji me çka unë nuk ulesha e as që shtrihesha, por automatikun që të më vrasë, me çka ndërhyri gardiane e u qortua, por nuk e di se kush ishte qëndrosh mbi një këpucën time e me duar kapesha për gunjët e mi. një gardian, por me siguri se nuk ishte nga Tetova mori me të dy duart dhe e shkundi dardhën TORTURA NDAJ MURAT ISAKUT duje i thënë se nuk vritet njeriu për një kokërrdardhe e, më në fund sërish më thirri Marçja duke Kur një ditë e morën Muratin, ngase kisha mundësi të vëreja këtë se, bëhej hapja e më këshilluar e duke ma tërhequr vërejtjen. Edhe këtë rojen e larguan dhe më nuk pati rroje dyerëve. E morën Murat Isakun dhe nuk u kthye më. Më besoni se tërë natën e kam pritur, por tek dardha e oborrit, që ne e vizitonim shpesh se ishte nevojtorja aty pranë. atë nuk e kthyen. Të nesërmen në mëngjes, pasiqë unë tërë natën nuk bëra gjumë duke pritur Nuk jam i sigurt se a ishte më 05. 07. 1951 apo ndonjë datë tjetër, në korridorin e se mos po e kthejnë Muratin, i cili qelinë e kishte ndër shkallët e bodrumit të errët më sakt ndër bodrumit ku ishin qelitë dëgjova të ecurit e Murat Isakut. Murat Isaku ashtu siç ecte shpejtë, shkallët, që korridori ishte në formën e shkronjës L. Nuk e di se sa herë e kam thirrur në emër: energjik. Thashë më vetë e paskan sjelluar edhe Muratin. Më pas pasi na nxorën në nevojore, O Murat, o Murat....o Murat... . Pas tri ditësh unë kisha një dritare të vogël në qelinë, e cila mora guximin the thirra; o Murat a je këtu. E ai ma ktheu; po, po këtu jam. Me këtë rast unë i ishte 2 metra lartë dhe 30 me 30 cm. e ngushtë e me grila. I shkepa dy dërras prej dyshemesë thashë se, unë nuk kam pranuar asgjë, ty nuk të kam përmendur, vetëm kam thënë se kur kam dhe njërën e vëndova horizontalisht e tjetrën vertikalisht për të hipur mbi to, e të shikoja në ardhur në Prizren Murat Isaku më ka thënë që të mos ikim në Shqipëri, që më mirë të rrijmë dritaren e vogël mos po e shoh Muratin. Dhe së fundi e pashë. këtu e ta mbajmë dënimin e, një ditë sërsih do të jemi shtetas i vendit tonë se ne po të shkojmë Vërtet ishte i dërmuar fizikisht. M’u dhimbs pa masë. Dy gardianë e krehshin për në Shqipëri do të jemi emigrantë. Dhe se më duket se, shtetet byro informative janë gabim dhe krahësh për ta xjerrë përjashtë në oborr. Ngadalë Murati filloi të përmirësohet, ta marr veten, se Titoja ka të drejtë. Por, ta them të drejtën se, këtë e shtova vetë ngase kështu nuk kishim filloi të hajë ushqimin që ia sillshin prej shtëpie, të flasë. Unë e pyeta se si kalove e, ai ma biseduar me Murat Isakun. Unë shkova te Murat Isaku ngase unë dhe Izmit Bajrami kishim ktheu se kam kaluar shumë keq e më kanë pasur në elektroshok, e di se më morën me një vendosur të bëjmë disa likuidime, ndërsa Murati më tha; shiko Sabri, nëse ty dhe Izmiti do të makinë dhe se jam i sigurt se në Tetovë nuk kam qenë. Më futën diçka në formë të qypit në merrni masa likuiduese, atëherë do të na dënojnë si terroristë. Prandaj, kësaj duhet t’i kokë dhe, nuk e di se çfarë është bërë më me mua. largohemi se, Shqipëria nuk pajtohet me këtë, andaj duhet të jemi shumë të kujdesshëm. Unë U përmirësua Murati, kishte ardhur fundi i kursit pedagogjik në Tetovë, dy tri ditëpara isha thellë i bindur se këtë që planifikishim ne për likuidimin e disa njerëzve se, Murati do të se të mbahet kursi, ai më tha se mua do të më lirojnë nga burgu ngase duhet të mbajë në kursin pedagogjik në Tetovë para kursitëve një ligjëratë. Unë i thashë përgatitu mirë dhe mbaje 41 42
  • ligjëratën, që mos t’i cenojmë interesat tona, ngase ne edhe kështu edhe ashtu me ne nuk thanë se ky ushtar do të çojë në Lubjanë, ndërsa unë i thashë atij majorit përgjegjës të ushtrisë mbaron kjo punë me kaq. Murati ligjeratën e kishte përgatit në burgun hetues në Tetovë. Një ushtarake se ky ushtari që duhet të më përcjelle është më mirë të mos më përcjelle. Se unë javë para se ta mbante këtë ligjëratë, atë e nxjerrshin në oborrin e ndërtesës së burgut hetues. tash nuk kam siguri në veten time, kufiri italian ishte shumë afër. Unë thashë se nuk dua që të Murat Isakun e kanë çuar ditën e Arifes së Kurban Bajramit për ta mbajtur ligjëratën. bëjë ndonjë veprim që s’e dua ta bëj. Mirëpo, krejt varet se si do të reagoj momenteti tek unë. MURAT ISAKU NË MUNGESË TË FAKTEVE, LIROHET NGA PARABURGIMI Prandaj, duhet të merrni masa më të ashpra. Ata vendosën që një major dhe një toger i Unë isha mësues në Gostivar, dhe Murati më kishte bërë lajm prej Beogradi, ngase policisë me veturë “xhip” të vijnë me mua. ishin aktuale hapjet e shkollave turke ndër ne shqiptarët, kura Murati më porosiste që unë të rri Në Shipkovicë, Sadudin Gjura si themelues i Organizatës Ilegale “Liria”. Unë (Sabri indiferent se, kjo do të vi edhe në Tetovë. Neve në Beograd na kanë mbledhur të gjithë Ramizi), Jahja Bafjatjar Sadiku, Mulla Jaha, Resul Xhemail Arifi, Ibrahim Zeqir Kamberi, Isuf studentëve në një sallë të madhe dhe na kanë mbajtur ligjërata e një ndër to ka qenë Dushan Adil Bislimi, Beadin Nebi Beadini, Aliosman Idriz Sadiku, Emërllah Karemani, këta të tjerët Mugosha, Aleksandar Rankoviqi ka qenë prezent edhe një antishqiptar i përbetuar që edhe kanë qenë të dënuar e kanë vuajt dënimin në Idrizovë dhe Goli Otok, të tjerë persona që kane kishin pozita të larta në pushtetin jugosllav, por ia kam harruar emrin. Pra, mua Murati më tha ndihmuar që ne jemi bazuar në ata janë; vjehrri i Sadudin Gjurës, Aziz Nazifi, baba i nuses së që të ri indiferent ngase do ta ngarkojmë aktakuzën tonë. Erdha prej Gjonovice. Shokët e Sadudinit është Mulla Hoda komshi i Mulla Jahës, më shkurt këta që janë dënuar për të tjerë Gostivarit bashkë me Nehat Belçishtën më kishin çuar fjalë që të vi. Mirëpo, atë ditë Komiteti i që e kanë pasur vazhdimisht në këshillim dhe ka qenë vazhdimisht edhe mixha im Vesel partisë së Gostivarit mbante mbledhje m’u për këtë çështje. Murtezan Bajraktari, Xhemail Ramiz Sadiku, tash e ka mbienin Veseli se ashtu i kane ndarë, mendoj i kanë ndarë familjet Pozharani, Nehat Belçishta, Adnan Agai e shumë të tjerë më pritshin mua. U takuam para kur i marrin regjistrat amëz që i ka udhëhequr imami i katundit, ndërsa kur i marrin këto ofiqarët dëres së komitetit, ndërsa më eksploziv ishte Xhemail Pozharani e më tha Sabri pushteti edhe ua kanë ndërruar mbiemrat. Atëherë familjet në Shipkovicë i ndajnë edhe i copëtojnë në jugosllav ka vendos t’i hape shkollat turke, ndërsa ne jemi shumë të indinjuar, të brengosur, mbiemra krejtësisht tjetër fare. edhe pse unë këtë njeri e çmosha shumë, mirëpo ai kishte dajë Nazifin, Aliun, Abdullahun të gjitha të njohur nga Gorjani përkatësisht nëna e Xhemail Pozharanit këta të tre i kishte djemë të axhës, ndërsa unë gjimonë kisha rezervë edhe përkundër asaj se me ata njihesha personalisht. Mbaj një dozë rezerve e nuk desha që të eksponohem, bile edhe Nehat Belçishtës i thosha mos fol, duhet të kesh kujdes, ne të dy duhet të jemi pasivë. Unë i thashë në mënyrë kategorike inspektorit Marçe; për mua ka të drejtë çdokush të shkollohet dhe atë të drejtë nuk duhet t’ia mohojmë ngase ashtu siç nuk na vjen mirë neve që dikush të na merr të drejtën e shkollimit në gjuhën amtare po e njëjta vlen edhe për të tjerët. Atë padrejtësi që nuk e 25 durojmë vetë, të mos ia bëjmë tjetrit. Ju përkatësisht pushteti i thirrën shqiptarët, e u bën Në Bozovocë që kam patur unë grupin tim ka qenë daja Nurë i thirrur Nurë Topojani presion të jashtëzakonshëm që fëmijët t’i regjistrojnë nëpër shkollat turke, që nuk është fare e dhe Havzi Ismail Rustemi (1926-1954), që të dy janë të ndjerë. drejtë ndaj neve shqiptarëve, me çka shkelen të drejtat themelore të ligjeve për shkollimin në Në Shemshovë Nazif Ibishi, me një kushriun e vet, ato e kanë Ademi mbiemrin, gjuhën amëtare. Të gjitha këto biseda i kisha diskutuar gjatë hetuesisë me inspektorin ndërsa atëherë i kishin Ibishi. Në qytet është Abdyl Ibrahimi, Abdyli formon me një grup që përgjegjës të UDB-së Marçen, por kuptohet pa mos përmend emrat e shokëve të mi. ishte Sami Luma që ishte komëshiu i Avdylit, djalë shumë i mirë ka shkuar në Turqi. Mandej, SHKURJA NË USHTRI DHE BURGASJA E SABRI RAMIZIT në grupin tim është Isa Saliu edhe ai në Turqi dhe ai është i vdekur. Unë shkova ushtar në vipavë të Sllovenisë në shkollën e oficerëve rezervë, atje Mexhit Ibrahimi, ne e kemi thirrë Xhito. Ato ishin transferuar në Tetovë, kthehen në pasiqë i bëmë ushtrimet që duheshte t’i bëjmë, filluan përgatitjen për paradën e një majit që do Pallçisht dhe prej Pallçishti sërish në Tetovë. Në grup Xhitoja e ka patur Samiun edhe një të mbahej në Beograd, neve na thoshin “pitomci” të shkollës së oficerëve rezervë. Bëshin tjetër. Mandej, unë kam patur në grup përkatësisht mandej filluam t’u hikim sistemeve treshe, seleksionimin e më të mirëve. Edhe kështu unë mbërrita që të klasifikohesha ndër më të mirët por të bisedojmë tek në katër sy konkret me Burhan Nebiun, të cilin e kam pas shok klase dhe që duheshte të shkojnë në paradën e Beogradit. Ishte muaji prill, ndërsa ne duheshte që të shumë kemi qenë të afërt më mirë thënë kemi pas besim të ndërsjell. Është mirë të theksoj, se nisem diku ka 25 prill për në Beograd që të akordoheshim. Më 15 prill erdhi një rreshter i Burhani, në demostratat e 1968, ka qenë kryeshef i policisë së Tetovës. Në këtë post ai, ka sigurimit ushtarak që u thoshin KOS-i ushtark, i cili më tha se duhet të vish deri në bazën e tyre luajtur rol të madh, për sa u përket këtyre demostratave ngase Burhani me veprimet e tij të ushtarake. Kur shkuam atje shefi i sigurimit ishte një major Mandiq, të cilin e njihsha që më matura e shpëton popullatën shqiptare që ishte parapërgatitur nga pushteti komunist. Më përpara ngase na kishte mbajtur disa herë ligjërata neve ushtarëve. Të pranishëm ishin një saktë, ai kishte dhënë urdhër të prerë që të mbyllen rrugët që fshatarët të mos lejohen të futen kolonel edhe një toger. Më thanë Sabri kemi marrë një telegramë para një jave që të të burgosim, mirëpo ne këtë nuk e kemi zbatuar se ne këtu nuk kemi asnjë element që flet për ty, se ty je i ngarkuar me armiqësi. Më thanë se do të burgosim e ma dhanë një ushtar, të cilët më 25 /Sabri Ramizi dhe Murteza Radoni dhe shokët e tjerë në kohë pushimi në Goli Otok, parnverë 1955/ 43 44
  • në qytet. Burhan Nebiu, e ka ditur shumë mirë se pjesa dërmuese e fshatarëve janë të brenda në dhomë e është disi pa qejf. Me shpejtësi u futa në dhomë, e pashë se ishte ulur në armatosur dhe, ata do të mund t’i përdorin ato. Ky viprim i matur i Burhan Nebiut, është për ta gjunjë, i kishin kapluar djersë të ftohta. Përpiqej që të vjellte, ndërsa unë menjëherë kërkova që analizuar pak më shumë se, sikur të përdoreshin armët nga demostruesit, atëherë do të ta dërgojmë në spital. Kurse, Burhani ma ktheu në mënyrë kategosike se nuk dëshiron të realizohej qëllimi ogurzi i poshtetit të atëhershëm federativ për t’iu hakmarrë popullatës jetojë. Unë insistosha, edhe përkundër asaj se nuk i thosha, pa dëshirën e tij me anë të shqiptare dy vjet pas shkarkimit të antishqiptarit Aleksandar Rankoviqit në Plenumin e Brioneve fëmijëve i lajmërova mjekun Rifat Palloshin dhe Sali Emurrllahun, brenda pesë minutash ka në vitin 1966. Ky urdhër i Burhanit, ishte i drejtë dhe i qëlluar se ai ishte në dijeni se, kazerma pësuar disa sulme në zemër. Pas intervenimit të mjekut Rifat, ai disi u kthjellua, por edhe pas ushtarake e Tetovës ishte përplot me ushtarë të specializuar e të armatosur me të gjitha llojet e tre apo katër minutash ai, sërish pati sulm të ri, me çka sërish mjeku intervenoi me dy armëve, policë të njësiteve speciale si dhe njësite paramilitarësh të armatosur e që i kanë ineksione, por tashmë e kaploi koma. Më kujtohet se, sytë i përqendroi në një pikë në murin e mbajtur nën kapotetet e tyre. U jep urdhër që gratë, burrat me fëmijë që gjenden nëpër rrugët e dhomës afër dritares. Me kaq, ndërroi jetë shoku im. Andaj, duhet shtuar se, asnjë nga qytetit që të mos prek fare se ata janë njerëz kalimtarë të rastit. Përderisa flas për funksionarët e atëhershën nuk erdhën në varrimin e tij, e që është më simptomatike se asnjëri personalitetin e Burhan Nebiut, duhet të shpalosi kujtimet që vërtet duhet t’ua lëmë brezave të nuk i kanë përcjellur familjes telegrame ngushëllimi. ri se si duhet mbrojtur popullata jonë. Më 29 nëntor 1968, eprorët e Ministrisë së Punëve të Unë Burhan Nebiu dhe Xhitoja, pas çlirimit si fëmijë, apo si të rinj shumë dëshironim Brendshme në krye me ministrin e atëhershëm Koço Bituljanu, ia marrin kompetencat Burhanit, të tregojmë aktivitete, t’u ndihmojnë atyre që ishin në mal, mblidhshim openga çorape por urdhërat dhe aktet i ka nënshkruar me detyrim. Pas tri ditësh, erdhi tek unë në shtëpi, dorëza...! Po në mal kanë qenë këta të fshatit Vicë, Esati Baftiari me vëllezërit e vet, atë tjetrin pijtëm nga një kafe. Teni i fytyrës së tij kishte marrë ngjyrë blu, në fytyrën e tij vërehej lodhja nuk më kujtohet emri. psikike dhe fizike e dukej i thyer shpirtërisht dhe më tha: “Sabri, i mbytën shqiptarët duke i Murat Baftajrin, Esati i ka pas vëllezër, Rufatin, Feratin he Osmanin. Osmani është rrahur në forma më barbare e mizore. Besomë se, nuk mund ta duroj një gjë të tillë. Masakër gjallë në Shqipëri. Vetëm Osmani nuk ishte në mal. Esati ishte me Rufatin dhe me shokët. Ka është duke u bërë ndaj shqiptarëve tanë.” Në mbledhjen e Komitetit të Partisë që mbahet për t’i pas edhe shumë të tjerë. Rrishin në stanet e Shipkovicës në Brezovicë, ka qenë edhe mixha gjykuar demostratat e flamurit, vjen anëtari i Komitetit Qëndror Feruz Nazim, i cili pasi që i im Ramiz Sadiku, i cili kishte dezortuar prej ushtrie. Edhe ai ishte në mal, bile kur është bë një dëgjon të gjitha diskutimet, të cilat bëhën në adresë të Burhamedin Nebiut, në adresën time, të luftë kundër KNOJ-it përkatësisht atyre që i thoshin “Narodna Odbrana” edhe “Njësive të Ballit” Sali Emërllahut dhe të Murat Isakut, në fjalën e tij Feruz Nazimi shprehet:”Për vendimet që ka që ishin vullnetarë, pra ne kështu i kemi quajurt atëherë. Në Brodec u zhvillua lufta ku kanë marrë Burhanedin Nebiu, ju nuk duhet ta dënoni, por duhet të vendosni që t’i ngritni një qenë dy Brigada, ata krejt e lanë frontin e, lëshun dhe u torhoqën. përmendore për së gjalli ngase e shpëton Tetovën nga një luftë civile. Me Sabri Ramizin, ata Burhani erdhi bashkë me mua në Normale. Unë Xhitoja dhe Burhani ishim me një që kanë rivalitete në jetën private, të mos mundohen të hakmerren duke shfrytëzuar pozititat e klasë dhe vendosëm të shkojmë në Normalen e Shkupit që atëherë ishte paralele e “Nikolla tyre shoqërore.” . Ky qëndrim solli ndryshime për rehabilitimin e Burhan Nebiut me shokë. Pasi Karevit”, mirëpo Burhani ndërkohë e lëshoi normalen e u kthye prapë edhe punësohet në jemi te Burhani, të them se, në vitin 1971, në zgjedhjet e atëherëshme për kuvendin Monopol. Mbasi punësohet në Monopol, mbas një kohe vazhdon kursin pedagogjik. Edhe si republikan, e zgjodhën deputet nga Tetova, arsyeja ishte e qartë që ta largojnë nga policia e kursist menjëherë emërohet mësues, me çka unë shkova atje dhe i tregova për organizatën. E Tetovës se, përndryshe duheshte të marrë pozitë të re në ministri në Shkup. përtërijë atë para mirëpo tash me një platformë tjetër. Por, pasi u zgjodh deputet, mbas një kohe ka ora 12 e natës erdhi tek unë në shtëpi Platforma ishte e organizatës “Liria”. Për organizatën “Liria” ne vendosëm mos ta e më tha se, vi direkt nga Shkupi, nuk jam mirë me shëndet, që vërehej në pamje se ishte mjaft përmendim si organizat se, Sadudini mendonte nëqoftë se e përmendim do të kemi i plogësht. Pas kësaj, gjithmonë Burhani kërkonte që unë ta shoqëroja, bile ndonjëherë kur konsekuenca më të rënda nga pushteti edhe morën platformën e Infor Byrës, e cila kishte shkonte edhe në polici, saqë unë qëndroja jashtë përreth lumit të qytetit. Kishte raste edhe premtuar se trojet shqiptare do t’i bashkëngjiten Shqipërisë. Edhe kjo zgjati deri nga fundi i nëpër takime të tjera që ishin mjaft me relevancë që unë e shoqrosha, ngase me mua Gushtit. Kah mesi i Gushtit bash mirë nuk më kujtohet, por këtë mund të jetë çashtu ose pak ndiheshte shumë i sigurt. para më shkurt deri në dhënien kur dha Sretan Zhuviçi deklaraten në Beograd se Tito-ja ka të Vdekja e Burhanit, më kujtohet sikur tani, më thirri në telefon data ishte 16 shtator drejtë dhe se;”Inform Byroja në krye me Stalinin janë gabim.” Edhe këtu u ndërpre aktiviteti 1973 më sakt dita e premte e më tha:” Sabri, unë sot do të shkoj me Saliun në Gostivar. Ti kur ynë. Edhe më shumë Murteza Kazadeu që ishte anëtar i Komiteti Qendror të Rinisë, mësuesi të dalish nga puna, të vish tek unë në shtëpi. Ne të dy do të shkojmë për iftar në Arabatin Baba im me kontaktin që vë me përfaqësuesin e ambasadës shqiptare. Kur u kthye më thotë mua që Teqe në Tetovë.”. Burhani, Sali Emërrlahu dhe Rifat Palloshi kanë biseduar si rëndomë, pasi të ndërpritet me çdo kusht aktiviteti që keni. Për Murtezanin nuk ka ditë Sadudini. Mirëpo, që afrohej iftari, Burhani u thotë shokëve se e presin për iftar në shtëpi. Burhani futet në shtëpi, Murtezanin e burgosin më 22 qershor, kur shkoj une në autoput nuk e gjej dhe kur kthehm më brenda pesë minuta unë mbërrita te shtepia e tij e i cingërova ziles. Në kry të shkallëve më tregon një nënpunës atje se mësuesin e ke në burg dhe, më vonë e liruan. Këta i kishin prite nusja e djalit ( Farukut tani i ndjerë), unë isha mësuar si gjithmonë që ai të dilte e të më burgosur si; Zudi Kajnakun, Qani Bakriun dhe Murteza Kazadeun dhe që të tre i liruan prej priste, por kësaj here nusja e djalit të tij më priti në krye të shkallëve të shtëpisë. Unë duke u burgut. Mbasi më kanë burgos mua edhe jemi dënuar, përsëri është burgos Murteza Kazadeu ngjitur shkallëve, i thashë se, nuse ku e kam shokun. Ajo, më tha me shqetësim se është edhe një herë. E kanë mbajtur pa dënim dhe, e kanë mbajtë kështu në izolim, siç kam kuptuar 45 46
  • unë prej të burgosurve të tjerë. Atë e çojnë deri në kufi dhe e çojnë në Shqipëri, mirëpo si vdes e të ngjallem, unë e njohë këte kokë. Hipëm lartë në sallë, ku u mbajtë ajo farë teme- duket kanë bërë ndërrime këta kanë marrë ndonjë njeri të vetin për të cilin kanë qenë të ligjeratë. Të nesërmen e ngritën këte ekspozitë. E çfarë ka ngjarë aty nuk e di. Baba i interesuar dhe kanë bërë kushtëzime e kanë dhanë Murtezanin e kanë marrë të vetin. Ka Sadudinit Abdullah Hazir Gjura, ato e kanë pas mbienin Kadriu. Ka qenë burrë i mençur, i mirë qenë te unë këtu në shtëpi pas viteve të tranzicioneve kam edhe korrespodencë letrash me i matur, por në sjellje narcist. Se ç’është narcist, unë nuk flas më shumë, por unë flas për atë. Ka dy vajza në Shqipëri. intelektualët. Unë i thash do të më tregosh Abdullah se si u bë varrimi i Sadudinit. Kurmën e Ne me Burhan Nebiun nuk jemi takuar shpesh, mbasi unë isha në normale këshu që Sadudinit e kanë gjetë edhe bari të tjerë më parë, kjo ëqshtë dëshmi simbas dajës Nurë. Daja ai shkon në ushtri kur unë emërohem mësues në Gjenovicë. Atje ka qenë i plagosur në çfarë Nurë është kushëri i nënës sime. Nurë Topojani prej Bozovce, e ka gjetë mirëpo, këto barinjtë rrethanash nuk e di. Pasi burgosem unë për së dyti, Burhani ka qenë mësues këtu, unë e e tjerë kanë qenë ma prefriganë, janë largu t’i çojën dhentë, kopetë e dhenve të “1 Maji”-t (Prvi kam gjetë kur kam ardh këtu prej Goli Otokit, ai (Burhani) ka qenë mësues në Sedllarcë. Vumë maj) sipërmarrja blegtorale. Ku drjetor ka qenë Farizi i Novo Sellës dhe Sali Emurllahu, këto të kontakt me Burhanin, por nuk përmendshim asgjë për atë që kishte kaluar, sikur s’kishte dytë edhe Farizi edhe Saliu janë dajët e gjyshit tim edhe të Abdullahut. Barinjtë e kanë pas për ndodhur kurrgjë. Ai u emërua drejtor, pse ishte drejtor në shkollën Migjeni tash Qemal detyrë që menjëherë ta informojnë Saliun ose Farizin e mandej policinë. Lajmërimi i policisë ka Hajrullahu. Mbasi Qemalin e ndërruan e vunë Osman (nuk më kujtohet mbiemri) e vunë atë shkuar nëpërmjet Farizit dhe Saliut. Por, barinjtë e shumtë të ndërmarrjes blegtorale i kanë ikur drejtor. Ky Osmani shkruan akte si drejtor në gjuhën shqipe e kështu që komiteti revoltohet dhe që të shojnë në atë vend ku ka qenë trupi i pa jetë i Sadudinit, ndërsa ky Ibishi shkon në krejt pushteti në Tetovë. Revoltohet pushteti shumë, por këtë nuk e publikuan. Në heshjte e mbrëmje dhe para krejtëve te stani u thotë kam pa një njeri të vdekur, bile njëra këpucë ishte ndërruan atë dhe e vënduan Burhan Nebiun drejtor. Mbasi e vunë Burhanin drejtor, kjo zgjati këput prej këmbëve i kishte dalë atje. Ata thanë krejt të largohen prej stanit. Menjëherë çojnë deri në 61 e emëruan dhe e hudhën në sigurim të punojë. Një ditë unë dhe Burhani u takuam prej barinjve ta ruajnë. Lajmërojnë Farizin dhe Saliun, vijnë policia e bënë shënimin e vendit. te Ixhet Ramadani, i cili e kishte mbaruar fakultetin e drejtësisë. Shkuamë t’ia urojmë Ixhetit E rujnë vendin dhe shënojnë se, Sadudini ishte i zhdukur, lajmërojnë axhën Abdullah. Në detyrën. Unë aty i thash Burhanit që ke gabu që ke pranu të punosh në polici, pse deri tash vendngjarjue kanë ardhur Shërbimi Profesional i Gjyqësisë Kriminalistike. Kjo është si më ka asnjë polic nuk ka përfunduar me lavdërime. D.m.th. nuk ka përfunduar mirë ose thënë shkurt tregu vetë Axha Abdullah. Edhe mbasi ato i kanë bë kontrollin në tërësi i kanë thënë Axhës janë anashkaluar, por të gjithë në fundë kanë pas persekutime, kanë pas konsekuenca se ata Abdullah, sa jemi ne këtu, sa i kemi dorëzat ta mbështjellim dhe ju ta merrni djalin e ta varrosni janë njerëz që i dinë gabimet e krejtve edhe kështu kur vinë në fund tjerët nuk mund ta durojnë në Shipkovicë. Ndërsa Axha Abdullah u thotë jo. Po pse i thash bre Axha Abdullah. E ai ma tha që dikush t’ia dijë gabimin. I thash mua të më dëgjosh; shiko të kualifikohesh e të marrësh një se, ka dashtë të vdese atje edhe le të mbetet atje. Unë kam pas edhe tjera biseda me Axhën shkollë të lartë e ta shfrytëzosh rastin. Burhani u revoltua, por nuk u shpreh mbasi dolëm prej Abdulla. Ishte njeri i sinqert dhe nuk rrente. Tregonte krejt. Pse ata kur e kanë pas gjatë kohës Ixhetit më tha se, nuk duheshe të ma thuash ashtu. Thash, unë ta kam thënë aty që është e kur ka qenë Sadudini në burg, ai është mundu t’i ndihmojë mirëpo i thosha se e ke kot. As atë vërtetë, ti thash si të duash raporto për këte se, mund të raportoje edhe Ixheti Ramadani, që s’do ta lëshojnë, por edhe neve do të na burgosin. Prandaj, i thosha distancohu prej kësaj. andaj raporto edhe ti. Edhe kështu përfundon jeta e Sadudinit. Në varrim ka qenë Axha Abdullah, ka qenë Haxhi Paj, ata kënë qenë të gjithë që kanë qenë nëpër funksione, kanë qenë të detyruar që Muhameti daja i Sadudinit, ka qenë Mahiri kushri djalë i tezes dhe djalë i axhës dhe dy të tjerë të raportojnë. Edhe ato kanë qenë njerëz të sigurt që janë vëndosur nëpër funksione. Kanë që nuk më kujtohen. qenë njerëz të sigurt një dhe e dyta Ixheti njëherë ka qenë në malë me Ballin Kombëtar, rrinte Vdekja e Sadudin Gjurës nuk ka asnjë enigmë. Sadudin Gjura nuk ka qenë më rebus fshefhtë me faljen që bëri Titoja me kapitulimin e Gjermanisë më 15 Maj, kush nuk kishte bërë për pushtetin Jugosllav. Sadudin Gjura nuk ka paraqit rrezik për pushtetin Jugosllav. Jo ai si krime u durëzua dhe, ata u “falën”. Mirëpo, ata nuk i kanë lënë të qetë për gjynahet, për person, por situata politike ishte ndërruar rrënjësisht saqë më nuk kishte rrezik. Sadudin Gjura maketet e dikurshme, nuk i kanë lanë të qetë. Pas këtyre bisedave që ishim në vizitë te Ixhet çdo ditë ishte me mua bashkë. Ramadani ne shoqëroheshim me Burhanin. Mirëpo, mbasi u gjetë kurma e Sadudinit naltë në Pas daljes prej burgu vinte në klasë, i jam mirënjohës edhe Nexhatit (Nexhat Idrizit), bjeshkë, këte e ka gjetë një daja im, kushëri i nënës sime quhet Ibish Ibishi është edhe sot i cili ishte drejtor dhe, nuk më bënte vërejtje pse vinte Sadudini. Vinte në shtëpi ke unë gjallë 90-vjeçar, ai e ka gjetë i pari. Ishte bërë një ekspozitë nga shërbimi kriminalistik i ndonjëherë hante ushqim, ndonjëherë nuk hante. Një herë më kujtohet shumë mirë, kishte Tetovës në Universitetin Popullor që ishte në ndërtesën mbasë postës në qendër aty ishte bërë Haxherja gruja ime drekë. Supë kishte bërë dhe oriz. Ishim unë edhe Sadudini Universiteti Popullor, Në këtë vitrinë e kishin ekspozuar shërbimi kriminalistik i Tetovës se çka ballëpërball në mes nesh ishte Haxherja. “Shko bjere atë thikën tekha a e kemi këtu.” Ne kanë zbuluar brenda një periudhe. Isha unë, Xhitoja, Nexhati dhe Burhan Nebiu. Kishte një kishim një thikë të gjatë dhe, Sadudini i tha shiko Haxhere, është shumë interesant, unë temë naltë, por kam harruar për çka punoheshte. Nexhati në tallje tha; “nuk është keq tash ne Sabriut dhe, ma vu në ballë thikën e tha ;”Unë ia nguli ç’këtu thikën në lule të ballit, ia çes këtu të formojmë një grup të Emin Durakut”, dhe kjo nuk më erdh mirë se u tha para Burhanit. Unë mbas shpine edhe nuk i del gjakë e, kurrgjë nuk i ndodhën!” Normal e disha se çfarë është nuk munda ta mbajë veten kur e pashë kafkën e Sadudinit. Vetëm kafkën, një këpucë e puna, pastaj i thash se, folish para të tjerëve edhe të tjerët thonë se Sadudini nuk është këputme e rame poshtë. Thash kjo është kafka e Sadudinit se, unë e njoh prej dhëmbve. Këto normal. I thash mos kështu. Kam të drejtë. Mirëpo, ai mua nuk më damtonte. Nuk më janë dhëmbët e Sadudinit. Edhe thash këte me kokë me çka të doni thash edhe 100 vjet të damtonte qindpërqind. Isha i bindur se, nuk më damton. Haxherja u friku shumë, u zverdhë 47 48
  • thash kështu do të pësojë traum. Mandaj, unë i thash, Sadudini mua nuk më dëmton kurrë. Bajramit të Vogël e viti 1951. Një ditë para meje e liruan Muratin. Kemi pas shtëpi te “ara” i Ishte vjeshtë. Ka qenë nga fundi i nëntorit apo dhjetor e, Sadudini takohet me mua. Tha deshta thoshim “fusha e madhe” aty është Teqja, mirëpo, ne kemi pas shumë hektar tokë aty vetëm u të shkoj në Shqipëri, mirëpo kur mbërrita te Lera e Veshallës (Lerat e Veshallës është kufij ktheve të bëj Bajram me tezen, ishim bashkë me babën. Mbasi dolëm prej aty kaluam i themi ndërmjet bjeshkëve të Shipkovicës edhe Celipashinës se megjithë një pjesë e Celipashinës ka ne shtëpija e Abidinit ka një vend i quajmë ato “arat Okushtrila” mbërriti dikush o Sabri, atje në qenë pronë e Shipkovicës. Edhe mandej lëshohesh tatëpjet) atje ishte shumë ftohët dhe qytet ka qenë Nehati dhëndri vetë te motra e Sami Lamës për Bajram ka ardh prej Dibre dhe, ktheva. Bile atë natë ndeza zjarrë e fleta ke stani juaj. Livadhet e Bjeshkëve ne nuk dilshim më kur ka kutpuar me Abdylin se, jam liruar unë, ato ishin bë krejt djersë. Mbrritën më në rrugë. në stan, po kishte mbetë stani e shfrytëzoheshte nga të tjerët. Prej atje vjen në fshatin Lisec te Mbasi që u përshëndetëm u përqafuam. Megjithë se isha i dobët se, ato qeliat kanë qenë me tezja e vet, te nëna e Izmitit, atje rrinë një natë. Erdhi te unë e i thash; “shiko Sadudin, unë të lagështi të madhe, ishe zverdhur si ai kërmilli që ecën e që len atë shkëlqimin-ndriçimin ngjyrë premtoj, prit mos u ngutë, le të dale pranvera se në vjeshtë nuk mund ta kalojmë Sharrin me kafeje. Unë ashtu isha i verdhë. Këpucët ishin kalbë, një postaqi që ma prunë ishte kalbë nga borë. Unë thash të premtoj, ti do të çojë në qoftë se don të shkosh në Shqipëri. Por, i thash të lagështia. Mirë thash po do të shifemi. Nuk ka gjë thash, ju rrini rehat. Megjithëse, punimet që më premtosh se tash nuk do të nisesh. Sadudini më tha; “nuk do të nisem.” m’i bëri hetuesi këtu në Tetovë, ato ekzistoshin, unë nuk pranova se, ato kanë qenë thosha Ishte dita e shtunë. Ponoja në rrugën “Bitollska” te një kushrine e quajtur Nizeqetja e këtu dikush i ka dhënë se kemi qenë shokë. Nuk dua t’i përmendi pse nuk dua edhe t’i Jakupit, Nizeqete Jakup Rexha e martur për Arif Rexhep Zulbeharin, ne i thoshim Rexhepi komprometoj. Ata janë arsimtarë, janë njerëz që kanë mbaruar normalen, normalistët e parë. Çubëz, ndërsa tash e kanë mbiemrin e vjetër Kadriu. Edhe Sadudini njëkohëshisht e kishte fis Kjo nuk u shkon juve për dobi që t’i kompromentoni. Dhe mbeti me kaq. njësoj si unë. Ai vinte shpesh aty. Mirëpo dita e shtunë ka qenë. Ne të shtunën kemi shkuar, kemi punuar te nusja e dajës së grues sime. Kemi ndenjur një natë atje. Kur u kthyem Nezeqetja më thotë mua: ”Sabri për këtë është dëshmitare edhe shoqja ime (Haxherja), Sabri dije se tri herë ka ardhur Sadudini e të ka kërkuar. Një herë ka ardh ka dreka më pas erdh mbas dreke dhe së fundi erdhi ka mbrëmja. Unë nuk e kuptova pse nuk më besonte mua se i thash se nuk je këtu në shtëpi. Mirëpo, ai (Sadudini) i shikonte këpucët tua. Atëherë e kuptova se, ai mendonte se, unë e rrej.” I thotë:”Sadudin mos mendo se të rrej. Hip naltë, Sabriu nuk e mbyllen derën kurrnjhërë me çelës, nuk ka dry për ne. Ka dy palë këpucë këto i ka lanë.” Sadudini ka hip lartë ka pa se nuk jemi. Unë i thash nuk e pyete diçka. Nuk tregonte kurrgjë. Shihej se, ishte shumë i shqetësuar, nervoz... Prej asaj dite më Sadudini humbi. Sadudini 26 simbas vendit ku është gjetë, është nisur të kalojë nëpër atë dimër e të shkojë në Shqipëri. Unë mendoj se, aty ai është lodhë. Është lodhur, Sadudini sipas të gjithave ka pasur një kapot Pse Sali Emurllahi daja ynë intervenoi te Marçja që, ai të jetë më i kujdesshëm edhe ngjyrë kafe të errët me shallë, me këpucë ushtarake të larta “kama”. Sipas asaj që më tha ndaj meje edhe ndaj Sadudinit sepse ky kishte merita ushtarake, ka pas shumë dekorata. Ikën Axha Abdullah se, njërën dorë e kishte nën kokë të vume kështu (nga njëra anë e faqes i prej kampit, kam harruar prej cilit llogar të Aushficit në Gjermani se ky ka pas shtetësi rumune. mbështetur) dhe aty ka ngri nga të ftohti. Nuk mund të dyshohet ndryshe për vdekjen e Edhe si rob i armatës së mbretërisë Jugosllave. Edhe në Beograd kur e çliroi armate ruse këtë Sadudin Gjurës. Unë e kam thënë se përderisa flasin mirë dhe shkruajnë për Sadudinin mirë, qytet, këtë Saliu ma ka treguar, ky ka qenë pjesëmarrës. Mirëpo, pas Beogradit diku pas nuk e unë nuk do të reagoj. E mandaj, edhe këtu ekspozitën që e pash më ishte fare e qartë. Atë që di në Sremë, Saliu plagoset. Mbasi plagoset mbetet në spital dhe kështu shkëputet prej më ka thënë Axha Abdullah nuk ka se pse të mos jetë ashtu, nuk ka qenë enigmatike, mandej armatës ruse e vjen në shtëpi (Novosellë). Si vjen në shtëpi formojnë atë Brigadën situata politike kishte ndryshuar njëqindpërqind. Sadudini kishte përvojë të madhe, nuk mund Nacionalizimi i dhenve me çka Farizi e merr si ndihmës të vetin dhe si sekretar, për ndryshe të formonte shokë të rinjë që të dëmtojë shtetin, bile edhe nuk shkonte në atë. Farizi ka qenë mik shumë ia fërt i Llazar Kolishevskit. Ka qenë një situatë e çuditshme prej fshtarëve të Malësisë; Sellcë, Vicë, Brodec, E tani Farizi sipas tyre (Farizit edhe Saliut), Farizi një njësitit partizan i ndihmon në Lisec, Gajre, Shipkovicë, Pallcisht e deri në Gorjan dhe nëpër fshatrat e fushës nuk kishte njeri Vrac se, ai ka qenë bari dhe njohës i mirë i terrenit me çka i ka ndihmuar shumë njësisë që mund të denonconte. Unë simbas këshillave të mësuesit tim Murteza Kazadeu, dueheshte partizane edhe prej këtu Llazoja e thirrën enkas atë që ky të bëjë nacionalizimin e dhenve të që të mos shkojmë në organizim të njerëzve. Për atë të përgatitemi që me ardh momenti i një Mavrovës krejt se ka pasë të Mavrovës. Edhe ky i ka zgjedhur njerëzit që i ka marrë për vete, lufte atëherë krejt do të kapeshin për armët. Edhe për këtë i kemi kursyer njerëzit, ne kemi mirëpo Farizi shumë gjëra që i kanë treguar barinjtë, ai i ka pranuar me një kritikë të pa shkuar që të mos ua tregojmë gjërat. shfaqur në heshtje se, nuk duhet bërë denoncimet. Barinjtë tregojshin se, Farizi nuk e kishte Xhitoja është gjenerata ime kemi qënë në klasën e parë në gjimnaz të dytë tretë qejf që të denoncosh dikend. Kur njëri, të cilit nuk e permendi emrin, i thotë dajës Nurë se, i edhe të katërt, kemi shkuar në Shkup bashkë. Bashkë e kemi mbaruar Normalen, unë shkova në Gjonovicë, u emërova mësus, e ai në Tearcë. Unë me 22 qershor u burgosa ka qenë dita e 26 /Kartolinë e Kazadeut dërguar Sabri Ramizit pas vitit të 1990/ 49 50
  • ushqesh banditët që vijnë prej Shqipërisë e u ke therë qingja. Daja Nurë i bjen një shkop në Shqipërie se ka dal Xhelali edhe vetë Isafi është se ka pasë informime prej dy anëve. Edhe ky kokë. Vjen Farizi dhe ai në këte moment dhe e mbyllën e thotë qoftëse dikush e conë më tutje tha unë pranova që të shpëtoj rininë e Shipkovicës dhe të ndërpritet terrori. Se me praninimin dhe e përmend, ta dije se do ketë punë me mua. Megjithëse barinjtë e “1 Majit” kanë qenë të që ka qenë Xhelali e ka ikë, me çka do të marrë çdo gjë fund. Atëherë hetusi m’u kërcënua e armatosur me krejt arsenalin e armëve të lehta duke filluar prej mitralezit e deri tek revolet, tha që ta lënë vetë në zyrë. Erdhi një tjetër filloi të më kërcënohet dhe të më thotë pse rrejsh, ai përndryshe edhe Farizi është kushëri ynë, ka qenë pak kryelartë në kohën e ish-Jugosllavisë i tha nuk ishte i policisë së Tetovës. Pse rrejsh se tek ty ka qenë Xhelali, ti nuk dinë sa vetë ka ka rehë xhandarët në mes ploshtaditë aty në qendër. Farizi ka qenë kushëriu i Sherif Minës. pasë, sa bukë u ke dhënë, ti këto nuk i dinë. Jo nuk rrej është e vërtetë dhe atëherë më ka ra Për mu kur i ka reh xhandarët më tha më shpëtoj nipi Ramizit. Gjyshi im Ramiz Vejsel Sadiku- me shpulla, më ka ra katër shpulla. Mos rrej edhe mos thuaj po, se s’ka qenë tek ty. Unë kryetar i komunës së Shipkovicës dhe i tha e ai më shpëtoj thotë ikë shko në Rumani nuk ta thosha se ka qenë, dhe nuk mund ta marrë fjalën prapë dhe kështu jam dënuar- kështu tha harrojnë do të hakmerren. Kur do të dinë vetë do të hakmeren. Ka pasë në Novosellë edhe të Lala më prunë këtu në burgë. Edhe me kaq mbaroi puna. E tani gjatë burgut, gjatë kohës që tjerë ishte daja Milaim. Daja Milaim ka marrë pjesë në revulucion e Teteorit, direk ka qenë në ishim bashkë me atë, ai kujdesej si shumë ndaj meje çdo ditë kur shkonim të marrim ushqim, komandën e Leninit, simbas atij që tregonte. Ishte i pamartuar, si erdhi prej Rusie më nuk u gjellë një llojë elbi i çarumë kështu i pastruam, por ishte krejt me krimba ose grosha. Ky la martua. Një herë në javë ose dy herë vinte tek ne në shtëpi. Sipas asaj që më ka treguar daja Emurllah, ma jepte bukën e vet “tajna” ashtu i thoshin, pra na jepshin gjysëm kilogram buke Sali, kur ka vdek e kanë gjetë në shtëpi të vdekur në agant ato me tullum rusën e kishte pas edhe pse s’kishte gjysëm kilogram, ma jepte mua. Më dha buk një ditë edhe një ditë ma dha ndër kokë. Dhe kështu Saliun e kanë përcjell organet në fsheftësi se, vazhdimisht e ka rujt ditën e tretë të shohë se çfarë është puna se, ai nuk hante bashkë me mua, por mshefeshte stanin e tij dhe te ne. Familjes së Axhës Abdullah i kanë bërë shumë presione. Ata që t’u dikund. Edhe mbasi e mora bukën unë e përcolla, ai u mshef atje mbas shpinës së disa largohen presioneve, konflikteve e ta lirojnë katundin se kishte edhe polici në Shipkovicë njerëzve të burgosun, dhe hante gjellën pa bukë, unë i thash, La Emurllah, unë kështu ta zë nëpër shtëpia i kishin caktuar ata, ndërsa ky transferohet në qytet. për të keqe, ti vetë rrish pa bukë e ma japish mua. Tha shife Lala ti tash je i ri ke nevojë se ti të Emurllah Karemani dënohet në vitin 1951 apo në fillim të 52. Ky është me radhë formohet ashti, formohesh si konstrukt njeriu, unë kam qenë edhe robë në Gjermani më zunë 1951 Xhelali bashkë me një grup të vetin hudhet nga Shqipëria dhe vjen në atarin e si ushtar i Kralevinës jugosllave kam kalu nëpër gurë të mullinit dhe mua nuk më ndihmon Shipkovicës në vendin e qujtur livadhet e Gajrës, por atari i Shipkovic aty ka pasë një mashën- kurgjë. Edhe unë prej kësaj ditë fillova që atij mos ia marrë atë bukën. Mandej, ndonjëherë kolibe ne i thoshim te ara e takohet me një kandutarin tonë Sherifi i Merxhanit, këtë e kanë tallesha e i thosha se, do të ndreqi një pallat në Shipkovicë do të ketë për të gjithë, do të ndalë gjithë ditën, deri sa është bërë mbrëmje. Koha ka qenë acar i ftohtë me lagështi e ndreqim fabrikë, kurse ai më thoshte se nuk dua Lala të dëgjoj. Mirëpo, mbas një kohe mjegull tërë ditën e ndalin aty në mbrëmje sipas të thënanave të Axhi Osman Idriz Sadikut, i cili thonshte: “aj ene ni herë përsëritma çka do të bëjmë se i thosha se ti do të dalish dhe do të ishte një kohë gjellëbërës në stacionin e policisë në Shipkovicës. Në mbrëmje e lirojnë e i bësh agjitacion...” Neve na çuan për në Goli Otok, ai u lirua prej burgut, kurse unë nuk e kam thotë Xhelali Sherefit, ti tash do të shkosh drejt në polici dhe trego se je taku me ne dhe se ne mbrritë gjallë, nuk e kam takuar ma ose më ka dalë prej mendjes. të kemi ndal me detyrim. Shkonë e u tregon m’u kështu si më kanë treguar mua. Atëherë Rexhep Ramiz Sadiku është xhaxha i im, djali i gjashtë i Ramiz Vesel Sadikut. Djali lajmërohet policia e Tetovës, asaj ushtria që i thonin KNOJ për mbrojtjen Popullore ka qenë më i vogël, ky ka qenë nxënës me një klas në fillore gjimnaz me Sadudin Gjurën në jimnazin e “Narodna Odbrana” kanë qenë ushtri i sigurimit të themi UDB-ës se, ka pasë edhe ushtri të Tetovës dhe e kishin kryert së bashku klasën e katërt të Gjimnazit në Tetovë. veçantë. Këto çohen në potere ashtu thotë ndaj këtyre të ardhurve këtu i thirrnin “diverzantë” edhe nuk i gjejnë. Të nesërmen qeni i policisë kapën një kalli të misërit në gojë edhe me kallin e misërit shkonë drejt te mashna e Emurllahut edhe aty e marrin Emurllahun edhe gjatë pyetjeve ky thotë unë s’kam pa kërkned, nuk pranon se e ka parë Xhelalin. Mirëpo dikush prej Shipkovice ka flet te mashna e atij natë, mirëpo jo “diversant”, por ndonjë katundar i pakujdesshëm i pashtëpi. Edhe këtë e burgosin e, sjellin në qytet, Emurllahu më tregonte 27 mua në Idrizovë se unë e gjeta në Idrizovë mbasi u dënova. I them La Emurllah të më tregosh Rexhep Ramiz Sadiku 20.02.1926-20.02.1946 se ka qenë Xhelali ke ti apo nuk ka qenë. Shiko Lala, unë do të tregoj drejt; Xhelali nuk ka Bashkë kanë qenë në klasën e pestë normale në Prishtinë. Edhe këto mbasi u qenë në shtëpinë time te kasolleja (mashna) ime dhe une nuk kam kontaktu me Xhelalin. Por, shkatërrua pësoi disfatë ushtria gjermane, këta i mobilizuan si; Sadudinin, mixhën tim e të mbasi u përhap fjala se, Xhelali me shokë është në terrenin e Shipkovicës, ushtria dhe gjithë në qyetet, këta intelektualët që ishin me shkollë të mesme si; Seit Jashari, Seit Musain, policia ishin shumë të egërsuar. Andaj, vërejta se do të bëjnë terror të madhë dhe do të bëjnë Ali Sulejmanin e shumë e shumë të tjerë e i cuan në Kumanovë. Gjatë kohës që kanë qenë malteretimin e të rinjve. Edhe gjatë hetimeve unë pranoj se ka qenë Xhelali tek unë me shokët në Kumanovë, Sadudini ka qenë përgjegjës i Agripropit për kulturë në brigadë. Atë brigadë që e u kam dhënë bukë, mirëpo ai nuk e ka ditur sa sa shokë ka Xhelali, ky është mendimi im. Ai nuk ka ditur se sa shokë ka Xhelali, vetë Isafi ka qenë kurse policia paraprakisht organet e 27/Viktima e parë e inteekeltualve nga Shipkovica Rexhep Ramiz Sadiku 20.02.1926-20.02.1946, i likuiduar nga ministrisë së punëve të brendshme ndoshta edhe të Federatës kanë pas informata prej organet e sigurimit/ 51 52
  • kanë qenë si njësi punuese. Minxha im ka qenë identant i brigadës logjistike. Mirëpo kanë ikur mesme. Edhe mixha shkoi në Prizren regjistrohet në kursin pedagogjik dhe këtë e kryen me shumë vetë prej ushtrie, mirëpo sipas një Amet Gajur Sadiku ky ka qenë më i vjetër, por sukses të shkëlqyshëm. ndodhën aty e thotë o Rexhep unë dua të iki prej këtu të dezertoj, ndërsa Rexhepi ia tërheq Si nxënës më i mirë, ministria për Arsim që atëherë ishte me qendër në Prizren e caktojnë vërejtje e i thotë se, kanë ikur shumë, por kontrolli rrugëve është shtuar, me gjithë këtë unë do mësuses me qendër në Skenderaj. Atëher i thoshin Drenicë. Ky atje rrinë një muaj, mirëpo të jap një vërtetim e do të jap bukë që të kesh për rruge, por në besim që të mos tregosh në vazhdimisht ishte i ndjekur këtu prej organeve të sigurimit edhe në Skenderaj. Para se të bëhet qoftë se të kapin. Edhe këtë diku e kapin Amet Gajur Sadikun, mirëpo kur e kapin këte njësitë lufta me këta ndërmjet Shaban Polluzhës dhe njësive ushtarake të jugosllavisë, një profesor i ushtarake, mendoj se e kapin Arif Brodecin28 (Arif Brodeci ka qenë udhëheqës i njësive të cili ka qenë me Shaban Polluzhën, Adem Gllavica, Rufat Gashi dhe shumë të tjerë, mixha tim Ballsitëve vullnetarëve, kacak ka qenë ne u thoshim kaçakë.Rr ishin në Sharrë në rajonin e i thonë se, është mirë që ti të largohesh prej Drenice me mbeturinat e ushtrisë së Shaban fshatrave Brodec, Shipkovicë deri në Pallçisht të Epërm). E kthejnë prapë në brigadë. Kur e Polluzhës. Pra të kalojnë për në Greqi. Mixha im merrë leje-vërtetim e vjen në për Bajram me kthejn prapë mixha im thotë se, ky është prej Shipkovice, është njeri i ngrat nuk është shumë qëllim se do ti mbërrije këtu në malet e Sharrit dhe do t’iu bashkëngjitet këtyre njësive, mirëpo inteligjent, ku e di si ka humbë dhe e shpëtova. Tash këto të gjithë në këtë brigadë me; dy ditë përpara kishin kaluar për në Greqi. Kur kishin shkuar për në Greqi kishin marrë një bari Sadudin Gjurën, Ismail Saitin, Sait Musain, Rexhep Sadikun, Ali Sulejmanin e tjerë që unë nuk prej Bozovce ne i thoshim Daja Rustem, dhe ky se ishte formu kjo koperativa “1 MAJI”, i ka më kujtohen emrat krejt, në brigadë i marrin armët për në Kumanovë, i futin në ato vagonat e çuar deri në kufi të Greqisë se e ka njoh mirë terrenin. Mixha më tha më vinë keq do të trenit ku e di si ka qenë. I bien deri në Shkup e më tutje nuk e di deri ku i kanë çuar me tren. mbetem. Kur shkoi prapë e çuan në një fshat të Prizrenit, Brodosan. Meqë atje na njifshin si Nisin për në këmbë deri në Prizren. Atje kur mbërrinë mixha im, tregon se, au kishin marrë familje, gjyshi im ka pas një hoxhë mulla Rexhepin e Brodosanës, ai ka qenë bashkë nxanës armët e u kishin vurë roje anash dhe se në qoftëse ishte mbledh një grup me ujë prej shiut nuk me Rexhep Vokën. Mixha kërkon ndihmë prej atij, që në fshatin Brodosan djemtë dhe vjazat na lishin të pijmë ujë. Kështu mbërrinë në Prizren. Mixha dezerton, mirëpo atëherë kur të shkojnë në shkollë me çka brenda mujit vajzat dhe djem shkojnë e ndjekin shkollën fillore. derzeton kah qenë kah fundi i marsit, 1945 apo në fillim mes të marsit u bë një luftë ndërmjet Në krye të mujit mbasi ky e organizon këtë, drejtoria për në Kosovë e emrojnë përgjegjës të njësive ushtarake të Jugsllavis dhe njësieve që ishin në malë që nuk ishin dorëzue. Në terrenin arsimit në Dragash. Për në Dragash ka pas si detyrë të bëj planet vjetor të cilat me plan e Sharrit kjo luftë udhëhiqej nga Arif Brodeci. Ka qenë Esat Aliu djali i vllaut i Murat Baftjari, program janë shtuar e u janë shpërdarë mësuesve shqiptarë dhe serbë se, e ka njoh Esat Baftjari se ky rrinte me Rufatin dhe me atë vllahun tjetër ishin në malë pse i ndjekshin serbishten edhe shqipen. Në fund të janarit neve na vjen një telegram, unë isha nxënës në këta megjithëse këta i kishin ndihmuar partizanët, por ndiqeshin nga njësitë policore kalsën e dytë të gjimnazit, ndërsa duhet të shkojnë në Prizren baba im Ruzhdiu me axhën Jugsllave. Mirëpo, tash mixha im duke mos e ditur se çka ka ndodhë e, ka njoft mirë terrenin e Hasim, ky më ishte shtruar në spital, gishtat e këmbëve i ishin tha e kishte kap gangrena, kalon këtu nga Luboteni te Brodeci shelixhe një vendi prej Lubinje andej matan edhe, erdh ke mirëpo nga mos kujdesi i mjekëve, këtij i rrjedh gjaku që duket se kjo ka qenë pasojë e dritaret e i ra xhamit. Unë u ngrita. Gjyshja më tha çka bën, i thash kam harru ta ushqej qenin. vdekjes simbas të dhënave të Murat Iskaut, i cili ka qenë nxënës në Normalen e Prizrenit. Mora bukë e u ushqeva, unë i thash se katundi është i rrethuar dhe ti duhet të shkosh në fushë Pra, ka qenë krizë e madhe për ushim. Njësitë ushtarake, ua kishin marrë familjeve të të madhe se ne atje kishim shtëpi. Do shkoj tha atje, ti tha do të vish atje nesër. Unë të Kosovës krejt miellin, që dirithin tua mos ua japin këtyre të maleve, mirëpo Murati çdo ditë i ka nesërmen shkova, nuk i tregova gjyshes, kurse babai im (Ruzhdi Ramiz Sadiku) në atë kohë çu nga një litër kos dhe nga një kg bukë mixhës dhe babës tim. Murati thotë se, ka qenë një ishte kryetar i Komunë s së Shipkovicës e kishin zgjedh krejt këto katundet e kishin vu kryetar. mjek serb, që unë mendoj se qëllimisht kanë vepruar që ai të vdes e për ta zhduk. Në Goli Ky Ruzhdi Ramiz Sadiku dhe një mixhë tjetër kishte ardh prej ushtrie kishte dezertue, pra Otok unë takohem me sekretin porilitk të Dragashit e ai e njihte mixhën tim, ai tregonte një Vejsel Ramiz Sadiku, mirëpo ky mixha Vesel me një kushri të vet shkuan në Lumë te daja me version tjetër se mixha im ka organizuar me shokët e pushtetit të dalin në skijim të rrëshqasin, shpresë se do t’i gjejë dhe bashkë të hudhën ose Shqipëri ose Greqi. Të nesërmen unë i mirëpo atë natë mixha nuk kthehet e humbet prej shokëve duket se simbas atij sekretarit ishte tregova babës tim se, kështu kështu ka ardhë mixha, atëherë i jepshin vërtet prej Leshke, më njeri shumë i mirë me fe muslimane mbahetshte shqiptar nuk e dinte mirë shqipen. Rexhepin dha një top baba e më tha çoja mixhës tënd atje. Çoja atje le të shkruje dhe ne të punojë tha ndoshta ka shkuar dhe është takuar me ata në malë, edhe tërë natën e ka kërku ushtria msheftas te vreshtat, mos ta shohin me ardh njësia. Masi ndejt aty, u hap kursi pedagogjik në dhe fshatarët dhe nuk e kanë gjetë deri në mëngjes. Rexhepi vjen pas dy ditëve, por është Prizren. Mirëpo, ky kurs që u hap për ata të cilët kishin mbaru klasën e gjashtë normale në sëmurë edhe pse e shëron një mjek. Ai thoshten se është interesuar te mjeku që ta Prishtin. Me të drejtë në qoftëse u nënshtorheshin provimeve të maturës u njiheshte shkolla e transfermojn në Prizren, por ai është bërë më keq. Ka qenë dita e enjte me 20 të viti 1946 është bë varimi i axhës tim Rexhep Ramiz Sadikut. Edhe kështu përfundoi. Unë kam marrë një 28 /Arif Selim Ajdini (Kapedani), ka lindur në vitin 1907 në fshatin Brodec të Malësisë së Tetovës. Ka kryer Akademinë aksion me nxënës që kanë mbetë gjallë të këtij vendi të mbledhin informata dhe përafërsisht të ushtarake në mbretërinë jugosllave, si oficer ka shërbyer në Vukovar dhe Maribor deri në vjeshtën e 1940. …në fund të formoj një biografi më të tërësishme me të plotë për mixhën tim. Mixhën tjetër që thash se iku shtatorit të 1944 kur edhe kthehet në vendlindje me gradë kapiten i klasit të parë. …Pikëpamjet e Arif Kapedanit fund e në Shqipëri, ndjet dy vjet, kur erdh këtu e morën ushtria në ushtri. Ka qenë në marinën krye ishin atdhetare, ai përherë kishte për bazë përvojën e Hilmi Shehut, Gajur Derrallës, dr. Xhafer Sulejmanit, Kadri ushtarake në Split si ushtar ka qenë shembullor. Ai ka qenë bashkë me Abdylselam Skenderin Saliut, Bedri Pejanit dhe shumë luftëtarëve të lirisë. Në muajin korrik 1949 arrestohet nga OZN-a dhe se nuk i dihet as sot se ku i prehen eshtart-Shefqet Osmani ”Hija e frikës për UDB-në Arif Kapedani”-Tetovë, 2006, f. 11/ (nga Çellopeku) në njësitë e xhandamerisë në Shqipëri. Deri sa u bashkuan me parizanët 53 54
  • mixha im bashkë me kushëriun e vet Musa Jahja Sadikut djali i Mulla Jahjës, pra këta erdhën organizatë, ka qenë edhe Xhevat Vela baba i Emine Velës edhe ky ka qenë në atë organizatë këtu, kurse Abdyslemai mbetet atje. U lëshu prej ushtri në vitin 1948, gjatë kojhës 1948/49, unë kanë mbajt mbledhje në shtëpinë e Xhemil Aliut i kanë mbajt edhe te medrejsa në Çarshinë e me mixhën e bisedoshim për materialin propagandistik nga Shqipëria ia jepsha atij ta lexoje, Eprëme ka qenë Bidajet efendiu vëllai i Xhemil Efandiut. Xhemil Efendiu ka qenë këtu te ne përndryshe në ushtri e merrë vendin e parë në shenjë se, ka gjuajtë më mirë se një snajperit mideriz, ishte me fakultet, ai ka qenë anëtar i kësaj organizate (BESA) që ka qenë një elitë e brigada, por duke ia parë biografinë jo të përshtatshme e anulojnë dhe ia japin dikujt tjetër. parisë së Tetovës. Unë duhet të gjej fotografinë. Ka qenë kundërshtar që të mos shkohet në Mirëpo për mixhën tim nuk e kam zënë në gojë, mirëpo Rexhep Sadiku ma kishte lënë Turqi. Disa qytetarë kanë punuar në mënyrë organizative që njerëzit të mbeten këtu. Këte e ka pushkën e vet dhe 2000 copë fishekë e 20 bomba. Ne sipas porsisë së gjyshit i thoshim pas edhe gjyshi im, kunati i Burhan Nebiut Xhabiri shkon në Turqi kur erdhi prej Turqie për në pushkë amerikane me këtë hojin e bletëve bëra si musham, më tregoi gjyshi si ta mbështejlli vizitë te motra e vet, mua më tha për gjyshin tim Ramizin e ka pas të ndalume se agjitonte të dhe me një lirë ne i thona te fushat e mëdhaja kishte 2000 copë fishekë në sandëk me dalta mos shkohet në Turqi. Sadudini thoshte se, kjo ka qenë organizata “BESA”30 më vonë kjo edhe 20 bomaba . Këto ishin pronë e mixhës tim Rexhep Sadikut, mirëpo unë i tregova një organizatë pushon së vepruari. Mbasi nuk ka pas nevojë më në vitin 1941 pushon së vepruari shokut tim prej Shipkovice, nuk dua t’ia përmendi emrin, për këtë në heutesi hetuesie më organizta “BESA”, se atëherë kemi qenë të lirë, kemi patur gjuhën shqipe, kishim shkollat, thotë se ty ke mauzer të markë bullgare me 2000 copa fishekë dhe 20 bomba, në filan vend admisnistratën shqiptare, italjanët nuk u përziheshin në adiminstratë, ato kishin atë anën të fshehura. Unë e mohova se, nuk është e vërtetë se mandje të krijojmë mosbesim-organizimi ushtarake. Ata (italianët) mos i nugcish për punët tjera se nuk u interesonte. Organizata që njerëzit nuk i tregonim njëri tjetrin, intiutia na çonte të mos i tregojmë askujt, fillon të hupin “BESA” fillon të pushojë. Në vitin1946 formohet organizata Nacional Demokrate Shqiptare, besimin njëri tjetrit. Edhe hetuesi kështu më tha ju u bëtë mangupë se fillut të mos i besonit unë atëherë nuk kam ditur për këte, vetëm se babanë tim e hoqën prej sekretari të komunës njëri tjetrit. Mixha është gjallë është shumë i mëshuar ka mbi 86 vjet, mirëpo kujtesën e ka të fr gjoja ky ka bashkëpunuar me ballistët. Dy vëllezërit kanë dezertuar prej ushtrie dhe një mixhë eskët. I tregova se e kam gjetë fotografinë e Rexhepi, tha të ma sjellish që ta shoh se e ka pas ka dezertuar prej ushtrie. Mirëpo ka qenë puna kështu se babai im gjatë kohës që ka qenë vëlla. Kështu kjo përfundoi, ndërsa këta e Sadudini shkojnë për në Brigad. sekretar i komunës të gjitha këshillat e katundeve i ka pasur njerëz të vet dhe sa herë kanë ORGANIZATA “LIRIA” ËSHTË VAZHDIMËSI E ORGANIZATËS “BESA” DHE ONDSH-së ardhur brigadat e kanë bë bllokimin e fshatrave, baba ka lajmëruar se njerëzit të cilët janë të Unë si fëmijë nuk kam qenë i përjashtuar prej odës së burrave. Mulla Jaha na mshefur të largohen prej katundeve. Më vonë kur është tërheq ushtria kanë ardhur prapë mësonte të shkruajmë dhe të lexojmë shqip. Abetaren prej Shqipërie e solli Mulla Rexhepi nëpër shtëpia. Pra kanë qenë shumë njerëz solidarë.Organizta Nacional Demokratike edhe ky ka qenë normalist bashkënxënës me Mulla Jahën e Mulla Saliun e Gajrës si dhe me Shqiptare është vazhdimësi e organiztaës ilegale politike kombëtare “BESA”,(e cila është disa të tjerë që kanë kryer shkollën normale. Lëndën fetare e kanë pas si lëndë, ata kanë qenë formuar në vitin 1936 si degë e kësaj organizate31) edhe Sadudini ka qenë anëtar i organiztës me të vërtetë mësues. Mulla Rexhepi ka qenë ëmësues në Shkodër, ky është babai i Mustafa Nacional Demokrate. Laçit. Ne e kemi thirrë si Mulla Rexhepi ky vinte ilegalisht prej atje. Mirëpo në një bisedë e mbaj mend si fëmijë gjyshi im i tha axhës tim Rexhepit a shkosh edhe ti nëpër mbledhje me Jahën (për Mulla Jahën e kishte fjalën se ai merët me politik edhe krejt do t’ju vuse në burg). Mixha Sulejmani, i cili një kohë të gjatë ka qenë Senator në Beograd dhe me fillimin e Luftës së Dytë Botërore u bë kryetar im ka qenë i ri, nuk më ka thënë se ne e thirrshim Agë. Aga nuk më ka thënë mua. Edhe komune në Tetovë, ku ngeli si në këtë post deri në kapitullimin e Italisë fashiste. Shaip Kamberi si student i Beogradit, i Sadudini më tregon Daja Jahë, Shaip Kamberi29, Idriz Cerceri edhe disa të tjerë ka pas një cili studionte drejtësinë, ka qenë një nga nismëtarët dhe themeluesit e parë të organizatës “Besa” në Beograd. Kjo ishte një organizatë ilegale për tubimin e studentëve shqiptarë. Shaip Kamberi ka mbajtur lidhje me Legatën shqiptare edhe para formimit të organizatës “Besa”. Ka qenë shtyllë përbrenda të djathtëve, që përbënin krahun e “Besës”, në 29 / Fillimi i Luftës së Dytë Botërore i zgjoi shpresat dhe aspiratat e popullit shqiptar për liri dhe bashkim kombëtar. Në krye me Ibrahim Lutfiun. Shaipi ka qenë i përkrahur fuqishëm nga studentët e rinj shqiptarë, pasi që ky me autoritetin historiografinë shqiptare ende pritet të rrumbullakohen emrat e të gjithë atyre që kontribuuan në fuqizimin e vetëdijes e vet ka luftuar që studentët e tjerë mos të bien nën ndikimin e atyre me ide komuniste, ose thënë më mirë të forcave progresive kombëtare. Temat e këtilla për gjashtë dekada me radhë ishin tabu. Përpjekjet e bëra kishin synim një progresive në Universitetin e Beogradit dhe më gjerë…- Vebi Xhemaili “VEPRIMTARIA KOMBËTARE E SHAIP Shqipëri etnike, themelet e së cilës zënë të rrënohen që nga Mukja e Bujani. Në ballë të këtyre ngulmimeve për një KAMBERIT”-dorëshkrim 2007/ hapësirë etnike shqiptare nga trevat e Zajazit, me fushën e Pollogut, deri në Shkup, u gjendën edhe figurat më të 30 /Organizata “Besa” u themelua në shkurt të vitit 1935 në Beograd. Organizata përbehej nga studentë shqiptarë të merituara dhe në aspektin kombëtar më të vetëdijesuar, të udhëhequr nga juristët e diplomuar si: Shaip Kamberi, Shqipërisë Verilindore, nga Kosova, nga krahina e Maqedonisë me Preshevë e Bujanocë. Në fillim kjo organiztaë ka Kadri Saliu, Jusuf Kuliku e Besim Piroku. Po ashtu, rol të rëndësishëm ka luajtur edhe atdhetari nga Tetova, Sherif vepruar ilegalisht dhe në plan të parë ka pasur objektivin e përhapjes së idesë për bashkimin e trojeve shqiptare të Mina, i cili para luftës vepronte në Sofje, si arkëtar i shoqatës “Drita”, pastaj u emërua deputet nga rajoni i Tetovës në Kosovës dhe të Maqedonisë në një shtet të përbashkët. Me këtë veprim d.m.th. të idesë për bashkim kombëtar, u Parlamentin shqiptar në Tiranë. Kësaj plejade iu bashkëngjitë nga ditët e para edhe Selim Shehapi. Me kapitullimin e dalluan:Ibrahim Lutfiu, Sokol Dobroshi, Qazim Bllaca, Shaip Kamberi nga Tetova dhe Esat Doko nga Struga.-Vebi Italisë, Shaip Kamberi ka rekrutuar në radhët e veta edhe Xhemë Gostivarin, Mefailat e Zajasit nga Kërçova, Arif Xhemaili “Forcat kombëtare në mbrojtje të Shqipërisë Etnike 1941-1945”-Tetovë, 2006, f. 45/ Kapedanin e zonës së Kaçanikut, ndërkohë që këtij i siguron edhe shtëpi në Tetovë. Shaip Kamberi, me 31 / Në verën e vitit 1936, një ditë në punëtori vjen Selim Sheapi, Idriz Cërcëri dhe diskutohet se populli duhet bashkëveprimtarët, si Kadri Saliu, Jusuf Kuliku, Tafil Boletini, Gajur Derralla, Sherif Mina, Baba Qazimi dhe Selim të organizohet kundër rregjimit. Ata propozuan që të formohet një organizatë kombëtare ilegale dhe politike në Shehapi, do të krijojë një udhëheqësi të shëndoshë kombëtare me mijëra luftëtarë të lirisë, që më vonë themeluan Tetovë me emrin “ BESA”. Kështu organizata “BESA” u formua në verë të vitit 1936 në Tetovë, rruga Radovan ushtrinë vullnetare kombëtare e cila ka vepruar deri në Shkup. Shaip Kamberi është lindur në Gajre të Tetovës, Coniq në komunën e atëhershme Beogradska nr.99 ( foto nr. 2 ) . Sot në atë vend të asaj shtëpie është shkollën fillore e kreu në Tetovë, ndërsa Medresenë në Shkup. Ky ka qenë edhe bursist i Bashkësisë së vakëfeve në ndërtuar godina e re, pronarët e të cilit janë Sefa Osmani dhe Zeqirija Osmani. Kjo shtëpi ka qenë pronë e Shkup. Po ashtu, edhe si student ka qenë i ndihmuar me këtë bursë, por këtij të riu i ka ndihmuar edhe doktor Xhafer Xheladin efendiut - mësues për fenë islame në Tetovë… Në këtë organizatë, si kryetar u zgjodh Selim Sheapi, 55 56
  • Mbasi organizta Nacional Demokrata zhbulohet edhe bëhen dënimet, dënohen me BABAI I GANI LUMËS ËSHTË ATDHETARI SELMAN SHEAPI-LUMA vdekje Azem Morana Memet Bushi e tjerë, atëherë Sadudin Gjura vazhdon me organizatë të re Gani Luma ka qenë anëtar në organizatën Besa. Unë e kam njoftar atë për herë të me emrin “Liria”. parë kur Veshalla dhe Bozovca iknin prej katundi se do t’i okupojnë njësitet partizane, kjo ka ORGANIZTA “LIRIA” ËSHTË FORMUAR PËRAFËRSISHT NGA FUNDI I VITIT 1946 qenë në vjeshtën e 1944-të, unë shkoja te daja në Bozovcë. Babai i Gani Lumës është Shife simbas Sadudinit, organizta “LIRIA” është formuar përafërsisht nga fundi i vitit 1946. Kjo atdhetari Selman Sheapi, i cili me një grup vullnetrashës se, nuk u thonim Ballistë, shkonin organizatë në fillim ka qenë aktivite. Në këtë antarët që ishin u dënuan Ismail Saiti, Gani naltë dhe ballafaqoheshin me partizanët. Katundarët qëndruan te vendi i quajtur “Lamat e Luma-Sheapi, Vebi Lushi, Sheref Kazazi..., mirëpo këta tash simbas Sadudinit këto janë Veshallës” pra aty llogoruan banorët e Bozovcës dhe Veshallës, por pasi u pa se nuk ka rrezik pasivizuar dhe vetëm rrinë si anëtarë me mua dhe nuk veprojnë. Se kanë qenë në treshe e di, u kthyen prapë. kështu një tresh ka pas Sadudini, me Vebi Amet Vehbii-Lushi dhe Faik Nuredini, një tresh ka MULLA JAHA KA QENË DEPUTET NË KOHËN E MBRETËRISË JUGOSLLAVE pas me Qani Minën, se Qaniu ishte në Shqipëri e erdhi më vonë dhe formojnë me Qani Minën Mullla Jaha dhe Haxhi Muhamet Xhelili kanë qenë baxhanakë(gratë motra), por nuk me Abdylqerim Arifin një tresh. Një tresh formon me Hysni Abdullahun e Sllatinës dhe m’u pas ishin edhe me pikëpamje poltike përkatëshit ne i thoshim Haxhi Muhameti nuk ka bërë 1948 në vjesht ka deklaruar se atje keni të shënuara kur e kishim për darkë se ishte martuar aktivitete poltike. Ka qenë jashtë këtyre aktiviteteve politike, ai ka qenë imam i katundit në shpejt. Atëherë unë Sadudini, mixha im Vesel Ramiz Sadiku, Abdullahu babai i Sadudinit kanë kohën e mbretërisë jugosllave, pra në fshatin Shipkovicë edhe atëherë ka patur nepotziëm. qenë edhe të tjerë musafirë që diskutofshim ishte aktuale informbyroja, Sadudini, Xhelal Gjura Gjyshin kryetar, mulla Jaha deputet, Haxhi Muhameti e kanë bërë imam, Abdullahun babën e ishte prezent që kishte ardhur prej ushtrie. Sadudini gjoja se mbante anën e “Titos”, mandej në Sadudinit e kanë bërë arkëtar në Shipkovicë, ndërsa në kohën e Shqipërisë Etnike bëhet vazhdim si iu kamë deklaruar më përpara më propozon mua që të jem anëtar i organizatës kryetar në Pallçisht. “LIRIA”. BURGOSJA E SABRI RAMIZIT Si më dërguan në Lubjan në Komandën e garnizonit të kësaj zonës së Lubjanës, andje ndejta një natë. Mbasi më lutën përgjegjësit më të lartë ushtarak ishte një gjeneral dhe një tjetër që unë të tregoj për krejt veprimtarinë, më premtoshin se nuk do të më burgoshin dhe se do të më çojnë në shkollën për oficera aktiv. Unë ju falëmederova për bamirsin që duan të më bajnë, por unë dua të përgjigjem para ligjit edhe të vuj dënimin tim ashtu siç parashikojnë normat ligjore të Jugosllavis dhe nuk duam të jem i mënjanuar prej bashkëshokëve të mi, më mirë të shkoj në burgë e ta mbajë dënimin tim. Mirëpo, një major Sedek, prej Vollkovie njifeshte që më para, ai kishte ardh të më burgosin se, ato nuk më burgosnin. Nuk më lanë të vi me atë, por me starivodniuk e policisë ushtarake. Ai më solli deri në Shkup. Në Shkup nuk SADUDIN GJURA SHAIP KAMBERI MULLA JAHA më dorëzoi, po prite ndonjë përgjegjës, nuk e disha çfarë përgjegjës se ende ai rrinte me mua. Të dhënë kam prej hallës sime, hallës Mine se, shtëpinë e asaj të Xhevat Velës dhe Kur erdhi një farë njeriu e ky e çiti zarfën me ( vulë (shtembill) të kuq e ia dorëzoi si dhe i u Xhemal Aliut janë mbajtë shpesh takime. Edhe gjyshi im ia tërhoqi mixhës Rexhep vërejtjen e lutë që ti jape përgjigje se mua më ka dorëzuar. Edhe kështu ndodhi, atëhere hetuesi thirri i tha; “mos shko shpesh në atë organizatë ku ju çonë Jaha se, krejtve do t’ju futin në burgë.” Ai një gardian. Gardianët ishin me grada mbaj mend ishte më i shkrut si trashalluk me grada tha:”Jo, jo. Nuk shkoj...”, por faktikisht këta kanë mbajtur mbledhje. Mua Sadudini më thoshte kapiteni, kishte qebe aty e më tha merre. Pas dite ka ora 13 ashtu ka qenë, hetuesi edhe ky se organizata “Besa” e cila pushoi 1941, se s’kishte nevojë të vepronte me krijimin e shtetit gardiani më çoi te hetuesi, kur atëherë hetuesi u prezentua për një njeri që nuk e njifsha e më shqiptar, andaj edhe formohet Nacional Demokrata. Sadudini bëhet anëtar, por disa i kanë tha unë jam Ilja Mojsov. Unë do të jem hetuesi yt, me ty tash duhet të bisedojmë, unë thash burgos si; Ismailin, Xhevair Shaqirin e tjerë. Idriz Cërcëri ka qenë patriot i denjë, por shkoi në jam i lodhët i kam harxhuar cigaret dhe nuk jam në ndjenje të bisedoj. Ia provoja pulsin. E thirri Turqi. atë hetuesin e më tha se këto cigare qysh do t’i paguash, e unë i thash kur do të më dënoni babai im do t’i bjere paret. Më dha 100 copa cigare “Morava” një shkrepsë edhe i tha gardianit çoje poshtë. Mirëpo, nuk e di pse kalun dy-tri ditë dhe më mori në hetime. Shiko Sabri, ne dimë ndërsa Idriz Ibrahimi si nënkryetar dhe arkëtar…- Ismet J. Krosi “Evërta për organizatën “BESA” “FAKTI” fejton çdo gjë për ju dhe mua më nuk më intereson njerëzit që kanë qenë të involvumuar, të korrik 2004/ organizuar prej teje dhe Sadudinit dhe prej të tjerëve, ngase edhe ato i dimë. Do të bisedojmë për motivet që juve ju kanë shty të veproni kështu. Unë do të bëjë pyetje ti do të përgjigjesh. Mirëpo, ndonjëherë insistonte që unë të tregoj se kush prej neve ka mbajt lidhje me legatën e Shqipëris, pse këtu prej neve i kishte hesapet ngatru gjatë hetimeve dhe kështu dëshironin t’ia 57 58
  • hidhnin fajin Muratit. Ai ishte në Boegrad. E vertëta ishte kjo se, mësusesi Murteza Kazadeu shtetëror se, prokuroria shtetërore në Gostivar as nuk e nënshkrujta as nuk e pranova. Pas takohet me Riza Hoxhën, që atëherë ishte përfaqësues mbasi i kishin tërheq ambasadat në trekatërt ditëve, nuk e di sa shkoi pas një jave na thirrën prapë dhe, na kishin ndarë në tre Boegrad, pra përfaqësues i legatës shqiptare. Ky ishte Murteza Kazadeu. Ky kishte qenë në grupe. Atë mora dhe e nënshkrova. Më thiri hetuesi e më tha; a ke gjë në kundërshtim, dhe më burg dhe nuk kishte pranuar asgjë, më tregojë me bisedën me legatën me mua Murtezaji. tha se për advokot do ta caktojë gjyqi edhe pse babai ytë e ka paguar. Edhe unë zakonisht them, Murati nuk ka biseduar me legatën as që kam unë njohuri, mirëpo Ju të të pestët keni një avokat. Abdylselam Skenderi kishte thënë nuk kam para, atij aty binte gjithmonë akcenti se, kush ka biseduar me legatën shqiptare. Kjo ishte një e, dyta i caktuan avokat të shtetit që ta mbrojë. Ne prokuroria kemi pranu një avokat se, ju nuk akuzoni insistonte për këtë Isa Saliun se si është organizuar. Kishte një shok Isa Saliu e quanin Gligor, njëri tjetrin, por secili e merrë barrën për vete, ti do të dënohesh dhjet vjet, Sadudin Gjura do të ai ishte maqedonas e kishte tresh Gligori unë dhe Isa Saliu. Unë për Isa Saliun nuk pranova, dënohet 14 vjet, tha po nuk duhet të mërzitesh. Më 29 maj unë isha me uniformë ushtarake po ashtu edhe për Gligorin nuk e përmendsha në asnjë llogari. Glogori ishte maqedon. Me të e dhe na kanë njerrë përjashta. Abdylselami vjen mbas meje më ka harruar. Ai kujton se jam ndanim territorin e Maqedonisë. Ato për Bullgarinë, ne për trojet Shqiptare, e kishim këtë një punëtor i organeve të sigurimit se, më sheh me uniformë, unë ka shkoj ai vjen mbas meje. alibi se ne nuk jemi nacionalistë, iredentistë, por ne jemi përcaktuar për të drejtat tona të Ndërsa unë mendosha se çfarë bën ky njeri. Mandej, mu kujtua e i them hetuesit tim; shiko barabarta brenda në Jugosllavi dhe se Titoja i ka tradhtuar qëndrimet për barabarsinë e thash, unë nuk du të dalë më me uniformë ushtarake, pse unë më jam demobolizuar, prandaj a kombeve që simpas vendimeve të ASNOMIT shqiptarët do të jenë në të gjitha fushat e jetës të nuk keni një palë tesha civile si krejt tjerët. Le të më dënojë gjyqi ushtarak. Unë mbrohesha barabartë, pra kjo ishte një alibi, një zbutje të situatës që do ta kemi. Hetuesi ka qenë para hetuesisë se, deliktin e kam kryer në moshën 17 vjeç, pa i mbushur 18 vjet edhe normat zëvendës apo këshilltar i punëve të brendshme në ministër për punë të brendshme atëherë ka ligjore jugosllave nuk duhet të më dënojnë si të rritur, por si të mitur. Do të bisedojmë thoshte qenë Dragi Toziev. më tutje. Mu më dhanë një paël tesha civile, kam pas një bluzë të zezë dhe pallto të mirë. Mua E tani hetuesi thotë kështu; shiko, ne Sabri e kishim vendos këtu që t’i japim fund me dhe Sadudinit na futën me një xhip special. Ishim të lidhur për hekuri. Ishin tamam për të burgosjen e Sadudinit, e dërguam në Goli Otok me dënim partiak. E kishim vendos që procesin burgosur, na sollën në Tetovë. tuj ta mbyllim krejt, mos të bëjmë “pluhur” se ju keni qenë të ri, kështu që do të kontribuoni në Mua më 19 maj më thirri prokurori Koço Tulevski. Unë kërkoja se i thash edhe arsiminin e popullit tuj se, gabimi juaj ka qenë ma i madh se keni kryer shkollën e mesme, të hetuesit se do të kërkoj para gjygjit, që të vërtetohet me komision ndërkombëtar gjendja kryni fakultet e të hapni shkollat shqipe nëqoftëse ju jeni të shkolluar atëherë ju mund të bëheni shëndetësore e Sadudinit sepse sipas deponimeve që ka bë Sadudini më duket se ai të barabartë. Disposporcizoni është më imadh edhe maqedontë nuk jan të shkolluar, por në ngatërron hesapet e nuk është psiqikisht normal dhe m’u për të më vjen keq. Të shohish tha krahasim me ju, ne jemi ma të shkolluar. Se në një familje janë dy tre vëllazër dhe ata të atje në Tetovë kur do shkosh se i kishte disa vërejtje për ndërtimin edhe më thirri Koço shkollarin e priveligjojnë. E dyta; ju keni qenë repromatrial i organave tona, atë ditë që e keni Tulevski. Tha ju jeni për të bë një “Shqipëri të Madhe”, kurse unë ia ktheva; atë ty e thua. Jeni formuar organizatën, atë ditë ne e kemi ditë pse ne e kemi formuar dhe është dashtë t’ju nacionalistë. “Rani kuçe da te jade.” Hë, tha si ju do të bëheni komunsitë. Por, thash urdhëroni gjejmë njerzëve tanë punë. Mandaj, thotë shiko çka do të ndodhte në qoftse do të fitonte ju demantoni Marksin, demantoni Engelsin edhe tregoni natyrën tuj se cilat kombe ta pranojnë Drazho Mihajlloviqi, thash unë kot nuk e di, tha do të tregoj unë, të ngrihet edhe Maqedonia komunizmin se kanë afinitete edhe t’i kategorizojë shqiptarët edhe ne më nuk do të edhe Serbia kundër Jugosllivs së Titos nuk mund ta shkatërrojnë këtë Jugosllavi. mundohemi që të bëhemi komunistë. Pse instistosh të mos jemi nga inform- byroja, por të jemi Ky Vllado Niskoviqi ky ka qenë kryetar i Serbisë, thashë në burg a është i gjall a nacionalistë, separatistë. Kur i thash kështu u nevrikos tepër dhe sërish më thotë mua “Rani është i lirë nuk e di. Jugosllavinë do ta shkatërrojnë ata që e kanë formuar, prandaj tha e Kuçe da te jade”. Asistoshin një major edhe një kapiten. Këta nuk i kisha parë, ishin me shohish motivet cilat janë, unë paraqitsha shkollimin, pse janë këto shkolla janë hap krejt nuk uniformë ushtarake. Edhe unë i thash kështu; mua nuk më ke ushqyer ty, mua më ka formohen katedra të albanologjisë të gjeografisë në gjuhën shqipe, nuk mundohen të formojnë ushqyer toka të cilën shqiptarët e kanë lëvruar me plumba dhe e kanë ujitë me gjakë. kuadra edhe neve na shkeli koha. Do të bëhet reduktimi, mendojnë i mëtutjeshëm mandej Edhe ky atëherë u tërbua shumë keq, u ngritë e i ra tavlonisës me të dy grushtat e urdhëroi të ekonominë e përmendsha, kishim kështu informim të sakt për ekonominë se investimet që më çojnë poshtë. Unë i thash shiko, unë nuk mërzitem pse do ta thesh tavolinën se është baheshin për vendet e pazhvilluara, të cilët duhetshte të vijnë në Maqedoninë Perëndimore në pronë shoqëror sa për duartë shko te hekrat. Ai dul prej vetes atëherë, unë u ktheva ke këta dy Tetovë, Gostivar, Kërcovë, Dibër, Strugë këto shkonin krejt në Maqedonin Jugore dhe Lindore. që ishin me uniformë ju e keni për obligim që bisedën që bëmë ndërmjet meje edhe Koço Edhe gjatë kohës biseda të tjera punësimi në organet e pushtetit, përdorimi i gjuhës, punësimi Tulevskit ta dëpnonin në organet ku ju bëni pjesë. Nesër mbahet seanca gjyqësore dhe nuk nëpër fabrika, ju shkoni të vini njerëz analfabet, e i anashkaloni njerëzit të cilët janë të mund të marrin represalje kundër meje. Edhe për atë u bëra pak më i guximshëm. Nuk më arsimuar, ka katër klas gjimnaz, ka mbaruar normalen, ndërsa ju keni vënë nëpër komuna dhanë qebe, nuk më dhanë kurgjë. Ishte verë ama ishte ftohët, të nesërmen ka qenë më 30 njerëz kryetar analfabet që është vetëm te shqiptarët e nuk e kemi te maqedontë. maj dita e shtunë, rruga që është Bulevari i “Ilinden”-it ka qenë më e ngushtë këta i thoshin Hetuesia ka zgjatur prej 15 deri me 30 maj, ma dhanë aktpadinë, në aktpadi ishim 17 “Shtëpia e Rinisë” aty ku është gjyqi, ajo rruga ishte përplot, na mbanin me një xhip nga dy nga vetë. Në një aktpadi ishim në një grup me emrin e organiztatës “Liria”. Pesonalisht këtë nuk e dy. Nuk mundeshe i largonte njerëzit policia, bënë korrdon që neve të kalojmë e të hyjmë pranova. U thash këto që e keni në aktpadi, nuk e pranoj. Ishte përfaqësues i prokurori brenda. Kishte edhe autopralanta nëpër rrugë. I pari foli Sadudini, po me qenësë kishte një 59 60
  • altoparlant kur hyje menjëher nga krahu i djathë në atë dhomë ishte një altoparlant, por na nuk do të vijë as në Tetovë as nuk do të më shohish më me sy. Dhe nuk e pranova të vije çuan me një dhomë tjetër që të mos ndëgjojmë se çka flet Sadudini. Dëshmitar i dytë simbas nana. Kur ka ardh baba në Idrizovë ia kanë ndërprerë bisedën se, polici më tha fol akuzës isha unë Sabri Ramizi. Sabri Ruzhdi Ramizi, prej nanës Rabije i lindur në fshatin maqedonisht. Thash babës; hajt shko shtëpi. Mbas një muj erdhi vllau filloi të flase shqip, Shipkovicë me gjendje ekonomike të dobët, kombësia shqiptare. Në pyetjen e parë unë ndërsa polici i tha fol maqedonisht. Edhe vëllait i thash shko në shtëpi e mos vini më. Më kërkova të flas shqip. Unë kërkova të flas shqip se, nuk e zotëroj mirë gjuhëh maqedone dhe thirrën në drejtorinë e burgut. Unë me nanën timë, me babën tim dhe me vllahun nuk flas në nuk mund ta bëjë mbrojtjen time ashtu siç duhet. Për ta thënë të vërtetën për mua ne këtë gjuhë tjetër përveç në gjuhën time. Edhe atëhere na na lejuan të folim shqip krejtëve, E tash përfaqësuesi i gyjaktës kryetari i seancës gjygjësore kundërshtaroi, ti e flet më mirë se unë, kur na kanë çuar prej këtu mua dhe Sadudinit në një maricë si xhip. Na lidhën, ishte hetuesi im, insistoshim qe ne patjetër të pranojmë se kemi dashtë të krijojmë Shqipëri e jo përçështje unë i them hetuesit, se mua më kishin sjellë një bokall me kos, i thash se kam shumë etje dhe ideologjike konfiltin ruso-jogosllav. Kur ishte puna se pse kemi dashtë të ikim në Shqipëri, aty se me njërën dorë e ti me tjetër ngrema të pi kos. edhe unë e ngrejta Sadudini piu kus. Ai akuza na thoshte se kemi dashtë që të shkojmë dhe prej atje të vijmë dhe të veprojmë kunër shoferi ishte me grada dhe kishte në kabinë automatin, ishte shumë i ashpër. Duke e futë Jogosllavisë me armë në dorë. Unë këtë nuk e pranova, thash se kam dashtë të shkoj në Sadudinin në Maricë i dha të shtyme e Sadudini i ra. U ndjeva shumë keq se, mua para më Shqipëri dhe se Shqipërai me Cekosllovakinë kanë mardhënie të mira e kam dashtë të shkoj te kishin lidhë. Edhe Sadudini i ra aty. U ba një rafje në mes Sadudinit dhe shoferit, por shoferi babai im se, baba im ende ishte në Cekosllovaki si gurbetxhi megjithëse ai, kishte ardh, mirëpo ishte person ushtarak me grada. Tash Sadudini më thotë mua, thuj këtij hetuesi se, ai pisi arratisja kishte të bëjë për vitin 49-të, këte nuk e pranoi kryetari i seancës gjyqësore. është i keq. Ama ai ka ditë shqip. A ki hetuesi im nuk ka ditë shqip, çka thotë, u ithash se neve Daktilografes i diktonte ai edh unë pak në mënyrë naive dhe më ndoshta më kishte mbet na është marrë fryma, s’kemi ajër, nxhehët shumë ajo vetura me ceradë e mbuluar me një shprehi, thash unë nuk do të nënshkruj këtë verbal. Ti tha më nuk ke çka të nënshkruash, prej mushamë, i tash se thotë të na çelish pak dirtarën, ai na çeli pak dritaren e na cuan në teje s’kërkojmë kurgjë. Pyetjet e kryetarit të seancës gjyqësore ishin shumë melankolike. Të Idrizovë. preme dhe pa lejim që të bësh ndonjë deponim. Pas meje doli Vebi Lushi se është m’u ashtu Atë natë na bashkuan krejtve me një dhomë. Të nesërmen ka ora 10, kjo ka qenë me 10 si në aktvendimin e gjyqit, pas tij doli Murati, plotësisht e foli atë që është në aktvendimin as qershor, më thirri hetuesi, shkova naltë e më tha; Sabri a u dënuat, thash po. Dhjetë vjet. Mos më shumë as më pak më pas Izmit Barjami, pas Izmitit erdhi Abdylselami. Abdyselam Emini. u mërzitë burgu bahet, ti je ri. Gjërat me kohë harrohen, ndërrohn organet e mund të keni falje. Organet gjatë hetuesisë shifeshte se kanë të dhënë burimore prej organeve të shtetit Gjithëçka mund të ndodhe. Nuk duhet të mërzitesh për këtë. Unë do të porosisë diçka. Një shqiptar dhe atë në detaje e kështu përfundoi seanca gjyqësore ditën e shtunë. Na cuanë herë do të them si komunist se e ndjejë veten se jam komunist, por si komunist duhet të jesësh prapë në burgë, ku ishte UDB-a te shtëpia e pionerëve përball shkollës fillore “Istigballit”. njeri i drejtë e human. Këto janë vetitë, i tregoi me radhë, e dyta tha si shok si njeri më i pjekur Jo shërbimi shqiptar nuk ka qenë kundër nesh, por agjentët e Jugosllavisë që kanë më i rritur, ju do të shkoni tash në Idrizovë. Në idrizovë ka plot politiksh të burgosur shqiptarë punuar kundër shteti Shqiptar. Ti dalloj se Shteti Shqiptar ashtu si ka qenë ka qenë shtet dhe të tjerë ti tha do të afrohen shqiptarë unë do të porositi që politikisht të mos bisedosh me Shqiptar, por atje ka pas njerëz të cilët kanë bashkpunuar me organet jugosllave dhe këtu ka askend sepse një pjesë e madhe krejt janë njerëz të cilët bëjnë informimin përvec që bëjnë pas njerëz të besueshëm të shërbimit jugosllav që kanë punuar për shtetin shqiptar se edhe informin ata edhe i shtojnë gjërat, nëse dëshiron të bisedosh të zbrazesh, do t’i drejtohesh ato kanë pas informim të saktë. Të nesërmën ditën e dielë na komunikuan dënimin, pra ka drejtorisë e do të vij une e ashtu si do të bisedojmë do ti shënojë ashtu si do ti thush ti, pa qenë më 31 maj. Kërkuan nga ne se a pendoheni. komente edhe pa shtesa sepse edhe nanës tënde nuk i duhesh invalid. Ta ruash veten që mos Unë drejt të them pasi krejt tjerët thanë pendohemi edhe unë thash pendohem. dalësh invalid, kjo një, kur do të zbresësh poshtë do të hysh te shokët, atyre krejtve do t’ju Atëherë Murati pasi përfundoi u ngritë edhe i tha; zotëri “Javen Obvinitel Koço Tulevski, ne interesoje pse të kam thirr. Do t’u thuash deri tash unë të porositi është liria jote, deri tash kemi jemi të rritur, kurse Sabri Ramizi në vitin 1948 ka qenë 17 vjeçar, në vitin 1949 pa i mbush 18 pas ç’kemi pas biseda politike tash e tutje çdonjeri të shohe vetveten e punet e veta. T’i vjet, dhe ju e dënoni për veprën që ka bërë, nuk ka bë në mosh të re që normat ligjore, ligji ndërpresim bisedat politike sepse tha hetuesi më tha kështu në mes juve keni njerëz të cilët penal i Jugosllavisë nuk e dënon. Koço Tulevski tha në maqedonisht; ”Vidi Murate, nije vo bëjnë deponime të bisedave tuaja. Unë tha këtë nuk ta them që për ndodnjë qëllim që ti të godinite na Sabri Ramizi, sme imale komandanti na divizii”32 s’kishte më shumë se çka të krijosh dyshime e të të kompleksoj. Por, ta them ta ruash veten e ti do ta kuptosh më tutje. folet. Edhe prej këtu na kthyen. Na lejuan takim me prindërët, por ishte një polic që nuk më Ndejtënë në Idrizov një vjet. Në Goli Otok, kemi shkuar në vitin 1953 në fund apo lejonte të foli me nënë time në gjuhën shqipe. Ndërsa, unë i thash: nënë hajt shko në shtëpi, 1954. Në Goli Otok kemi qëndruar deri më 22 nëntor 1956, atëhere kur kuvendi federativ atëherë Marçaja tha çfarë është Sabri, e unë i thash se nuk më lejojnë të flas me nanën në shpalli falje për të burgosurit e dënuar politik që e vuajnë dënimin në Goli Otok. Thuheshte gjuhën shqipe, Marçja i tha atij policit lere le të flet. S’ka çka ti thotë nënë së vet. Nana u kështu; lirohen nga vuajtja e dënimit të mëtutjeshëm përseonat ashtu si vijon: ato persona gëzua. Atëherë i thash nanës time sot më pa, edhe një herë nëqoftse vish në Idrizovë, unë më edhe nga të gjitha pasojat juridike, lirohen që të mos kenë pasoja juridike. Nën dy ketyre u kthehen të gjitha dekoratat, lëvdatat dhe dekoratat e 1941, përveç gdadave në armatën jugosllave nuk u kthehen. Ashtu siç u tha prej binës na liruan një javë më vonë se, era frynte 32 “Ne, Murat në vietet që ka pas Sabri Ramizi kur ka qenë 17 dhe 18 vjeç, kemi pas në luftën tonë komandantë të divizoneve” ndërsa kërksuh nuk mundte të vinte e të afroeheshte në Goli Otok, pra as të vije as të dale. Të 61 62
  • gjithë ju që liroheni të mos shkoni të kërkoni punë në organet policore të mos folni që të mos shërbimin informativ, kur Titoja s’ka pas kohë ti pranojë bashkëpunotrët e vetë që kanë bë ta sjellni punën të vini prapë në burg, pse raportet në shoqëri kanë ndryshuar shumë. Ata informim, edhe ky atje punonte në analitik si i burgosur, ai më ka ndihmuar shumë. përsona që nuk do t’i punësojnë le të gjenden si do të gjenden, le të vijnë në Goli Otok, ne do Ti Sabri do të presish që këto që kanë ardh me ty grupi ytë, ti kryejnë para hetimet t’ju gjejmë punë që deri sa të formoni baza materiale edhe mandej kur do të formoni baza që të shohim se çfarë do të tregojnë këta që të mos vish përgjigjesh. Mirëpo 1955 mua më materiale, atëherë do të shkoni ku të doni. Por, kështu kuvendi Federativ ka lëshuar atëherë futën në bojkot në Goli Otok, pse unë erdha në disa të dhana, erdhën dy vetë ishte një major një letër qarkulluese nëpër të gjitha republikat, nëkomitet qendrore, që krejt këtë që u liruan me slloven, Titoja vet i kishte vu si agjanet në Hungari edhe një tjetër e kishte emnin Kuçi, këta këtë vendim të punësohen. prunë shumë të dhana me rëndësi, nuk i mbanin me tjetër në burg me këtë Lubo Popoviqin, Disa shokë të mi insistofshin që unë të kërkoj punë në tregti. Unë u revoltova e u shkrusnin. Këta atëherë prunë të dhëna prej Hungarie se, do të ndodhe ajo që do të ndodhe thash që edhe ju duhet të vini me mu në burg, pse punoni ju në arsim edhe unë thash do futem në Hungari, pra kontrarevolucion në vitin 1956. Edhe si do të vijnë ndërrimet se këta kishin në arsim duke menduar se nuk më pranojnë. Në mbledhjen e parë që bëri këshilli për arsim, marrë pjesë si gazetarë në mbledhjet e mbyllura në komitetin qendror hungarez. Plus kësaj ky një prej shqiptarëve që ka qenë anëtar i këshillit, kryeshef i arisimit ka qenë një farë Dime slloveni solli një të dhënë se anglezët dhe francezët përgatitin sulmë ndaj Egjiptit për ta Sofrevski, thotë për Sabri Ramizin do të pyesim organet e UDB-së, edhe këto çojnë një letër rrëzuar Naserin dhe shumë informata tjera të besueshme. në organet e UDB-së. mua më tregoi Rifat Vela, kështu ëshë puna për ty. Unë shkova te Dime Sali Lisin e kam pas shok ma të mirë dhe bashkë kemi shkuar, njkohëshisht edhe ka Sofrevski, dua të më japish përgjigje për mbledhjen që është mbajt mbrëmë. Nuk është mbajt qenë këshilltar i imi më i mirë. Kur na dërguan në Goli Otok më ka treguar prej cilëve persona, mbledhja. Mbledhja është mbajt, një person ka pyet e ka thënë se ju ti drejtoheni UDB-së, unë që njerëzit i dishin se janë të dalluar se, janë si shqiptarë e si intelektualë, më tha të kesh nuk kam punu në UDB-a, nuk jam i kualifikumën për polic, unë jam i kualifikuar për mësues, kudjes me këta mos bisedosh. unë do t’ua di për nder në qoftëse më jepni përgjigje negative nëqoftse nuk më pranoni. Pse Atje ishte Qamil Brovina, Sami Peja ose Sami Juniku. Me Sali Lisin shkuam bashkë ka pas unë e disha këtë letrën që ka ardh e atëherë do më dilte më mirë. Shkova te Çedo Gruevski, mbas neve një grup që i dënuan në Prizren; Enver Dukagjini, Rifat Kabashi, Refik Nushi, Ukë ai ka qenë inspektor në Gostivar ishte përjgejgs i rethit të Tetovës për Arsim. Çedo Gruevski Kabashi dhëndëri i Shaban Brahës. më thotë; Sabri do të shkoj të bisedoj me Filip Brajkovskin. Unë më parë njihesha me Filipin, Goli Otoku ka qenë kështu. Kur shkoshe në fillim ishte dhoma që qushte kalimtare kur kam qenë mësues në Gostivar. Filipi kishte thënë pranoje diku në punë. Unë i thash Çedos aty bëheshte një farë difenrecimi. Edhe se duheshte të paraqitesh e të shkosh te “sobni” për të ku do t’më pranoni, vetëm në fshatin tim nuk shkoj. Më çoni në Gurguricë, në Koritë ku do që të dhënë deponime. Mirëpo, unë rrija indiferent. Mbasi na caktuan nëpër dhoma, mua më ra fati më coni vetëm në fshatin Shipkovicë jo. Vendosën që të më cojnë në Veshallë. Kur shkova në të jem me Sali Lisin e aty e gjej atë shokun tim Murteza Radonin, mirëpo unë prej habie nuk e Veshallë ishte njëprej Gajre mësuesi Bedri Kadriu, ai pas dy jave shkoi ushtar, ndërsa unë dija se është Murteza Radoni. Një mënjgjes Murteza Radoni më kapi për këmbë e më tërhoqi mbeta vet, kisha 120 nxënës. Ishte gjendja mjaft e mjerë se nxanësit nuk dishin të shkruajnë. e më bërtiti. I thotë “sobnit” duhet të bisedoj me këtë, mbasi u larguam, thotë shiko Sabri, unë Kisthe qenë para meje Abdylazizi e kishin përzënë, aty disa njerëz laik arsimtarin më të mirë jam Murteza Radoni, ti duhet të veprosh kështu e kështu të mos bësh incidente se, këtu të Abdylaiz Islamin. Në pranverë erdhi një prej Piroku, me merin Ibrahim ia kam harruar shkon edhe koka bëhesh invalid. mbiemrin, mandaj jepte mësim në Bratstvo. E tani prej këtu, ai ka biseduar me “Sobnin” mirëpo kaloi gati një muj, unë nuk Prej këtu kur kemi shkuar kemi qenë krejt grupi ynë, nuk ka qenë Hysni Abdulahu, shkoja te “sobni” të kërkoj të bisedoj me të për diçka. Qemal Agolli i thotë Saliut se, Sabriun Zija Roshi, Mulla Jaha, Emrulla Karemani këta ishin leshuar. Më pak të dënumuar ishte Beadini mund ta bojkotojnë, Saliu më thotë mua, mandej duhet të shkosh te “sobni”, patjetër më thotë, një vjet e ca muj, edhe Hysni Abdullahun e kishin lëshuar, ndërsa neve na përgatitën për në çfarë të them unë, nuk më lejon ndërgjegja kur do shkoj çfarë do t’i them. Më tha se shkojnë Idrizovë. krejt, e do të shkosh edhe ti. Unë shkova te “sobni” ishte njëfarë Jurçiç Nino, ai ishte jurist Sheref Kazazi, tha pse mua më çoni në Goli Otok, kur asnjëherë s’kam qenë kishte qenë prokuror i qytetit të Rijekës, gruja e tij kishte qenë Shefe e UDB-ës të Rjekës, ajo komunistë ngase atje janë komunistët. Drejtori i Burgut të Goli Otokut tha a dëgjosh ti më të ishte në burg se kishte tregu për burrin e vet para se ai të ishte me mua. Krejt i kanë çuar vërtet nuk ke qenë komunist, por ke punuar për komunistët, u ke ndihmuar komunistëve, gratë në Burg ti Nino të ka çuar gruja. Edhe unë shkova te ky Ninoja. Ky më paraqiti në prandej shkon në Goli Otok. Mirëpo, këtë dikush e kishte deponu në Goli Otok. Për këtë hetuesi. Hetuesi ishte njëfarë Goshnjak, ky më kishte mua edhe Sadudinin. Drejtori i burgut ka Sherefi hoq qametin nuk e pranoshin aty njerëzit edhe në biseda. qenë nuk më kutjohet. Kur shkova atje te Lubo Popoviqi edhe Qemal Agolli, hetuesit ju Shife ka qenë Vllado Dapçieviqi, Sali nënkolonel i gjeneral shtabit, të cilët i kishin prezantova, i thash nuk kam çka të them, të gjitha deponimet që kam pas msheftësitë i kam burgos bashkë me Vlaldo Dapçeviqin, e kam harruar një gjeneral Stanko, komandant i deponu para organave të hetuesisë dhe nuk kam se çka të them. Tha do të mendohesh pak garnizonit të Pejës, Radovan Zagoviqi ka qenë Velko Markovski ,shoku im që ka qenë më shumë që Qemal Agolli e ky e din serbishten ti do ti kryesh hetimet me Qemal Agollin. komandant i kufirit, kolonel Boro Marinkoviqi, Lubo Zariq komandant i armatës së motorizuar Mirëpo ma kishte tërheq vërejtjen Sali Lisi prej përpara se, prej kujt të ruhem, i them hetuesit për tenka e krejt gjeneralshtabit. Ka qenë Lubo Popoviq, kolonel ka qenë përgjegjës në shqip unë thash serbishten e zotëroj më mirë se Qemali dhe nuk kam nevojë për përkthyes. Epo atëher kurdo që do t’i shkruash do t’ia japësh Luba Popoviqit. kur shkuamë prapë ke 63 64
  • “soba” më thirri Ninoja. Veprim ma të mençur se këte nuk ke bë, dhe për këte unë të respektoj ndryshohen. Në ekonomi nuk ka tolerancë, të bëhen njerëz të mirë e të sinqert. Ashtu siç e do e tash Luba Popoviqi më thotë mua kështu krejt keni ardh ju prej atje do t’i kryejmë hetimet se vllau-vllanë ku do që janë. duheshte të fillojnë me hetime prej në fillim. Mirëpo, krejt ato të marrme “sobni” do ti sjelle tek Takimeve u jam larguar edhe me njerëz kështu intelektual pse ka pas raste mbasi unë në analitik. E ne do të shohim t’i çfarë do të tregojnë ata për ty, që ti pranosh ato gjëra. kam biseduar janë thirrë në organet e shtetit, kanë pësuar, por ndonjë e kanë torturuar, ka Pse në qoftëse janë të vërtetë mundesh të mos i pranosh, mirepo tash ky Luba Popoviqi ka qenë një Ismail prej Liseci barri, ai ka ardh prej respektit ishte prej Shipkovice, unë kur kam qenë shumë i afërtë me Murtezanin, ata janë ndihmuar kur kanë qenë mbilit njëri me tjetrin e ardh teposhtë, atë e kanë thirrë policia në Shapk dhe e kan rahë, çka ke biseduar me Sabriun, këtu ka patë një marrëveshje ndërmjet Murtezanit e atij, që të më ndihmojnë mua. Unë kalova ai ma ka treguar pas tranzicionit, që është i vdekur tani, Shaqiri prej Lisecit, është mosha ime mirë këtu, mirëpo për ato që të tregova ato ngjarjet e vitit 1955, disa shokë të mi e shajnë ma i vjetër pak vetëm ky ka kërku të flet shqip. Enver Hoxhën. Unë në zemërim e sipër u thash, njeriu në politik nuk shahet, ai është Unë, Sadudini edhe Murati vendosëm, që këtë organizat ta heshtim, ta heshtim deri udhëheqës i një partie komuniste, të cilën e ka caktua biroja politike kjo internacionalja e tretë, sa të bashkohen trojet shqiptare. Kur do të bashkohen deponimet kanë qenë, edhe atëherë do atëher edhe ai nuk është i rastit aty. Edhe këto kishin shkuar kishin thën kështu Sabriu thotë të flasë se për ne ka qenë me rëndësi bashkimi i trojeve shqiptare jo se, si do të jetë pushteti. se mbas një komb që të fitojë një njeriu të mençur udhëheqës duhet të kaloj periudhë prej 500 Ajo s’ka qenë interesante, bashkimi i trojeve shqiptare mandej politika ndërron me periudhë- vjetësh, prej Skenderbeut e deri më tash kanë kaluar një periudhë 500 vjeçare. Unë nuk i kisha etapë ndërron kjo nuk ishte me rëndësi. thënë kështu. Enver Hoxha sherbehet me demagogji e marksizmit-leninizmit, në Shqipëri Më besoni se jetoj me atë ideal. Më vjen keq të rinjtë i shoh pa perspektivë, idealin e klasa punëtore nuk është e zhvilluar se, nuk kemi klasë punëtore qoftëse nuk kemi fabrika, shohin vetëm me fjalë me rahjen e gjoksit e jo me punë të arsimohen, shoh se mendojnë të prandaj është shumë lehtë që të manipulohet me masën edhe shumë e shumë kam shkruar marrin shkollim me merita pa devalvim te njerëzit. Juve ju dëshiroj sukses të paparapar. Ju për këtë bisedë dhe atë diku te 30 faqe. Mirëpo, pranimi im ishte shumë më i rëndë se ato që porositi të mos përcaktoheni në asnjë parti poltike, por të mbaheni në kauzën kombëtare ajo do më akuzoshin. Edhe këtu unë desha të tregoj se do të sulmohet Egjipti. Në Hungori do të t’ju nxjerrë në dritë. bëhet kontrarevolucion më futën në bojkot edhe morën të më ndjekin me kasellen e mbushin me gurëz 10 vetë mbas teje ty duhet të shkosh tërma-teposhtë, unë në një moment u BABË E BIRË NË SHËRBIM TË KOMBIT zemërova edhe e hudha kasollen. I mora gurët në dorë në anën tjetër në një pavijon ishin Sali AHMET VEHBI LUSHI (1888-1944), Lisi, Qemal Agolli edhe Xhemail Beqiri, krejt e ktheyen shpinën bile edhe Xhema e kthej PJESËMARRËS NË LIDHJEN E DYTË TË PRIZRENIT shpinën vetëm tha mirë ja bëne edhe i mora gurët e thash kujt i ka mbet për këtu t’i mbese koka mos, më afrohet afër edhe shkova te “sobni”. “Sobnin” e kishin ndërrua, formon një AHMET VEHBI LUSHI (1888-1944)33 brigad Llopovska Brigada, kishin vu një tjetër, unë dua hetuesi të më tregoj se, unë çka kam Në punimet e Lidhjes së Dytë të Prizrenit, që është pranuar krejt çka kam fol, po nuk i pranoj ato që thonë ata se, donin t’i japin bisedës sime mbajtur në vitin 1943, ka marrë pjesë në cilësinë e ngjyrë nacionaliste. Ajo ishte shumë e rrezikshme për mua. Thash mua, do të më likuidonin. delegatit nga Tetova edhe patrioti i shquar 55 vjeçari Hetuesi yt tha nuk është këtu është në Beograd, e ky e thirri atë brigadierin e i tha a punon a Ahmet Vehbi Lushi. Në këtë konferencë, ai do t’i unë punosha shumë e sa dy vetë. Kur erdh hetuesi në pikë të natës ti ke shkruar shumë une prezantojë interesat kombëtare të popullatës dua t’i thuash dispozicion një faqe i shkruajti, ky Luboja në Maqedoni e ia çova të nesërmen i shqiptare nga rajoni prej nga ishte deleguar, kam çue për çka do që ke treguar për Ejgiptin dhe Hungarinë të ishe në Liri do dënoheshe me ndërkohë do të jetë edhe njëri nga themeluesit e 20 vjet burg për këtë s’ka kërkush autorizimi t’i shpalle përveç Titos, e mandej më vonë Titoja organizatës nacionaliste Balli Kombëtar për Tetovë. foli në Split për këto situata e kështu mua më hoqën bojkotoin. Kishin sjellë të burgosur Organizata nacionaliste e Lidhjes së Dytë të Prizrenit kriminelë, për vjedhje për rrahje, punoja me një grup me ata, prej adej na futën në telash e nuk kishte rëndësi të veçantë për këto troje shqiptare. shpresosha se do të lirohem. Bartësit e kësaj organizate kanë qenë figurat shqiptare Unë nuk pendohem sinqerisht më vjen keq se kam qenë shumë i ri dhe aq kam më me ndikim të kohës si; Xhafer Deva, i cili ishte kryetar mud, ne krejt kemi qenë të ri për këtë veprim kaq serioz, pse po të kishim qenë më të pjekur i Komitetit Qendror të saj dhe ministër i punëve të do të veproshim ndryshe e do të veproshim në mënyrë pozitive. Porosia e fundit e imja ka jashtme të Shqipërisë etnike, pastaj Mulla Iljaz Hyseini, (është vrarë në vitin 1946), Ferhat Bej qenë; unë kërkoj që shqiptarët të jenë unik për çështjen kombëtare, të gjitha partitë se s’do ti Draga, (i vrarë në vitin 1945), Qazim Bllaca, Sheh Hasani e patriotë të tjerë nga Kosova. Në përmendi. Tash jam i detyruar, të gjitha partititë, të kombit janë pesë edhe aty nuk mund të Lidhjen e Dytë të Prizrenit ka pasur delegatë edhe nga trevat e tjera shqiptare si; Kadri Saliu kenë ndryshime partititë, për çështjet mund të ketë ndryshim. nga Gostivari, Shahin Cami nga Dibra, mentor Çoku nga Struga e të tjerë. Të ndjehesh se je shqiptar, se ke histori, ke gjuhën shqipe që është një gjuhë, ka një histori një folklorë, një traditë, këto nuk ndryshohen, kemi një flamur, gjuha dhe flamuri nuk 33 /Sipas dëshmive të Fadil Lushit, mars 2007/ 65 66
  • Me kthimin e tij nga konferenca e Lidhjes së Dytë të Prizrenit, kujton sot me mburrje AMANETI I PRINDIT e krenari fjalët e paraardhësit të tij, nipi Fadil Lushi, (i dënuar në demostratat e 1968 në Tetovë ”DUHET TA NDERONI KOMBIN DHE DUHET TË PUNONI DERI NË BASHKIMIN si dhe në vitin 1981 i larguar nga puna, prej aktualisht drejtor i Byrosë për Zhvillimin e Arsimit KOMBËTAR” në Tetovë), gjysi i tij Ahmet Vehbi Lushi u ishte drejtuar djemve të tij:”Duhet ta nderoni kombin AHMET VEHBI LUSHI (1888-1944) dhe duhet të punoni deri në bashkimin kombëtar”, kishte qenë porosia e tij, dy vjet para se të vdiste. VEHBI AHMET VEHBII-LUSHI (02.09.1925-18.02.1999)34 Vitet 1943-1945 karakterizohen me formimin e disa organizatave nacionaliste në ...Vehbi Veapi, biri i Ahmetit dhe nënës Sadibe Sulejmani, i trevat etnike shqiptare. Një ndër ato ishte edhe ajo e Ballit Kombëtar, në radhë e së cilës do të lindur më 1925 në Tetovë, mësues me tre vjet kursi jetë edhe imami nga Tetova, Ahmet Vehbi Lushi. “Karakteristikë e veçantë e kësaj organizate pedagogjik, i martuar me Nafije Ademi, prind i dy fëmijëve, ka qenë veprimi i patriotëve shqiptarë, që kanë pasur profesione të ndryshme shoqërore si; shqiptar me pasuri të dobët, shtetas i Republikës Federale mësues, juristë, rrobaqepës e të tjerë nga kategori të ndryshme shoqërore, të cilët mbështetnin Popollore të Jugosllavisë, ushtrinë e ka kryer në Burgun veprimtarinë e tyre në aspektin ushtarak-politik dhe arsimor”, rrëfen Fadil Lushi. Hetues prej 12.IV.1952... 35 Në kudër të organizatës së Ballit Kombëtar në Tetovë, formohet batalioni “Luboten”, …Unë gjatë vitit 1949 isha mjaft aktiv në operativën e që kishte për komandant kolonelin Neshat Kolonjën nga Elbasani. Në organizatën e Ballit platformës, kurse Sadudin Gjura më informoi se në treshen e Kombëtar factor ushtarak ka qenë Gajur Bej Derralla, pasardhës i Mehmet Pashë Derrallës, i tij ka Faik Nuredinin dhe Vehbi Lushin… 36 cili ishte ministër i parë i mbrojtjes në Qeverinë e Ismail Qemalit. Bashkë me ushtarakun Gajur I AKUZUARI I TRETË VEHBI AMET LUSHI, PËR SHKAK SE; Bej Derrala, kanë qenë edhe Xhemë Gostivari dhe Arif Kapedani nga Tetova. Faktorin 1. Në ditë dhe muaj të pacaktuar të itit 1948, i tërhequr nga i akuzuari i parë Sadudini intelektual e ka përfaqësuar Shaip Kamberi, prefekt i Tetovës, të cilin partizanët e kanë vrarë anëtarësohet në grupin për kryerjen e vaprave penale kundër popullit shtetit, dhe si i në vitin 1945, ndërsa në aspektin fetar ka ndikuar Ahmet Vehbi Lushi. “Ai ishte angazhuar që tillë merr pjesë në mbledhjet dhe punon për zgjerimin e të njëjtit grup duke e përfshirë fenë dhekombin t’i vendosëme një rrafsh politik. E përshkruajnë si njeri shtatlartë, por fizikisht Hafiz Jahjën nga fshati Debresht. jo mjaft të zhvilluar. Ka qenë i nderuar nga rrethi familjar dhe ka gëzuar autoritet të 2. Në stinën e verës së vitit 1949, në ditë dhe muaj të pa caktuar me të akuzuarin e parë pakontestueshëm në profesionin e tij”, thotë nipi Fadil Lushi nga Tetova. Sadudinin dhe personin Faik Nuredini përpiqet që të ikën në Shqipëri për të kryer Ahmet Vehbi Lushi kishte lindur në Lushnjë, në vitin 1888, nga një familje aktivitete armiqësore kundër RFPJ-së, për atë qëllim qëndrojnë mbi “baniçet” banjën e atdhedashëse dhe kombëtare, thotë Fadil Lushi, duke dhënë hollësi për identitetin e gjyshit të Tetovës për t’u takuar me bandat e Xheladin Gjurës dhe të tjerëve, por pasiqë lidhja tij. Ahmet Vehbi Lushi shumë zakone fisnore i kultivonte në këto treva etnike shqiptare. ishte ndërprerë nuk ia arrinë qëllimit… Personalitetin e Ahmet Vehbi Lushit e karakterizoi modestia. Historia më e re gjatë kohë e …Të akuzuarin Vehbi Ahmet Lushi, burgim të rëndë me 7 vjet heqje lirie në të cilën heshti dhe shtrembëroi faktet, që flasin për veprimtarinë e tij patriotike, të cilën me përkushtim llogaritet prej burgimit prej 20.04.1952 dhe marrja e së drejtës së lirë qytetare në afat prej do ta vazhdojë i biri i tij, Vehbi Ahmet Lushi, mësues dhe nacionalist, i cili nga regjimi komunist 2 vitesh… 37 u fut në burg në maj të vitit 1952, ku nga 12 vjet vuajtje dënimi për veprimtari ilegale politike, 8 Vehbi Lushi, lindi në Tetovë më 02.09.1925. Shkollën fillore e kreu në vendlindje. Gjatë viteve vjet i kaloi në burgun famëkeq të Koli Otokut. 1941/1944, 3 vjet ndoqi mësimin në gjimnazin “Hoxhë Tasini” në Tetovë. “Kam dëgjuar nga më të vjetrit në familje se gjyshi i kishte marrë mësimet e para në Pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore Vehbi Lushi e kreu Normalen në Tetovë. Karierën e gjuhën serbe, por edhe në osmanishte dhe shqipe. Në fillim i përkushtohet profesionit të imamit mësuesisë e filloi në vitin 1947 në fshatin Debresh rrethi i Gostivarit ( Imamin e Debreshit Jahja në fshatin Radushë të anës së Shkupit, ndërsa më vonë edhe në Tetovë. Pas orarit të punës, Jasharin e ka patur në treshin e Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” që e ka në vitin 1939 bashkë me Mexhit S., një patriot i dëshmuar nga Radusha, fëmijëve shqiptarë ua organizuar pasiqë vetë ishte në treshin me Sadudin Gjurën dhe Faik Nuredinin), ku ka shërbeu mësonte alfabetin e Manastirit, krhas “daskallit” të Kralit, Evrem Masllaroviq. Disa herë ka deri në vitin 1948 dhe prej këtij viti deri më 1952 shërbeu në fshatin Bogovinë të Tetovës. Këtu udhëtuar në Tiranë, ku ka shfrytëzuar miqësinë e tij me mbretin Ahmet Zogu, për punë e borgasin si anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” degë e Organizatës patriotike dhe arsimore”, përfundon rrëfimin e tij bashkëbiseduesi im, Fadil Lushi. Nacional Demokratike Shqiptare. Duke iu refaruar bisedave që i ka dëgjuar shumë vite më parë, ai të thotë se gjyshi i tij Ahmet Vehbi Lushi konsiderohet si mësuesi i parë autodidakt i viteve1939-1940. vdes katër ditë para se Tetovën ta pushtojnë komunistët. 34 /sipas dëshmive të Mr. Prof. Shpend Vehbi Lushit, shkurt 2006/ 35 / fregment i shkëputur nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52 / 36 / dëshmi nga Sabdri Ramizi-Anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”, bisedë e inçizuar me diktafon më 06.11.2005/ 37 / fregment i shkëputur nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52 / 67 68
  • MURAT ISAKU-1928-2005 …Të akuzuarin Murat Raif Isaku, burgim i rëndë me 9 vjet heqje lirie, me të cilën llogaritet burgimi prej 14.02.1952 dhe marrja e së drejtës së lirisë qytetare në afat prej 3 vitesh… 38 ...Murat Isaku, biri i Raifit dhe nënës Sadibe Alimi, i lindur më 1926 në fshatin Gajre të Tetovës, student, i pa martuar, shqiptar me basuri të mesme, shtetas i Republikës Federale Popollore të Jugosllavisë, ushtrinë nuk e ka kryer në Burgun Hetues prej 14.XI.1952...39 I AKUZUARI I KATËRT MURAT ISAKU, PËR SHKAK SE; 1. Në gjysmën e dytë të vitit 1949, i nxitur nga i akuzuari Sadudin, bëhet anëtar i grupit për të kryer vepra penale kundër popullit dhe shtetit dhe si i tillë merr pjesë në tre mbledhje të mbajtura në fshatin Gajre, në të cilën kanë hartuar programin e grupit për të formuar grupe për Tetovën, në të cilat do të përfshiheshin Izmit Bajrami-nga fshati Lisec dhe Abdulselqam Skenderi- nga fshati Cellopek, që të cilëve u jepej për detyrë ta zgjerojnë grupin me angazhime të cilën edhe e miratuan, të cilëve ju dha për detyrë ta Goli Otoku zgjerojnë grupin dhe të gjejnë mundësi për t’u arratisur për në Shqipëri, i përfshinë në grupin edhe Xhemo Zeqiri, osman Ferati dhe Aqif Imeri; Më 31.05 1952, u dënua me 7 vjet burg të rëndë me aktvendimin K.NR.27/52, ku 5 2. Në ditë dhe muaj të pa caktuar të stinës së verës së vitit 1948, bashkë me të akuzuarit vjet i vuajti në ishullin famëkeq të Goli Otokut në Kroaci dhe se me amnistinë e përgjithshme Sadudin Gjura dhe Sabri Ramizi, përpiqet për t’u arratisur për në Shqipëri për kryerjen e lirohet nga burgu. Kur kthehet nga burgu në stacionin e trenit në Tetovë e presin vallai i tij i veprave armiqësore kundër RFPJ, për të cilin qëllim shkojnë në fshatin Lisec tek madh Kasami dhe djali i Mixhës Jonuz Lushi, pasiqë gati gjysma e familjes Lushi nga Tetova akuzuari i pestë Izmit Bajrami, i cili duhej t’i hudh me ndihmën e banditit Idriz, por për përkatësisht mbi 30 anëtarë të familjes janë shpërngulur në Anadoll (Turqi). shkak të ndërprerjes së lidhjes nuk arrinë qëllimit… 40 Pas vuajtjes së dënimit puna në arsim për të ishte e ndaluar, kurse më 15.05.1957 Murat Isaku i akuzuar për veprimtarinë e parë armiqësore i shoqëruar kundër popullit pranohet në punë si arkëtar në ndërmarrjen hotelerike të qytetit “Sharrpllanina”, ku punoi deri dhe shtetit sipas nenit 117, paragrafi 1, për veprimtarinë e dytë armiqësore arratisje për më 18.10.1968, e më pas inkuadrohet sërish në profesionin e tij në arsim në shkollën fillore kryrje të veprave armiqësore të parashikuara sipas nenit 110, paragrafi 1 në Bratstvo-Edinstvo” ( sot BRATSTVO-MIGJENI), e punoi deri në pension. Vdiq më 18.02.1999. përpjekje…41 …E pse të shkojmë ta organizojmë edhe Murat Isakun e ta marrim në qafë, kurqë nesër të burgosin ty, më burgosin mua me çka do të burgoset edhe Murati. Atëherë Sadudini ma ktheu kjo çështje mos të të mërzisë ty. Edhe nëqoftëse burgosimi ne edhe të tjerë nuk humbim shumë. Dënimet që do të na shiptojë neve Jugosllavia, ajo në fakt do të dënojë vetveten ngase do të dal në shesh një e vërtetë, se shqiptarët nuk janë as përsëafrëmi të barabartë me popujt tjerë sllavë të Jugosllavisë. Prandaj, më tha mos u brengos, kurse unë nuk u pajtova… 42 38 /fregment i shkëputur nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52/ 39 /fregment i shkëputur nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52 / 40 /fregment i shkëputur nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52 / 41 /fregment i shkëputur nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52 / 42 /dëshmi nga Sabdri Ramizi-Anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” bisedë e inçizuar me diktafon më 06.11.2005/ 69 70
  • MURAT ISAKU SHKOI NË VENDIN E PËRJETSHËM Homazhet dhe kortezhi mortal i varrimit të shkrimtarit të dalluar tetovar, Murat Isaku SHKRIMTARI DOLI NGA KTHETRAT E BURGUT DHE KRIJOI MADHËSHTINË43 filloi nga Pallati i Kulturës ku mijëra njerëz erdhën për ta përcjellë dhe për t’i bërë nderimet e fundit trupit të pajetë. Në Tetovë po ikin krijuesit drejt vendit ku qetësia është e përjetshme. mbrëmja e së mërkurës ishte dita e fundit për shkrimtarin simbol Murat Isaku, derisa muzgu po i shkëpuste MURAT ISAKU – JETA DHE VEPRA nga jeta reale frymëmarrjet e fundit atij. (15.04.1928 - 24.08.2005) Gjithë ato vite të tmerrshme të një krijuesi i ndali ora e vdekjes e cila i ndali gjithashtu akrepat e lodhur pasi dielli kishte perënduar atë muzg të gushtit që për pak ditë mori dy krijues Lindi në Gajre të Tetovës më 15 prill 1927. Mësoi në Tetovë, Elbasan, Prishtinë, që i kishin dhënë letërsisë shqipe vulën. Prizren, maturën e mbaroi në Normalen e Gjakovës, studimet e larta për gjuhen dhe letërsinë i Dhe funerali u nis një ditë më vonë nga vendi ku ai kishte jetuar këto vite të rënda mbaroi në Beograd më 1953. Vdiq më 24 gusht 2005. drejt një vendbanimi ku qetësia është e përjetshme dhe që konstaton vdekjen fizike të krijuesit. T itujt e veprave: Buzëqeshjet e mesditës, Kurora e trollit, Unaza e djerrinës, Zani i Sot ndoshta është më lehtë të shkruash shumë gjëra por t’i thuash ato në një moment malit, Drithma, Blana, Ngushëllimi i bukur, Dikush gërmon në ballin tim, Ngutem të marr frymë, sistemesh dhe diktaturash të ashpra ku gjithçka ishte ndaluar duhej të pajtohej edhe me Dielli e din rrugën e vet, Flaka e vonuar, Plagët, Rreckajt, Damkat, Shtjella, Rrengu, Etje, likuidimin. Në fakt një persekutim i heshtur ishte te të gjithë ata që në ato sisteme vrasjesh Fatprerët, Banesa në katin e tretë etj. ndalohej fjala e lirë dhe duhej shkruar, por që duhej kishte edhe guximin e madh, sepse MURAT ISAKU44, lindi në vitin 1928 në fshatin Gajre në një familje të varfër. diktatura kurrë nuk i ka trazuar shpirtrat labilë por i ka ndjekur ata që kanë shkruar kundër saj. Shkollën fillore e kreu në fshatin e lindjes në gjuhën serbo-kroate, ndërsa të mesmen në Të shkruash do të thotë të çlirohesh nga dhimbja dhe një krijues nuk e ndalin as Tetovë, Elbasan, Prizren dhe Gjakovë ku maturon në vitin 1948 ( në gjeneratën e parë të diktaturat, rrëfimi i tij është brenda dhe nga mulliri i përbindshëm fillojnë të dalin ato gjëra që ai maturantëve të kësaj shkolle). Në të njëjtin vit regjistrohet në Universitetin e Beogradit në do t’i regjistrojë në letrën e bardhë. Ndonjëherë ai nuk heq dorë kurrë nga shkrimi sepse është gjuhën dhe letërsinë ruse e pas dy viteve, pas hapjes së katedrës së gjuhës shqipe pranë këtij ai ankthi që e krijoi vetë që në momentin kur nisi të shkruajë dhe më nuk çlirohet dot asnjëherë fakulteti, ai hidhet në këtë katëdër dhe në vitin 1953 diplomohet. deri në çastin e tij të fundit. Prej vitit 1953 ushtron profesionin e profesorit të shkollës së mesme në gjimnazin e Murat Isaku ishte i tillë prandaj mbeti një simbol deri në udhëtimin e fundit të tij në Tetovës “Kiril Pejçinoviq”, gjer në vitin 1966 prej nga transferohet për në Shkup, e hap betejen midis jetës dhe vdekjes. Sepse krejt në fund të fundit të gjithë njerëzit janë të redaksinë e TV emisionevenë gjihën shqipe. Në këtë detyrë punon gjer në pensionimin e tij në përkohshëm. vitin 1987. Murat Isaku është njëri nga punëtorët më të dalluar në fushën e kulturës, arsimit Shkrimtarët e letërsisë shqipe vdesin me trup por me shpirt ata ngelin gjithmonë në dhe artit në RM, përveç shumë aktiviteteve në këto sfera, sukses të veçantë shënon në letërsi, zemrat e mijëra njerëzve të cilët përmes veprave të tyre ata takohen me autorin. kështu është ku ka shkruar, tregime, romane dhe herë-herë është marrë edhe me dramaturgji dhe kritikë rasti i vdekjes së njërit ndër shkrimtarët më të mëdhenjë të letërsisë shqipe në Maqedoni. letrare. Murat Isaku45 ka lindur në fshatin malorë Gajre të Tetovës në vitin 1928. Shkollën Në Qendrën kulturore të Tetovës në shenjë nderimi dhe përkushtimi për veprimtarinë fillore e ka kryetarë në Tetovës, kurse atë të mesmen e ka filluar në Elbasan, kurse e ka letrare, publicistike studiuese të letërsisë shqipe, persona eminent të politikës, intelektualë dhe përfunduar në Gjakovë. Fakultetin Filozofik e ka kryer në Beograd. Murat Isaku është autor i 30 shoqatat e ndryshme letrare mbajtën një mbledhje komemorative duke i dhënë lamtumirën e veprave letrare në prozë dhe poezi, kurse disa vepra i kanë ngelur në dorëshkrim që me siguri fundit shkrimtarit për në banesën e fundit “Letërsia shqiptare ka humbur edhe një penë të do të botohen brenda një harku të shkurtër kohorë. Ndërroi jetë në vitin 2005. ndritur dhe të devotshme e cila me mjeshtëri ka shkëputur një pjesë nga realiteti i kohës” thanë kritikë letrar dhe studiues të ndryshëm të letërsisë shqipe. “Piramidë e kohës” ishte ky epitet për shkrimtarin Murat Isaku i vënë nga profesor Xhevat Gega i cili foli për jetën dhe veprimtarinë letrare të krijuesit letrar. “Monizmi në vitet 70-ta u mundua që të ndalë hovin krijues të penës së Murat Isakut, duke e burgosur dhe duke e mbajtur për tre vjet me radhë, mirëpo ai ka gjetur mënyra të ndryshme për të tejkaluar të gjitha sfidat dhe është ngritur në një piramidë të ndritur” tha Xhevat Gega. 44 /Shënime nga: SHOQATA E PEDAGOGËVE SHQIPTARË-TETOVË, MONOGRAFI “VETERANËT E ARSIMIT SHQIP TË PERIUDHËS 1940-1960 NË TETOVË DHE RRETHINË”-Tetovë,gusht,2000, f. 54/ 43 /24.08.2005 “FAKTI”/ 45 /tetova.gov.mk/ 71 72
  • IMZIMT BAJRAMI Ramadani me djalin, qenë ekzekutuar brenda një nate. Unë i kam përjetuar këto gjëra. Këto IZMIT BAJRAMI APO KRENARIA KOMBËTARE E LISECIT46 gjëra më çuan në hapsane. Kur vajta në Vlorë, e shkrova një letër dhe ia dërgova Dautit, burrit të Gjulies, kjo e fundit me prejardhje nga Liseci: “Kam shpëtuar nga hapsanet jugosllave. Jam “Mbaj mend Daut Memishin e Sllatinës, një patriot shqiptar me arratisur në Shqipëri, u thashë. Ua dërgova edhe një fotografi. Ata e marrin letrën dhe i prejardhje nga Ollovjani, që kish shpirtin sa qielli, demokrat i shkruajnë Kryetarit të Komitetit të Qarkut të Vlorës, që kish mbaruar shkollën në Sllatinë. Më mirëfilltë. Vjen nga një familje e persekutuar nga regjimi barbar fton ai dhe më pyet: “Çfarë do prej nesh: ushqim, tesha, punë, banesë?”. Po i rikthehemi i sllavokomunistëve të ish-Jugosllavisë. Më 1945 u pushkatua periudhës, para se të arrijë në Vlorë: “31 Maj 1952. Pas dy vjet arrestimi e hetimesh nga ana e vëllau i tij Ramadani, me djemtë, Fetahun dhe Jakupin. Qenë UDB-ës, u mbajt procesi publik gjyqësor me korrepondentë të gazetave Borba dhe Nova ekzekutuar brenda një nate. Unë i kam përjetuar këto gjëra. Makedonija. Ishte procesi më maratonik i asaj kohe barbare”. Para se ta prekë këtë temë Këto gjëra më çuan në hapsane. Hetimet na i bënë te Kalaja e përvëlimtare, zoti Izmit flet për meritat e zotit Shaban Xheladini, atdhetar i dëshmuar, që Shkupit: Rrahje shtazarake në do qeli, ku ngrije nga të ftohtit. vepron në fushë të patriotizmit shqiptar, që nga mosha 14 vjeçare. “Shabanin e kam si shpirtin Kryetar i gjyqit ishte Jovan Dukoski, një shovinist i tërbuar. Në tim, thot. Unë dua të vdes me atë shpirt”. Po për hebrenjtë, mund të na thoni gjë?-e pyesim. kohën e mandatit të tij, Sadudinit hetuesit ia nxorrën mendt. “Pse jo! Vetëm Shqipëria nuk u ka dorëzuar asnjë hebre gjermanëve, përgjatë luftës së dytë Më vjen keq se disa nuk kanë qenë shumë të kujdesshëm në botërore, në kohën kur Jugossllavia i tradhtoi ato, duke ua dorëzuar fashistëve, dhe atë jo një punët ilegale. Sigurimi shfrytëzonte presion që të tregojmë shokët. Kështu pat vepruar edhe apo pesë, por pesëmijë. Përnga mençuria dhe trimëria, shqiptarët dhe hebrenjtë me Sadudinin. E torturruan deri në atë shkallë, duke e shtrënguar madje edhe me mengene në korrespondojnë njëri me tjetrin, dhe kjo korrepondencë mbështetet në faktin se derisa të parët kokë, saqë ia prrishën shëndetin e shpirtit. E përdorën kundër tij, edhe shokun elektrik”. kanë qenë të injoruar nga sllavët dhe grekët, të dytët kanë qenë të përbuzur nga arabët. Gjatë kësaj vere (2002), patëm fatin ta njohim në Tetovë, zotin Izmit Bajrami, banor i Shqiptarët e këtyre trojeve, që dikurë ishin të besimit të krishterë, e që bashkëvepronin dyfishtë: i Lisecit ku u lind më1925, dhe i Vlorës ku jeton, që nga vitet ‘50-të. Është krenaria fuqimisht me hebrenjtë, kanë sakrifikuar shumë për çështjen kombëtare”. kombëtare e Lisecit, dhe “ambasador” i këtij katundi në Labëri, përkatësisht në Vlorën E keni njohur Sadudin Gjurën? - e pyesim. “Sadudin Gjurën udbashët e çmendën, kreshnike të Ismail Qemalit. Ndonëse e ka kapluar mosha e artë e pleqërisë, ai sot e kësaj dite duke e torturuar për të deshifruar organizatën që kish synim elementar: bashkimin e trojeve ka një memorje të freskët, të cilës çdokush ia ka lakminë. E gjetëm duke pirë “Diamant”, në shqiptare. Mua ma gjetën fotografinë e Enver Hoxhës. Hetimet filluan që kur u dekonspirua verandën e një hoteli, mu në qendër të qytetit. “Nuk ka gjë më të shenjtë, na thot zotëria e tij, organizata jonë. Se kush e dekonspiroi atë, nuk dua ta bëj publike, ngase na njollosen se sa të mbash gjallë, shpirtin shqiptar të diasporës, sidomos kur vjen fjala për shqiptarët e atdhetarët që e shkrinë jetën për shqiptarizëm.UDB-es i pengonte fakti pse kritikonim gjendjen mërguar në Rumani, sepse shoqëritë patriotike të shqiptarëve të Bukureshtit kanë dhënë një dhe sistemin jugosllav. Dëshironin të më dënojnë si nacionalist, për shovinizëm. Gjyqi ishte te kontribut të çmuar për çështjen a Atdheut: për kulturën, arsimin dhe atdhedashurinë shqiptare”. Sokollana, godina e sotme e Partizanit, përbri Gjyqit Komunal të Tetovës. Ishte plot e përplot Babai i tij, Shaipi, punonte në Rumani, që nga koha e Rilindjes. Edhe Izmiti pat vajtur atje, qysh me altoparlantë. Borba dhe Nova Makedonija botonin artikujt “Osudeni teroristi vo Tetovo”. si fëmijë. E mban mend si sot: “Për herë të parë kemi vajtur në Shoseaua Qitila. Kisha 12 vjet. Prokuror ishte Koço Tuleski. Hetimet na i bënë te Kalaja e Shkupit: Rrahje shtazarake në do Sa e kisha kryer filloren (1936/37). Rumanishten e përvetsova menjëherë, ngase ishte shumë qeli ku ngrije nga të ftohtit. Kryetar i gjyqit ishte Jovan Dukoski, një shovinist i tërbuar. Derisa e ngjashme me shqipen. ishte kryetar i gjyqit, Sadudinit hetuesit ia nxorrën mendt. Më vjen keq se disa nuk kanë qenë Fjalët bukuri, buzë, gushë, çafë, ngusht, shkurt, kodër, vatër, katund, etj. tingëllojnë shumë të kujdesshëm në punët ilegale. Sigurimi shfrytëzonte presion për të treguar shokët. njësoj, në të dy gjuhët, gjë që dëshmon se para ardhjes së serbëve, Rumania është kufizuar Sadudinin e torturonte dhe shtrëngonte në krye me mengene. E përdorte kundër tij, edhe me Shqipërinë, përmes lumit Morava. Aty punova deri më 1939, kur u sulmua Dancigu polak shokun elektrik”. Po të tjerët, pos jush e Sadudinit, kush ishin pjesbërës të këtij procesi të nga gjermanët. Atje kishte shqiptarë të shumtë nga rrethi i Tetovës, Gostivarit, Kërçovës. Krejt montuar politik? “Po e përsëris: Ishte Sadudin Gjura, Murat Isaku, Sabri Ramizi, Vehbi Lushi, ishin burra të zgjedhur, patriotë që digjeshin për Shqipërinë. Abduselam Skënderi i Çellopekut dhe unë”. Thonë se ju kanë zënë në vreshtat e Gajres, në do Këta të këtushimit ishin hallexhinj, fukarenj, por atje gjetën një strehë, jo vetëm kolibe, përmbi brigjet e Sharricës. Thonë se kanë patur lidhje me ju, Mesut Sulejmani dhe ekonomike, por edhe njerëzore. Atje nuk kemi njohur grindje. Nuk kemi pyetur në janë të Samija i Hamitit, që të dy nga Shipkovica. Kemi dëgjuar se Vehbi Lushin e paska maltretuar në krishterë apo myslimanë. Rumunët na përkrahnin me të madhe. Mbaj mend Daut Memishin e Goli Otok, njëri nga pjestarët e kësaj organizate, duke e sulmuar edhe me këpucë ushtarake. Sllatinës, një patriot shqiptar që kish shpirtin sa qielli, demokrat i mirëfilltë. Vjen nga një familje “Po! Mund të jetë e vërtetë, dhe më vjen keq që po e them. Mesutin e kishim dhëndërr. Gruaja e persekutuar nga regjimi barbar i sllavokomunistëve të ish-Jugosllavisë. Më 1945 u pushkatua e tij ishte motra ime. Vdiq e gjora para ca muajsh. Ka do djem të mrekullueshëm, tregtarë dhe vëllau i tij, Ramadan Memishi. Djem e vëllaut të tij, Fetahu dhe Jakupi, si dhe vëllau i tij, shqiptarë të mirë, që kanë kujdes ndaj nesh, sidomos Mumini, “senator” i vlerave të arta në Tetovë. Kur kemi punuar ilegalisht, e pashë se nuk ishim të pjekur sa duhet. Edhe për 46 /Ky material është marr nga vep faqja e Shipkovicës/ Abdyselamin e gjetën një variantë, por këto më mirë i shikoni vetë në vendimin e gjyqit, që 73 74
  • mund ta gjeni nëpër arkiva. Ne kishim lidhje edhe me Kosovën. Ishte një Ramiz Hoxha në ABDYLSELAM SKENDERI 1925-196747 Universitetin e Prishtinës, me motrën e Fadil Hoxhës etj. Këto lidhje i mbante Murati, por ata nuk dolën në këtë proces. Unë që i dija, isha hekur. Nuk e di në të besohet, por nuk e ...Abdylselam Bejtuli, i biri i Skenderit dhe nënës Safije Esati, i lindur më 1925 në fshatin përmenda askend, dhe për këtë ekziston vendimi i gjyqit”. Sipas Mumin Sulejmanit, nip i zotit Çellopek të Tetovës, i martuar me Axhere Bajrami nuk ka fëmijë, me 4 klasë të shkollës Izmit,“Tetova me rrethinë ka patur asokohe shqiptarë të hatashëm, edhepse disa prej tyre fillore, ka kryer shërbimin ushtar, shtetas i Republikës Federale Popollore të arritën deri në kierarkinë më të lartë qeveritare. Daja im Izmiti, ka dy motra, Banen dhe Jugosllavisë i pa dënuar në Burgun Hetues prej 24.II.1952... Kumrien. Kjo e fundit u shua përgjatë këtij viti. Ka edhe dy vëllezër: Fetahun, që vdiq më 1961, …Në grupin e parë ishin gjashtë vetë: Sadudin Gjura, Murat Isaku, Izmit Bajrami, Sabri si dhe Hamdiun, ëmbëltor në Kroaci. Sa i përket besimit që përmendni, të ju them të drejtën, Ramizi, Abdylselam Skenderi dhe Vehbi Lushi… unë s’kam besim te unë”. Nuk ka nevojë të përmendim emra: Disa mënjanë ishin të hymnizuar …I DËNUARI i GJASHTË ABDYLSELAM SKENDER SKENDERI për atdhetarizëm, ndërsa në anën tjetër ishin të mbështjellë në lëmshin e sigurimit: ndonjëri të 1. Abdylselam Skender Skenderi, përshkak se në gjysmën e dytë të vitit 1946 është atij shqiptar, ndojtjetri të atij jugosllav. Izmiti me Noçen kanë dy fëmijë: Arbenin (elektriçist) dhe ndërlidhur nga i akuzuari Murat Isaku me çka bëhet anëtar i grupit për kryerjen e Sokolin, një djalë i bukur, i shëndetshëm, e i lartë si lis, që ia likuidoi sigurimi shqiptar në veprave penale kundër popullit dhe shtetit dhe si i tillë merre pjesë në mbledhe të grupit moshën 23 vjeçare. Pse? Sepse e kish babanë në burg”. Pas arratisjes në Shqipëri, Izmiti në zyrën e të akuzuarit Izmit Bajramit dhe në vende të tjera, e bën ndërlidhjen e grupit kryen shkollën e lartë ekonomike dhe punon gjatëkohë si revizor ndërmarrjesh shtetërore. Në me bandat nga Shqipëria nëprmjet Idrizit nga fshati Cellopek e të tjerë që i përfshijnë ndërkohë, autoritetet e nëntokës policore, mundohen ta depersonalizojnë detyrimisht, për ta edhe Xhemaledin Beqiri-nga Recica e Madhe…48 kompromituar Kryetarin e Komitetit të Vlorës. Në bazë të një procesi të montuar me shpifje, e …Të akuzuarin Abdylselam Skender Skenderi, burgim të rëndë me 8,5 vjet heqje lirie në dënojnë me vdekje, për t’ia zbritur pastaj dënimin në 25 vjet, dhe për t’i mbajtur 11 vjet burg të cilën llogaritet burgimi prej 26.02.1952…49 (1978-1990), dhe atë, pas burgosjes jugosllave të viteve ‘50-të, për motive politike. E lirojnë ABDYLSELAM SKENDER SKENDERI nga burgu si i pafajshëm, duke ia paguar madje, edhe dëmshpërblimin. i këtillë është fati i një I lindur më 15.06.1925 në fshatin Ballisht (Çellopek) të Tetovës. veterani shqiptar: i persekutuar këtu, i persekutuar atje. Me një kujtesë të kristaltë dhe vitalitet Në vitin 1932 fillon shkollën fillore katërvjeçare, të cilën e që i ka hije, edhepse e ka kapluar pleqëria, zoti Izmit, përfaqson sot, organizatën e të mbaron, ndërsa në Tetovë i kryen edhe katër vjet shkollë fillore. persekutuarve politikë në Shqipëri. Ata që e njohin për së afërmi, konstatojnë me akte e fakte, Duke mësuar në shkollën e fillore ka ndjekur edhe mësimet se ky është një shqiptar i përsosur, krenaria kombëtare e Vlorës së Ismail Qemalit, veteran i fetare. i ati i tij, Skender Bejtulla Skenderi, pati shumë dëshirë ate shqiptarizmit, i Lisecit, dhe i mbarë e malësisë shqiptare të Sharrit. Ka edhe shumë për të ta bëj hoxhë, por Abdylselami nuk pranoi një gjë të këtillë, përçka shkruar për zotërinë e tij, për inteligjencën, trimërinë dhe veprimtarinë e këtij tribuni të lindën mosmarrëveshjet në mes tyre. Pas gjithë kësaj atdhedashurisë shqiptare. Këtë do ta bëjmë, kur do të na ndihmojë Zoti ta vizitojmë Vlorën dhe Abdylselami shkon në Suboticë të Vojvodinës (ish Jugosllavi) tek moshatarët e tij, si dhe ata të Tiranës, ngase kemi nevojë për akte e fakte, për dëshmi të bashkëvendasi i tij Esat Liman Idrizi, për të punuar si shitës shkruara e gojore, lidhur me jetën dhe veprën e do veteranëve, që i patën përjetuar provokimet endacak i akullores me trocikël, për dy vite me radhë. e dyfishta bolshevike, të një pushteti barbar. Mirëpo, zanatin që krynte ka qenë shumë e rëndë, ai, shokut të vet Nebiut i thotë se a ka punë tjetër përveç kësaj, të cilën pas një kohe e lë, dhe kthehet në vendlindje. Prej fshatit të lindjes, shkon në Shqipëri, përkatësisht në Elbasan për të punuar. Pas një viti pune në këtë qytet, shkon në Tiranë, ku e regjistron shkollën e Mesme Ushtarake, të cilën e mbaron në kohë dhe punon si kolonel në karaullën e Gjirokastrës, deri në fillim të Luftës së Dytë Botërore, në të cilën merr pjesë dhe palgoset në krahun e djathtë. Pas mbarimit të luftës në fjalë, Abdylselami kthehet në fshatin e lindjes. Pas tradhtisë që ndodhi për mosrealizimin e marrëveshjes Tito-Enver Hoxha për bashkimin e tokave shqiptare deri ku flitet shqip, fillon të merret me aktivitete politike ilegale që kishin të bëjnë me bashkimin e trojeve shqiptare. Në këtë kohë njihet me bashkëmendimtarët e tij si: Sadudin Gjura, Xhelaludin Gjura (Shipkovicë), Murat Isaku (Gajre), Xhemali Beqiri 47 /të dhënat dhe fotografitë m’i kanë dhënë prof.dr. Fauzi Skenderi dhe Namik Adylselam Skenderi, shkurt 2006/ 48 / fragment nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52 / 49 /po aty/ 75 76
  • (Reçicë), Izmit Bajrami (Lisjan i emigruar në Shqipëri), Haki Etemi, Esat Idrizi, Idriz Idrizi(të GRUPI I DYTË gjithë nga Ballishti) ky i fundit ka emigruar në Shqipëri. Të gjithë këto kanë vepruar në Organizatën Ilegale të quajtur “LIRIA” me seli në Tetovë, dhe me celua veprimi në Kosovë, NË GRUPIN E DYTË; Luginë të Preshevës, Vrajë e më gjerë. Pas një tradhëtie që u bëhet nga një shok i tyre, në 1. Mulla Jaha, i dënuar me 3.5 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, vitin 1949, pa asnjë paralajmërim Abdylselam Skenderi arrestohet nga forcat e sigurimit sllavo- 2. Resul Arifi, 4.5 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, maqedon, në fushë (Lipjan) buzë lumit Vardar, duke bërë dru. Gjashtë muaj familja e 3. Ibrahim Zeqiri, i dënuar me 4.5 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, Abdiselamit nuk ka ditur fare se ku gjendet biri i tyre, i cili gjatë kësaj kohe në burg, nga policia 4. Beadin Nebiu, i dënuar me 2 vjet burg dhe 2 vjet humbjen e të drejtave qytetare, ka qenë shumë rëndë i torturuar, pasi dihet se të burgosurit politik shqiptar kanë mbajtur në 5. Jusuf Bislimi, i dënuar me 4 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare dhe karcel (dhomë burgu e ngushtë dhe e errët) ku mbi kokë pa ndërpre i ka pikuar uji i ftohtë, me 6. Zija Roshi, i dënuar me 3 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare. një qëllim të vetmin, që ai ti tregojë emrat e shokëve të tij dhe aktivitetin që bën Organizata Politike Ilegale në fjalë “ILIRIA”. Mirëpo, pas gjashtë muaj paraburgimi, duke mos parnuar të thotë asnjë fjalë rreth shokëve të vet dhe organizatës ku kanë aderuar të gjithë ato, Abdylselami nxirret para gjyqit dhe dënohet me 11 vjet heqje lirie. Sëpari e vendosin në burgun e Idrizovës, pastaj e transferojnë në burgun famkeq të Goli Otokut (Kroaci) ku i bën 3 vjet burg. Pas lirimit nga burgu në fjalë, punësohet në Entin për Punësim në Tetovë. Në këtë ent duke u ndihmuar shqiptarëve të varfër për tu punësuar e pushojnë nga puna. Pastaj privatisht vazhdon të punojë në ndërtimtari dhe punë tjera. Emigron në Austri për të punuar. Pas një kohe kthehet nga Austria në vendlindje ku nga një smundje e rëndë kanceri, në një moshë të re(42 vjeç) ndron jetë, më saktë më 20 prill të vitit 1967. 77 78
  • MULLA JAHA I SHIPKOVICËS 1883-195550 osman, si dhe në atë të okupatorit serb dhe bullgar. Ai shihej shpesh me Sabitin dhe Hebibin e Uzahirit, të cilët kishin njohuri të shumta për Rexhep Vokën. “…Mulla Jaha ishte një hoxhë i vendit, i cili ka qenë hoxhë Mbaj mend edhe Ajvaz Vokën që ishte më i ri se babai im, por i cili ishte njeri i drejtë dhe atë jo vetëm tek një hoxhë, njëherit e është bërë Hafëz, dhe atdhetar i dëshmuar. Ai më pat dhënë mua librat e Rexhep Vokës, të cilat m’i morën do pastaj ka shkuar në shkollën normale që atëherë i kanë hoxhallarë e s’ mi kthyen më. Mulla Jaha ishte dijetar i ngritur. Ai ka qenë në burg për politikë, thënë “Dearmualimi” shkollë për mësues dhe atë me të gjitha sëbashku me mua. I mbajti dy vjet e gjysmë, edhepse ishte i dënuar më shumë, por e lëshuan lëndët. Mulla Jaha është i lindur diku në vitet 1883, por ka para kohe, ngase ishte i sëmurë. Unë kam qenë katër vjet në burg (1951-55), ngase na zunë mundësi që të jetë i lindur edhe më parë se, pasi që e ka duke veopruar për bashkimin dhe përparimin e shqiptarëve, ngado që janë”. Në pyetjen për kryer shkollën ka punuar me Rexhep Vokën. Mulla Jahën e kushërinjtë Gjura, zoti Resul Arifi na thot: “Sadudini ishte më i mençur se Xhelali, ndërsa ka marrë Rexhep Voka administrator dhe atë dy vjet e Xhelali ishte më trim se Sadudini. Trimëria e tij kaplonte përmasa legjendare. Ai vjente nga gjysëm. Të dhënat që i fliste për Rexhep Vokën ishin shumë Tirana, futej si gjilpërë në shtëpinë e tij të mbushur me xhandarë, përshëndetej me nënën, i të vërteta ngase ishte hoxhë shumë i mençur, nuk ishte prej jepte libra shqipe për t’i shpërndarë dhe delte pa e vërejtur askush. Por, mos harroni të shtoni atyre hoxhollarëve që fliste shumë dhe atë o të kishte fjala edhe atqë se para Xhelal Gjurës, Shipkovicës ia rriti autoriotetin Rexhep Voka. Por, ai ishte aq efekt o nuk folte fare. i ditur, saqë populli i thhjeshtë nuk e kuptonte. Ai edhe vetë thoshte: “At xhi di unë, s’kam kuj Mulla Jaha, ishte shqipatrofil i vërtetë, ishte burrë që e dinte shumë mirë se çfarë t’ja kallzoj”. është kombi e çfarë është feja. Ai sa herë na thoshte që kur të na pyese dikush duhet t’i Shipkovica e ka patur edhe një atdhetar tjetër të shquar:Rexhep Ramizin, të cilin e përgjigjemi se:” jam musliman shqiptar”, edhe pse atëherë asnjë hoxhë këtë pos që nuk e dënuan shkijet pas vdekjes së tij, dhe atë me tetë vjet. Ajvaz Vokën e kam dashur shumë thoshte, por edhe nuk e kanë ditur. Ai, gjithmonë na thoshte se duhet të përmendim se jemi ngase ai e pat prurë lidhjen e parë radiofonike, nga Bukureshti në Shipkovicë, por e spiunuan musliman shqiptar, pra ta përmendim përherë përkatësinë kombëtare. Se me kombin siç ka do shqiptarë të shitur dhe erdhën dymbëdhjetë xhandarë në kohën e pushtimit italian dhe ia thënë në adiset e tij a.s. Muhamedi që :” me kombet, me fiset tuaja të lavdërohej…”51. morën”. Po ndonjë plak tjetër të mençur, kishte Shipkovica asokohe?- e pyesim xhaxhin Resul, Mulla Jaha ka qenë anëtar në organizatën “BESA”, i cili rregullisht e ka i cili vazhdon: “Si jo! marrë Sadudin Gjurën nëpër burrësobat e malësisë për shkak se babain e Sadudinit Mulla Po për Ademin e Avllahit, a ke ndeje? Ai ishte edhe trim edhe i mençur. Ai i pat Jaha e ka djalë të hallës. Sadudin Gjura, ishte i pari si gjimnazist pas shkollës fillore që ishte ndërruar emrat e rrugëve, nga shkinishtja në gjuhën shqipe. pesë vjeçare në kohën e mbretërisë serbe. Sadudin Gjura, Xhelaludin Gjura, Rexhep Sadiku Sa mbaj mend unë, në Shipkovicë, rrugës që nga faltorja e deri te shtëpia e Baftjarit, dhe avokati Hamzë Xhelili e disa të tjerë shkuan në medresenë e Shkupit, ndërsa Sadudin ia vu emrin Rruga Rexhep Voka. Me të njëjtin emër, ai propozoi asokohe qqë edhe rruga e e Gjura dhe Rexhep Sadiku mbetën në gjimnazin e Tetovës kuptohet se mësimin e kanë ndjekur sotme “Shtipska” në Tetovë, të thirret Rexhep Voka, ngase atje jetonin Xheladin Voka e do në gjuhën serbe. Mulla Jaha ishte iniciator për t’u shkolluar të gjithë këta e të tjerë. Këta janë kushërinj të tjerë të këtij dijetari të njohur, për veprën e të cilit ka botuar vite më parë një libër pishtarët e parë të arsimuar nga ana e Mulla Jahës…”. shkencor edhe dr. Vebi Bexheti. Është njëri ndër pleqtë më të mençur e më të moshuar të këtij katundi. U lind para Resul Arifi përndryshe, ka dhënë një kontribut të denjë për Kosovën martire, dhe atë vitesh, në këtë fshat malësorësh të vyeshëm. Motivi që na shtyri të shkruajmë për te ka të bëjë përgjatë viteve 1990-1999, duke dërguar ndihma të shumta, së bashku me Nazmiun e Sellcës, me rrëfimet e çunit të tij më të vogël, Ismailit: “Nuk mund të përshkruhet me fjalë entuziazmi i dhe atë, në një mënyrë të atillë konspirative, saqë as udbashët e as dreqi nuk u binte në babit tim, kur, pas një gjysmë shekulli, i dëgjoi për herë të parë krisjet e ushtarëve tanë, që gjurmë, një veprimtarie të këtillë, sa humane, po aq edhe të shenjtë. zdirgjeshin e ngjiteshin kodrave të Kalasë, porsi korenti elektrik, pa ia patur frikën as Me një sinqeritet që i ka hije, ai rrëfen se si ka dërguar edhe në Malishevë ndihma të shovinizmit të tërbuar sllavomaqedonas, as armëve të tyre të mallkuara, të prodhimit panumërta, ushqime e veshmbathje, për fëmijë e për të rritur. Është karakteristik fakti se këtë pansllavist”. gjest të madhërishëm të altruizmit, të grumbullimit, ekspeditimit dhe shpërndarjes së ndihmave, Duke e pyetur për lashtësinë e Shipkovicës, zoti Resul rrëfen se si i ati i tij, xhaxhi nuk e ka bërë publike. “Ka shumë gjëra që shqiptarët ende nuk i dinë”,- na thot xha Resuli dhe Xhemë, pat jetuar 9O vjet, deri në virtin l979. “Ai ishte një shqiptar i përsosur që rrëfente gjëra shton: Shumëkush prej nesh, ende nuk e din se rrënjët e lashta të shqiptarizmit gjenden në interesante për historinë e fshatit, për burrat e mëdhenj të kombit, për Rexhep Vokën, Ismail katolicizëm. Ne mnjakët, për shembull, pikërisht familja ime, që nga Xhema-Arifi-Veseli-Aliu- Qemalin, Bajram Currin, Isa Boletinin. Baba im ka qenë ushtar i trefishtë: në kohën e pushtimit Isaki arrijmë, brez-pas-brezi, te Kola, i cili ka qenë njëri nga stërgjyshërit tanë me përkatësi konfesionale katolike. Dhe kjo nuk prish punë ngase ata e shpëtuan Kosovën nga kthetrat e tërbuara të shovinizmit serbomadh. 50 / Nga Ëikipedia, Enciklopedia e Lirë/ 51 /Bisedë më 06.06.2007, me Mahir Gjurën ( i lindur më 13.05.1929), vëllai i Xhelaludin Gjurës/ 79 80
  • Pastaj varri më i motshëm i Shipkovicës, është i Hodë Macit, që edhe ai ka qenë katolik dhe ky varr me gurë të hatashëm, gjendet pranë varrit të shenjtë, të tribunit të atdhedashurisë shqiptare të të shenjtë të kësaj ane Sadudin Gjurës. Një vit pas vdekjes së simbolit të Rilindjes Kombëtare Shqiptare Naum Veqilharxhit (1767-1846). Në Shipkovicë të Tetovës u lind shkrimiari, dijetari dhe teologu i shquar, Rexhep Voka (1847-1917). Për jetën dhe veprën e këtij atëdhetari të shtrenjte, që përmes librave te tij dha kontribut për hapjen e shkollave shqipe dhe përgatitjen e terrenit për konsolidimin e shtetit shqiptar, kanë shkruar nje varg autorësh shqiptarë, ndër të cilët Hasan Kaleshi, Petro Janura, Ali Vishko, Vehbi Shita, Havzi Mustafa, Vebi Bexheti etj. Në bazë te studimeve të tyre shkencore dimë se R.Voka ka kryer studimet në gjuhën turke, për t'iu kthyer bashkëkombasve të vetë shqiptarë, të cilët i këshillonte që të arsimohen, të njohin dhe respektojnë kombin e vet dhe vetevet. Më 1868 regjistrohet në Fakultetin Islam të Stambollit, ku punoi edhe si profesor pas kryerjes së studimeve. Me 1895 kthehet në Tetovë, për t'iu përkushtuar çështjes kombëtare 52 shqiptare. Me 1903 emërohet Myfti i Vilajetit të Manastirit dhe ndërlidhet aktivisht "me Lëvizjen Kur është shpërngulur R. Voka përfundimisht nga vilajeti i Shkupit, flitet se i paska Kulturore dhe Politike të Rilindjes Kombëtare Shqiptare". Pas dy vjetësh, mori pjesë në thënë asokohe nxënesit të tij, Mulla Jahës, edhe këtë: "Or Mulla Jaha, unë do iki nga që Turqia Kongresin Panshqiptar të Bukureshtit. Që nga viti 1906 e deri më 1911, boton në Stamboll po prishiet në njërën anë,kurse Serbia dotë vërsulet trojeve shqiptare në tjetrë anë." Sipas Elifbanë (Abetaren) Shqipe, veprën "Mendime" e libra të tjera. rëfimeve të Mehmet Ismailit nga Shipkovica, të cilat u përkasin vitit 1987, R. Voka ka qenë i Meqë ekziston një boshllëk informativ sa i përket jetës dhe veprës së Rexhep Vokës financuar.nga kasa e shoqërive shqiptare të Bukureshtit, kurse Shaip Xhemajliu shton se R. pas shpërnguljes së tij në Turqi, në shtypin shqiptar të Bukureshtit po prezantojmë disa nga Voka e ka braktisur shipkovicën duke qarë, si pasje e depërtimit të Sërbisë në këto anë. "R. memorjet e bashkëfshatarëve të tij, duke shpresuar se kjo do të ndikojë që korrespondentët e Voka, vazhdon La Shuip, tërë jetën ka punuar për shqiptarët". Edhe ky shton se edhe Serbia revistës "Besa" të Stambollit, dhe shkencëtarët e shquar me prejardhje shqiptare nga Turqia edhe Turqia e kanë ndjekur, dhe se shiste libra e lule në treg të Stambollit. etj, të na ofrojnë materiale të reja mbi identifikimin e varrit dhe ndriçimin e plotë të biografisë së Sipas rrëfimieve te minxhës Numan, babai të Zyhdiut, nga i njëjti fshat, e që i Rexhep Vokës në Stamboll. përkasin vitit 1985, R. Voka meriton të depërtojë në historinë shqiptare ngase nuk ështe bërë "Njeriu gjashtë profesione duhet të ketë për të jetuar jo vetëm një". Janë këto fjalët e instrument i qeverive që kanë Vepruar kundër realizimit të aspiratave etnike e kombëtare të Shukri Myrtezanit nga vendlindja e autorit të Abetares Shqipe, për të cilin thotë: "Kur ka hyrë popullit shqipätar, R. Voka,shtonte asokohe i ndjeri xha Numan, ka vdekur në Stamboll, dhe e Serbia në trevat shqiptare, më 1913, Rexhep Voka, meqë pat vepruar aktivisht për arsimimin e kanë gjetur “mbaj torr të patlixhanave". Ku e ka varrin Rexhep Voka? shqiptarëve ne gjuhën amtare, iku në Bukuresht, ai qe strehuar një muaj te Myrtë Hadra.” Nga Po i pyesim në këtë rast, bashkatdhetarët tanë nga qyteti i rilindasve tanë të shquar, ana e disa bashkëfshatarëve të tjerë të Shipkovicës, kuptojmë se Myrtë Hadra ka qenë njeri i Sami, Naim dhe Abdyl Frashëri. Pergijigjen e kësaj pyetjeje e presim nga ana e atyre që kanë mençur, ka kryer dyzet vjet gurbet në Rumnani dhe se e ka përkahur. Rexhep Vokën, gjatë respekt ndaj përkatsisë etnike shqiptare dhe figurave të shquara te Rilindjes sonë Kombëtare. qëndimit të tij në Bukuresht, edhe materalisht, meqë ka jetuar mirë dhe ka fituar nga nje lirë në ditë. La Shukri ndërkaq, për Rexhep Vokën shton se ka qenë i ndjekur edhe këtu, edhe atje, pra meqë "ka kërkuar katër kalamet" respektivisht Shqiperinë etnike me katër vilajetet e saj. Në Stamboll, R. Voka ka çuar jetë të vështirë, ka banuar në bodrum dhe ka sigumar ekzistencën, duke shitur libra e lule në treg të atjeshëm. Nga ana e ish-drejtorit të Shkkollës Fillore "Rexhep Voka" të Shipkovicës, Mehaz Abdylit, kuptojmë se Mulla-Jaha ka qenë së pari nxëhës, pastaj administrator i R. Vokës në Manastir, si dhe themelues i seminarit teologjik shqiptär në Shkup. 52 /një klasë laike e iluministit Rexhep Voka/ 81 82
  • GRUPI I TRETË XHEMALI ABEDIN BEQIRI-1929-198753 1. Xhemali Beqiri, i dënuar me 5 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, ....Në gjysmën e dytë të muajit qershor të vitit 1949 si 2. Ismail Saidi, i dënuar me 5 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, bashkëveprimtarë me të akuzuarit Sadudin Gjurën dhe Sabri 3. Sheref Kazazi, i dënuar me 6 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, Ramizin janë takuar dhe ka kuptuar me çka është pajtuar të 4. Gani Luma, i dënuar me 6 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare dhe jetë anëtar i organizatës LIRIA. Si i tillë më të akuzuarit Izmit Bajrami dhe Abdylselam Skenderi në Tetovë formojnë 5. Hysni Abdullahu, i dënuar me 3.5 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare. grupin ku edhe shumë herë kanë mbajtur takime me çka kanë shperndarë materiale me përmbajtje armiqësor. Janë lidhur me personin Nexhat Idrizin nga fshati Gajre dhe me Xhemaludin Beqirin nga fshati Recicë e Madhe dhe i inkuadrojnë në grupin e tyre dhe se janë përpjekur që të themelojnë grupe në dy fshatrat e përmendur dhe se u ka dhënë detyra operative personave në fjalë... 54….Po ashtu Murat Isaku formon treshin në Reçicë të Madhe dhe atë me Xhemail Beqirin nga Reçica e Madhe, i cili ishte përgjegjës i Inspeksionit Tregtar që atëherë kishte njëfarë policie finaciare, por edhe ishte mjaft njeri intelegjent dhe Hafëz Asllanin, i cili ishte ortar nga Reçica e Madhe…55…Pas tradhtisë që ndodhi për mosrealizimin e marrëveshjes Tito-Enver Hoxha për bashkimin e tokave shqiptare deri ku flitet shqip, fillon të merret me aktivitete politike ilegale që kishin të bëjnë me bashkimin e trojeve shqiptare. Në këtë kohë njihet me bashkëmendimtarët e tij si: Sadudin Gjura, Xhelaludin Gjura (Shipkovicë), Murat Isaku (Gajre), Xhemali Beqiri (Reçicë), Izmit Bajrami (Lisjan i emigruar në Shqipëri), Haki Etemi, Esat Idrizi, Idriz Idrizi(të gjithë nga Ballishti) ky i fundit ka emigruar në Shqipëri. Të gjithë këto kanë vepruar në Organizatën Ilegale të quajtur “ILIRIA” me seli në Tetovë, dhe me celua veprimi në Kosovë, Luginë të Preshevës, Vrajë e …56 Xhemali Beqiri lindi më 1929 në fshatin Reçicë e Madhe, ku edhe kreu shkollën fillore. Pas viti 1945 punoi në Komititin e Rinisë në Komunën e Tetovës. Përshka të veprimtarisë kombëtare në Organizatën Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”, u dënua me burg të rëndë në vitin 1951/52 qëndroi në burgjet e Idrizovës dhe në Goli Otok.Në vitin 1957, punësohet si mësues në fshatin Kapaçindoll të komunës së Tetovës, ndërsa më vonë në fshatrat e Korabit të Rekës së Epërme, nëpër fshatrat e Malësisë së Sharrit e kështu me radhë. Në vitin 1967 regjistrohet në shkollën e Lartë Pedagogjike në Shkup, e kreu me sukses dhe përsëri iu kthye detyrës së mësuesisë. Punoi deri para se të vdes në arsim. Vdiq në vitin 1987. 53 /Shënime nga: SHOQATA E PEDAGOGËVE SHQIPTARË-TETOVË, MONOGRAFI “VETERANËT E ARSIMIT SHQIP TË PERIUDHËS 1940-1960 NË TETOVË DHE RRETHINË”-Tetovë,gusht,2000, f. 86/ 54 /fregment i shkëputur nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52 / 55 /fregment i shkëputur nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52 / 56 / fragment nga biografia e Abdylselam Skenderi/ 83 84
  • ISMAIL SHAIP SAIDI-1925-198957 Tetovë, dhe më pas vazhdon në Medresenë e Isa Beut në Shkup ngase në këtë institucion arsimor fetar ku veshmbathja dhe ushqimi kanë qenë falas për katër vjet prej 1937-1941. Pas Në grupin e parë ishin gjashtë vetë: Sadudin Gjura, Murat Isaku, Izmit Bajrami, mbarimit të suksesshëm të Medresesë vazhdon mësimet në Normalen e Prishtinës prej vitit Sabri Ramizi, Abdylselam Skenderi dhe Vehbi Lushi. 1941-1944. Në ndërkohë ka qenë mësues në fshatin Dobrosht të Tetovës. Në vitin 1945 Në grupin e dytë isha unë (Sheref Kazazi), Gani Luma, Ismail Sahidi, Hysni mobilizohet prej ushtrisë Jugosllave në Kumanovë dhe se në muajin mars të këtij viti bëjnë Abdullahu dhe një prej Shqipërie, i cili dikur ishte kryetar i Komunës së Vrapçishtit, e marshutën në këmbë për në Tivar. Prej Tivari me Armatën Dallmatine kalon në Istër ku hyn në pastaj u bë mësues. frontin e Triestës. Në muajin maj pasiqë qetësohet lufta në Lovran (Opati të Kroacisë), kalon në Në grupin e tretë ishin Xhemail Beqiri, një mësues tjetër nga Reçica dhe një Sllavonska Pozhegë, Golubnicë dhe Stara Pazovë. Pas kryerjes së marshutës lirohet nga tjetër nga Shipkovica, Mulla Jaha dhe dy pleq, gjithsej 17 vetë… ushtria dhe fillon të ndik kurset pedagogjike në Shkup ku njihe me personalitete të ...Të akuzuarit Ismail Saidi, për veprën e parë i shqiptoi dënim prej 3 vjet burg të rëndë rëndësishme të Lëvizjes Kombëtare si me Azem Moranën e aktivistët të tjerë. Në ndërkohë dhe për veprën e dytë 2 vjet burg të rëndë. Dhe për të dy veprat në pajtim me nenin 46 të anëtarësohet në Organizatën Fronti Nacional Demokratik Shqiptar dhe atë ngarkohet me Ligjit Penal, i caktoi dënim të përgjithshëm si në diapozitiv... 58 detyrën për arsimin e popullatës së Pollogut dhe për pengimin e shpërnguljes së popullatës ...I akuzuari ISMAIL SAIDI dënohet me 4 vjet burg të rëndë, ku i llogaritet edhe shqiptare për në Turqi dhe kundërshtimin e hapjes së shkollave turke ndër shqiptarë. Për këtë qëndrimi në burgun hetues nga 6.05.1952 dhe burgu prej 25.07.1946 deri më 23.01.1947 aktivitet kombëtar burgoset në vitin 1946, ku tre muaj i kalon në arrestim nga UDB-ja e Shkupit për veprën e parë... 59 e cila atë kohë ishte afër stacionit të vjetër të autobusëve përkatësisht ndër Kalanë e Shkupit. …I akuzuari i tretë Ismail Saidi në Tetovë, i cili ishte njoftuar nga i dënuari Xhevahir Pasi del nga burgimi maturën e kryen në IDADIJE në vitin 1948/49. Vejseli për ekzistimin, detyrat dhe qëllimet e organizatës “Nacional demokratike Ismail Saidin nuk e pranojnë në arsim. Punoi në Monopolin e duhanit në Tetovës, shqiptare” pajtohet dhe bëhet anëtar i organizatës. Si i tillë u involvua në grupin e të kurse në vitin 1950/51 fillon punën si mësues në fshatin Miletinë (Bardhë) të Tetovës. Pasiqë dënuarve Nexhbedin Besimi dhe Jonuz Balla me të cilët ka mbajtur disa mbledhje të Ismaili vëren se në këtë shkollë shumë pak gravitojnë nxënës shqiptarë, ai me ndihmën e fshehta ku merr përsipër që të zgjerojë organizatën ashtuqë i bashkëngjiti personat Said Adem Kruçit ( i shpërngulur në Turqi ku edhe ka vdek), i cili ka qenë kryepërgjegjës për arsim Musai dhe Mesut Musa me të cilët ishte në kontakt të përhershëm. Në të njëjtën kohë për komunën e Tetovës dhe të Gostivarit, në vitin 1952 shkollën e Miletinës e transferon në verën e vitit 1946 i përfshirë nga i dënuari për terrorizëm Sadudin Gjura i bashkëngjitet kudër të shkolës së fshatit Bogovinë kurse Ismail Saidi emërohet drejtori i parë i kësaj shkolle. atij dhe të akuzuarve Gani Luma dhe Sherif Kazazi dhe bëhet anëtar i shoqatës Më dy maj 1952 në kodrinën e fshatit Bogovinë duke u argëtuar në piknik bashkë me nxënësit armiqësore “LIRIA”. Si anëtar i kësaj shoqate shumë herë ka marrë pjesë në mbledhjet dhe me mësuesit Vehbi Vehbiin dhe Nexhat Idrizin, UDB-a jugosllave në krye me inspektorin ilegale të mbajtura në Shkup dhe Tetovë… 60 Marçe i burgos të tre mësuesit dhe atë i prangosin para nxënësve të tyre e i përcjellin në burgun e Tetovës, i cili ka qenë në fushën e sportit të shkollës fillore Istigball. Pas dy muajve Ismail Saidi, lindi në vitin 1925 në Tetovë. Në familje kanë qenë katër paraburgim i shqiptohet 4,5 vite dënim i rëndë me burg nga gjykatësi famëkeq Koço Tulevski si vëllezër dhe një motër. Ismaili ka qenë vëllai më i madh. Por, dy prokuror dhe atë për dy vepra penale. Më vonë Ismail Said it i shlyhen 6 muaj me çka i vëllëzërit e tij Shabani dhe Rexhepi nga shkaqe të panjohura vdesin si mbeten 4 vjet. Dy muaj i vuan në burgun e atëhershëm që ishte i instaluar nga OZN-a në dhe motra Naxhija e cilë pa ashtu vdes në vitin 1932 nga pneumonia- bodrumin e Shtëpisë së Pionerëve, dhe më pas e transferojnë në burgun famëkeq të Idrizovës ndezje e mushkërive, dhe më 1933 i lind vëllai më i vogël Mit’hatit. ku vuan burgun deri më 1954. Gjatë qëndrimit në burgun e Idrizovës Ismaili operohet nga Prej vitir 1934 në familje mbesin vetëm nëna Ilmija, Ismaili dhe hernia-bruhu. Prej Idrizove bashkë me 14 apo 16 shqiptarë që ndër ta ishin si Sali Lisi nga Mit’hatit. Nëna Ilmije për shkak të gjendjes së rëndë ekonomike Dobrodolli i Gostivarit, Sadudin Gjura, Vehbi Vahapi-Lushi e të tjerë deportohen në burgun e vazhdon me traditën e vjehrrës që të sigurojë kafshatën e bukës duke Goli Otokut ku e vuan burgun deri në fund. Në muajin nëntor me vendim të Kuvendit të vejtur si qylyma e të ngjashme. Jugosllavisë amnistohen 1300 të burgosur politik ku edhe ky atdhetar amnistohet. Në burgun e Ismail Saidi shkollën fillore katërvjeçare e përfundon në vitin 1937 në Goli Otokut ka qenë një kohë të gjatë në qeli e cila ka qenë për një person dhe atë 4 metra ndër toke, me çka ky atdhetar për shka të kushteve të mjerushme e të torturave të papërshkrueshme ka rënë në peshë prej 35 kilogramës. Sipas dëshmive që i ka rrëfyer Ismail 57 /Shënimet për biografinë i kam marrë në familjen e Ismail Seidit/ 58 /fragmente nga aktakuza faqe 1. Nr.=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Saidi, problemi më i madh ka qenë furnizimi me ujë, bile kanë qenë të detyruar që ta përdorin Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 Gostivar/ / edhe urinën në mungesë të ujit, dhe se kur janë takuar pas disa muajsh me Vehbi Lushin njeri 59 /fragmente nga aktakuza Nr.=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të tjetrit ia kanë numëruar brinjët e trupit ngase kanë rënë shumë nga pesha. Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 Gostivar/ Pas lirimit si ish i dënuar politik nga sistemi atëhershëm sllavo-komunist ka qenë i 60 /fragmente nga aktakuza faqe 1. Nr.=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 Gostivar/ penguar që të punësohet në sektorin shtetëror e me theks të veçantë në arsim. Pas ardhjes 85 86
  • nga burgu qëndron 1,5 vjet pa punë. Më pas punësohet si pastrues në shitoren e Ali Neshatit- BAKALLIT, por për shka të një mosmarrëveshjes me Aliun largohet nga vendi i punës. Pas një SHEREF KAZAZIT -1922-2000 kohe të shkurtër punësohet si shitës në shitoren e atëhershme të Delikatesit, e cila ka qenë në qendër të Tetovës ku sot është agjencia turistike e Sharr turistit. Më pas edhe nga kjo punë del …I akuzuari Gani LUMA dhe Sherif KAZAZI gjatë dhe inkuadrohet në arsim në shkollën e atëhershme të posa hapur “Bratstvo Edinstvo” sot qershorit të 1946 në Shkup në prezencë dhe me iniciativë “BRATSTVO-MIGJENI”, dhe se ndërkohë ka studiuar në Shkup në Akademinë Pedagogjike të të akuzuarit Sadudin GJURA e të tjerë formojnë grupin dega e gjuhës shqipe të cilën e kryen me sukses më 04.07.1964. Shumë herë është mbajtur armiqësorë i cili kishte për qëllim që me forcë të në burg shtëpiak dhe atë varësisht nga situata e atëhershme politike dhe se ka kulminuar në përmbysë rregullimin ekzistues të RPFJ-së dhe të vitin 1974 kur Tetovën e viziton gjakatari Josip Broz Tito, po ashtu dy herë nga ana e Komitetit punojnë për bashkimin e pjesës Perëndimore të Qendror i partisë komuniste ka qenë në proçesin e diferencimit politik. Maqedonisë me Shqipërinë dhe krijimin e Shqipërisë së Në vitin 1982 Ismail Saidi sëmuret nga infarkti i zemrës për të cilën gjendje u Madhe. Për t’a arritur këtë qëllim, ata gjatë muajve hospitalizua në Qendrën Klinike në Zagreb, ku i ka nduhmuar shumë Abdyrahim Begu. Në vitin qershor-shtator të 1946 disa herë kanë mbajtur mbledhje 1988 hospitalizohet në Qendrën kardiovaskulare në Kamenicën e Sremit, ku edhe përjeton ilegale në Shkup dhe Tetovë ku kanë hartuar plan për vdekje klinike. Në pritje të intervenimit kirurgjik në Spitalin e Tetovës përkatësiht më zgjerimin e grupit armiqësor për përfshirje dhe japin 31.07.1989 ndërroi jetë ky atdhetar i devotshëm i kombit shqiptar. betimin për besueshmëri për kryerjen e detyrave të caktuara dhe formojnë udhëheqësinë nëpër sektorë ashtu që Ganiu udhëheq sektorin e propagandës, ndërsa i akuzuari Sherif me sektorin e financave. i akuzuari Sherif e ka inkuadruar në grup edhe personin Jusuf Muharremi...61 …SHEREF ISMET KAZAZI nga babai Ismeti dhe nëna Fetie Saliu i lindur më 1921 në Tetovë, shqiptar shtetas i RPFJ-së, mësues, i pamartuar me dy klasë gjimnaz dhe kurs të mësuesisë, me shërbim të kryer ushtarak deri tani i pagjykuar në burgun hetues ndodhet nga 7.05.1952…62 ...Prokurori publik i Qarkut dhe Rrethit të Gostivarit me aktakuzën numër 23/52 të 10.06.1952 i fajëson para gjygjit të akuzuarit: GANI LUMA, SHERIF KAZAZI, ISMAIL SAIDI, HYSNI ABDULLAHI dhe ZIJA ROSHI për shkak se i akuzuari i parë dhe i dytë me bindje armiqësore ndaj rregullimit shtetëror, shoqëror dhe ekonomik të RPFJ-së gjatë muajit qershor 1946 në Shkup në bashkëveprim me të gjykuarit Sadudin Gjura dhe të tjerë kanë punuar që me forcë të rrëzojnë sistemin ekzistues shtetëror të RPFJ-së dhe ribashkimin e pjesës perëndimore të Maqedonisë me Shqipërinë dhe krijimin e Shqipërisë së Madhe sipas shembullit të demokracive borgjeze-kapitaliste të shteteve të Evropës Perëndimore. Për realizimin e lartpërmendur gjatë muajve qershor-shtator kanë mbajtur mbledhje ilegale ku kanë bërë plan për veprimtarinë e shoqatës dhe personat të cilët duhet të përfshihen në të. Kanë dhënë betimin për besueshmëri, ku është përfshirë edhe sektori propagandues dhe ai ushtarak, ndërsa si formë e veprimtarisë kanë zgjedhur sistemin e treshes dhe përfshirjen në radhë të parë persona me influencë dhe intelegjensinë shqiptare....63 61 / fragmente nga aktakuza N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 Gostivar / 62 /po aty/ 63 / fragmente nga aktakuza në faqen 1… N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 Gostivar / 87 88
  • BIOGRAFIA64 E SHEREF KAZAZIT 1922-2000 të SKOJ-it. Sa përfunduam mbledhjen e parë, ne të shtatë dhe togeri malazez shkuam te komandanti i Shtabit të Divizionit të 44 që ishte në lokalet ku sot gjendet hoteli “Makedonija Më 21 janar 2000 vdiq Sheref Kazazi, i cili i takon gjeneratës së hershme të rinisë (LIRAK-u sot 2007)”. Pasi hymë Brenda togeri i raportoi gjeneralit se kemi formuar SKOJ-in për përparimtare shqiptare që për ne është pjestar i plejadës së Rilindjes kombëtare. Sheref Tetovën. Shoku Sheref e njeh mirë gjuhën serbokroate, tha ai, dhe na ndihmoi që të mbajmë Kazazi ishte gjithmonë ndër të parët për organizimet e jetës politike e kulturore në Tetovë. Në proçesverbalin. Prandaj, vazhdoi ai, unë propozoj që shoku Sheref të jetë sekretar i parë i vitet e para Luftës së Dytë Botërore, më sakt prej 28.11.1936 ishte themeluaes dhe anëtar i SKOJ-it për Tetovën. Gjenerali u çua në këmbë dhe tha:”Plotësisht pajtohem”. Pastaj ma uroi denjë i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “BESA” deri në shuarjen e “BESËS” më postin. Prej aty me propozimin tim shkova në Monopol për të liruar të burgosurit. Duke shkuar 14.11.1944 dhe më pas në Organizatën Politike Ilegale Kombëtare “LIRIA” që edhe vuan burg për në Monopol, ne rrugës takuam shumë vetë që i çonin në Monopol. Kur arritëm atje, togeri të rëndë në Goli Otok për kauzën kombëtare, dhe se pas burgut e deri në pleqëri është marrë që ishte me mua e thirri Dragan Spirovskin, u ndalëm me të dhe morëm premtimin se do të me aktivitete kombëtare. lëshohen të gjithë që nuk janë fajtorë. i thashë togerit se kurgjë s’do të bëhet, pasi isha i bindur Njihet si simbol i qëndresës dhe krenarisë kombëtare ngase është ndër themeluesit e se asnjë s’do të lirohet, sepse kërkush nuk kishte kurrëfarë faji. Ata i burgosnin vetëm se ishin parë të Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “BESA”, të cilën e përtëriu edhe ps Luftës së shqiptarë. Aty gjetën vdekjen një numër i madh shqiptarësh dhe numrin e saktë askush Dytë Botërore, ku si nacionalist i etiketuar nga pushteti sllavo-komunist, dënohet me shtatë vjet nuk e di. Për fatin e shqiptarëve të burgosur në Monopol i informuam edhe eprorët e burg, për shkak të themelimit të Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” së bashku me Brigadës së IV shqiptare, por për masakrimin e bërë nuk u përgjigj askush. Sadudin Gjurën dhe së bashkë me anëtarë të tjerë vuajtën burg të rëndë në burgun famëkeq Vizita ime në Monopol e nxiti Dragan Spirovskin që të në Goli Otok. është anëtar i grupit të dramës në vitet 1930 deri më 1940 që ka luajtur rolet në hakmerret. Pas disa ditëve ai më dërgoi thirrje për në ushtri. dramat e para shqipe në Tetovë dhe rrethinë siç janë “I DËNUARI” nga autori Hamit Shiaku, po Si na mblodhën na çuan në Kumanovë ku qëndruam tre ashtu merrë pjesë në dramën “LULJA E KUJTIMIT” e Foqion Postolit më 1943 në regji të muaj. Një ditë na mblodhën në shtëpinë e fiskulturës, gjoja Qemal Haxhihasanit. Në vitin 1949, është një nga themeluesit e Shoqërisë Kulturore Artistike se do të vijë të mbajë fjalimnjë epror ushtarak nga Shqipëria. “Xheladin Zeqiri” dhe proçesverbalist i mbledhjes së forumit të shoqërisë së parë shqiptare në Por, në mbrëmbje na rrethuan dhe në mëngjes maqedonasit Tetovë, që doli pas një aktiviteti të bujshëm kulturore-artistike. Si person që la gjurmë të thella e armatosur na dërguan në stacionin e trenit. Me tren e të pashlyera në kulturë, politikë po edhe në sport, Sheref Kazazi do të ngel në kujtesë të erdhëm deri në Shkup. Në Shkup na futën në brigadën e gjeneratave më të reja, të cilat me shembëlltyrën e tij për herë do t’i mbajnë në mend virtytet e mbrojtjes popullore. Na vendosën në kazermën 51, ku filluan larta njerëzore që e kanë karakterizuar gjatë tërë jetës, e që e kanë bërë të dashur në mjediset të na torturojnë. Të nesërmen në këmbë na nisën për në ku ka vepruar e jetuar. Gjë që dëshmoi edhe në varrimin e tij më 21.01.2000 ku përshëndetjen Kaçanik. Në Ferizaj na dorëzuan në Brigadën e 12 e fundit të tij për në shtëpinë e amshueshme, ishte dëshmi respekti, pikëllimi dhe mburrjeje, për maqedonase, e cila na dërgoi në Shkodër. Udhëtimi ishte atë që ky qytet e pati si banor të tij e tetovarët si bashkëqytetarë të devotshëm. mjaft i vështirë. Në Shkodër një kolonel shqiptar na mbajti “PROPAGANDA PËR BARAZI DHE THIKA PAS SHPINE” fjalim, i cili na tha se Jugosllavia ende nuk është çliruar, Sheref Kazazi në vitin 1940 unë u punësova në Bashkinë e Tetovës, si referent për prandaj ju shokë do të shkoni në luftë. Në ato momente ndihmë sociale. Okupimi nga Gjarmani mua më gjeti në këtë vend pune. Në këtë kohë më erdhën edhe pesë oficerë të tjerë, në mesin e të cilëve ishte hodhën me punë si ofiqar i gjendjes civile. Pas çlirimit të Tetovës unë edhe tre muaj ngela në Selim Daci, i cili kishte qenë në Tetovë toger i milicisë atë vend si nëpunës. Në muajin tetor 1944 në zyrën time erdhi një toger malazez, i cili ishte që fashiste. Kur na pa neve, i tha kolonelit shqiptar se këto janë ishte kryetar i SKOJ-it në divizionin e 44, komandant i të cilit ishte Petar Brajoviq-Gjuro, kurse fashistët e Tetovës. Unë i thashë, se nuk dihet kush është, komesar ishte Sufer Musiqi. Ai mua më luti që të formojë sekretariatin e SKOJ-it prej 7 vetësh. ne ose ti, që ke qenë toger i milicisë fashtiste në Tetovë. Ai kapi revolen, por këtë incident e Unë atij i thashë se do ta formojmë këtë organizatë, por së pari ta vizitojmë Monopolin e ndërpreu një oficer dalmatin. duhanit, ku partizanët kishin burgosur popullatën e pafajshme. Ai insistonte që së pari të Prej Shkodre deri në Tivar ne udhëtuam në këmbë, ndërsa disa të plagosur i kishim formojmë organizatën e pastaj të vizitojmë Monopolin. hypur në kamionë. Në Tivar pata rastin ta shoh edhe të dëgjoj për masakrën e Tivarit. Këtë na e rrëfente edhe një malazez. Prej Tivari ne udhëtuam në këmbë për në Dubrovnik dhe në Split. Ne e mbajtëm një mbledhje, në të cilën për secretariat të SKOJ-it për Tetovën Nga Spliti na çuan në Trogir ku mbetëm një javë. Aty na dhanë tesha ushtarake angleze dhe propozuam shtatë anëtarë, kryesisht shqiptarë. Proçesverbalin në gjuhën serbe e mbajta unë. na armatosën. Prej këtu me anije na dërguan në Zarë. Në Zarë fletëm në fshatin Arbneshë Unë, Foto Cami dhe pesë të tjerë që janë shpërngulur në Turqi u bëmë anëtarë të sekretariatit (Arbanasi). Duke ecur rrugës së këtij fshati ne këndonim këngën për Skënderbeun. Pasi na armatosën disi na kaloi frika se do të na eliminojnë ose do të na torturojnë. Rrugës për në Istri 64 /rrëfime të shkëputura nga shënimet e Sheref Kazazit/ me vapor na ndalën në Lovran, afër Rijekës, ku dukeshin se si nëpër rrugë zhvilloheshin 89 90
  • luftimet. Prej vaporit tonë morën 150 vetë dhe i dërguan në front. Të tjerët që mbetën nisën në këmbë për në Trieshtë. Në trieshtë ne shqiptarët neve shqiptarëve na inkuadruan në Brigadën dalmatine. Komandant kishim një Viomir Klakoviq, i cili pas çlirimit ishte professor në Universitetin e Zagrebit. Kur mbërritëm në Trieshtë Brigada dalmatine, ku ishim ne u inkuadrua në çlirimin e Trieshtës. Ne shqiptarët në luftimet e Trieshtës treguam se jemi luftëtarë me traditë. Më NJË MAJ U ÇLIRUA Trieshta. Për çlirimin e Trieshtës ranë afër 10.000 viktima nga të RAHMAN BESIMI65 NGA PIROKU dy palët. Unë isha në divizionin tankist. Lufta më e ashpër u bë afër stacionit Rexhepi më tha se më ka propozuar sekretar të Normales. Unë në atë kohë isha hekurudhor, rruga e të cilit u mbush plot edhe redactor i gazetës “SHARRI”, por kur më larguan nga arsimi më larguan edhe nga me kufoma. Në Trieshtë ne qëndruam 45 gazeta. Unë pranova të bëhem sekretar i normales. Kështu drejtori i parë i normales është ditë. Si erdhën ushtarët anglezë ne na përzunë nga Trieshta. Prej aty shkuam në Kopër. Me Rexhep Bajrami, ndërsa sekretar unë (Sheref Kazazi). urdhër tjetër ne nga Istria na trensferuan në Novi Sad. Unë atëherë isha sekretar i baterisë. Edhepse u bëra sekretar i normales, unë gjithnjë ëndërroja të jem më afër regjistrit. U Nga Armata e IV kaluam në Armatën e III, komandant i së cilës ishte Kosta Nagj. Në fund të regjistrova në kursin pedagogjik special. Pas kryerjes së kursit special u punësova në shkollën dhjetorit u lëshova nga ushtria dhe erdha në shtëpi. “LIRIA”. Më shtatë maj të vitit 1952, normalja u transferua në Shkup, me çrast u lirua kati i Në rrugën time ushtarake karakteristike është kjo; nga Birgada jonë na ndanë si sipërm i shkollës sonë. Mësimi mbahej paradite dhe pasdite. Një ditë para se të fillojë mësimi kandidatë, mua (Sheref Kazazi) dhe një çifut prej Spliti, Skenaze Albert. Ishim si kandidatë për erdhën inspektorët e UDB-ës dhe e thirrën drejtorin e Qemal Hajrullain. Unë dola nga klasa akademinë ajrore në Moskë. Zgjedhja u bë nga ushtrimet që i bëmë në poligonin e Zemunit. dhe shkova në sallën e arsimtarëve. Njëri nga inspektorët kur më pa, më tha të lë regjistrin dhe Unë pata rezultate më të larta se të tjerët, prandaj edhe më caktuan për kandidat. Unë këtë të shkoj me ta. Në këtë mënyrë ata më arrestuan. Pas një muaj e gjysëm më nxorën në gjyq. ofertë e refuzova. Pas refuzimit më çuan në raport te Kosta Nagji. Pasi paraqita shkaqet Gjyqi ishte në shtëpinë e fiskulturës, kurse neve na gjykonin në lokalet e Radio Tetovës. Ne familjare, i thashë se për një pilot nuk do të shkatërrohet aviacioni i Jugosllavisë. Kështu në ishim grupi i tretë që ngarkoheshim me akuzën e organizimit armiqësor sipas nenit 117. Pas fund të dhjetorit të vitit 1945 u ktheva në vendlindje. Me iniciativën e veteranit të arsimit Jonuz gjykimit më dërguan në Idrizovë. Balla më tetë tetor të vitit 1946, me vendimin e Nikolla Minçevit u bëra mësues në fshatin Në grupin e parë ishin gjashtë vetë: Sadudin Gjura, Murat Isaku, Izmit Bajrami, Sabri Shemshovë. Në vitin 1949 klasa ime u shpallë klasa më e mirë. Me këtë rast sindikata më Ramizi, Abdylselam Skenderi dhe Vehbi Lushi. Në grupin e dytë isha unë (Sheref Kazazi), shpërbleu me një muaj pushim në Cërkvenicë. Kur u ktheva në shtëpi gjeta aktin që më kishin Gani Luma, Ismail Sahidi, Hysni Abdullahu dhe një prej Shqipërie, i cili dikur ishte kryetar i pushuar nga puna, me të cilin më kishin ndaluar edhe triskat e bukës. Ky ishte diferencim i Komunës së Vrapçishtit, e pastaj u bë mësues. Në grupin e tretë ishin Xhemail Beqiri, një parë i kuadrit arsimor në Maqedoni. Në këtë fushatë antishqiptare në Maqedoninë perëndimore mësues tjetër nga Reçica dhe një tjetër nga Shipkovica, Mulla Jahja dhe dy pleq, gjithsej 17 u diferencuan 60 mësuesit më të mirë. Në Tetovë u diferencuan këta mësues: Unë (Sheref vetë. Kazazi), Gani Jaja nga Elbasani, Biran Nebiu, Zija Sadiku nga Kërçova, Raif Maleziu si dhe një Deri më 15 janar të vitit 1954 ishim në burgun e Idrizovës. Shumica prej nesh tjetër, emri i të cilit nuk më kujtohet. Ky diferencim ishte faza e parë e diferencimit politik, pastaj punonin në ndërmarrjen “PREPOROD” që prodhonte mobile. Një ditë më thirri drejtori i burgut pasonte faza e dytë, burgosja dhe në fund likuidimi fizik. Kjo ishte mënyra që u aplikua ndaj dhe më tha:” Si duket ju të dënuarit për politikë do të shkoni së shpejti në shtëpi.” i thashë se arsimit shqip në Maqedoni dhe Kosovë. Pas diferencimit ideopolitik, përkatësisht pas tri muaj si më larguan nga puna, më dërguan në shtypshkronjë si kontabilist. Në muajin qershor unë isha duke bërë bilancin e 65 /Rahman Fejzulla Besimi f. Pirok – 28. XI. 1928 – 24 .IX. 1998. Në vendlindje e ka kryer shkollën fillore, në Prishtinë i kontabilitetit, kur vjenë një djalosh dhe më thirri të shkoj në shtëpi. Kishin ardhur disa shokë ka kryer tre klasë të Normales, kursin e fundit të atëhershëm pedagoshik në Shkup dhe Akademinë Pedagogjike në nga Shkupi, Rexhep Bajrami drejtor i Normales, Sadudin Gjura dhe Rahman Besimi. Shkup. Për herë të parë si mësues punësohet në f. Bogovinë, në sh.f. “Liria”-Tetovë, ka dhënë mësim edhe në gjimnazin e Tetovës. Përveç punës arsimore educative ka dhënë kontribut edhe në zhdukjen e analfabetizmit. Ka qenë drejtor i sh.f. në Bogovinë, në sh.f. “Vëllazërimi”-Tetovë dhe në sh.f. të fshatit Pirok Pirok dhe, prej vitit 1974 e deri në vitin 1986 ku edhe pensionohet ka qenë Sekretar i Kryqit të Kuq në Tetovë. Vdiq në vitin 1998. Të dhënat dhe fotografinë m’i kanë ofruar Besniku dhe Luljeta fëmijët e Rahman Besimit në muajin mars 2007/ 91 92
  • kam parë ëndërr të keqe, një gjarpër më kishte lidhur për fyti. Në mbrëmje erdhën dy kamionë, GOLIOTOKU-VDEKJE PËR SË GJALLI u mbushën me të burgosur dhe na transferuan në stacionin hekurudhor të Shkupit. Në vagonat e trenit që janë janë për kafshë kishim bërë “karcella” të vogla për gjashtë vetë. Pas një udhëtimi të gjatë arritëm në bregdet në një portë të Bokës, afër Kralevicës. Aty treni u ndal se nuk shkonte më tutje. Sa zbritëm aty pamë një vapor, ku dukeshin disa njerëz me uniforma burgu që shkarkojnë dru. Ishte hera e parë që zbritëm nga vagonat për të marrë pak ajër të pastër. Përjashta pritnim të shkarkohet vapori dhe pastaj të na 1. SADUDIN GJURA 2. SABRI RAMIZI 3. VEHBI LUSHI hyping në të. Në mbrëmje na hypën në vapor dhe pas katër orë udhëtimi arritëm në Goliotok. Pas arritjes sonë, pak më vonë me një barkë të vogël erdhi nga Rabi drejtori i burgut Nikolla Burgaçiq, i cili më vonë u bë kryeshef i policisë në Beograd. Sa u afrua te ne, të gjithë u ngritëm në këmbë. Ai pastaj na tregoi se do të udhëtojmë nja tre kilometra deri te pavijonet, 4. MURAT ISAKU 5. IZMIT BAJRAMI 6. ABDYLSELAM SKENDERI ndërsa për ata që janë pleq, tha se do të sjellin një kamion. Në grupin e parë ishin gjashtë vetë: Sadudin Gjura, Sabri Ramizi, Vehbi Lushi, Murat Isaku, Izmit Bajrami dhe Abdylselam Nja 20 ditët e para na mbajtën në karantinë, të izoluar nëpër biruca, e pastaj na Skenderi. ndanë nëpër pavijone. Aty e takuam Qemal Agollin, Xhafer Kodrën, Shaban Hrvatin, Sali Lisin, Qamil Brovinën nga Gjakova e shumë të tjerë. Pas grupit tonë nga Nishi sollën në Goliotok edhe një grop kosovarësh, në mesin e të cilëve ishin Enver Dukagjini-doktor profesor i matematikës, Refik Nushi, Rifat Kabashi, Masar Shpata dhe Bardhyl Kosova. Ishte edhe një 1.SHEREF KAZAZIT 2. GANI LUMA 3. ISMAIL SEIDI 4. HYSNI ABDULLAHU qebapxhi nga Prizreni, i cili si duket e kishte tradhtuar këtë grup. Edhepse ai i kishte shërbyer Në grupin e dytë isha unë (Sheref Kazazi), Gani UDB-ës prapaseprap atë e kishin dënuar me gjashtë vjet burg. Luma, Ismail Sahidi, Hysni Abdullahu dhe një prej NË BURGUN FAMËKEQ TË GOLIOTOKUT KA PATUR 44 LLOJE TORTURASH. U Shqipërie, i cili dikur ishte kryetar i Komunës së BINDA SE SA QËNDRON ZEMRA E NJERIU-NUK QËNDRON AS ZEMRA E LUANIT Vrapçishtit, e pastaj u bë mësues. Rënditeshin tërë brigada. Mbanim gurë si kafshë deri në rraskapitje. Na i ndërronin njerëzit, ndërsa ne punonim pa pushim. Metoda e parë e torturës ishte diferencimi politik. Pastaj vinte spastrimi, hetimet pa gjy, sepse gjyqi nuk vinte kurrë parasysh. Hetimet nuk bëheshin në dhoma, por përjashta në 66 diell. Pas kësaj të detyronin të dalësh para kolektivit dhe të thuash qëndrimin tënd, për atë që XHEMALI BEQIRI MULLA JAHA I SHIPKOVICËS ke bërë dhe për atë që do të bësh më tutje. Pas kësa skene vjen edhe qëndrimi i kolektivit, i cili Në grupin e tretë ishin Xhemail Beqiri, një kishte tre mënyra reagimi, ose të pranonte, ose të refuzonte (bojkotonte), ose të mbante pezull. mësues tjetër nga Reçica dhe një tjetër nga Nëse ka në këtë botë ferr më të trishtueshëm se Goliotoku, unë paraqitem vullnetarisht të Shipkovica, Mulla Jahja dhe dy pleq, gjithësej 17 shkoj. vetë. Sipas përqindjes së përkatësisë kombëtare në Burgun e Goliotokut 70 përqind ishin; malazezë, serbë, shqiptarë, musliman, maqedonasë dhe më pak kishte kroatë dhe sllovenë. Me mua ishte vëllai Peko Dabçeviqit, Vlladimir Dabçeviqi, vëllai i Velko Vllahoviqit, Boshko Vllahoviq. Unë punoja në repartin e gëdhëndjes së mermerit bashkë me një serb. Një ditë ky serbi, që quhej Milivoje Jovanoviq, më ndaloi dhe më tha:”Kazazi, rri pak ta ndezim nga një duhan të Tetovës”. E pimë nga një duhan dhe unë vazhdova për në punë. Më vonë mora vesh se kishte bërë vetëvrasje. Gjithashtu më vonë edhe një Sotir nga Prilepi, u hodh në det. Raste të këtilla kishte shpesh, sepse ishte e pamundur t’i durosh torturat që zbatoheshin në këtë burg famëkeq. Më 29 nëntor u organizua një koncert. Pas koncertit na çuan në darkë. Në çdo lokal /mësuesi Xhemë në oborrin e shkollës, foton e kam 66 kishte altoparlant. Aty dëgjuam lajmin që e dha Radio Zagrebi se me vendim të Kuvendit të marr nga djali i tij në muajin mars 2007/ Jugosllavisë amnistohen 1300 të burgosurë politik. Të burgosurit u prezentuan shumë se kur 93 94
  • bënë llogarinë se sa të burgosur politik ka në Jugosllavi dilte se nga Burgu i Goliotokut duhej të GANI SELMAN LUMA 1915-1989 liroheshin vetëm 100 vetë. Pas këtij lajmi patëm dy ditë pushim. Asnjëri nuk e dinte se kush do të shkojë në shtëpi. Unë isha brigader i një brigade që ishin burgosur për punë kriminale. …Prokurori publik i Qarkut dhe Rrethit të Gostivarit me Zëvendësi im ishte një boshnjak, Hasan. Atij ia kishin dhënë letrat që të shkojë në shtëpi. Unë aktakuzën numër 23/52 të 10.06.1952 i fajëson para kontrolloja letrat ku ishin kartonët dhe me padurim prisja radhën me germën K. Në mëngjes gjygjit të akuzuarit: GANI LUMA, SHERIF KAZAZI, askush nuk e dinte se cili do të shkojë në shtëpi. Unë flinja në një dhomë me disa të burgosur ISMAIL SAIDI, HYSNI ABDULLAHI dhe ZIJA ROSHI për që kishin qenë artistë. Rrinja në ankth dhe nga meraku e grisa numrin e krevetit, ashtu si bënë shkak se... edhe të tjerët duke u shtirur se gjoja sonte flemë në Rijekë. Të nesërmen u lexuan emrat e … Gani Selim Sheapi i ashtuquajturi “LUMA”, mësues 1300 të burgosurve. në qytetin e Tetovës, lindur në Tetovë më 22.06.1916 Ndër ta isha edhe unë. Pastaj na çuan në Rijekë…” -rrëfime të shkëputura nga nga babai Selmani dhe nëna Hava Ismaili, i martuar me shënimet e Sheref Kazazit, sot i ndjerë. Hurie Shahini. Baba i një fëmije, i nacionalitetit shqiptar, shtetas i RPFJ, i arsimuar, i padënuar në Gjygjin Hetues nga 07.05.1952… 67 … në janar të 1946 i akuzuari GANI LUMA, SHERIF KAZAZI së bashku me të gjykuarin SADUDIN GJURA, me iniciativë të tij janë takuar sipër elektranës në Tetovë. Me paragjykime shoviniste dhe shqiptaro- mëdha të të akuzuarit Sadudin Gjura, atje kanë filluar për herë të parë të bisedojnë për formimin e grupit armiqësor, i cili do të punojë në rrënimin e sistemit ekzistues të RPFJ-së. Në qershor të 1946, në kursin e mësuesisë në Shkup në mes të mësuesve tjerë ishte edhe Gani Luma dhe Sherif Kazazi i cili që më herët i njohur si armik me bindje kundër pushtetit popullor, në Tetovë filluan të kërkojnë bashkëmendimtar në kurs, ashtu që i gjykuari Gjura atje u lidh me të cilin edhe më parë kanë pasur biseda të të njëjtës natyrë dhe ashtu kanë ardhur në ide që të formojnë grupin armiqësor. Ashtu që në mbledhjen e parë, në qershor me iniciativë të Sadudin Gjurës, pasi që kishin rënë dakord që të punojnë kundër RPFJ-së kanë formuar grupin armiqësor “LIRIA” e cila kishte për detyrë që me forcë të rrënojë rregullimin shtetëror ekzistues të RPFJ-së dhe të punojë për shkëputjen e një pjese të territorit të RPM-së dhe bashkëngjitjen e të njëjtit me Shqipërinë… 68 …Në muajt qershor-shtator 1946, ata kanë mbajtur shumë mbledhje ilegale dhe kanë formuar udhëheqësin prej 5 anëtarëve në krye me Sadudin Gjura, ku përveç tij kanë hyrë edhe Gani Luma, Sherif Kazazi, Ismail Saidi. Më vonë ata i kanë caktuar sektorët; sektorin e propagandistikes e ka udhëhequr Gani Luma, atë të financave Sherif Kazazi. Të akuzuarit Gani Luma, Sherif Kazazi së bashku me anëtarët tjerë të udhëheqësisë së grupit kanë mbajtur shumë mbledhje ilegale, kur ishin në kursin e mësuesisë në Shkup e më vonë edhe në Tetovë. Në këto mbledhje kanë hartuar plane për zgjerimin e grupit në Shkup, në radhë të parë në rradhët e mësuesve shqiptar të cilët gjendeshin në kurs, e 67 /fragmente nga aktakuza N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 Gostivar/ 68 /fragmente nga aktakuza N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 Gostivar/ 95 96
  • më vonë edhe në terren edhe atë formimin e treshes dhe përfshirjen e personave të cilët Që nga viti 1945 punon si mësues në shkollën fillore “LIRIA” në Tetovë, por përshkak kishin influencë në masat shqiptare të cilat ishin të pakënaqura… 69 të aktiviteteve patriotike më 7 maj 1952 burgoset dhe dënohet me 10 vjet burg të rëndë. Pasiqë Gani Selman Luma70, lindi në vitin 1915 në Tetovë. Shkollën fillore e kreu në gjuhën i vuan dy vjet burg në Idrizovë, Gani Luma transferohet në burgun famëkeq të Koli Otokut në serbe në vitin 1930, kurse shkollën e mesme tregtare të tregtarëve të rinj e kreu në vitin 1934 bregdetin dalmat të Kroacisë. Me aktvendimin e veçantë të të presidencës së Republikës në gjuhën serbe ngase Tetova dhe trojet tjera jashtë Shqipërisë londineze ishin të pushtuara Jugosllave më 29.11.1956 amnistohen përkatësisht lirohen të burgosurit politikë. nga Mbretëria serbe e njohur si Jugosllavia e Mbretit. 71 Në vitin 1942 nga Ministria e Arsimt të Mbretërisë Shqiptare e merr DËSHMINË për kryerjen e kursit për të rritur pranë shkollës fillore “SKËNDERBEJ” të nënshkruara nga mësuesi Qemal Haxhihasani, nga drejtori Beqir Kllojka dhe nga Mehxhit Bekteshi inspektor i arsimit pranë Inspektorisë së Arsimit-Prefektuar e Tetovës. 72 Prej vitit 1942 deri në fund të vitit 1944 Gani Luma punon si referent në Gjyqin e Në muajin shkurt të vitit 1957 lirohet nga burgu i Goli Otokut. Përshkak të vuajtjes së Prefekturës së Tetovës. Gjatë viteve 1945/46 dhe 1947, në Shkup vijon kursin pedagogjik burgut në Goli Otok si i dënuar politik, Gani Lumës nuk i lejohet që të kthehet në profesionin e shqip, për mësues të shkollave fillore. arsimtarit, profesion të cilin e admironte ngase ishte i vetëdijshëm se shqiptarët kanë nevojë Edhe pse nën presionin e vazhdueshëm të UDB-ës famëkeqe, përshkak të burgosjes themelore për t’u arsimuar. Por, ky atdhetar i devotshëm, para se të lirohej nga burgu i Goli së babës Selman Shehap Lumës, si ish-komandant i Ushtrisë së Ballit Kombëtar për rajonin e Otokut, atje ka kryer kursin për tapetari, dhe se një kohë punon si jeshtër i këtij zanati. Tetovës, i cili me aktvendimin Nr.4/46 të datës 15.02.1946 të Gjyqit të Qarkut të Shkupit Prej vitit 1959 e deri më 1961 punon si referent në Komunën e Tetovës. Prej vitit dënohet me vdekje-pushkatim, arrijnë që me sukses ta mbarojë kursin për Mësuesi dhe si njëri 1961 e deri më 1981 punon si arsimtar në shkollën fillore “BRATSTVO-MIGJENI” në Tetovë, ndër organizatorët e Shoqatës Atdhetare Politike Ilegale “BESA”, që mëtej inkuadrohet në prej ku edhe pensionohet. Lëvizjen Patriotike Shqiptare “FRONTI DEMOKRATIK SHQIPTAR”, organizatë e cila Gani Selman Luma ndërroi jetë në muajin qershor të vitit 1989. angazhohej për bashkimin e trojeve shqiptare. 69 /fragmente nga aktakuza faqe 1. Nr.=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 Gostivar/ 70 /Të dhënat për biografinë janë të përpiluara nga dr. Ilir Gani Luma, në bazë të dokumentacionit profesional të Gani Lumës dhe në bazë të shënimeve personale që ruhen në arkivin familjar./ /FNRJ,NARODNA REPUBLIKA HRVATSKE, SVJEDOZBA O POLOZENOM ISPITU ZA TAPETAR, od K.P.D-a 72 71/Origjinalin e ka dr. Ilir Gani Luma/ RAB, 98/56, 28 VIII 1956-Rijeci… Origjinalin e ka dr. Ilir Gani Luma/ 97 98
  • HYSNI OSMAN ABDULLAHUT73 Premiera e dramës “Të burgosurit” është dhënë më 7 tetor 1939 në shtëpinë e Mehmet bej Palloshit (foto nr. 16 shtëpia ku u mbajt shfaqja e parë ), ku ka pasur publikë prej …HYSNI OSMAN ABDULLAHI nga babai Osmani dhe nëna Razie, i lindur më 1927 në 15 deri 20 shikues. Skena ka qenë e varfër, por mjaftë modeste, aktrimi i varfër apo thënë Sllatinë-Tetovë, shqiptar, shtetas i RPFJ-së, mësues, ka të kryer pesë klasë të gjimnazit amatorë klasikë, por kenaqësia e publikut ishte e madhe, mahnitëse ngase për herë të parë dhe kursit të mësuesisë, me shërbim të kryer ushtarak, i varfër, i pa gjykuar. Në burgun shfaqej dramë në gjuhën shqipe. Pas disa ditëve Qendra e Organizatës Kombëtare “BESA” hetues gjendet nga 12.04.1952…74...Ditën e pa caktuar të muajit qershor 1946 në Shkup i vendosi që drama “Të burgosurit” të rishfaqet në shtëpinë e Hysein Xhaferit. Atë ditë prezent akuzuari Hysni ABDULLAHI I tërhequr nga i gjykuari Sadudin Gjura bëhet anëtar i grupit ishin edhe anëtarët e organizatës “BESA” - hafëz Muhamed efendi Xhelili, Mulla Jahja, aktori armiqësor e formuar na Gjura dhe bashkëmendimtarët e tij për kryerjen e veprave dhe regjisori i dramës Hamit Shijaku e të tjerë. Gjithashtu, duhet përmendur se aktorë të kësaj penale kundër popullit dhe shtetit dhe ka punuar për zgjerimin e grupit dhe në të njëjtën drame ishin: Abdyraman Tresi, Vehab Kadriu, Kadir Sulejmani (si vajzë Margarita), Xheladin i afron personat Idriz Esati dhe Sali Kasami nga Tearca dhe Sllatina dhe me të njëjtit ka Palloshi, Sheref Kazazi ( në rolin e drejtorit të burgut Savo), Naxhi Sulejmani (si roje burgu) mbajtur disa mbledhje ilegale...75...Të akuzuarit Hysni Abdullahi, gjyqi i shqiptoi dënim dhe Hysni Abdullai (në rolin e nipit të Hodo Pashës)… më të ulët nga të akuzuarit tjerë, duke pasur parasysh se ai është i sëmurë rëndë nga Për një kohë të shkurtë me organizimin e fuqishëm, në këtë organizatë sëmundjet e kraharorit...76 anëtarësohen-aktivizohen në qendër: Kadër Sulejmani prej Tetove (foto nr. 8 )-rrobaqepës, i cili duhet të punon në qendër të qytetit, Hilmi Rashiti prej Tetove (foto nr. 9 Hilmi Rashiti dhe HYSNI OSMAN ABDULLAHUT Veli Rexhep Veliu)-punëtor në “Monopoll”, Harun Dehari (foto nr. 10 ) nga fshati Gjermë- duhej të formon seli ne fshatin Gjermë, Veli Rexhep Veliu prej Tetove-duhej të aktivizhet të punon me U lind në vitin 1927 në fshatin Sllatinë. është bir i Mulla Osmanit. bujq, Gani Luma prej Tetove-rrobaqepës, duhej të punojë me rininë e Sahat Mahallës (foto nr. Rrjedh nga një familje me traditë të pasur për edukim dhe arsimim. 22 RINIA E SAHAT MAHALLËS në mes Gani LUMA), Mulla Ferik Hoxha nga Sllatina dhe Pas kryerjes së shkollës fillore në gjuhën serbe në fshatin Leshkë, ndihmësi i tij Hysni Abdullai (foto nr.11) prej Sllatine duhej të aktivizojnë rininë në regjistrohet dhe mbaron gjimnazin real të Tetovës, bashkë me fashtrat; Sllatinë, Tearcë, Neproshten etj…77 intelektualët më me namë të kësaj ane, si; Murat Isaku, Sadudin Ai vazhdoi shkollën Normale “Sami Frashëri” në Prishtinë ku si profesorë ka patur Gjura, dr. Rufat Palloshi, prof.dr. Jusuf Rexhepi e tjerë. Ky figura eminente si akademikun Idriz Ajetin, mandej nga Shqipëria Rauf Zajmi, Dodë Biba, Ymer personalitet i shquar dhe i edukuar nga prindi i tij Mulla Osmani dhe Berishe e tjerë. vepritarë të tjerë të kauzës kombëtare, ai që në vitin 1936 anëtarësohet në Organizatën Ilegale Politike Kombëtare “BESA” dhe se ka qenë mjaft aktiv në aktivitetet e kësaj organizatë kombëtare. Ai ka qenë bashkëveprimtar dhe bashkëkohanik i personaliteteve më me ndikim dhe karizmatik në trevën e Pollogut e më gjerë, shih më tepër në fesjtonin e botur në gazetën “FAKTI” më 28.korrik 2004 nga Ismet Jonuzi-KROSI; …e vërteta për veprimtarinë e Organizatës “BESA”1936-1944 Formimi dhe puna e organizatës ilegale-politike- shqiptare në Tetovë 1936 - 1944 BETIMË “Betohem përpara Zotit, përpara popullit tim shqiptar, me nderin tim, me nderin e familjes sime, se do të punoj për çlirimin e vendit tonë kundr okupatorit Jugosllav, do t’u bindem urdhënave të Organizatës sime”BESA”. Në rast nevoje do ta dhuroj shpirtin. Tradhtia në Organizatën “BESA” dënimi është me vdekje dhe deklaroj se e pranoj. Më 28 nëntor 1936 Tetovë Kryetar: Selim Shehapi-LUMA 73 /të dhëna m’i ka dhënë Luan Hysni Abdullahut/ 74 / fragmente nga aktakuza N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 Gostivar / 75 /fragment nga aktakuza po aty/ 77 / “FAKTI” 28 korrik 2004 Ismet Jonuzi-KROSI; e vërteta për veprimtarinë e Organizatës “BESA”1936-1944/ 76 /fragment nga aktakuza po aty/ 99 100
  • IDRIZ ESATI ME DJEMTË 1937 ANËTARËT E ONDSH-SË DHE TË ORGANIZATËS “LIRIA” XHEVAHIR SHAQIRI-1923-200778 Idriz Esati, lindi më 1892, ndërsa vdiq në vitin Profesor Xhevahir Vejsel Shaqiri, ka lindur në fshatin Nerasht të Tetovës, 1983...Gjithashtu Idriz Esati, njeri të besueshëm e më 23.04.1923, shkollën fillore katërvjeçare e kreu në vendlindje në gjuhën bashkëveprimtar, e ka patur krah të djethtë Hysni serbe, ndërsa shkollën fillore dhe të mesme e filloi në medresenë e Shkupit, Osman Abdullahun nga fshati Sllatinë sekretar në por meqenëse kjo merese mbyllet, profeser Xhevahir Shaqiri shkollimin e ka mandatin e tij si kryetar Komune në Tearcë,si dhe një vazhduar në Prishtinë, ku edhe ka diplomuar në vitin 1944. Ishte intelektuali kohë ka patur të punësuar sllavë në komunë të cilët i parë në rajonin prej Tetove deri në Kaçanik. Punoi mësues në Tetovë dhe pasiqë I mësonin shqiptarët që të punojnë edhe I shquhet për veprimtarinë e tij për arsimin shqip në këto anë, duke largonin nga puna që më vonë sërish aktivizohen në kontribouar për mposhtjen e analfabetizim dhe errësirës së arsimit që mbretëronte në trojet tona etnike. Organizatën Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”… Ishte njëri ndër iniciatorët e parë për hapjen e paraleleve me mësim në Në këtë kohë, në këtë shkollë zhvillohej një gjuhën shqipe në gjimnazin e Tetovës. Punoi 10 vjet në shkollën fillore aktivitet i pasur kulturor si nga ana e profesorëve, ashtu “Liria” në Shkup. Gjatë kësaj periudhe studioi dhe diplomoi në Universitetin e Shkupit në fakultetin e edhe nga ana e studentëve ku Hysniu merrte pjesë aktive gjuhës dhe letërsisë frënge. Pas diplomimit, punësohet si profesor i gjuhës frënge dhe latine në gjimnazin në organizimin e këtyre manifestimeve. Lexonte periodikun e Tetovës. Në vitin 1972, pranohet profesor i rregullt në Universitetin e Prishtinës, ku edhe punoi deri në e kohës, si gazetën: “TOMORRI” nga Tirana, “BASHKIMI i pensionim. Gjatë kësaj kohe është marrë edhe me përkthime të literaturës frënge për nevojat e KOMBIT” nga Prishtina e tjerë, kurse prej shkrimtarëve më studentëve. Ka përpiluar dhe botuar librin “FJALOR EMRASH TË PËRKTHYER DHE TË KOMENTUAR se shumti e lexonte At Gjergj Fishtën dhe opusin e tij letrar. NË GJUHËN SHQIPE”. Ndërsa, viteve të fundit ka botuar fjalorin “SHQIP-FRËNGJISHT”. Përveç kontributit të tij në sferën e arsimit shqip, profesor Xhevahir Shaqiri ka dhënë kontribut të madh edhe në Në vitin 1947 merr maturën, kurse shkollimin e lëvizjen e çështjes kombëtare. Në atë kohë mjaft të vështirë politike, për të vepruar, pasiqë çdo më tutjeshëm e vazhdon në Shkup në Akademinë Pedagogjike. intelektualë ndiqej nga OZN-ja famëkeqe. Në Tetovë u themelua Komiteti i NDSH-së. Në aktin e Pas hapjes së shkollës së parë në gjuhën shqipe në fshatin e tij të lindjes, këtu themelimit kanë marrë pjesë: Memet Bushi, Imer Balla, Hafës Hetem Tahiri, Esat Sulejmani e disa Hysniu jep mësim (shkrim-lexim fillestar në gjuhën amëtare). patriotë të tjerë. Anëtar i Komitetit Qëndror nga Tetova u emërua Jonuz Balla, i cili e ka anëtarësuar Më 1947 shkon ushtar, kurse në punën e mësuesisë e zëvendëson Sejdi Idrizi, po profesor Xhevahirin në këtë Organizatë. Profesor Xhevahiri në atë kohë ka qenë mësues i ri, por ashtu nga Sllatina, më të cilin kanë bashkëpunuar ngushtë në përhapjen e arsimit dhe dritës në entuziazmi dhe dëshira e madhe për të kontribouar drejt çështjes kombëtare, e ka shtyrë profesorin që të trevën tonë. ketë kontakte të pa ndërprerë me Jonuz Ballën dhe veprimtarë të tjerë. Profesor Xhevahir Shaqiri, Në vitin shkollor 1949/50 punësohet në Tearcë në tetëvjeçaren e këtij fshati, kurse aktivitetin e tij në NDSH e ka zhvilluar nëpër fshatrat e Tetovës për themelimin e nënkomiteteve të NDSH- më 1952 tre vite burgoset me aktakuzë se përzihet në punët e “pushtetit popullor”-si anëtar i së. Prandaj, duke pasur parasysh vizionin e tij në aspektin e arsimit dhe ngritjen e vetëdijes kombëtare në përgjithësi, ai deklaronte: ”Mbrojtja më e mirë i një kombi, është arsimimi i një populli”. Profesor Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”. Xhevahir Shaqiri për veprimtarinë atdhetare në Organizatën Nacional Demokratike Shqiptare, u dënua Pas daljes nga burgu, gjithmonë i ndjekur nga ndërkëmbëzat e pushtetit, ai punon në me tre vjet burg dhe pesë vjet heqje liri qytetare. Por, ky dënim nuk e mposhti profesorin. Ai vazhdoi me arsim në fshatin Tearcë dhe vazhdon punën e mësimdhënies në shkollën e fshatit Sllatinë deri veprimtarinë e tij kombëtare. në vitin 1985 kur edhe pensionohet. Profesor Xhevahiri edhe pse i përndjekur politikisht nuk e harroi familjen e tij. Ai arriti t’i Vdes në vitin 1997. shkollojë katër fëmijët e tij, të cilët mbaruan mjekësinë, drejtësinë dhe pedagogjinë. Prandaj, kontributi i tij vlerësohet me të madhe nga të gjithë veprimtarët e kombit, do të vlerësohet edhe në botën e amshueshme për veprat që ai ka lënë pas vetes. I qoftë i lehtë dheu i trojeve tona 78 /Lidhja e Historianëve Shqiptarë në Maqedoni-Dega-Tetovë, referat i lexuar nga prof. Dr. Vebi Xhemaili më 10. 03. 2007 në ditën e varrimit në varrezat e qytetit të Tetovës/ 101 102
  • QERIM ARIFI, 1926-200679 në gjimnazin e Tetovës si professor i gjuhës dhe letërsisë frënge deri në vitin 1987 ku edhe pensionohet. Ndërroi jetë në muajin shkurt 2006. ” Unë nuk kam pasur asnjëfarë lidhjeje me mësuesin Xhemë, bile edhe nuk e kam ditur PROFESORI QERIM ARIFI KURRË NUK U PAJTUA ME KOMUNIZMIN82 se edhe ai është anëtar i “LIRISË”. Unë kam bashkëvepruar me Shani Minën, Qerim Pas 15 nëtor 1944, më sakt kur partizanët morën Tetovën, unë atëherë kam qenë Arifin e shumë veprimtarë të tjerë.” sekretar rinie, në mbledhjen ku kanë qenë të pranishëm Abdurahman Treshi, Palloshi e të Para se ta burgosnin Faik Nuredinin në burg kanë rënë anëtarët dhe aktivistët e tjerë, edhe pse ne kishim dallime se ne ishim me orientim tjetër. Ardhjen apo pushtimin e Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” siç thot ai: ” Bajram Pashollin nga Tetovës nga partizanët e pronuam si gënjim serioz të propagandës sllave, kinse me të vërtetët Dibra, Qerim Arifin, Mihail Bardufin nga Elbasani, i cili atëherë ishte arsimtar në fshatin do të çlirohet populli shqiptar. Pas ardhjes së partizanëve me sakt pushtetin e morën Xhepçisht, Mustafa Vollën-Elbasan edhe ai ishte i Shqipërisë, por nuk më kujtohet se sllavokomunistët. Unë kam qenë në Monopol, atje kam qëndruar nëntë ditë. Më morën prej nga cili vend saktësisht ishte, të gjithë këta e burgosën pak para meje. Kurse mësuesin shtëpi, më kujtohet kur i thanë të ndjerit prindit tim:”Imame eden sostanok so omlladinata, i qe nga Elbasani Mahmut Dumanin e burgosën bashkë me Nexhbedin Besimin e Pirokut, ky go pushtish sin mi...!” Më morën atje, nëntë ditë kam qenë pa bukë, prej nesh kërkoshin dhe na i fundit ishte jurist i diplomuar që mua më udhëzoi që të ndjek kursin pedagogjik e që u llogatitshin si bashkëfashistë e si ultranacionalistë. Ne mbroheshim se, ne nuk kemi lidhje me bëra mësues në jetë…” dhe përnjëherë hesht mësuesi Faik Nuredini ngase nuk fashizmin dhe me ultanacionalizmin. pas nëntë ditësh që na lëshuan, më kujtohet se mbajti dëshironte që të flas mëtej ngase edhe ashtu e ka natyrën dhe se marrëveshja ime ishte fjalim një Llazo samarxhi maqedon, i cili tha:” Od seka po natamu ima slloboda za site...”, e tillë... 80 ndrësa për fat të keq në atë rast për herë të parë kam dëgjuar nga një shqiptar plak i Tetovës …Dhe se gjatë udhëtimit Sadudin Gjura ka vazhduar me bisedën përkatësisht duke i që dëshironte ta shpëtojë lëkurën e vet, të cilit nuk dua t’ia përmendi emrin, që bërtiti me zë të treguar për detaje të reja që sipas Sabri Ramizit i cili shprehet me plot optimizëm sikur lartë; “Da zhivi Makedonio!”. Dua të theksoj një ngjarje, e cila më ka mbetur në kujtesë ngase ngjarja të ketë ndodhur javë më parë dhe thotë:” Sadudini atëherë më tha; Sabri unë në ishte në pyetje jeta ime në Monopol, kur një maqedon m’i kërkoi këpucët të m’i marr e më tha:” Shkup kam themeluar një organizatë ilegale me emrin “LIRIA”. Kjo organizatë është Izvadigi kondurite da gi probam”, ndërsa unë ia ktheva;”Zoshto da gi probash, ne mise za pasivizuar mjaft.” Në pyetjen se kur është themeluar kjo organizatë në Shkup ai prodavanje...!”, e ai me kthe me revolte e më tha:”Dobro qe se vidime noqe!”, që ishte bërë shprehet i prerë dhe thotë:” Këtë organizatë në Shkup e ka themeluar Sadudin Gjura ka rutinë ngase kishte ndërmend të vij natën të më marr e të më zhdukte, por të them të vërtetën fundi i vitit 1946 përkatësisht në fillimin e vitit 1947, kurse në vitin 1948 fillon që ë shumë vërtet këpucët që i kisha nga babai im ishin mjaft të nukura. Edhe pse me shumë trishtim e të aktivizohet kur i organizon siç duhet Qerim Arifin, Shani Minën dhe Faik Nuredinin, prita natën që duheshte të më vras, por ne bemë çfraë bëmë në atë dhomën e madhe ku por këto të dhëna në bisedën e parë nuk m’itregoi por dikur më vonë m’ika thënë të kishte shumë shqiptarë, ata më mbuluan me do dërrasa e tallpa që ishin aty, falë shokëve që gjithat…81 më strehuan, kur erdhën të më kërkojnë natën që të më marrin shokët i thanë se më kanë Qerim Arifi, lindi në vitin 1926 në Tetovë, shkollën fillore e mbaroi në marrë, ndërsa ata u thanë:”Dojdoa go zedoa.”, ndërsa ata u thanë:”A arno mu go napraile” do gjuhën serbe në Tetovë, dy vite të Medresesë në gjuhën serbe në të thotë se më kanë zhdukur. Shkup. Si bursist i Ministrisë së Arsimit të Shqipërisë kreu normalen Gjatë qëndrimit nëntëditore në kasaphanën e Monopolit, Qerim Arifi si dëshmitar i në shkollën “Naim Frashëri” në Prishtinë. Në vitin 1944 kreu gjallë thotë se, ka parë të vrarë e të masakruar diku 20 drei 30 shqiptarë të shtrirë nëpër Akademinë Pedagogjike në Shkup, letërsinë dhe gjuhën frënge si dhe oborrin e Monopolit, edh pse nuk ka mund që t’i identifikojë se kush kanë qenë. fakultetin filozofik në drejtimin Letërsi dhe gjuhë frënge në Shkup. Pas daljes nga Monopoli sërish Qerim Arifi me shokë është angazhuar për çështjen Për herë të parë si mësues emërohet në vitin 1954 në kombëtare. Tetovë dhe punon deri në vitin 1949 ku arrestohet si anëtar i Gjithashtu, Qerim Arifi, tregoi se, pas daljes nga Monopoli famëkeq për shqiptarët, Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”. Si i dënuar politik një ditë prej ditësh ka shkuar në qendër të qytetit në një kioskë (që sot nuk ekzistojnë) që të kalon 3 vjet në Idrizovë. blejë një pako cigare, ndërsa shitësi ia jep një shkresë të shkruar me shkronja arabe ku ka Pas kryerjes së dënimit në vitin 1952 emërohet si shkruajtur Abdylqerim Arifi, dhe i ka thënë se a e njeh këtë person, ndërsa ai i ka thënë po. mësimdhënës i gjuhës frënge në tetëvjeçaren e fshatit Tearcë, kurse në vitin 1953 transferohet Këtë që ju e kërkoni jam unë. Për këto emra sipas profesorit, shitësi e ka marr nga Ibrahim Piroku, i cili ka qenë i angazhuar që t’i ndjekë aktivistët e rinj shqiptarë si Qerim Arifi. Më pas i 79 /Shënime nga: SHOQATA E PEDAGOGËVE SHQIPTARË-TETOVË, MONOGRAFI “VETERANËT E ARSIMIT ka thënë që ju (Qerim Arifi) duhet të jeni të dënuar, por shteti është shpirtgjerë, e nuk ju SHQIP TË PERIUDHËS 1940-1960 NË TETOVË DHE RRETHINË”-Tetovë,gusht,2000, f. 65/ burgosën menjëherë. Kjo është dëshmi e qartë se burgosjet nga ana e OZN-së kanë qenë të 80 /sipas dëshmive të Faik Nuredinit- Anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” bisedë e inçizuar me sistematizuar kudër atdhetarëve dhe intelegjencisë shqiptare. diktafon më dhjetor 2005/ 81 /Dëshmitë e Sabri Ramizit- Anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” bisedë e inçizuar me diktafon më 06.11.2005/ 82 /Bisedë e inçizuar me diktafon me Qerim Arifi më 22 janar 2006/ 103 104
  • Për amanetet dhe tradhtitë e mëdha profesor Qerim Arifi, më tha se do t’i kujtoje e do kur vazhduam me kurset, të them të drejtën se Sadudin Gjura ishte shumë njeri i ngritur dhe se t’i shkruaje e do t’i lë amanet. Se ai i ka lënë apo jo ende nuk kam njohuri. na nxiste të gjithë neve që të kapemi me zhvillimin e çshtjes sonë kombëtare. Ai, gjithmonë na I ndreruari profesor, a mund të na thoni për kthimin e gjyshit tuaj përkatësisht i nxiste për realitetin e ri shoqëror, për pozitën e shqiptarëve në të gjitha segmentet, ndërsa unë rikthimit? kisha diçka tjetër, siç thash se kam qenë në klasë ku dominoshin numri i nxënësve gjakovarë Qerim Arifi: Rikthimi i gjyshit ka qenë më tepër për çështjen e kapelë. Kur gjyshi im në gjimnazin e Prishtinës, ku mund të them se ata ishin të frymëzuar me idetë socialiste dhe se në Turqi e ka parë veten në rrojtor me kapelë, edhe atëherë ka shkuar në pasqyrë dhe e ka çështja jonë kombëtare do të zgjdhet në kuadër të socializmit. Por, unë atëherë fillova që ta lë pështyrë veten. E ka pështyrë veten dhe i ka thënë se je bërë si Vasili i mahallës sime atë ide se socializmi është robëria e re e modifikuar nga shqiptarët gjoja se me komunizëm do (Cetnikska) që e kam lënë në Tetovë. Kjo ka ndudhur në vitin 1924 në kohën e reformave të të rregullohet çështja e shqiptarëve. Ne nuk besuam edhe i lamë ato ide sllavo-komuniste, gjë Qemal Ataturkut. Por, dua të theksoj se gjyshi im në Turqi ka shkuar në vitet 1922 apo 1923 që ndikoi që edhe ramë nëpër burgje si në Idrizovë e gjetiu. Idenë e themelimit të organizatës nuk jam i sigurt. Kthimi i gjyshit tim në Tetovë ka të vetmen arsye ngase nuk ka mund ta durojë “LIRIA” e kemi filluar së bashku unë, Sadudin Gjura, Faik Nuredini dhe Shani Mina. atë lloj fanatizmi përkatësisht atë lloj reforme edhe pse më unë me shokë e kemi luftuar Veprimtarinë e ushtruam në Tetovë dhe rrethinë. Unë kam vepruar në qytet me moton që të fanatizmin oriental dhe sundimin e të huajve në këtë troje. Ju kundërvumë fanatizmit për shkak mos shpërngulen shqiptarët për në turqi dhe atë i shfrytëzosha ndjejat dhe takimet e ndryshme se, fanatizmi këtu te ne ishte mjaft i theksuar. me njerëz. Sadudin Gjura ka bashkëvepruar me ne, është interesuar mjaft për zhvillimin tonë Përse profesori Qerim Arifi u kyç në rrjedhat politike shoqërore për çështjen kombëtar me theks të veçantë për ne në Tetovë. Dhe m’u kjo ishte arsyeja themelore që në kombëtare pas vitit 1945? ishim kundër shpërnguljes së shqiptarëve nga trojet stershyshore për në Turqi. Në hetuesi na Qerim Arifi: Arsyet janë të logjikshme. Për shkak të shtypjes permanente sllave që thoshin: “zoshto vie se protivite da se iseli ovaj narod vo Turska. Kaj sakaat neka si odat.” dëshironte të bëjë ç’mos që neve të na dëbojë për në Turqi, edhe pse ne kemi jetuar pesë vjet Zhvillimi dhe aktiviteti ynë besoj se kishte efektin e vet, për të cilën edhe shumë na kanë në Turqi, kemi jetuar gati pesë vjet dhe sërish u kthyem në atdhe. Neve atje na ka mbetur një munduar nëpër burgje. Më kujtohet sikur tash kur më thoshin:”Zoshto sakaate da ja svorite mixhë atje. Mixha Rexhep, i cili mbeti atje bashkë me familjen e tij për arsye ngase nuk ka Golemata Allbanija, zato go zadrzhuvate allbansko naselenie ovdeka..., kaj saka narodot neke pasur të drejtë që të vije. Arsyet janë të njohura për shkaqe ushtarake. Ai, mbetet atje me tërë ide...”. Ndërsa ne mbroheshim me argumentet tona duke ju thënë:” Nishto neqeme, ne sakame familjen e vet, ndërsa ne nuk pranuam që të turqizohemi dhe vijmë këtu pas pesë vjetëve në so zort da ki terate llogjeto da si odat, narodot ne saka da odi tamo kade shte nese rodeni. Kaj Tetovën e dashur të të parave tanë ku edhe shkollohemi. Babi na shkolloi. Shkollohen të gjithë shto se niknati-tamu neka rastat...”. djemtë, ndërsa ai që mbeti në Turqi më besoni se fëmijët i mbetën analfabet. Mixha Rexhep Edhe pse në organizatën “LIRIA” ju keni paraparë që të kyçni funksionarë të ndoshta nuk ka pasur mundësi ose dëshirë që t’i shkollojë fëmijët. ndyshëm të shoqërisë me qëllim që të bashkëveproni e të jenë më të suksesshëm deri në Përse Ju pas 1944 u kyçët në rrjedhat e athershme që t’i kundërvihej sistemit të ri realizimin e qëllimeve tuaja në përmbysjen e sistemit të atëhershëm e t’ia bashkangjitni trojet sllavokomunist në këto troje? shqiptare të mbetura në Jugosllavinë e Titos Shqipërisë? Qerim Arifi: Atëherë unë isha kundër përgatitjes së sllavëve për turqizimin e Qerim Arifi: Po. E vërtetë është. Përmendi Hashim Toplicën me shokë që kanë shqiptarëve dhe për shpërnguljen tonë për në Turqi. Qëllimi kryesor i sllavëve të këtushëm ka bashkëvepruar me ne. qenë turqizimi i shqiptarëve dhe infektimi me dëshirë që të na shporrin prej këtu. Kur u ra në fije UDB-ja dhe OZN-ja dhe u burgosi? Atëherë si u infektuat ju që të merreni me rezistimin antisllav, cilët ishin veprimtarët Qerim Arifi: 1947 aty pari dhe jemi grupi i parë që ramë në burg me akuzën se jemi përkatësisht bashkëmendimtarët e kësaj ideje kombëtare? “armiqtë e shtetit dhe popullit të RFPJ-së”. Në grupin tim jemi dënuar; unë, Shani Mina e Faik Qerim Arifi: Në atë kohë ne mundoheshim që të jemi të anës së zhvillimit të Nuredini. Neve na ka maltretuar shumë një inspektor me emrin Marçe, i cili ishte antishqiptari i intelegjencisë së vendit tonë. Neve në atë kohë më së shumti na kanë “infektuar” intelektualët përbetuar. U dënuava tre vjet. Burgun e vuajta në Idrizovë së bashku me shokët në fjalë. Pos e mëdhenj të Elbasanit si; Jonuz Balla, Mahmut Dumani, Mihail Bardufi e të tjerë. Të gjithë këta grupit tonë të burgosur tjerë kishte edhe Dibra, Struga, Shkupi dhe nuk më kujtohen të tjerë. kanë qena ata që kanë ndikuar për të ardhur në vendlindjen tonë. Më shumë më kujtohen ata të Dibrës, e në veçanti aktivisti ynë i dalluar Mulla Jahja nga A mund të na tregosh se si u njohtët me Sadudin Gjurën, Faik Nuredinin, Sferif Debreshi. Torturat në burg ishin çnjerëzore të cilat kanë ndoshur në mesjetë. Paramendojeni Minën dhe shokë të tjerë në kurset e atëhershme pedakogjike në Shkup. Dhe si pranuat që të se unë rash në 35 kilogram peshë trupore. Pa bukë, pa ushqim e shumë të kiqija na kanë bërë jenë anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”? këta. Më kujtohet dita e parë më futën në burgun e Idrizovës në Shkup. Më futën në një dhomë Qerim Arifi: Sadudin Gjurën e kam pasur shok shkolle qysh në kohën e Shqipërisë që i thoshin “pollazna soba”, ku na bënin shtypje të madhaja që të heqim dorë nga qëllimet dhe në Prishtinë në shkollën gjimnazi e plotë real “Sami Frashëri”. Ku profesorë i kemi pasur si idetë tona kombëtare. E gjithë ajo bëhej që të trembeshim ne, por ne kurrë nuk lëshuam pe për profesor Vasil Andonin, dr. Rexhep Krasniqin e tjerë e tjerë. të gjithë këta profesorë janë idealet tona. Nuk e di se sa e sa herë na kanë ofruar e lutur që të bëhëmi bashkëpunëtorët e munduar që na përgatisin e veçmas profesori Vasil Andoni të ndikojë në pikëpamje për ngritjen tyre. Gjithnjë na ofroshin që të na shtynë në shërbimet e tyre që ne të fitojmë “lirinë”, por kjo e e vetëdijes kombëtare. Pasiqë erdhëm këtu unë Sadundini dhe Xhelaludin Gjura. Në Shkup ishte e pamundshme për ta bërë. Ditën kur u lëshova unë nga burgu më kujtohet sikur tash kur 105 106
  • më thanë: “Nie znaeme da pushtime, no ni znaeme pak da zatvorime.”83Mund të them se mjaft FAIK NUREDINIT DËSHMITË E FAIK NUREDINIT NGA FSHATI PIROK-ANËTAR I kohë mbetëm pa punë, por kur ata mbetën pa kuadro, ne ishim kuadro të zgjedhura e na ORGANIZATËS ILEGALE POLITIKE KOMBËTARE “LIRIA”84 morën në punë, e veçmas për mua. Fillova në punë në shkollë fillore e më pas në gjimnazin e Tetovës si profesor që punova tërë kohën. ...Mua më burgosën tek, pra vetëm mua dhe atë më Po. Edhe pse droshim, por ne takoheshim e kurrë nuk e ndalëm veprimtarinë tonë. 11.11.1949, kurse pas Vitit të Ri të 1950 jam dënuar me dy Jam ndier shumë keq. Por, kishim shpresë dhe se tërë dijen dhe qëllimet tona i kemi vjet e gjysëm heqje lirie dhe se burgun e vuajta aq edhe sa investuar në nxënësit tanë, për të cilën sot mburremi. Unë tërë punën time e kam përqëndruar ma shqiptuan. Burgun e vuajta dyvjet e gjysmë me sa vijon; që si e si të zhvillohet populli dhe rinia shqiptare. Nga e gjithë ajo që bëra në jetën time, mund në Idrizovë, në burgun e atëhershëm ndër kalanë e Shkupit të them se jam shumë i kënaqur me nxënësit si pasardhës të mi. që i thoshin “zagrebaçka”, më pas në burgun e Sarajit ku Se si profesori Qerim Arifi, e ka ndërruar emrin me pretekst që të hetohet nga sot ajo ndërtesë është bërë kafene që atëherë ishte shtabi i organet e sigurimit përkatësisht të marrë dokument nga gjyqi se nuk është nën hetime që të OZN-së, me çka ne të burgosurit ua ndërtuam bazentin, mos mbetet pa punë, djali i tij spec.dr. Bradhyl Qerim Arifi, thotë:” Babi shkon te një avokat fushën e sportit edhe pse më pas ndryshoi situata në atë bullgar që jeton në Shkup për t’u konsultuar, kjo ka qenë sipas të gjithave diku në vitet 1950 burgun famëkeq të Sarajit, po ashtu kam qenë në Otoshevë ose 1951, pasiqë ia tregon hallin se ka qenë i dënuar me burg dhe se vërtetimi që ia lëshon afër zonës së dokanës së kufirit greko-shqiptar ku më gjyqi është dokument shumë me rëndësi. Avokati bullgar i thotë se ka një farë mënyre që mund kujtohet se kanë mundur edhe të më vrasin... ta bëjmë. Por, duhet ta ndërrosh mbiemrin me çka do të dal se nuk je në hetime. Atëherë babi Këtë organizatë në Shkup e ka themeluar Sadudin Gjura ka im zgjedh mbiemrin Krasniqi ( edhe pse me këtë mbiemër asgjë nuk ka të bëjë kjo familje, por fundi i vitit 1946 përkatësisht në fillimin e vitit 1947, kurse siç thotë profesori Qerim se, ndoshta mund të ketë diçka të tillë ngase jemi nga fshati në vitin 1948 fillon që ë shumë të aktivizohet kur i organizon siç duhet Qerim Arifin, Glloboçicë, por mbi të gjitha ka patur qëllim të caktuar për këtë mbiemër që më vonë e kanë Shani Minën dhe Faik Nuredinin, por këto të dhëna në bisedën e parë nuk m’itregoi por ndërruar sërish në Arifi) me çka e ndërron letrën e njoftim me mbiemër të ri. Pasi që e merr dikur më vonë m’ika thënë të gjithat… 85 vërtetimin se nuk është nën hetime, nën akuza dhe nuk ka qenë i dënuar, prindi im i drejtohet …Unë gjatë vitit 1949 isha mjaft aktiv në operativën e platformës, kurse Sadudin Gjura dajës tim Reshat Mehmetit, i cili ka qenë drejtor shkolle në fshatin Xhepçisht, i cili ka patur të më informoi se në treshen e tij ka Faik Nuredinin dhe Vehbi Lushin…86/ dëshmi nga drejtë ta marrë si kuadër në punë me çka ka punoi profesori Qerim katër apo pesë muaj në Sabdri Ramizi-Anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”/ këtë fshat e më pas kthehet në qytet në shkollën fillore “Liria” në qytet e më pas në gjimnaz ...Në të njëjtën kohë në verën e vitit 1949, pasiqë me të akuzuarin e parë Sadudin Gjurën deri në pension. dhe Faik Nuredinin janë marrë vesh për t’u arratisur në Shqipëri me ndihmën e bandës Në fund të bisedës tha se, OZN-a dhe UDB-ja kanë patur njohuri dhe njerëzit e vet së Xheladin Gjurën dhe Hashim Toplicës. Nuk dihet dita e mujit qershor së bashku me të të infiltruar në radhët e Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”, dhe se tradhtinë e tyre lartëpërmendurit, mbi fshatin Shipkovicë kanë tentuar të arratisen matanë kufirit...87 kurrë nuk e fal se, kanë hequr shumë dhe i kanë bërë dëm të madh popullit shqiptar. Edhe pse deri më sot ky anëtar i “LIRISË” nuk ka pranuar që të flas e as të jap të dhëna për veprimtarinë e tij, por pasiqë pranoi që për herë të parë të flas dhe atë me të vetmin kusht që deklaratat e tij të mos ndryshohen fare ngase e vërteta duhet thënë e t’ia lëmë dëshmi kohës. Më 31 dhjetor 1945 pas ardhjes nga Çeska, me rastin e organizimit të festimit të natës së Vitit të Ri në fshatin Pirok, sipas Faik Nuredinit i cili tha :”unë kasha dëgjuar në Suboticë prej një plakut pirokas, se nëse kemi të holla që t’i harxhojmë se Jugosllavia do t’i ndërrojë çdo vit të hollat-monedhat përshkak të kollakëve të cilët paskan deponuar material. Sipas kësaj, kështu ata nuk mund të përparojnë. Emini i Pirokut ka shkuar ka lajmëruar apo rrejshëm më ka paraqitur atje se gjoja unë kam thënë se Jugosllavia do të 84 / Të dhëna nga Faik Nuredini nga fshati Pirok-Anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”/ 85 /Dëshmitë e Sabri Ramizit-Anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” bisedë e inçizuar me diktafon më 06.11.2005/ 86/ Dëshmitë e Sabri Ramizit-Anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” biseda e dytë e inçizuar me diktafon më 26.02.2006/ 83 87 /citat nga D 7592, K.BR. 27/52 / /Ne dijmë të lirojmë, por ne dijmë që sërish të burgosim/ 107 108
  • shkatërrohet, harxhoni paratë që i keni se do t’ju mbesin. Pas dy ditëve, mua Emin Piroku më VELI PIROKU, SIPAS DËSHMIVE TË SABRI RAMIZIT90 gjeti në rrugë dhe më tha se ka urdhër të më çojë duart lidhur në Tetovë, mirëpo si katundar të mos e bëjmë këtë dhe më tha që mos tregoja në shtëpi, por të shkoja vetë, me ç’rast Emini u Për personalitetin e Veli Nuredinit nga Piroku, në bazë të të dhënave që më ka kthye prapë. Unë shkova në shtëpi i tregova babës dhe u nisa për në Tetovë për në vendin e treguar babai im, i cili edhe ky ka punuar si gurbeçinj në Çekosllovaki, e ka njohur shumë mirë caktuar në Mbrojtjen Popullore që atëherë ishte m’u ku është sot Qenra për Kulturë ishte Veliun. Kur babai im ka marrë vesh për likudimin e Veliut, kjo ka të bëjë pas ardhjes së babës vendosur Mbrojtja Popullore siç i thoshim atëherë Narodna Odbrana ngase atëherë nuk kishte pas viti 1950, i ka ardhur shumë keq. Babai më thoshte se Veli Piroku ka qenë me vlera të larta polici përkatësisht vepronte OZN famëkeqe për ne shqiptarët. Kur u paraqita atje, ata njerëzore, morale e politike nuk ka patur asnjë sikur ai në Çekosllovaki. Babai im atëbotë kur menjëherë më futën me një dhomë edhe caktuan rojen një partisan me uniformë, i lici duhet të ka shkuar në Çekosllovaki i ka treguar se nuk ka asnjë të ardhur, ndërsa prindit tim i ka thënë më ruaje me armë në dorë, pra në dorë mbante shmajnxerin. Më pas më morën e më mos u mërzit se nuk ka asnjë problem. Veli Piroku e merr dhe e çetë në oborr ku kanë pasur përcollën për në rrugë për në Gostivar tek Shtëpia e Pionerëve përballë shkollës fillore një shporet e ia jep të hollat në flori si dhe e udhëzon ku të shkojë e t’i lëne si garancion, ia “ISTIGBALL” që atëherë shërbente si burg i OZN-së, ndërsa në mbrëmje më deportuan për në gjenë duqani dhe i thotë se këto të holla janë tonat e, nëse të jep zoti të fitosh të hollat sërish burgun e “Shutkës” në Shkup. Atje natyrisht, ç’të tregoj. do t’i lëmë këtu tek shporeti, që kur të vie dikush nga atdheu t’i ketë. Më në fund kur e shetë Torturat që i bënin atje janë të papërshkrueshme, por fati im ishte se ata nuk kishin duqanin thotë se do t’ia shesë duqanin atij që do ta mbajë në punë Veliun se e kam vëlla. Veli material për akuzën. Unë u thosha se unë e kam thënë kështu, kurse Emin Piroku ka deklaruar Nuredini ka qenë dhëndri i Hazir Tenovës. Sipas rrëfimeve të babait tim, kur është martuar ndryshe, prandaj deri në fund nuk pranova akuzën e tyre me çka pas tre-katër muajve më Veliu me motrën e Hazir Tenovës, Haziri ia ka falur një orë xhepi dhëndrit të tij dhe në kapakun liruan. Erdha në shtëpi. Tash vendosa që të kërkoj leje që të dal prapë dhe atë në Beograd e e orës ka shkruar :” IA FALI PENG KUJTIMI DHËNDËRIT VELI NUREDINIT ”. gjetiu nëpër Jugosllavi, por të mos e zgjasë shumë. Por, qëllimi im ishtë që të iki-arratisem për në Çeki tek mixha im vëllai i babës, Veli Dauti i lindur më 1907 në Pirok, të cilin e pushkatuan 1950 në burgun e Idrizovës për shkak se ishte dhëndri i Azir Gollçec nga Tenova, e kishte për grua motrën e Azir Azirit-Gollçes veprimtar dhe ushtar i dalluar i Ballit Kombëtar.”-Duhet të theksoj se Veli Dauti është pushkatuar,”…Pa asnjë arsye nga organet e UDB-së uzhdujën në mënyrë misteroze për të future tmerr e pani në popull edhe këta shqiptarë: Muhamet Rufati nga Toplica e Gostivarit, Rahim Rufati nga Kalishti i Gostivarit si dhe Veli Piroku nga fshati Pirok i Gostivarit”88. “Mburrja e tenovasve në rrafshin e çështjes kombëtare të cilët kanë dhënë personalitete me namë përmenden; Azir Tenova ( Azir Aziri-Agolli-Tenova), luftëtar i denjë i Ballit Kombëtar, që me mburrje e krenari e përkujtojnë për trimërinë, burrërinë, qëndrimet dhe qasjet e drejta kombëtare i cili në vjeshtën e 1949 likvidohet nga pushteti dhe shërbimet secrete të atëhershme sllavo-komuniste, por kjo katrahurë ogurzezë e përcolli në shfarosje dhe vrasje të porositura e të sistematizuar që vranë si Sami Aziri-prindi i Azir Tenovës, Ismail Aziri- Hazir Tenova dhe Qahil Çegrani të vrarë në vitin 1949 vëllai i sami Azirit, Bilall Aziri-djali i Ismail Azirit, Gazi Aziri-djali i vëllait të Sami Azirit, po ashtu i kanë vrarë Veliun nga Piroku që pas gjahtë muaj i vdes bashkëshortja e Veli Dautit Hamide, i Por, këtë orë e kanë shfrytëzuar organet e shtetit si pretekst për likuidimin e Veliut, cila iahte e bija e Sami Aziri, ndërsa nëna, vëllezërit dhe motrat e vogla të Azir Azirit kanë gjoja se ky ka qenë jatak, përmbajtës, përkrahës i Hazir Tenovës. Ndërsa, Hazir Tenova ka vuajtur burg të rëndë në Idrizovën famëkeqe për shqiptarët. Gjithashtu janë vrarë Izahir Fetai qenë njeri shumë i aftë, patriot me vlera të larta kombëtare, i pa thyeshëm, i pakontestueshëm dhe Shukri Amiti, ndërkaq të përndjekur nga ish sistemi janë Sadik Sadiku, Sallman Idrizi, Veli edhe i pa frikueshëm. Hazir Tenovën e likuidojnë organet e sigurimit policor jugosllav në vitin Elmazi, Rexhep Sallai si dhe shumë veprimtarë që kanë qenë anëtarë të familjeve dhe farefisi. 1949 në bashkëpunim me informim nga Shqipëria. Kanë dy dëshmorë të rënë në Luftën e Dytë Botërore…”89 Për vrasjen e mixhës së tij Veli Dautin, i cili ka qenë mjaft aktiv për sa u përketë përpjekjeve dhe ndihmave ndaj veprimtarëve të koauzës kombëtare për Shqipërinë Etnike, Ballit Kombëtar dhe Organizatës Nacional Demorkatike Shqiptare, por duhet theksuar se po nga ky fshat ka qenë edhe veprimtari përkatësisht Sekretari i ONDSH Nexhbedin Besimi, 88 /“VEPRIMTARIA KRIMINALE E “DORËS SË ZEZË” SERBE NË TROJET SHQIPTARE” autor Faton Mehmetaj, ANTENA-Prishtinë 2004, ku në faqen 354/ 89 /Ismet Jonuzi-KROSI “JETA DJE DHE SOT NË LUGINËN E POLLOGUT”-ArbëriaDesing-Tetovë 2006, faqe 99/ 90 /sipas dëshmive të Sabri Ramizit, bisedë e inçizuar me diktafon më 06.11.2005/ 109 110
  • NEXHBEDIN BESIMI91 ke sjellur ndaje përgjysëm e çoja mixhës Veli në burg. Si tash më kujtohen sytë e përlotur të babës e ma ktheu ti të jesh shëndosh biri im se Mixhën Veli e pushkatuan në burg, për të cilën NEXHBEDIN BESIMI-PIROKU92 që nënkuptohet se edhe më tha se nga burgu i kanë dërguar shkresë që të shkon t’i marr teshat e Veliut, por ai kishte kanë qenë bashkëveprimtar të kauzës sonë kombëtare. refuzuar që të shkojë t’i marr. Unë e di se është i pushkatur në burg dhe atë ka qenë në Faik Nuredini, me mall e konsideratë të veçantë e dhomën e burgut hetues të Idrizovës, në atë dhomë rrinin derisa ua caktonin burgun sipas përkujton Veli Dautin dhe në vend që të thotë diçka për të aktakuzës e dënimit. Mixha im Veli Dauti është akuzuar si bashkëpunëtor i ballistëve dhe se ka edhe pse ka shumë për të folur për një personalitet si qenë dhëndri i Azir Azirit nga Tenova. Pra, Mixha im kishte mbrritur deri në atë dhomën atje. Veliu, ai shërbehet me vargjet e të Madhit At Gjergj Prokurori nuk ka qenë i kënaqur me dënimin e shqiptuar burgim të përjetshëm, me çka Fishtës: prokuroi ankohet dhe se përgjigja apo urdhëri vijnë që Veli Dauti të pushkatohet, me çka jeta e ”Kambë zbathur, byth çerrur, punon vetëm për të Veli Dautit mori fund.” tjerët…” me çka kjo është porosi e qartë se ne shqiptarët Edhe pse Faik Nuredini ka bërë përpjekeje që së bashku me tre shokë të tjerë që ta vërtet punojmë për të tjerët dhe se të gjitha të këqijat që i braktisë Jugosllavinë e atëhershme, por siç thotë :”Nuk pata sukses, ishim katër vetë. Në kemi bërë këtu, i kemi bërë vetë ne shqiptarët ndaj vendin e quajtur Kollutë në Vojvodinë i cili gjendet në kufi të Hungarisë, ku gjetëm një hungarez shqiptarëve. Këtë e them ngase ku e dishin ata se kush që të na xjerrë përjashta. Ai, hungarezi na tha se nuk mundet të na xjerrë të katërve për një është mixha im Veli Dauti, tash pas sa vitesh e kam natë, por do të na xjerrë dy një natë dhe dy një natë tjetër. Për fat dy të parit i noxori në kuptuar se kush e ka tradhtuar Veliun” dhe përnjeherë Hungari, kurse unë dhe njëfarë Ramadan të cilin e kam kushëri, pra ne të dy mbetëm që të na ndërroi në pamje e filloi të kollitet duke bërë me shenjë që xjerrë për nesërmbrëma. të mos e vazhdojmë mëtej, ngase nga natyra është mjaft i Kur nesër pasiqë ne po përgatiteshim, kur i shohim ata dy shokët tanë që dolën rreptë edhe pse mixhën e vrarë e ka dashur mjaft ngase, ai është përkujdesur shumë për Faik mbrëmë në Hungari i sjellin duart lidhur ngase ushtarët hungarezë i kishin zënë dhe ua kishin Nuredinin. Përpjekja ime për të kuptuar më shumë për vrasjen e Veli Dautit, sikur hasin në dorëzuar këtyre të Jugosllavisë. Pas këtij dështimi ne hoqëm dorë nga kjo përpjekje në këtë mirëkuptim tek Faik Nuredini dhe me mburrje e krenari lëvizi nga kolltuku ku ishte ulur dhe mori vend për të dalur në Hungari, prej aty unë thash do të kërkoj në Zagreb ku ndoshta më japin qëndrim me kokën lartë e më tha:” Unë dhe mixha im Veliu në të njëjtën kohë ishim në burg ndonjë document, por edhe në Zagreb nuk bëra gjë. U drejtova e shkova në Lubjanë ku edhe kuptohet unë në burgun e Sarajit e ai në atë të Idrizovës. Por, prindi im sa ishte dajtë prej tij, atje nuk më dhanë vizë. Pasiqë i kisha bëra afër një vit që përpiqesha të arratisem e duke u kuptohet siç i kemi ne zakonet tona të ndarjes së vëllezërve pak edhe ndyshojnë raportet, më endur lartë-poshtë për të gjetur mundësi, me çka edhe isha i detyruar që të punoja një kohë të saktë mixha Veli atëbotë prindit tim i ka ofruar një shumë të hollash për çështjen e ndërrimit të shkurtër në Lubjanë dhe më pas u ktheva sërish në në vendlindjen time në fshatin Pirok. pasurisë, por prindi im nuk kishte kurse Veliu i kërkoi më pak para, por ndodhi ashtu siç Pasiqë u ktheva në Pirok, si sot më kujtohet kur më tha Nexhbedin Besimi, i cili ka qenë ndodhi. T’i kthehem burgosjes sime dhe të Veli Dautit. Kur erdhi prindi im të më vizitoj në Sekretar i ONDSH-së, që të shkoj të ndjeki kursin pedagogjik, se ka shumë nevojë për burgun e Sarajit, se për mua familje as që e dinte se ku e vuaj burgun ngase nuk lejonin arsimtarë. Natyrisht që unë shkova në Shkup për të ndjekur kursin pedagogjik, por mesiguri organet e pushtetit, kurse unë kam shkruajtur një letër prej Otosheve ku me një kapot e kalova atje dikush kishte treguar se unë kam qenë në burg, ndërsa zëvendësministri i Arsimit ishte dimrin e ashpër. Kur erdhi babai im, unë i thash që ato zënkat që i keni pasur ndërmjet me Talat Çela nga Korça e Shqipërisë, të them të vërtetën ai m’u bë “gremëz”. Pasi që kaloi e mixhën tim t’i tejkalojnë. Babai më kishte sjellur një paket, kurse unë i thash këtë paket që ma gjithë ajo ai më tha se ke kaluar nëpër byrë të gjilpërës, pasiqë unë folë e ai më të njëjtët fjalë ngase Talat Çela jepte një lëndë të pedagogjisë më saktë lëndën e edukatës. Pasiqë mbarova me sukes kursin pedagogjik më emëruan në fshatin Strajan, i cili gjendet diku mbi qytetin e 91 /Nexhbedin Besimi, u lind më 18 maj 1914 në fshatin Pirok të Tetovës, shkollën fillore e kreu në vendlindje, të Gostivarit. Për në fshatin Strajan duhetshte të ecish në këmbë disa orë të tëra për të mbërritur. mesmen në Shkup, ndërsa në vitin 1936 regjistrohet në Fakultetin Juridik në Beograd dhe studimet i mbaron në vitin 1940. Nga viti 1942 ka qenë anëtar i Shoqatës Bamirëse “MERHAMET” të Mitrovicës së Kosovës. Duke mos u pajtuar Shkolla ku më kishin emëruar ishte një dhomë e Xhamisë së fshatit. Në dhomën e Xhamisë e me politikën kolonizuese ndaj trojeve shqiptare, ai iu bashkua ONDSH-së. Kjo na jep të kuptojmë se Nexhbedin Besimi cila më shërbente edhe për kuzhinë, për fjetje edhe mësonjëtore, pra këtë dhomë e kasha për iu përkushtua luftës për çlirim dhe bashkim kombëtar, për Shqipërinë etnike. Më 1945 zgjidhet anëtar i Komitetit të gjitha aktivitetet e mia si mësues. Në fund të shkallëve të klasës apo të banesës sime i Nacional Demokratik të Tetovës, i cili ka luajtur rol të rëndësishëm gjatë veprimit të ONDSH-së. Më 25 qershor të vitit kishim sanduqet siç u thonë popullorçe “tabutet” e varrezave. Atëherë natyrisht i porosita të 1946 zbulohet, arrestohet dhe dënohet me 20 vjet burg nga Gjykata Ushtarake në Tetovë. Në burg ka qëndruar deri më 10 tetor 1955, kur u lirua. Lirimi nga burgu ka qenë i kushtëzuar nga mungesa e kuadrove. Menjeherë e gjithë nxënësit e mi që të sjellin nga një shkëmb ngase nuk kishte asgjë, as dërrasë të zezë e angazhojnë si sekretar në Komunën e Zherovjanit-Tetovë, por pa të drejtë nënshkrimi në dokumentet. Në vend të tij asgjë fare. Edhe pse unë nuk kasha përvojë, më ishte hera e parë të punoja në arsim. Kur vija nënshkruante nëpunësi i kombësisë maqedonase i pashkolluar.../Zeqirja Idrizi “Pozita e shqiptarëve në Maqedoni pas në Gostivar ishte njëfarë Ahmet Pera që atëherë ishte përgjegjës i arsimit dhe se saherë më Luftës së Dytë Botërore”-Tetovë, 2003, fq. 41,42/ thoshte :”A mor Faik si të kanë gjetur që ty, e të kanë sjellur prej Pragës së Çekisë e të të 92/fotografinë ma ka dhënë në muajin prill 2007, veprimtari i kauzës sonë kombëtar që vepron në Kroaci, Izet Hasan Iljazi-Piroku/ çojnë në Strajan”, por ai ma bëri zëvendësministri i arsimit Talat Çela më dërgoi në Strajan. 111 112
  • Prandaj këta kërkuar kursin njëvjeçar që me këtë kryhej apo mbrohej diplomimi me çka Talat ndër kalanë e Shkupit që i thoshin “zagrebaçka”, më pas në burgun e Sarajit ku sot ajo Çela në shenjë ndëshkimi apo hakmarrjeje më dërgoi mua në Strajan. Me të shkuar në Shkup, ndërtesë është bërë kafene që atëherë ishte shtabi i OZN-së, me çka ne të burgosurit ua kur u takova me Talat Çelën, ai më pyeti përse ke ardhur, ndërsa unë iu përgjigja se më kanë ndërtuam bazentin, fushën e sportit edhe pse më pas ndryshoi situata në atë burgun famëkeq derguar ata të të arsimit të Gostivarit. Por, Talat Çela, atëherë e zbuloi fytyrën e vërtetë dhe më të Sarajit, po ashtu kam qenë në Otoshevë afër zonës së dokanës së kufirit greko-shqiptar ku tha se nuk duhesh ngase je me leqe-damkë, nejse unë mbeta dhe se mbaroi viti ashtu siç më kujtohet se kanë mundur edhe të më vrasin.” mbaroi. Pas dy vjet e gjysëm burgu, Faik Nuredini kthehet sërish në Tetovë, ku ishin Por, Faik Nuredini i ushqyer e i frymëzuar me ide përparimtare për kauzën shpërngulur nga Piroku vete më parë. Edhe pse arsimtar i diplomuar në Shkup, ai përpiqet një kombëtare nuk mundte të që të mos vepronte ndaj të gjitha padrejtësive që shkonin në korriz të kohë që të gjejë vend punë në arsim që siç thotë:” Kur u ktheva dhash lutje për t’u punësuar në popullit shqiptar, ai vendos që të kyçet në rrjedhat e Organizatës Ilegale Politike Kombëtare arsim, por organet e arsimit jo që nuk më morën në konsideratë bile-bile nuk dëshironin as të “LIRIA” që siç shprehet: “ Erdhi njëri tek unë në shtëpi dhe formuam treshin, por nuk e tregoj se dijnë për Faik Nuredinin. Më kujtohet Bajram Selimi, qytetar i vjetër i Tetovës, i cili ishte kush ishte. nëpunës në njësinë e atëhershme të arsimit, i cili i pranonte lutjet, por siç kuptova më vonë se Më vonë pasi që dola në pension në vitin 1987 e këndej se ai i cili kishte ardhur që ta edhe ai e kishte pasur “mizën ndër kapuç”, pra ai më dha në gjyq mua dhe më tha merre lutjen formojmë treshin e organizatës “LIRIA”, e ai kishte qenë i lidhur ngisht me UDB-ën, por ai e ik e the qafën prej këtej. Pasiqë nuk munda të gjejë punë në arsim kuptohet se nevojat për person sot nuk është i gjallë dhe se nuk dëshiroj të përmendi emrin e tij.” Në pyetjen se ai tash ekzistencë më detyruan që të rrekem me ndonjë punë edhe pse për fat të mirë gjyshin dhe është i vdekur dhe sipas shënimeve emri i tij do të dal vetvetiu në shesh, mësuesi Faik babain e nënës i kasha mullinxhinj të cilët punonin m’u aty tek ura e lumit afër spitalit të sotëm Nuredini disi mori guximin dhe tha:”Po, ata ishin dy. Njëri ishte i malësisë dhe tjetri tetovar…”- të qytetit. Aty fillova të punoj, i ndihmosha ata si mullinxhinj dhe shpeshherë lihesha me miell e edhe përkundërpërpjekjeve të mia që t’i kuptoj emrat nga goja e tij, ai vetëm që tundi kokën në dilsha në qendër përkatësisht në sheshin e Tetovës, por pushtetmbajtësve komunistë dalja ime formën e dëshprimit dhe lëshoi rënkime të thella nga vuajtjet apo nga tradhtia që ia kanë bërë në atë formë nuk ju shkonte për shtati ngase isha arsimtar e në anën tjetër arsmitar nuk kishte që vetëm ai dhe Zoti e di. e unë me qëllim endesha nëpër sheshin e Tetovës. Pas një kohe erdhi Ibrahimi i Pirokut dhe Edhe pse përpjekja ime për të kuptuar për tradhtinë e ngushtoi mjaft Faik Nuredinin, i më tha se më kërkon Çika Marçe, i cili ishte shqiptar orthodhoks dhe se gjuhën shqipe cili së fundi tha se kush kanë qenë dy shokët e tij edhe pse pa emër e mbiemër. Disi filloi ta kuptohet se e kishte gjuhë nëne bile e zotëronte shumë më mirë e më bukur se ne, ishte merr veten dhe i dha kahje tjetër bisedës e më tha: ”Pra, e formuam tre vetë dhe nuk shkoi ispektor në seksionin e punëve të brendshme. Unë mora guximin dhe shkova tek Marçja, i cili disa muaj, se unë pasiqë kreva ushtrinë më emëruan arsimtar në Tetovë dhe se më në fund më tha pse ti punon në mulli, ndërsa unë ia ktheva se kam dhënë lutje për në arsim dhe se nuk më përjashtuan si armik i shtetit dhe popullit. Unë kam patur bashkëveprimtarë nga qyteti dhe më pranuan. Pasiqë profesion tjetër nuk kam, jam i detyruar që të punoj diçka dhe ja punoj në se nuk njihesha me të tjerë të cilët ndoshta kanë vepruar nëpr fshatrat e rrethit të Tetovës.” mulli. Duhet të them se bisedën me të i zhvillosha në gjuhën maqedone, dhe se më tha se tash Në pyetjen se e ka bashkëpunar me mësuesin Xhemë nga Reçica e Madhe, i cili ka nuk pranohen arsimtarët ngase është kohë dimri, duhet të presim deri në pranverë dhe se nuk qenë anëtar i organizatës “LIRIA” dhe po ashtu i dënuar në burg të rënd, Faik Nuredini në kemi llogari të të marrim në punë për një apo dy muaj dhe në kohën e pushimeve verore duhet mënyrë kategorike pohon se:” Unë nuk kam pasur asnjëfarë lidhjeje me mësuesin Xhemë, bile të të japim rrogë. Mirëpo, Marçja, gjatë bisedës sonë më tha se a e njoh gjuhën turke, kurse edhe nuk e kam ditur se edhe ai është anëtar i “LIRISË”. Unë kam bashkëvepruar me Shani unë ia ktheva se e njoh pakë, dhe se më tha të të bëjmë mësues të gjuhës turke. Por, unë ia Minën, Qerim Arifin e shumë veprimtarë të tjerë.” preva shkurt se nuk mund ta pranoj një vend të tillë punë ngase nuk e njoh turqishten dhe se Para se ta burgosnin Faik Nuredinin në burg kanë rënë anëtarët dhe aktivistët e nuk mund t’i marr në qafë nxënësit. Atëherë Marçja më tha se për këtë do të shohim në Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” siç thotë ai: ” Bajram Pashollin nga Dibra, vjeshtë. Por, sërish më pyeti e më tha se mos ke ndonjë profesion tjetër, e unë iu përgjigja se Qerim Arifin, Mihail Bardufin nga Elbasani, i cili atëherë ishte arsimtar në fshatin Xhepçisht, kam kryer shkollën automobilistike për shofer në ushtri dhe atë të kategorive “B” apo “C” thënë Mustafa Vollën - Elbasan edhe ai ishte i Shqipërisë, por nuk më kujtohet se nga cili vend shkurtë nuk më kujtohen kategoritë, por e di se më duhej të jepja edhe një provim dhe të saktësisht ishte, të gjithë këta e burgosën pak para meje. Kurse mësuesin nga Elbasani bëhesha vozitës autobuzi. Atëherë inspektori Marçe më tha që të më çojnë e të më bëjnë Mahmut Dumanin e burgosën bashkë me Nexhbedin Besimin e Pirokut, ky i fundit ishte jurist i shofer dhe në moment e kapi një farë Çedo në Stacionin e autobusëve dhe i tha në telefon se diplomuar që mua më udhëzoi që të ndjek kursin pedagogjik e që u bëra mësues në jetë…” kam një shofer meqenëse nuk e ka kryer ende shkollimin, por unë personalisht përgjigjem për dhe përnjëherë heshti mësuesi Faik Nuredini ngase nuk dëshironte që të flas mëtej ngase atë dhe se a ke vend, kurse ai farë Çedo ia ktheu se ka vend pune dhe se u duhet një vozitës, i edhe ashtu e ka natyrën dhe se marrëveshja ime ishte e tillë. cili do ta angazhojmë si vozitës prej Shkupi për në Dibër. Pasi e mbaroi bisedën mua më tha Për burgosjen e Faik Nuredinit, me akuzën si “armik kundër shtetit dhe popullit” ai që të shkoj të paraqitem tek ai farë Çedo, dhe se kur do të vije vjeshta atëherë do të shkosh në thotë: ” Mua më burgosën tek, pra vetëm mua dhe atë më 11.11.1949, kurse pas Vitit të Ri të arsim. Por, unë nuk ktheva as te Çeda e as kërkundi për shkak se ata më çonin shofer në 1950 jam dënuar me dy vjet e gjysëm heqje lirie dhe se burgun e vuajta aq edhe sa ma Dibër. Thjeshtë e lashë pezull ofertën e inspektorit të policisë. Edhe pse atyre nuk u vinte shqiptuan. Burgun e vuajta dyvjet e gjysmë me sa vijon; në Idrizovë, në burgun e atëhershëm aspak mirë që të më shohin të përlyer me miell duke u endur nëpër sheshin e qytetit, kurqë nuk 113 114
  • kishte arsimtarë aq sa kishte nevojë. Një ditë prej ditësh erdhi Shehbale Mina që punonte diku SEID MUSAI-01.02.1924-06.02.200693 në ndërmarrjen e atëhershme të “Poketit”, pra motra e Shani Minës, e cila fliste turqisht, dhe më tha që të shtroj një lutje për në arsim, kurse unë ia ktheva se unë njëherë kam bërë një lutje …I akuzuari i tretë Ismail Saidi në Tetovë, i cili ishte njoftuar për t’u punësuar në arsim dhe se tjetër nuk shtroj. Por, Shehbale Mina e kishte bërë gati lutjen nga i dënuari Xhevahir Vejseli për ekzistimin, detyrat dhe dhe se mua më tha urdhëro e nënshkruaje këtë lutje. Unë në formë shakaje e nënshkorova, qëllimet e organizatës “Nacional demokratike shqiptare” por më pas kuptova se diskutohej se ku të më dërgojnë si arsimtar. Oferta ishte për në fshatrat pajtohet dhe bëhet anëtar i organizatës. Si i tillë u involvua në Zhelinë apo në Reçicë të Madhe dhe se unë u përcaktova për në Reçicë të Madhe ngase më grupin e të dënuarve Nexhbedin Besimi dhe Jonuz Balla me të dukej më afër qytetit.” cilët ka mbajtur disa mbledhje të fshehta ku merr përsipër që Faik Nuredini, edhe pas pesë dekadash është dyshimtë se pas daljes së tij nga të zgjerojë organizatën ashtuqë i bashkëngjiti personat Said burgu siç thotë:” Nga treshi ynë njëri patjetër të ketë qenë bashkëpunëtorë i OZN-së, që unë Musai dhe Mesut Musa me të cilët ishte në kontakt të mendoj se UDB-a dhe OZN-ja cili ka dashur e ka çuar që ta organizojë filanin, e ti shko tek përhershëm…94 filani që sa më shumë të na fusin nëpër burgje, me çka atëherë edhe na fshijtë të gjithë neve Biografia e SAID MUSAI, është lindur më 1.01.1924 në Tetovë. itelektualve të kohës siç ishin; Qerim Arifi, Shani Minën që arsimtar më të mirë se ai nuk kishim Shkollën fillore katërvjeçare e ka kryer në Tetovë, në gjuhën serbe, ngase të gjithë mjekët e parë që i kemi janë nxënësit e tij, Mihail Brdufi i Elbasanit, i cili nuk te mësuesi (daskalli) i quajtur Bilbil. Ka qenë një arsimtar shumë i pranoi kurrë nënshtetësinë e Jugosllavisë dhe se shkoi në San Fransisko në Amerikë edhe pse mirë për kohën kur ka punuar. Pas kryerjes së shkollës fillore, bashkëshortja e tij ishte maqedonase, dhe se më kujtohet kur erdhi njëherë nga San regjistrohet në Medresenë e Madhe të Mbretit Aleksadër në Shkup. Është pranuar në atë Fransisko, unë shkova ta vizitoj ngase ishim shokë shumë të afërt. Ai kishte marrë vesh se shkollë me provim pranues. Pjesa më e madhe e popullit, në atë kohë nuk i lejonin fëmijët e njërin djal e kishte professor në shkollën e mesme të bujqësisë në Tetovë, fjala është për tyre që të shkojnë në shkollë, për shkak se shkollat e atëhershme kanë pasur uniforma, ndërsa profesorin Vallter Bardufin, të cilët tash e ka ndërruar mbiemrin e janë sllavizuar bile janë mjaft në kompletin e uniformave ka qenë edhe kapela e quajtur “shajkaçë”, që nuk ka qenë e të eksponuar në parti të djathtë maqedonase këtu në Tetovë. Pra Mihal Bardufi i ka dy djemë. pranueshme të mbahet nga popullata myslimane. Në takimin e fundit që kam patur me të më kujtohet kur më tha se u ka thënë djemve të vet se Pa babë ka mbetur jetim në moshën dhjetëmuajshe, por kur u bëra që të vazhdoja nëse ju vrasin shqiptarët gjakun do t’ua bëj hallall se edhe ata janë shqiptarë siç është mësuesi shkollimin, më shumë hoxhallarë dhe farefis nuk më lejonin që të vazhdojë shkollimin, me Mihail Bardufi nga Elabasani. Më thoshte saherë se unë si Mihail Bardufi në fshatin Xhepçisht arsye se do të prishem si njeri. Në Tetovë, në atë kohë ishte një hoxhë, i përmendur si dijetar i kam mbjellur shumë mihaila, që donte të thoshte sa shqiptarë.” shquar, i cili kishte kryer mësimet e larta fetare në Stamboll, atë e ka takuar para se të shkonte Mësuesi Faik Nuredini tërë jetën e tij ia kushtoi arsimit dhe arsimimit të gjeneratave për shkollim në Shkup dhe e kishte pyetur lidhur me përdorimin e “shajkaçës”, ose shapkës, siç të tëra, prej të cilëve sot janë edhe doktora shkencash e të të gjitha lëmive shkencore. Në quanin në popull, nëse do të më pengonte që të vazhdojë shkollimin në Medresenë Mbretërore pyetjen se a takohet me shokët e tij të idealit të burgut ai thotë se disa i kam takuar, kurse të Shkupit. Hoxha ishte përgjigjur në mënyrë lakonike: “Nëse je me zemër i mirë dhe njeri i disave u kam ikur që të takohem ngase kam dyshuar ashtu siç thash se ata sigurisht kanë drejtë, mund të përdorësh edhe “shajkaçë” dhe nuk të gjen asgjë, por nëse je njeri i keq për qenë të dërguar nga UDB-a dhe OZN-a dhe se shumica prej burgu që kanë dalë ndoshta edhe nga karakteri, nuk do të ndihmojnë as njëqind shalle të hoxhës”. Andaj, kishte thënë hoxha, gaboj por edhe kanë qenë bashkëpunëtorë të sigurimt…”. mos pyet askënd dhe shko regjistrohu në këtë shkollë (medrese). Sipas rekomandimit të këtij Faik Nuredini jeton në qytetin e Tetovës, kurse në gjirin familjar ka nipa e mbesa dhe hoxhe, u regjistrova në këtë shkollë me sukses të plotë. Në këtë shkollë, që e kishte karakterin se jeton me idealin e tij e të shumë shokëve të cilët nuk kursyen asgjë nga vetja e jeta për e medresesë, ishin angazhuar profesorë të shquar të asaj kohe, si nga vendi ashtu edhe nga arsimimin dhe përparimin e kombit shqiptar. jashtë, në mesin e të cilëve kishte edhe nga Shqipëria. Gjatë shkollimit në këtë medrese mbretërore, unë isha në mesin e tre nxënësve më të mirë të shkollës, të cilët kaluam me sukses të shkëlqyeshëm, duke pasur parasysh se kriteret e mësimit në këtë shkollë ishin mjaft të ashpra. Duhet të përmendi se në klasën e tretë të shkollimit në këtë medrese, isha i vetmi nxënës që kalova me sukses të shkëlqyeshëm. Duhet të theksohet se pikërisht për shkak të “shajkaçes” një numër i nxënësve që ishin regjistruar në këtë shkollë, pas një kohe e braktisën atë, që për shkak kishte fanatizmin e prindërve dhe ata mbetën jashtë shkollimit. 93 /të dhënat dhe fotogarafinë m’i ka dhënë Abdulla Said Musai/ 94 /fragment nga aktakuza D 7592, K.BR. 27/52/ 115 116
  • Në atë kohë, në Tetovë nuk kishte shumë njerëz të shkolluar, mund të përmendet shkollimit të hoxhallarëve, duhej t’i emancipojë dhe t’i bindi që mos të jenë pengesë për vetëm Shaip Kamberi. Pos në qytet, kishte edhe tre të tjerë nga fshatrat e kësaj ane, të cilët shkollimin e gjeneratave shqiptare, sepse në atë kohë kishte tentime që feja t’i ndalonte fëmijët kishin kryer maturën, në mesin e të cilëve ishte edhe Nexhbedin Besimi, Zyrap Haxhihasani që të shkojnë në shkollë. Në këtë aspekt kisha arritur sukses, duke i bindur hoxhallarët me dhe Ahmet Hasani nga fshati Pirok. Ndërsa në Tetovë, maturën e kishte kryer vetëm Abdullah ajetet kuran’ore se mësimi dhe dituria janë njëra nga obligimet e fesë islame. Sulejmani. Duke qenë në kursin pedagogjik, me akuzë se jam anëtar i një organizate ilegale Në vitin 1941, pas okupimit të shtetit të atëhershëm monarkist nga fashizmi, në armiqësore shqiptare, regjimi i atëhershëm do të më burgosë për gjashtë muaj, kurse pas Prishtinë u hap një shkollë e mesme në gjuhën shqipe, që ishte e vetme në atë kohë në mbarë vuajtjes së dënimit, kur kalova ditë të vështira të sprovave dhe sfidave, nuk u dorëzova dhe atë rajon. Në këtë shkollë, me 350 nxënës, kishin ardhur të mësojnë edhe nga viset e tjera, si ruajta konspiracionin për të cilën kisha punuar, u lirova nga vuajta e dënimit. Bashkë me mua, nga Bosnja, Mali i Zi dhe Maqedonia. Që të shkonim ne nxënësit nga Maqedoni deri në nga burgu u lirua edhe Ismail Saiti, të cilin e kisha shok dhe i cili po ashtu ishte mësues. Prishtinë, duhej të kalonim territoret që ishin okupuar nga Bullgaria, nëpër malet e Sharrit, për Prej vitit 1946 dhe më vonë, gjatë punës në arsim, iu përkushtova punës me nxënës, në të kaluar në Shqipëri. Këtë rrugë e kalonim në këmbë, sepse nuk kishte mjete transportuese. përgatitjen e pjesëve dramatike për nxënës, prindër dhe qytetarë. Një nga dramat “Nesër do Ndërsa rrugën prej Tirane deri në Prishtinë e kalonim me kamion. Kjo shkollë ishte e të jetë vonë”, tekstin dhe regjinë e së cilës e kisha bërë vetë, pati një sukses të madh në organizuar me tipin e konviktit, ku nxënësit mësonin dhe aty ushqeheshin dhe flinin. Ishte kjo prezantim. Dramat e tjera që i kam shkruar dhe i kam vënë në skenë janë: “Prindërit e kohë kur disa persona, si në shkollë, ashtu edhe nga jashtë, për shkak të veprimtarisë së tyre, mashtruar”, “Aliu mëson frëngjisht” etj. filluan të burgosen. Pos kësaj shkollë të mesme, këtu filluan të hapen edhe disa kurse Në një kohë të rëndë politike, si njeri që angazhohej në mënyrë kombëtare për pedagogjike, për nxënësit që kishin kryer shkollën fillore dhe atë të mesme. ngritjen e ndjenjës kombëtare shqiptare, si dhe person që kundërshtonte përhapjen e gjuhës Në vitin 1945, pasi që e kisha kryer shkollën e mesme, regjimi që sapo kishte dalur turke dhe shpërnguljen e shqiptarëve në Turqi, gjithnjë nën mbikëqyrjen e regjimit, si dhe për nga lufta, do të më burgosë në objektin e quajtur “Sokollana” (sot i njohur si objekti sportiv shkak të dënimit që kisha pasur me burg, inspektorati i arsimit do të më dënojë duke më “Partizan”) në Tetovë, ku kishte edhe të burgosur të tjerë, të cilët, për shkak të vendit të transferuar nga Tetova për të punuar si mësues në Tearcë, ku po ashtu vazhdova me ngushtë, flinin të thuash të ulur dhe të mbështetur në njëri-tjetrin. Një ditë më vonë, na morën aktivitetet e mia jashtë procesit mësimor, si në përgatitjen dhe shfaqjen e dramave, me prej këtij objekti dhe herë në këmbë dhe herë me kamionë na dërguan për në Prizren, nën motivacion të ngritjes dhe emancipimit arsimor. Pas punës katërvjeçare në Tearcë, me urdhër mbikëqyrjen e brigadave maqedonase. Në Prizren ishte formuar një komision për vlerësimin e të inspektoratit, sërsih u ktheva në qytet dhe u angazhova në shkollën fillore “Liria”. gjendjes fizike dhe shëndetësore të të burgosurve, nëse ishin të aftë për një marshim të gjatë Gjatë karrierës sime 40 vjeçare si mjësues dhe arsimtar i frëngjishtes, përafërsisht drejt Shkodrës dhe Tivarit. Në mesin e atyre që nuk e kaluan testin e aftësisë fizike u nga duart e mia kanë kaluar mbi 18 mijë nxënës. Jam babi i tre fëmijëve. Vajza e madhe e ka kualifikova edhe unë, vetëm në saje të simulimit se jam i sëmurë dhe nuk jam në gjendje që të kryer fakultetin ekonomik, e cila është e martuar dhe punon në Prishtinë, djali Abdullahu ka të marshojë. kryer fakultetin ekonomik, i cili punon në Komunën e Tetovës, ndërsa më i vogli, Aliu, i cili Në mesin e shokëve që i kisha pasur gjatë shkollimit në Normalen e Prishtinës, gjeta është elektroinxhinier, ka biznes privat. disa shokë të klasës, të cilët kishin marrë poste në pushtet dhe ata më angazhuan në Edhe pse në takimin e fundit më 04.02.2006 që pata me djalin e tij Abdullahun më Ministrinë e Arsimit në Prizren. Aty kam punuar bashkë me Mehmet Gjevorin, i cili e kishte tha se para dy orësh prindi i tij është sëmurë rëndë edhe pse kishte shprehur dëshirë që të hartuar abetaren e parë shqipe, me të cilin punova një kohë. Aty kreva edhe disa kurse flasë e të jap ende të dhëna. Por, më 06.02.2006 në ora 19.30 në spitalin e Tetovës ndërroi pedagogjike. Pas një kohe më emëruan kryeshef i arsimit në Skenderaj. jetë atdhetari dhe veterani i arsimit shqip. Për shkak të gjendjes së rëndë familjare, si djalë i vetëm i familjes, ku e kisha lënë MËSUESI I DEVOTSHËM I ORGANIZATËS ILEGALE NDSH nënën të vetëm, kërkova që të kthehem në vendlindje, edhe pse kisha presion që të mbetem Seid Musai95, mësues i popullit, është njëri ndër të parët shqiptarë në trevën e Tetovës, i cili rroku aty, për shkak të obligimeve që i kisha marrë në fushën e arsimit. Pas letrës që e mora nga ditarin që nga viti 1945, menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, për të arsimuar masa të gjera nëna ime, në të cilën ajo më luste që të kthehem, eprorët e mi më lejuan që të kthehem në popullore. Brenda 40 vjetësh, sa punoi deri në pensionim, nxori qindra gjenerata, me mbi 20 mijë Tetovë. Pas kthimit, u lajmërova te organet kompetente të arsimit, të cilat më caktuan të punoj nxënës të niveleve të ndryshme të shkollimit. Pos angazhimit të tij në veprimtari arsimore, ishte në një shkollë, që kishte objektin e vjetër. Aty u angazhova që të mbajë edhe kurse shkollore edhe patriot i shquar për çështje kombëtare, sidomos në ngritjen arsimore të popullatës për të rritur, ku në mesin e shumë kursistëve të tjerë, ishte edhe një grup prej 60 hoxhallarësh, analfabete, për çka kishte rënë në sytë e pushtetarëve komunistë për veprimtarinë e tij të të cilët duhej të shkolloheshin. Gjatë procesit të mësimit dhe punës me hoxhallarë, isha i devotshme, ndaj dhe ishte dënuar nga regjimi i atëhershëm, që sapo kishte dalë nga lufta. Në detyruar që personalisht të ngrihem në aspektin fetar, edhe pse rrjedh prej një familjeje fetare. bazë të dokumenteve të aktakuzës së ngritur nga regjimi i sapo formuar komunist maqedonas Babai im Abdullah ef. Musai, ka qenë po ashtu hoxhë dhe i shkolluar në Turqi, ka qenë njohës i ndaj anëtarëve të organizatave ilegale që vepronin në atë kohë, shihet se Seid Musai menjëherë mirë i gjuhës persishte por edhe i Sheriatit islam, ndaj dhe ishte i angazhuar në zgjidhjen e kontesteve pronësore-juridike të qytetarëve. Në këtë drejtim, detyra ime ishte që nëpërmjet 95 /Vebi Xhemaili/ 117 118
  • ishte bërë anëtar i organizatës ilegale politike e kombëtare “Liria”, duke u angazhuar në këtë Në medrese ishin angazhuar profesorë të shquar të asaj kohe, si nga vendi ashtu organizatë me sistemin e “treshit” nga shoku i tij, Ismail Saidi, i cili gjatë qershorit të vitit 1946 edhe nga jashtë, në mesin e të cilëve kishte edhe nga Shqipëria. Gjatë shkollimit në këtë ishte anëtarësuar në këtë organizatë nën ndikimin e Sadudin Gjurës dhe Sheref Kazazit. Si medrese mbretërore, Seidi ishte në mesin e nxënësve më të mirë. anëtarë aktivë, ata kishin mbajtur disa mbledhje të fshehta në shtëpinë e Kazazit, por edhe në atë Në Tetovë ishin ato vite kur nuk kishte shumë njerëz të shkolluar, mund të përmendej të Saidit. Ky i dyti, më vonë nën ndikimin e Xhevahir Vejselit ishte kyçur në organizatën Nacionale vetëm Shaip Kamberi, i cili kishte kryer drejtësinë në Beograd. Në atë kohë, gjimnazin e kishin Demokratike Shqiptare (NDSH), i cili atij i kishte treguar për ekzistimin, detyrat dhe qëllimet e kryer edhe tre të tjerë nga fshatrat e kësaj ane, në mesin e të cilëve ishte edhe Nexhbedin kësaj organizate. Besimi, Zyrap Haxhihasani dhe Ahmet Hasani nga fshati Pirok, ndërsa në Tetovë maturën e Ismail Saidi, duke qenë në grupin e Nexhbedin Besimit dhe Jonuz kishte kryer vetëm Abdullah Sulejmani. Ballës, me të cilët kishte mbajtur disa mbledhje të fshehta dhe ku kishte Në vitin 1941, pas okupimit nga fashizmi, në Prishtinë ishte hapur një shkollë e marrë për sipër që ta zgjeronte organizatën, do t’i bashkëngjitë në mesme në gjuhën shqipe, që ishte e vetmja në atë kohë në mbarë rajon. Në këtë shkollë, me 350 veprimtari ilegale edhe personat Seid Musai dhe Mesut Musai nga nxënës, kishin ardhur të mësojnë edhe nga viset e tjera, si nga Bosnja, Mali i Zi dhe Maqedonia. Tetova, me të cilët kishte qenë në kontakt të përhershëm. Ata të dy ishin Nxënësit nga Maqedoni që të shkonin deri në Prishtinë, duhej të kalonim territoret që ishin bërë anëtarë të organizatës ilegale NDSH, nëpërmjet grupit të okupuar nga Bullgaria, andaj ata merrnin rrugën nëpër malet e Sharrit, për të kaluar nëpër Nexhbedin Besimit dhe Jonuz Ballës, të cilët e kishin angazhuar Ismail Shqipëri dhe për të dalë në Kosovë. Këtë rrugë e kalonin në këmbë, sepse nuk kishte mjete Saidin. Udhëheqësi i “treshit”, Ismail Saidi, ka folur për luftën që i pret transportuese. Një udhëtim të tillë gjatë dimrit, Seid Musai e kishte kaluar në këmbë në mes të dhe për të cilën duhet të jenë të përgatitur në momentin e rrëzimit të dimrit, por për fat pjesën e rrugës prej Tirane deri në Prishtinë e kishte kaluar me kamion. Kjo pushtetit që ishte instaluar nga komunistët, menjëherë pas përfundimit të shkollë ishte e organizuar me tipin e konviktit, ku nxënësit mësonin dhe aty qëndronin. Ishte kjo Luftës së Dytë Botërore, në mënyrë që ta marrin pushtetin dhe të kohë kur disa nxënës të kësaj shkolle, për shkak të veprimtarisë së tyre ilegale, filluan të krijojnë “Shqipërinë e madhe”. burgosen. Më vonë, të gjithë këta ishin zbuluar për veprimtarinë e tyre ilegale nga shërbimet sekrete të Në vitin 1945, pasi që e kishte kryer shkollën e mesme në Prishtinë, regjimi që sapo UDB-së dhe kishin dalë para gjykatave maqedonase, të cilat do të shqiptojnë dënime me burg në kishte dalë nga lufta do ta burgosë në objektin e quajtur “Sokollana” në Tetovë. Për këtë burgosje kohëzgjatje të ndryshme. ai kishte kujtime të pashlyeshme, për shkak të vuajtjeve të rënda. Aty kanë qenë aq shumë të Mësuesi i popullit, Seid Musai, ishte burgosur nga komunistët dhe kishte vuajtur burgosur, saqë nuk kanë mund të shtrihen gjatë natës. dënimin me gjashtë muaj burg. Edhe pas vuajtjes së dënimit, për nevojat e politikës ditore, ai Të gjithë të burgosurit në atë objekt ishin mobilizuar me dhunë nga një brigadë vazhdimisht ka qenë në sy të regjimit të atëhershëm, i cili kishte bërë trysni të paparë mbi maqedonase dhe ishte dërguar në drejtim të Prizrenit, prej nga do të marshonin për në Tivar. personalitetin e tij, i cili gëzonte autoritet te populli, duke penguar me metoda të ndryshme punën Shumica e shqiptarëve të mobilizuar me dhunë nuk kishin armë dhe nuk kishin veshje dhe e tij pedagogjike, shpesh duke e dënuar dhe duke e transferuar prej shkollave të qytetit, në ato të mbathje, ndërsa ata komandoheshin nga eprorët maqedonas. Gjatë marshimit pa pushim, shumë fshatit. prej tyre rrugës ishin sëmurë. Edhe Seid Musai, i cili nuk kishte veshmbathje të duhur, nga Seid Musai e kishte ushtruar profesionin e tij me një përkushtim të madh, sepse ishte marshimi i gjatë dhe i pandërprerë i kishte përgjakur këmbët, ndaj dhe kur kishin arritur në një dashamirës i vërtetë i arsimit në gjuhën shqipe. Shkollimin fillor në gjuhën serbe e kishte kryer Prizren, kishte kërkuar nga komisioni për shëndetësi, që të lirohet nga marshimi i mëtejmë. Kjo te “daskalli” i quajtur Bilbil, sikundër edhe Medresenë e “Mbretit Aleksandër” në Shkup, ku pos në kërkesë atij i ishte pranuar dhe kështu ai do të mbetet në Prizren. gjuhën serbe, kishin mësuar edhe arabisht. Pjesa më e madhe e popullit, në atë kohë nuk i Atëherë i kujtohen shokët nga shkollimi që i kishte nga ky qytet, të cilët kishin marrë lejonte fëmijët që të shkojnë në shkollë, për shkak se shkollat e atëhershme kanë pasur uniforma, disa poste me rëndësi në administratën e re. Ai ishte angazhuar në ministrinë e arsimit të ndërsa në kompletin e uniformave ka qenë edhe kapela e quajtur “shajkaçe”, që ka qenë Prizrenit, ku kishte punuar bashkë me Mehmet Gjevorin, i cili e kishte hartuar abetaren e parë refuzuese për popullatën myslimane. Meqë kishte mbetur pa babë si foshnje një vjeçe, për të shqipe. Aty kishte kryer edhe disa kurse pedagogjike dhe pastaj ishte emëruar kryeshef i arsimit vazhduar mësimet në medrese, ku duhej ta mbante shajkaçen, do të konsultohet me hoxhallarë në Skenderaj. dhe farefis. Vetëm në saje të Hoxhës Ali Efendi në Tetovë, i cili kishte marrë mësimet e larta Këtu nuk kishte mbetur gjatë kohë, sepse ishte djalë i vetëm i familjes dhe duhej të fetare në Stamboll, kishte dhënën leje që të shkonte për shkollim në medrese, edhe pse mbahej kujdesej për nënën që e kishte lënë në Tetovë. Pas kthimit në vendlindje, Seid Musai do të kapela që nuk ishte në traditën e myslimanëve. Hoxha ishte përgjigjur në mënyrë lakonike: “Nëse lajmërohet te organet kompetente të arsimit në Tetovë, të cilat e kishin caktuar të punojë në një je i mirë me zemër nuk të prish një “shajkaçe”, por nëse je shpirtkeq nuk do të ndihmojnë as shkollë të vjetër të qytetit. Aty kishte mbajtur kurse shkollore për të rritur, ku në mesin e shumë njëqind shalle të hoxhës”. Hoxha i kishte thënë që të shkonte të regjistrohet në medrese pa kursistëve të tjerë ishte edhe një grup prej 60 hoxhallarësh. ndonjë hamendje se do të gabonte. Me qëllim që t’i arsimonte hoxhallarët atij i duhej një përgatitje e posaçme, edhe pse vetë kishte prejardhje prej një familjeje fetarësh, sepse babai i tij, Abdullah ef. Musai, ka qenë 119 120
  • hoxhë, i cili ishte shkolluar në Turqi dhe ka qenë njohës i mirë i gjuhës persishte dhe të sheriatit FEHMI SHAQIRI –IDRIZI 1922-1999 islam. Në mungesë të juristëve, ai kishte punuar në zgjidhjen e kontesteve pronësore-juridike të qytetarëve. Seid Musai i kishte dhënë shumë rëndësi punës me hoxhallarë, sepse disa prej tyre Fehmi Shaqiri96 shkollën fillore e kreu në vitin 1934, kurse shkollën e kishin bindjen se shkolla laike i nxjerr nga feja dhe ndalnin fëmijët që të mos shkojnë në shkollë. mesme e vazhdoi në Prishtinë dhe e mbaroi në Shkodër. Aktiviteti i i tij Prej vitit 1946 dhe më vonë, gjatë punës në arsim, ai ishte përkushtuar punës me vazhdon më herët, ku ai nuk pajtohej me regjimin e intaluar sllavo- nxënës, si dhe me angazhimin e tyre në aktivitete të lira, nëpërmjet përgatitjes së pjesëve komunistë në trojet tona, kështu që më 28 prill 1945 akuzohet si dramatike, me tematikë të analfabetizmit dhe të luftimit të kësaj dukurie nga forcat progresive, për antikomunist i përbetuar përkatësisht ballist me çka dënohët me një emancipim të plotë të gjeneratave të reja. Për këtë qëllim, Seid Musai vetë i shkruante pjesët vdekje-pushkatim. Por, falë rrethanave dhe aftësive të tij arrijnë që të e dramave dhe vetë e bënte regjinë. Një nga dramat e tij që kanë pasur sukses të shkëlqyer, ik nga burgu. duke u përsëritur në skenë shumë herë dhe shumë vite me radhë, ishte edhe drama “Nesër do Në vitin 1950, punon arsimtar në fshatin Zhelinëdhe një vit më vonë të jetë vonë”, që ishte shfaqur para prindërve dhe nxënësve në Tetovë. Më vonë kishte vërë në kthehet në fshatin e lindjes në Xhepçisht. Si rezultat i aktiviteteve të skenë edhe dramën e tij “Prindërit e mashtruar” dhe komedinë “Aliu mëson frëngjisht” etj. Në një çështjes kombëtare sërish dënohet me vdekje, kështu që brenda 24 kohë të rëndë politike, kujtohet Seid Musai (2005), në vitet e 50-ta, si njeri që angazhohej për orëve ky dënim u rishqyrtua dhe dënohet me 20 vjet burg. Pasi e kreu çështje kombëtare dhe për ngritjen e ndjenjës kombëtare te popullata, duke kundërshtuar burgun, nuk iu lejua të punojë si arsimtar. Më vonë punësohet në përhapjen e shkollave turke dhe shpërnguljen e shqiptarëve në Turqi, gjithnjë nën mbikëqyrjen e shtypshkronjën “Rilindja” në Prishtinë. Vdiq në vitin 1999. regjimit, do të dënohet nga Inspektorati i arsimit me një transferim nga Tetova për në fshatin Tearcë, ku po ashtu do të vazhdojë me aktivitetet jashtë procesit mësimor. Pas vuajtjes së dënimit në Tearcë, inspektorati do ta kthejë në shkollën fillore “Liria” të Tetovës. 96 /Shënime nga: SHOQATA E PEDAGOGËVE SHQIPTARË-TETOVË, MONOGRAFI “VETERANËT E ARSIMIT SHQIP TË PERIUDHËS 1940-1960 NË TETOVË DHE RRETHINË”-Tetovë,gusht,2000, f. 35/ 121 122
  • DËSHMITË QË FLASIN NEXHAT H. IDRIZI-1931 …Murat Isaku në grupin e tij i angazhon si anëtarë Nexhat Idrizin dhe Izmit Kamberin që të tre nga fshati Gajre i Tetovës… 97 NEXHAT IDRIZI, ANËTARË I ORGANIZATËS ILEGALE POLITIKE KOMBËTARE “LIRIA”, I CILI KA VEPRUAR NË TRESHIN E MURAT ISAKUT98 …Murat Isaku në grupin e tij i angazhon si anëtarë Nexhat 100 Idrizin dhe Izmit Kamberin, që të tre nga fshati Gajre i Tetovës…”99 Jam i lindur më 15. 03. 1931 në fshatin Gajre,rrethi i Tetovës. Në shtator të vitit 1950, me vendim të Ministrisë së arsimit jam emëruar për arsimtar Shkollën fillore katërvjeçare e kam kryer në vendlindje në kohën e në shtatëvjeçaren e fshatit Bogovinë, rrethi i Tetovës. Për shkaqe të mungesës së madhe të Jugosllavisë Mbretërore në gjuhën sërbo-kroate më 1937-1940. arsimtarëve, veçanërisht në ciklin e lartë, me sygjerimin e Ministrisë së Arsimit, të Këshillit të Në vitin shkollor 1941/42 kam ndjek mësimet në shkollen e parë në gjuhën shqipe në Arsimit të rrethit të Tetovës dhe drejtorisë së shkollës në fjalë më emëruan si mësimdhënës në Tetovë,në klasën e pestë fillore,klasë që na pregatiti për të parën e gjimnazit si vijuese në vitin klasët e larta, me detyrë që të ligjeroj këto lëndë : Gjuhë shqipe në klasën e gjashtë dhe të e ardhshëm shkollor 1942/ 43. Është karakteristike për t’u theksuar se në këtë klasë u tubuam shtatë, Gjuhë rusishte në të gjitha klasat, Matematikë vetëm në klasën e shtatë, Fizikë në të një numër i madhë nxënësish me përbërje heterogjene në pikëpamje të moshës, arsimimit shtatën, Kimi në të shtatën, Gjeografi poashtu vetëm në të shtatën paraprak,aftësive dhe njohurive të ndryshme ,njohjes së gjuhës shqipe etj. Vetë angazhimi me këto lëndë ishte mjaftë i vështirë, por rrugëdalje tjetër s’kishte Në vitin shkollor 1942/ 43 u hap shkolla e mesme, Liceu i Shtetit “Hoxhë Tasimi” në pse vetë kushtet diktoshin një gjë të tillë. Arsimtarët tjerë ishin mësues të kvalifikuar dhe të Tetovë me një paralele. Në këtë shkollë arrita që ta kryej edhe vitin e dytë -1943/ 44, kurse ai i pakvalifikuar me kurse pedagogjike tremujorshe. treti nuk u krye për shkak të Luftës së Bytë Botërore, gjegjësisht “çlirimit” nga “okupatori”. Që të Kjo detyrë për mua si mësues 19 vjeçar ishte shumë inkurajuese,me dëshirë të flaktë tre vitet i kam kryer me sukses shumë të mirë dhe të shkëlqyeshëm. Ky sukses nuk ka qenë dhe me entuziazëm të lartë memzi që pritsha ta filloj orën e parë të mësimit. Duke i falenderuar vetëm i imi, por më tepër i arsimtarëve të mi, të cilët me një entuziazëm të dalluar dhe palodhje vullnetit dhe dëshirës për profesionin arsimtar, me sukses shumë të mirë (konstatim nga punojshin me nxënësit ,jo vetëm në orët e mësimit, por edhe jashtë tyre.Vitin e tretë dhe të drejtoria dhe inspektorët e arsimit), në këtë shkollë shërbeva dy vite të suksesshme shkollore katërt të gjimnazit e vazhduam poashtu në gjimnazin e Tetovës që vazhdoi edhe mëtutje në 1950/ 51 dhe 1951/ 52. Me korespondenc gjatë kohës së punës në arsim arrita që ta kryej me gjuhën shqipe. Këto dy vite i kam kryer në vitet shkollorë 1945/ 46 dhe 1946/ 47 bashkë me sukses shkollën e lartë pedagogjike në Shkup-Gjuhën shqipe me literaturë. Nga shtatori i vitit provimet e gjysmëpjekurisë – semimaturës. Në vitin shkollor 1947/ 48, për herë të parë u hap 1952 deri në shtator të vitit 1953 kam kryer obligimin ushtarak.Në shtator të vitit 1953, pas një paralele e shkollës normale në gjuhën shqipe pranë asaj maqedonase “Nikolla Karev” në kthimit nga ushtria, me vendim të këshillit të arsimit të Tetovës deri më 1 prill të vitit 1954 kam Shkup. Unë u regjistrova në këtë paralele. Motivi i regjistrimit tim në shkollën Normale në radhë ushtruar detyrën e drejtorit të tetëvjeçares në fshatin Grupçin të Tetovës, e cila u hap për herë të parë ishte që t’i arsimoj gjeneratat e reja të kombit tim. të parë. Prej 01. 04. 1954 e deri më 01. 09. 1957 kam ushtruar detyrën Inspektor i Arsimit Fillor Shkollën e lartpërmendur e kam kryer me sukses të shkëlqyeshëm. Për shkak të në rrethin e Tetovës. Prej kësaj date e deri më 16.10.1987 kur politikisht më diferencoi pushteti nevojës së madhe për arsim shkolla zgjati tre vjet (1947/ 48 - 1949 /50). monist kam kryer këto punë: drejtor në shkollën fillore “Liria” –Tetovë, sekretar në BVI - Komuna e Tetovës, punëtor shoqëror në Organizatën e Rinisë Socialiste dhe të sindikatave, nënkryetar i Kuvendit të Komunës etj. 97 /dëshmi nga Sabdri Ramizi-Anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” bisedë e inçizuar me diktafon më Diferencimi politik me pushim nga puna dhe me përcjellje në pension u bë shtatë vjet 06.11.2005/ para kohës së pensionimit. U bë në kohën e kulminacionit të diferencimit të kuadrit shqiptar.Si 98 /Bisedë me Nexhat Idrizin,anëtarë i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”, i cili ka vepruar në treshin e Murat Isakut, biseda është zhvilluar më 31.01.2007 në shtëpinë e Nexhat Idrizit/ 99 / dëshmi nga Sabri Ramizi-anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” bisedë e inçizuar me diktafon më 06.11.2005/ 100 Kolektivi i shkolës fillore i Bogovinës dhe Kamjanit, 21.04.1951 123 124
  • motivacion për përjashtimin tim nga puna ,në vendimin e përjashtimit ishin të theksuara : nuk e dy ai më tha: “ NE DUHET TË VEPROJMË NË NJË ORGANIZATË ILEGALE, PAROLLA E SË kam luftuar nacionalizmin dhe separatizmin shqiptar, por përkundrazi e kam ndihmuar indirekt, CILËS ËSHTË: ”SHARRI KA UJË TË FTOHTË”.” bile në disa raste edhe direkt në vitet shkollore 1965/66 dhe 1966/67 si drejtori i shkollës “Liria” Ne kemi anëtar të tjerë, vazhdon Murati, nuk ka nevojë që ti njoh unë. Kryesore ti në Tetovë, diplomat dhe lëvdratat për nxënësit e dalluar shqiptarë i kam lejuar dhe nënshkruar prej sot do të jesh dhe do të organizohesh në të. Qëllimi kryesor është që ta heqim më këtë me tekstin më parë në gjuhën shqipe e pastaj në gjuhën maqedonishte, derisa për nxënësit zgjedhë që e kemi patur me shekuj. Tash kur kemi pak a shumë disa xixa të kombit, në radhën maqedonas, më parë në gjuhën maqedonishte e pastaj në gjuhën shqipe. Në vitin 1968 i pari e të cilëve jemi edhe ne.Duhet të bëjmë çmos që populli ynë të mos vuaj më. Me gjithë dëshirë si drejtor kam lejuar që të vehet flamuri shqiptar në Tetovë dhe rrethin në shkollën fillore “Liria”, të gjitha ata që më tha Murati i pranova. Pas ca takimesh, bisedimesh e disa leximeve të kam qenë kurir i organizatës së NDSH në vitin 1946, pas Inforbyros, nga fillimi i vitit 1949 kam shtypit illegal që na ofroheshte më tepër nga Çekosllovakia më angazhoi me disa detyra, duke qenë i inkuadruar në organizatën ilegale “LIRIA” dega në Tetovë dhe duke qenë në ushtri në më thënë se ne intelektualët, që ishim shumë pak, (intelektual i konsideronim edhe shkollën rezervë të oficireve më kanë përjashtuar prej shkollës së rezervistëve në njësi të semimaturantët), një numër i të cilëve ishte i përfshirë në këtë veprimtari kombëtare.Përveç thjeshtë ushtarake, me preteks se nuk kam kualitete politike që të bëhem oficer në ushtrinë këtyre në këtë organizatë duhet përfshirë aktivist edhe nga radhët e shtresave të tjera si: bujq, Popullore Jugosllave. punëtor të profileve të ndryshme, nënpunës etj. Biseda përfundoi me një angazhim.Unë, Që të gjitha shënimet e lartpërmendura kanë qenë të vërteta, me përjashtim të asaj Nexhat Idrizi të organizoj një TRESHE nga fshati Gajre. Këtë vendim e pranova dhe fillova të se kam qenë kurir i organizatës ilegale NDSH, pasi atëherë metëvërtetë kam qenë tepër i ri (15 mendoj.brenda një jave pruna vendim për dy të rinj, sipas meje të aftë dhe të sigurtë. Ata ishin: vjeçar) dhe nuk më ka pas ofruar dikush një detyrë të tillë. Garip Dehari, nënpunës në komunën e Tetovës dhe Nuriman Jashari, bujk, që të dy nga fshati Pas diferencimit ,gjegjësishtë përjashtimit nga puna nuk tentova më të inkuadrohem, Gajre. Tash që të dy janë të ndjerë. Ishin të aftë, atdhe dashës, me autoritet të merituar, shumë por e vetmja rrugëdalje ishte që të pensionohem, gjë që edhe e bëra pa asnjëfarë dileme me të sigurtë për punë ilegale kur është fjala për veprimtari ilegale kombëtare. gjithë që pensioni ishte shumë, shumë i vogël. I vetëdishëm për sigurinë e tyre, para se me i filluar bisedat me ta e pieta Muratin që Pensionimi i parakohshëm nuk më brengosi ,përkundrazi me një gjë të tillë edhe ai të jep një mendim. Murati më inkuaroi, duke më thënë se me të vërtet kam gjetë mburresha. Ajo që më tepër filloi të më brengos ishte fati i katër fëmijëve të mi, që fillë pas kanditatë shumë të sigurtë, që të dy burojnë nga familje të sigurta dhe bujare. përjashtimit tim nga puna, filluan tentimet për diferencimin e fëmijëve të mi, kështu p.sh.: Me ta e fillova bisedën veç e veç. Pasi pranuan që të dy pa hamendje, pas ca ditësh Fatmirin, djali im, ekonomist i diplomuar, punëtor në kontabilitetin shoqëror, Lumturien, vajza u takova me të dy në vendin e ashtuquajtur ARA E UKËS, vend me emër autentik që tregon ime ,mësimdhënëse e matematikës dhe fizikës në sh. f. ”Istikball”-Tetovë, Meritën, vajza ime, dhe ruan autoktoninë e vendasve shqiptarë. Përndryshe më së 80% të vendeve të kësaj ane, pedagoge, arsimtare në klasët e ulta në sh. f. ”Kirill dhe Metodij”-Tetovë .Agronin, djali im, sllavët me ardhjen e tyre i kanë pagzuar me emra sllave. mësimdhënës i edukatës muzike në sh.f. “Përparimi” f. Reçicë e Madhe, Me urdhër të komitetit Në këtë verë të vitit 1949 filloi edhe angazhimi i dytë më serioz i imi. Më angazhoi partiak komunal dhe organet e institucioneve të lartëpërmendur filluan të ngren procedur për Murati që të shkoj në fshatin Lisec për me i ja dërgua një letër Izmit Bajramit, anëtar më i vjetër diferencimin e fëmijëve të mi (me përjashtim të Agronit), me motivacion se i ati i tyre është në këtë organizatë. Letrën menjëherë e çova në fshatin Lisec. Shtëpinë e Izmitit e gjeta duke diferencuar si njeri jolojal dhe i papërshtatshëm për shoqërinë. pyetur.Izmiti ishte aty. Duke i ja dorëzuar letrën i thashë që të shkoi te Kolibja në vreshtët e Për fat të mirë kjo procedurë kundër fëmijëve të mi nuk u realizua përshkak se Muratit. U ktheva menjëherë. Izmiti nuk dinte se unë jam i përfshirë në organizatën ilegale. Nuk brenda kohës filluan të frynë erëra tjera e kështu ky diferencim nuk u jetësua. i dhashë asnjë shenjë se unë di diçka për të. Më vonë kuptova se Izmiti është takuar me Për të gjitha këto që kam theksuar më lartë, veçanërisht për përjashtimin tim kanë Muratin në vendin e caktuar, poashtu kuptova prej Muratit se Izmitit i ka thënë Nexhati nuk din shkruar shumë mediume Jugosllave, në veçanti shtypi dhe televizioni maqedonas. Më shumë asgjë. E kam angazhuar si shokë të afërt.Kjo verë kaloi me veprimtarinë e përmendur. Para se kanë shkruar “Nova Makedonija”, “Veçernje novosti”, “Flaka e vëllazërimit”, “Duga”, “Nin”, me u nis për në shkollë-në normalen e Shkupit treshi i ynë (Murati, Nexhati dhe Izmit Kamberi “Nedelne novine” etj. që të tre nga fshati Gajre) morrëm vendim që aktivitetin tonë ta zhvillojmë, gjegjësisht SHARRI KA UJË TË FTOHTË organizatën ”LIRIA” ta zhvillojmë, duke përfshirë anëtarë të rinjë. Në shkollë që nga fillimi i vitit Më vinë mirë se do t’i përgjigjem një pyetjes historike, jo vetëm për mua, por për 49/50 filluam me punë të ardhshme. Në këtë drejtim më tepër u angazhua Sabri familjen time, trashigimtarëve të mi, për të afërmit dhe lirisht mund të them edhe për kombin Ramizi.Organizata ilegale në fjalë u zmadhua edhe me dy treshe. U përfshinë nxënësit: Abdyl tim shqiptar. Ka qenë një privilegj që unë pata shok Murat Isakun, i cili më ka njoft shumë mirë, Ibrahimi nga Tetova, Besim Rusi, Mojsi Lutfiu, Nehat Bellçishta dhe Avni Zllatku që të gjithë por edhe unë atë e njifsha edhe më mirë. Murat Isaku tërthorazi mundoheshte të më thotë nga Dibra. diçka. E kuptova qëllimin e tij dhe i thashë: Murat, thuaje troç atë që dëshiron se unë jam aty! Filloi të më tregoi për zanafillën dhe historin e Organizatës Ilegale “LIRIA”, qëllimi i të cilës ishte të shpëton popullin, gjegjësisht kombin shqiptar që jetojnë jashtë shtetit amë. Në këtë mënyrë ai u befasua dhe u gëzua për së tepërmi nga përgjigjja e ime e thanë pa hamendje. Pa një pa 125 126
  • arsimonin popullin e tyre të lodhur e të munduar nën zgjedhjen hegjemoniste të asaj kohe.Kështu u vazhdua deri më vitin 1951. Këtë veprim që e bëmë ma tha Murat Isaku në koliben e tij se qëllimi i UDB-es është që të na asgjësoi. Ky asgjësim nga organet e sigurimit të atëherëshëm ka qenë permanent, por shqiptarët vazhduan që të rezistojnë tërë kohën pavarësishtë nga represionet që merrte sigurimi Jugosllavë ndaj neve shqipëtarve. Murati e kishte të kryer shkollën normale, e filloi në Elbasan dhe e kreu në Gjakovë. U regjistrua në Univerzitetin e Beogradit–grupin e albanologjisë. Do të theksoja se nga sigurimi Jugosllavë u zbuluan që të gjithë me përjashtim të Garip Deharit102 dhe Nuriman Jasharit. Kjo ishte dëshmi i vendimit të marrë i propozuar nga Murat Isaku që në radhët e organizatës të përfshim anëtarë edhe nga shtresat punëtore. 101 Viti shkollorë në fjalë lirishtë mund të quhet edhe vit historic kombëtar pse të lartëpërmendurit do të inkuadrojshin së paku nga një TRESHE në vendlindjet e tyre apo dikund tjetër.Klasa e ynë, e cila numronte 18 nxënës, 8 prej tyre ishin më të organizuar në këtë organizatë.Së bashku net ë organizuarit kohën e lirë e shfrytëzonim duke lexuar materiale ilegale që i merrshim në formë të gazetave apo të broshurave.Këto materiale vishin në të Garip Dehari 1921-1988 shumtën e rasteve nga Shqipëria dhe Çekosllovakia. Është për tu theksuar se nuk na kanë interesuar ideologjitë e ndryshme por vetëm ajo Prej UDB-se kuptuam pastaj prej njëri tjetrit kishin qenë të thirur që të gjithë në të kombëtarja Shqipëri, çka është shqipëtare pavarësishtë se cilës ideologji i takon. Këto biseda ashtuquajturat biseda.Mua bashkë me Vebi Lushin dhe Ismail Seitin, që të tre arsimtarë në dhe lexime i bënim në parkun e Shkupit pse shkolla jonë ishte vizavi parkut. Bogovinjë, më 6. maj 1952 njeri i sigurimit me emrin Pande i shoqëruar me dy policë na morrën Në vitin 1950 e kryem normalen.U shpërndamë nëpër fshatra si arsimtarë, më tepër nëpër klasët e larta pse atëherë u hapën shtatëvjeçaret, më vonë tetëvjeçare. Unë punojsha në nga shkolla dhe na burgosën. Nuk di çka ndodhi me ato dy. Mua mi nxorrën lidhëzat e këpucëve dhe më dërguan në një qeli në podrum të ndërtesës së pionerëve në Tetovë. Qelia, tetëvjeçaren e Bogovinës, Nehat Bellçishta në ate të Vrapçishtit–Gostivar, Sabri Ramizi sipas meje ishte 1,5 m me 1 m, plot me mijë. Këtu e ke vendin e banimit më tha punonte në Gjenovic të Gostivarit, Izmit Kamberi në Livadhi të Strugës ,Abdyl Ibrahimi në gardiani.Mendo mirë. Në ora 19.30 të njëjtës ditë më çuan në një dhomë në katin e lartë.Një fshatin Tearcë, Besim Rusi në rrethinën e Shkupit kurse Avni Zllatku vazhdoi me studimet në shkollën e lartë pedagogjike.Të shpërndarë në shumë vise, mendonim se rrjeti i organizatës oficirë i uniformuar (nuk e pashë më asnjëherë) më dha katër fletë letrash dhe një laps, duke më thënë shkruaj çka din. Nuk disha prej ka të ja nisi, vendosa të mos shkruaj asgjë dhe ashtu sonë do të zgjerohet si në atë sasiorë poashtu edhe në atë cilësorë. Më shpesh jam takuar me veprova. Oficiri që rrinte aty lexonte, më vonë si i përgjumshëm e vuri kokën në mur.Në mes të Nehatin. Takoheshim aty dikund në mes Bogovinës dhe Vrapçishtit. Ideali i lartë për bashkimin e trojeve shqipëtare nuk u realizua ashtu siç mendonim.Më vonë kuptuam se UDB-ja, gjegjësishtë OZN-a siç quheshin kishte kuptuar për inkuadrimin tonë në organizatën ilegale “LIRIA”. Më vonë kuptuam se ata na kanë lënë që të vazhdojmë me punë 102 ilegale, me qëllim që masovikisht ti inkuadrojmë shqipëtarët e merituar që një ditë ti asgjësojnë Garip Dehari 1921-1988, u lind në vitin 1921 në fshatin Gajre në një familje patriotike. Shkollën fillore e ndoqi në duke i future nëpër burgje dhe duke i përjashtuar nga puna ato xixa të pakta që punonin dhe fshatin e lindje në gjuhën serbe. Gajtë Luftës së Dytë Botërore ndodhej në Prishtinë, ndërsa pas luftës kthehet në Gajre due vijoi kurset për të rritur përkatësisht shkollën e natës (të mesmen). Duhet theksuar se Garip Dehari ka qenë në treshin e Nexhat Idrizit. 101 /Shkolla e lartë “NIKOLLA KAREV”, Shkup 16.06.1950/ 127 128
  • natës u çua dhe mi kërkoi fletët, kur i pa të zbrazta u zemrua shumë me ton të lartë më tha si Pas ca kohësh Muratin e burgosën. Në burg ndejti dy muaj pastaj e liruan.Pas lirimit mundesh ti most ë shkruajsh asgjë deri tash. të tij për të cilën gjë unë nuk disha, e ëma e Muratit erdhi në shtëpinë time që të më thothë se U përgjigja: Nuk di se për çfarë teme të shkruaj. Atëherë u zemrua edhe më shumë Murati të prêt në shtëpi. Shkova, ishte i shtrirë dhe dukeshte i lodhur. Biseduam rreth kohës që duke më thënë: Si nuk dish çka të shkruash kur ti ke qenë kurir i organizatës tuaj ilegale. Ai, e kishte kaluar në burg. Më tregoi se në burg ka vuajt shumë. Përveç tjerash më tregoi se në më ma caktoi edhe temën për çka të shkruaj, duke më thënë: Shkruaje rastin e dërgimit të ballë në mes vetullave nën flokët e tij kishte pikë gjaku të kuagulluar. E pyeta ç’është kjo? Më letrës që ta dha Murati te vreshtët e tij e dërgove dhe ia dorëzove Izmit Bajramit në fshatin tha se do të tregoj, por të lutem këtë gjë mos të tregojsh askujt dhe vazhdoi:Më ulën në karrige Lisec. E kuptova sa është ora! Pa një pa dy fillova të shkruaj për rastin duke cituar: Se unë nuk të korrentit, mi lidhën duart prapa karriges dhe më vënduan çengelin e stërholluar në ballë. Ai di asgjë për brendinë e letrës, se unë nuk e njoh Izmit Bajramin e Lisecit dhe se unë nuk e që e udhëhiqte këtë tortur ndaj meje ishte i veshur me tesha ushtarake–oficerësh, por pa çova vetë në Lisec por i ja dhashë vëllaut tim të vogël, Efraimit, që bashkë me babain tim gradë. Nuk e njohja fare, as që e pashë më ndonjëherë. Më tha nëse ke diçka thuaj! Unë nuk Hamdi Idrizin që mbajshin dru në zabelin te vendi i ashtuquajtur “Hurdha e Çollakut”. Ky vend thash asgjë, vetëm që e këndova këngën “ Mbas flamurit kuq e zi”. Nuk më lejoi ta mbaroj deri gjendet më afër fshatit Lisec se sa fshatit Gajre. Pra në mënyrë të prerë shkruajta në deklarat në fund. Ndjeva një dridhmë e pastaj e humba vehten. Nuk e di sa kohë kaloi. Kur erdha në se vëllau i vogël ia ka dorëzue Izmitit letrën në fshatin Lisec, kurse unë ngela me babain me vehte pashë se jam në qelinë time. Aty rrinte gardiani, i cili më tregoi pak a shumë për ngjarjen. qëllim që ta ndihmoj. Murati vazhdoi që të më tregoi se ata të UDB-së, e kanë angazhuar që të flas para arsimtarëve Mua në burg në qeli më mbajtën më se 24 orë. Kryeshefi i sigurimit në orët e vona të të Tetovës dhe rrethinë, para të cilëve të tregoj se pse e kanë fut në burg dhe se gabimi kë natës tjetër më thirri dhe më tha ke shumë gabime, kësaj here do të lirojmë ,por do të qenë i tij. dëshmojsh për rastin në fjalë në ditët e gjykimit të Murat Isakut dhe të tjerëve. Një gjë të tillë e Kjo gjë ndodhi pas një jave. Ishte ditë e enjte.në sallën e shkollës “Liria”, në orën pranova pse ishte gjë e njohur, gjë që ka dëshmuar edhe vetë Izmit Bajrami (Për këte jam 8.00 u tubuan arsimtarët. Aty kam qenë present edhe unë. Salla ishte e mbushur plot e përplot vërtetuar kur e kam marrë dosjen time nga sigurimi në vitn 2004). me arsimtar. Aty kishte edhe dy punëtor të sigurimit. Dy punëtor të sigurimit kishte edhe jashtë Në ditën e gjykimit të Murat Isakut, Sadudin Gjurës e tjerëve, unë dëshmova ate që e sallës. Para se me filluar të flas Murati ata dy u larguan nga salla. Murati në fjalimin e tij në një kam shkruajt në deklaratë natën e 7 majit 1952. Prokurori i gjygjit më tha se ti ia ke dorëzuar farë mënyre pranoi gabimin, duke thënë se u nisëm për në Shqipëri, por për shkak të kohës së letrën e jo vëllau yt, thuaj të vërtetën se përndryshe do të gjykohesh edhe ti.Në këtë pyetje unë keqe u detyruam të kthehemi. Në mendimet e tij që i thoshte para arsimtarëve ishte konfuz, u përgjigja troç:Thirrni vëllaun, Efraimin, pyetni dhe vërtetohuni. Me kaq mbaroi dëshmia ime. dëshironte në mënyrë të tërthortë që të mos e thotë ate që e kishin detyruar ata të UDB-së. Në (Edhe kjo dëshmi para gjygjit gjendet në dosjen time të vitit 2004) bisedë e sipër para arsimtarëve përmendi fjalët drejtësi, liri, punë të ndërgjegjëshme si arsimtar etj. E gjithë biseda e tij–fjalimi mund të shpjegoheshte edhe me konotacion se ai indirekt nuk ARGUMENTET DHE E VËRTETA E BURGOSJEVE TË TRESHIT SADUDIN GJURËS, është larguar nga qëllimet që ka të bëjë me lirinë e kombit të tij. MURAT ISAKUT DHE SABRI RAMIZIT SIPAS NEXHAT IDRIZIT! Ata, të UDB-së i kishin thënë se nuk kanë qenë të kënaqur me ate që e ka thënë par arsimtarëve dhe se edhe mëtutje do të jetë i vrejtur dhe i mbikqyrur. Me vetëdije dhe me ndërgjegje të pastër do ta them atë që është reale.Në vitin 1950 Pastaj ndodhi ajo që e kam theksuar më lartë në lidhje me gjykimin e vitit 1952. Murati më lajmëroi me anë të nënës së tij që unë të shkoj te kolibja .Aty të prêt Murati.Shkova Në shtator të këtij viti shkova ushtar, (i regrutuar në shkollën e oficirave rezervë) në menjëherë.Ishte Murati bashkë me Sadudinin. Murati më tha: Nexhat të kam thirrë që të tregoj qytetin Vipav të Sllovenisë. Aty ndejta tre muaj. Një ditë oficiri kujdestar më lajmëroi të se unë bashkë me Sadudinin do të largohemi. Jo për gjithmonë.Do të shihemi përsëri,por për paraqitem te komesari i batalonit i quajtur Savo. Ai më tha se të kemi thirrë për këto gjëra : i sa kohë nuk e di. E pyeta: A mund ta di ku do të shkoni? Murati me Sadudinin u shikuan morrëm karakteristikat e tua nga Tetova, ata nuk flasin mirë për ty, përkundrazi dëshmojnë se ndërmjet tyre. Murati u përgjigjë do të shkojmë tash për tash në Shqipëri, ashtu e lyp nevoja. Ai ti nuk ke kualitete politike që të jesh në rradhët e oficirave të ushtrisë popullore Jugosllave, ke kërkoi fale ndaj meje për çdo gjë që ka ndodhë dhe mund të ndodhe.U përgjigja falë të qoftë bashkpunuar me shokë-armiq të popullit. E pyeta a mund ta di kush janë ata?, u përgjigjë po. për çdo gjë. U përqafuam me të dy. Amaneti i Muratit ndaj meje ishte që unë me shokët të tjerë Ata janë: Murat Isaku, Sabri Ramizi, Sadudin Gjura, Izmit Bajrami dhe në shkollën ku punon ti të vazhdojmë me punën tonë dhe se herë pas here do të marrëm urdhëra se çka do të bëjmë ke patur edhe Vebi Lushin dhe Ismail Seitin, edhe ata arsimtar. Vendimi i ynë është që tit ë mëtutje. Pas pesë ditëve duke shkuar prej fshatit në qytet, në qarshin e epërme e takova transferohesh në njësi të thjeshtë edhe ate në qytetin Ajdovçin 5 km. afër Vipavës. Të babain e Muratit, me të cilin biseduam. E pyeta prej nga vinë, ai më tha se vjen prej vreshtave nesërmen më dërguan në qytetin e përmendur. Natën e parë kah ora 01.00, oficiri kujdestar dhe se aty i ka lënë duke pushuar Muratin me Sadudin Gjurën. Një rrëfim i tillë më habiti. U erdhi më zgjoi duke më thënë që ti paraqitem Majorit të KOS-it. Ashtu veprova, me shumë ndamë, në rrugën e parë të tërthortë në anë të djathtë të qarshisë ktheva prapë dhe shkova te frikë. Majori në fjalë ma tha ate që më patë thënë Komesari në Vipav. Nuk më mbajti aspak, kolibja në vreshtë. Aty pashë Muratin me Sadudinin, të lodhur e të raskapitur.I pyeta ç’ndodhi, veç tre, katër minuta, duke më thënë se të nesërmen po në këtë zyrë ti paraqitem në ora si qëndrojnë punët. Murati u përgjigjë asgjë,nuk mundëm ta kalojm kufirin për shkak të kohës 12.00. Ashtu veprova. Majori me kombësi sllovene me fjalë shumë të mira dhe këshilluese më së keqe. tha: ke kujdes, ti je i ri mos u fut në punë të kota dhe krye detyrën ashtu si ushtar i mirë. Gjithë 129 130
  • atë frikë që pata kaloi me kaq. Më askush nuk më pyeti, nuk kam patur asnjë vërejtje, më Fishtës në veçanti vargjet në vjershën “Gjuha shqipe”, ku në mes tjerash në krahasimet e shumë kam qenë i shoqëruar me ushtarin i quajtur Emil, slloven. Ishte shokë shumë i sinqert. bukura thotë : Me kryerjen e ushtrisë përfundoi çdo gjë. “Por si kënga e zogut të verës që vallëzon në blerim të prillit SADUDIN GJURA IDEATOR I ORGANIZATËS “LIRIA” ëmbli flladi por si i i verës që lëmon gjitë e trandofilit Për marëdhëniet e Sadudin Gjurës dhe Murat Isakut ,për mendimin tim kanë qenë por si gjëma e rrëfesë gjëtare shumë të mira për atëhërë. Murati gjithmonë është shprehur në superlativë për Sadudin por si ushtima e nji tërmeti Gjurën. Unë me Sadudinin nuk kam patur punë, por herë pas here jemi takuar. Murat Isaku si edhe atij ju thaftë po goja profesorë i gjuhës dhe letërsisë shqipe në gjimnaz (ashtu thonë kolegët e tij) ka qenë korekt që në gjuhë të huaj dhe deridiku i rreptë në notimin e nxënësve . kur s’është nevoja Për sa i përket lirimit të Muratit nga burgu i Idrizovës atë që më tha vetë Murati besoj flet e të veten e len pas dore…” se është e vërtetë. Ai ka qenë i dënuar 9 vjet e është liruar për 9 muaj. Muratit i kanë thënë, duke qenë në burg që të bëj ankesë. Murati nuk ka vepruar kështu. Ai ka dashtë që në vend të Këto kanë qenë momentet e para kur çeshtjet kombëtare filluan të kaliten në zemër dhe të ankesës të takohet me njerëz që mund ta kuptojnë, por jo me ata të Idrizovës. Një kërkesë e bëhen pjesë e personalitetit tim. Pas mbarimit të shkollës normale pashë se pushteti vazhdon këtillë e Muratit është plotësuar. Ka biseduar me njeriun më kompetent të Republikës, Tome me të njëjtat gjëra. Më thirri një Dime Dimitrievski kryeshef i arsimit për qytetin Tetovë dhe më Bukleski-Maçuli. E ka prit Muratin me shumë kujdes dhe me kujdes të madh e ka dëgjuar. tha: Nexhat ti je djal hoxhe ndonjë fjalë turqishte sigurisht di mendoj që të rrishë në qytet si Biseda ka zgjat 13 orë me disa ndërprerje për pushim. Tome Bukleski ka fituar një bindje se, mësues, por mësimin do ta ushtrojsh në shkollen turke edhe ate në gjuhën turke, i ju përgjigja: Murati është i aftë dhe se, është mëkat që këtë njeri të ri dhe me perspektivë ta mbajnë nëpër më falni shoku naçallnik nuk mundem pse gjuhën turke nuk e zotëroj aspak, por edhe sikur ta burgje. Pas asaj bisede, është liruar dhe i ka vazhduar studimet në Beograd, të cilat me sukses zotërojsha nuk do te mundesha pse kur jam përcaktuar për profesionin arsimtar, qëllimi im edhe i ka kryer. kryesor ka qenë që në rradhë të parë ta ndihmojë popullin tim. Kështu i kshte thirrur edhe Me Muratin deri në ditën e fundit të jetës së tij kam qenë vazhdimisht në kontakt. normalistët tjerë, duke ua thënë të njëjtat fjalë. Në mënyrë shumë të rreptë këtij shefi ishte Shpeshë herë kemi biseduar për Sadudin Gjurën. Asnjëherë nuk më ka thënë fjalë të liga për përgjigjë shoku im i klasës Enver Palloshi, i cili edhe e njihte gjuhën turqishte. Ia kishte vu në te, gjithmonë më thoshte se Sadudini ka qenë shumë i ndëshkuar, i maltretuar dhe se ka hequr dije se me ne shqiptarët të mos luajnë më ashtu si kanë luajt shekuj të tërë. Këto momente më të zitë e ullirit. Më kujtohet se njëherë në mënyrë indirekte më ka thënë se edhe sikur bënë mua edhe më kurreshtarë bashkë me shokët e mi normalist që sfidës kombëtare t’i ndonjëherë Sadudini të ketë thënë diçka për dikend kanë qenë raste që duhet marrë rrekemi me tërë qenien tonë dhe tëpasardhësve që fjalët e të madhit Atë Gjergj Fishta t’i parasyshë kohën dhe vendin që ka ndodhur. jetësojmë. Po, mburrem, ato momente kanë qenë privilegje më të larta në jetë. Edhe në fund Kam një porosi ndaj të gjithë shqipëtarëve të mos përçahemi pse si thotë populli “ku kur më përjashtuan nga puna 1987, shtatë vjet para kohës së pensionimit unë jam mburrurë është bashkimi është forca, ku është dasia është shkatrimi” kam qenë krenar. Nuk iu nënshtrova askujt që të rikthehem në punë. Më ka ardhur shumë Do të përfundosha se për agjendë kryesore Organizata Ilegale Kombëtare “LIRIA” ka rëndë kur filluan që të marrin masa ndaj fëmijëve të mi dhe të interesohen për domethënien e patur:-bashkimin e trojeve shqiptare; zhdukjen e analfabetizmit; arsimimin e popullit shqiptarë emrave të nipërve dhe mbesave të mi, gjë që rrodhi nga diferencimi i im nga ana e pushtetit nga ai i ciklit të ulët deri te ai superiorë, duke i përfshirë masovikisht edhe femrat shqipëtare; (në lidhje me këte kam shkruajtur në biografinë time që është pjesë e këtij materiali). Influenca mos shkuarjen e nxënësve shqipëtar në shkollat turke,që ishte agjendë kryesore e pushtetit të e parë dhe që deridiku më ka indoktrinuar në rininë e hershme time janë veprat e atë Gjergj atëhershëm antishqipëtar; luftë me metodat e ndryshme kundër shpërnguljes së shqipëtarve; Fishtës, të Naim Frashërit, të Lasgush Poradecit etj. Por, ato që thellë kanë lënë mbresa në ruajtja e autoktonisë shqiptare; luftë sistematike kundra përçarjes vëllazërore shqipëtare, për të egon time janë veprate e mësuesve të mi nga Shqipëria . Në rradhë të parë do ti veçoja cilën gjë pushteti i atëhërshëm bëntë ç’mos që t’ia arrijë këtij qëllimi etj. mësuesit dhe profesorët: Qemal Haxhihasani, Beqir Kllojka, Rustem Ismailati, Çel Gashi, Sali Çaushi (dy të fundit kanë ushtruar detyrën e drejtorit të gjimnazit), Sotir Çiriaku, Vasil Naqi etj. Veprat e këtyre kolosëve të kombit kanë vazhduar edhe më tej e deri tash në formimin e karakterit tonë duke filluar që nga ajo moshë e deri më sot. Edhe ashtu po vazhdon për ne që akoma jemi të gjallë. Në zhdukjen e asaj të tmershmes “JAM TAURK ELHAMDULILAH”, kryekëput kanë ndikuar të lartëpërmendurit. Në lidhje me këtë thellë futën rrënjë veprat e Gjergj 131 132
  • BABË E BIRË NË SHËRBIM TË KOMBIT E TË FESË BURAMEDIN NEBIUT 10.03.1931-16.09.1973106 JAHJA DEBRESH JASHARI- 1905-1979 ANËTAR I ORGANIZATËS ILEGALE POLITIKE KOMBËTARE “LIRIA” ... Është mirë të theksoj, se Burhani, në demostratat e 1968, ka qenë kryeshef i policisë së Tetovës. Në këtë …Në të njëjtën kohë i pandehuri Sadudin Gjura, e tërheq në grup të pandehurin Vebi post ai, ka luajtur rol të madh, për sa u përket këtyre Amet Lushi, i cili në atë kohë ishte mësues në Debresht, dhe të njëjtit i dha edhe detyrë demostratave ngase Burhani me veprimet e tij të matura ta zgjerojë grupin, të cilën gjë e bën duke tërhequr në të Afëz Jahjën. Deri në gjysmën e e shpëton popullatën shqiptare që ishte parapërgatitur dytë të vitit 1949, i pandehuri Sadudin me të përmendurit më parë mbante lidhje të nga pushteti komunist. Më saktë, ai kishte dhënë urdhër vazhdueshme dhe bisedonin për zgjerimin e grupit…103 të prerë që të mbyllen rrugët që fshatarët të mos lejohen JAHJA JASHARI- 1905-1979104 , ka lindur në vitin 1905 në f. të futen në qytet. Burhan Nebiu, e ka ditur shumë mirë se Debresh, Gostivar. Shkollën fillore e mbaroi në vendlindje, kurse pjesa dërmuese e fshatarëve janë të armatosur dhe, ata pas mbarimit të saj ka vazhduar në Medresenë e atëhershme në do të mund t’i përdorin ato. Ky viprim i matur i Burhan Tetovë. Pas përfundimit të medresesë së Tetovës ka vazhduar Nebiut, është për ta analizuar pak më shumë se, sikur të studimet e teologjisë. Pas përfundimit të këtyre studimeve është përdoreshin armët nga demostruesit, atëherë do të kthyer në vendlindje ku ka punuar si Imam në f.Debresh. realizohej qëllimi ogurzi i poshtetit të atëhershëm Gjatë punës së tij si imam i fshatit, për shkak të ligjëratave të tij me federativ për t’iu hakmarrë popullatës shqiptare dy vjet frymë patriotike dhe kombëtare, shumëherë ka qenë i kërcënuar pas shkarkimit të antishqiptarit Aleksandar Rankoviqit dhe i burgosur, kurse në shumë raste edhe i malltretuar edhe para në Plenumin e Brioneve në vitin 1966. Ky urdhër i anëtarëve të familjes së tij. Burhanit, ishte i drejtë dhe i qëlluar se ai ishte në dijeni se, kazerma ushtarake e Tetovës IZAIR JASHARI-DEBRESHI105Vlen të theksohet një rast nga viti ishte përplot me ushtarë të specializuar e të armatosur me të gjitha llojet e armëve, 1947 kur Jahja Debresh Jashari përpara bashkëshortes dhe fëmive policë të njësiteve speciale si dhe njësite paramilitarësh të armatosur e që i kanë të tij të vegjël është rahur së bashku me baban e tij Izair Jasharin në mbajtur nën kapotetet e tyre. U jep urdhër që gratë, burrat me fëmijë që gjenden nëpër mënyrën më mizore, duke ua lidhur këmbët dhe varur dhe duke i rrugët e qytetit që të mos prek fare se ata janë njerëz kalimtarë të rastit. Përderisa flas lënë kështu me ditë të tërë. Nga plagët e marura vdes babai i tij për personalitetin e Burhan Nebiut, duhet të shpalosi kujtimet që vërtet duhet t’ua lëmë Izairi, kurse vetë Jahja Jashari arrijnë që t’i përballojë vrasjeve dhe brezave të ri se si duhet mbrojtur popullata jonë. Më 29 nëntor 1968, eprorët e Ministrisë plagëve fal moshës dhe shëndetit të tij. Vlen të theksohet se Babai i së Punëve të Brendshme në krye me ministrin e atëhershëm Koço Bituljanu, ia marrin Jahja Jasharit ka qenë shok i Xhemë Simnicës. kompetencat Burhanit, por urdhërat dhe aktet i ka nënshkruar me detyrim. Edhe për kundër maltretimeve dhe vuajtjeve, si dhe presioneve që Pas tri ditësh, erdhi tek unë në shtëpi, pijtëm nga një kafe. Teni i fytyrës bënin organet e atëhershme, Jahja Debresh Jashari vazhdoi me së tij kishte marrë ngjyrë blu, në fytyrën e tij vërehej lodhja psikike dhe fizike e dukej i ligjëratat e tij dhe punët e tij kombëtare deri në vdekjen e tij në vitin 1979. Përndryshe ka qenë thyer shpirtërisht dhe më tha: “Sabri, i mbytën shqiptarët duke i rrahur në forma më pjesëmarrës dhe anëtar aktiv në shumë lëvizje patriotike dhe kombëtare. barbare e mizore. Besomë se, nuk mund ta duroj një gjë të tillë. Masakër është duke u bërë ndaj shqiptarëve tanë.”...107 Buramedin (Burhan) Nebiut lindi më 10.03.1931 në f. Negotinë - Gostivar, në një familje fshatare, e cila merrej me bujqësi dhe blegtori nga nëna Salie dhe babai Ibraimi ( Ramadani ),në familje ishte i vetmi djal, në vitin 1942 i vdes nena kurse prindi me femijët shperngulen në qytetin e Tetovës. Buramedini shkollën fillore e përfundon në Tetovë dhe semimaturën, ndërsa Normalen në Shkup dhe Akademin Pedagogjike për gjuhën Shqipe. Si arsimdashës punësohet në arsim dhe atë fillimisht në vitin 1953-1954 në fshatin Cellopek, pastaj në f.Xhepcisht, f. Sellarcë në shkollën fillore “Bratsvo Migjeni”-Tetovë ku edhe zgjedhet për drejtor i kësaj shkolle. 103 / fragmente nga aktakuza N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 Gostivar / 104 /Të dhënat dhe fotografitë m’i ka ofruar në mars 2007 prof.dr. Adnan Jashari/ 106 /të dhënat dhe fotografinë m’i ka dhënë në muajin janar 2006 Naser Buramedin Nebiu/ 105 /Të dhënat dhe fotogarafitë m’i ka ofruar në muajin mars 2007 prof.dr. Adnan Jashari/ 107 /dëshmi nga Sabdri Ramizi-Anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” 17.06.2007/ 133 134
  • Prof. RIFAT VELA110 (1927-2007) 111 Rifat Vela, lindi në fshatin Gajre, në vitin 1926, në një familje bujare malësore, fisniukëria e kësaj familje është e theksuar në rrafshin e arsmimit tonë kombëtare e në veçanti për kauzën tonë kombëtare ngase Shaip Kamberin e kanë kushiri që në malësi e më gjerë njihen si VELE. Shkollën fillore e ka kryer në fshatin e lindjes. Babai i Rifat Velës shpërngulet në Tetovë, ku edhe sot jetojnë. Shkollën e mesme tre klasë gjimnaz i mbaroi në gjimnazin e Tetovës në gjuhën serbe. Me kapitullimin e mbretërisë jugosllave dhe instalimin e shtetit shqiptar, Rifat Vela gjatë verës së vitit 1941, e ndjekën kursin e gjuhës shqipe për t’u 108 109 përgatitur për në shkollën e mesme në Tetovë. Në vitin shkollor 1941/42 regjistron klasën e Në vitin 1961 punësohet në Seksionin për Punë të Brendshme si Kryeshef, prej cilit katërt në gjimnazin real në Prishtinë, të cilat i mbaroi post shkarkohet në rrethana të panjohura për ne, pas demostratave të vitit 1968, kurse prej vitit me sukses të shkëlqyeshëm. Në vitin shkollor 1945/46 1969 zgjidhet për deputet në Kuvendin Republikan të Maqedonisë. emërohet mësues në rrethinën e Tetovës. Në vitin Vdes më 16.09.1973 në shtëpi . 1946, në kursin një vjeçar në Shkup, Rifat Vela e mbaroi shkollën e mesme dhe maturoi me Varrimi organizohet nga ana e familjes ( e cila nuk pranoi të organizojnë organet e sukses. Vazhdon si mësues nëpër fshatrat e rrethinëns së Tetovës. Në vitin 1949, Rifati pushtetit ), në varrim morën pjesë shumë qytetarë si dhe nxënës, arsimtarë etj. emërohet kryetar i Partisë Komuniste të Tetovës, regjistron me korrespondencë fakultetin e Pas vete la më 1973: Bashkëshorten Arife - amvise ( vdiq në vitin 2002 ), gjeografisë në Shkup. Gjatë kësaj periudhë, një ditë të pa caktuar, Sadudin Gjura shkon në Ymerfarukun ( djali i madh ) 1952 (vdiq nëvitin 1998), Namikun ( 1954 ) punëtor në zyrën e Rifat Velës dhe, ia shpalos në detaje platformën e Organizatës “LIRIA”, me çka ky Konfeksionin “Teteks” dhe Naserin ( 1956 ) nxenës pranë gjimnazit të Tetovës. edhe pajtohet të jetë anëtar. Sipas Sabri Ramizit, pasi që Rifat Vela, pranon të jetë anëtar i “LIRISË”, i ka thënë Sadudin Gjurës se: “Unë sipas pozitës që kam në pushtet, nuk kam mundësi që të bëj organizimin e njerëzve në organizatë, por organizatën tuaj do ta përkrahi maksimalisht dhe për çdo të dhënë që është në interes të organiztatës do të informoj në kohë.”. Për këtë që Rifat Vela ka qenë anëtar i angazhuar nga Sadudin Gjura e kam ditur vetëm unë dhe Sadudin Gjura, si dhe Rifat Vela e ka ditur që unë (Sabri Ramizi) e di këtë. 110 /dëshmi nga Sabdri Ramizi-Anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” 17.06.2007/ 111Rifat Vela u lind më 22.05.1926 në f. Gajre të Tetovës. Shkollën fillore e kreu në Tetovë, kurse shkollën Normale në Prishtinë. Arsimin e lartë e përfundoi në Universitetin e Shkupit, Fakultetin e Shkencave Natyrore, dega e Gjeografisë. Ishte njëri prej themeluesve të gjimnazit të Tetovës, ku punoi prej themelimit e deri në vitetet e 60 të shekullit të kaluar. Pas çlirimit më 1945, ishte kryetar i Tetovës, kryetar i komunës së Tetovës dhe nënkryetar i rrethit të Tetovës. Prej vitit 1962-1966, ishte anëtar i Gjyqit Kushtetues të R. së Maqedonisë, emërohet në vitin 1970, zëvendëssekreta i Fondit për Arsim të Maqedonisë, në të cilin post qëndroi deri në vitin 1974. Prej vitit 1974, deri në penisonimin e tij në vitin 1985, ka qenë në funksione të ndryshme në komunën e Tetovës. Prof. Rifat Vela, ishte deajen i arsimit të shqiptarëve në Maqedoni, duke dhënë kontributin e çmueshëm në themelimin e shumë shkollave në Tetovë dhe rrethinë. Gjatë veprimtarisë së tij edukativo-arsmimore, është shquar për zellin e treguar në formimin dhe edukimin e brezave të rinj të arsimit shqiptar. Përmes veprimtarisë së tij politike-shoqërore, ka kontribuar në realizimin e të drejtave të shqiptarëve në Maqedoni. Gjatë tërë jetës dhe veprimtarisë së tij u tregua i devotshëm, konsekuent dhe parimor në realizimin 108 /Burhan Nebiu/ eidealeve të veta, gjithmonë duke pasur parasysh interesat e popullit të tij. ... të dhënat m’i ka ofruar së bashku me 109 /Burhan Nebiu me shokë/ fotografinë Ibrahaim Rifat Vela, më 20.06.2007/ 135 136
  • Me sukes e kryen fakultetin e gjeografisë në Shkup. Punoi profesor në gjimnazin e RESHAT ALIU, I VETMI QË E KA VIZITUAR SADUDIN GJURËN NË BURGUN E GOLI Tetovës, ndërkohë me korrespondencë regjistron fakultetin e drejtësisë në Shkup, të cilin e OTOKUT NË KROACI112 mbaroi në afat rekord. RESHAT ALIU-DHËNDRI I SADUDIN GJURËS Rifat Vela, ka kryer shumë funksione shoqërore-politike, ka qenë anëtar i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë. Në fund të karrierës ka qenë në detyrën përgjegjës Reshat Aliu i lindur më 11.02.1928, jam dhëndri i i arsimit për rrethin e Tetovës. Sadudin Gjurës. Është i vetmi që ka pasur mundësi që t’i vizitojë të Këto të dhëna që Rifat Vela ka qenë anëtar i Organizatës Ilegale Politike Kombëtare burgosurit e Goli Otokut. Për vizitën e parë dhe të tjerat në Goli “LIRIA”, në vitin 1999 vetë i ka dhënë leje Sabri Ramizit që dëshmitë për vëprimtarinë e tij në Otok ai para se të fillojmë bisedën për dhe rreth personalitetit të këtë organizatë t’i bëjë publike për opinion, ngase në arkivet e shtetit shqiptar ekzistojnë Sadudin Gjurës më tha se jam i vetmi njeri që interesohem dëshmitë se Rifat Vela ka qenë anëtar në këtë organizatë. përkatësisht që e vizitoj në cilësinë e një hulumtuesi dhëndrin e Rifat Vela nderroi jetë në vitin 2007. Sadudin Gjurës. Para se ta fillojmë bisedën plaku i urtë u tregua mjaft i matur dhe shumë mikpritës e fisnik e më tha se, do të bisedojmë ngase këtë e kam obligim dhe krenari që të flasë për kunatin tim, që më ka bërë të jem krenar e të mburrem si dhëndri i tij para shumë e shumë personaliteteve me peshë si në rrafshin shkencorë, kulturorë e me theks të veçantë para patriotëve të kombit si tek ne dhe në mbarë hapësirat shqiptare e gjetiu. Sadudin kur studionte në Shkup, ai vijnte rregullisht te unë në Reçicë të Madhe e, qëndronte një natë e të nesërmit shkonte në shtëpië e vet. Edhe pse unë jam martuar me motrën e tij në vitin 1948, por dua të them se edhe përkundër asaj që gruaja ime Hasija ishte më e vogël se ai, por e ka nderuar tejmase. Sadudini me mua asnjeherë nuk bisedonte për politik, por rëndomë si kunati me dhëndrrin. Në pyetjen se a mban mend ndonjë takim që është mbajtuur në shtëpinë e tij, edhe pse djalë mixhe e ke Hafiz Hetem Tahirin*, Sadudin Gjurën, Xhelaludin Gjurën, Azem Moranën, Murta Isakun e ndonjë tjetër? Reshat Aliu, shprehet me plot krenari se, po në shtëpinë tonë janë takuar shumë herë me Hafiz Hetem Tahirin që unë e kam djalë të mixhës dhe atë Sadudin Gjura, Xhelaludin Gjura, Murat Isaku dhe njëherë ka qenë edhe Azem Morana e shumë personalitete të tjera, të cilët i kam harruar. Gjëndroni këtu, por se çfarë bënin, unë nuk e di. Pas burgosjes së Sadudin Gjurës në Idrizovë e, më pas në Goli Otok. Ju si dhënrri i tij e keni vizituar në burgun e Idrizovës. Reshat Ali: Po. E kam vizituar. Me rastin e mbajtjes së gjykimit të tij, kam shkuar e kam marr një avokat maqedon prej Shkupi me emrin Arsov. Avokati Arsov, më tha se unë nuk mundem t’u ndihmojë ngase atë kanë vendosur ta gjykojnë. Ndërsa, prindi i Sadudin Gjurës, i tha ani se do ta gjykojnë, por vetëm disa fjalë t’i thuash për mbrojtjen e tij, ndërsa avokati pranoi dhe erdhi me ne në gjykim. Kur gjykatësi i tha Sadudinit se çfarë kërkon ty, e ai iu përgjigj se, Maqedoni nuk ekziston, ndërsa maqedonasit e pranishëm filluan të bërtasin në formë të ndryshme ofenduese dhe kërkoni zëshëm të gjykohet me vdekje. Ky ishte gjykim ushtarak. U çua avokati mbrojtës Arsovi dhe, kërkoi me lutje që të gjykohet me sa më pak ngase është student. Por, ata kishin vendosur dhe nëse nuk gaboj e dënuan me 18 vjet burg. Pasi ia shqiptuan dënimin e dërguan ta vuajë burgun në Idrizovë. Në Idrizovë kam shkuar e 112 / bisedë e incizuar me diktafon, 12.02.2007 vizitë në shtëpinë e Reshat Aliut,dhëndri i Sadudin Gjurës/ 137 138
  • kam vizituar. Në Idrizovë e shkatërruan Sadudinin ngase ishte rrahur me milicët e burgut, me student në Prishtinë, i cili kishte lidhje me profesorët e Shqipërisë, ia nxorrën mendtë. Pasiqë e çka ata më pas e kanë rrahur shumë, e kishin ulur në karriken elektrike (elektroshok). Prej prishën mendësh, ai shkoi në Itali (ku është takuar më një shok të babait të vet, i cili me burgut të Idrizovës e transferuan në Goli Otok. Në Goli Otok unë kam qenë disa herë në viztë. konsideratë të veçantë ia ka mundësuar që të shkojë atje ku ka dëshirë, i cili zgjodhi Gjatë verës unë punoja në qytetin e Rijekës ku shisja speca. Edhe pse unë kisha shumë Australinë), ku qëndroi gjashtë muaj në llogor, prej atje shkoi në Australi. Mirëpo, shokë nga dëshirë që ta vizitojë në burgë, edhe pse nuk kisha të drejtë, mirëpo unë e njihja një mjek me Shqipëria në shenjë nderimi se ishte djali i Sadudin Gjurës, ia siguruan një pension dhe atë për emrin Markovina, i cili në burgun e Goli Otokut ishte i burgosur, por ishte si shtëpiak që i pak kohë. E lëshuan, erdhi këtu dhe vdiq. Merrte nga pak pension. Vdekja e tij ishte mjaft e vizitonte të burgosurit në cilësinë e mjekut. Me një rast ai më tha se çfarë kam e, unë i tregova dhimbshme për krejt familjen ngase ka ngrënë 380 kokërra apaurina barna për nerva duke i se kunatin e kam në Goli Otok. Doktori më tha se përse nuk i kam thënë që më herët pasiqë ai pirë për njëhrë me kokakolë. Ka vdekur në arën që e kishim atje në fshatin Falish, ku e kanë i njihte të gjithë të burgosurit e anës sonë. Të nesërmen shkova te mjeku, i cili më dha një gjetur sllavët e Falishit. E gjetëm dhe e varrosëm me nderime fetare siç e kërkon dhe e do vërtetim të shprazët pa emër e mbiemër që ta shoh Sadudin Gjurën me çka nuk më tha se rendi i vdekjeve tona. kush është e asgjë më tepër. Pasiqë e mora letrën prej mjekut të nesërmen unë shkova te vapori me emrin “Gradac” dhe udhëtuam prej Rieke nëpër detë gjashtë orët të plota për në Goli Otok. Pasi që mbërrita atje na radhiti policia e më pyeti se për cilin ke ardhur e unë i thash se kam ardhur për ta vizituar Sadudin Gjurën. E ai ma kthe se Sadudini nuk është këtu. Pasiqë unë ia tregova letrën, ai më tha hyrë brenda në burg. Aty i pash mësuesin Xhemë (Xhemali Beqirin nga Reçica e Madhe), Ismail Seidin e shumë të tjerë. Sadudini kur u takuam më tha se nuk është e mundur të vish ti këtu ngase këtu nuk mund të vi asnjë civil apo të kanë çuar për diçka. Unë ia kthva; jo, jo dhe derisa u morëm vesh, erdhi vapori që të shkonte prapë në Riekë, ndërsa polici më tha se, a do të ktheheni apo do të rrini këtu. Ndërsa unë i thash jo, jo do të shkoj në Riekë. Me letrën që ma dhuroi mjeku Markovina, unë kam shkuar gjashtë herë në vizitë në burgun e Goli Otokut. Në pyetjen se çfarë i thoshte Sadudin Gjura? Reshat Aliu thotë se, Sadudini nuk 113 ishte në gjendje të mirë shëndetësore dhe shpeshherë e humbte mendjen nga pak si pasojë e torturave dhe maltretimeve të rënda. Më thoshte falemnderit shumë për vizitat dhe se nuk ka Abdylfeta Sadudin Gjura menduar se do t;i bie kaq shumë pas tij. Sa herë më përqafonte e më thoshte se paske qenë burrë. Të vish këtu në këtë burg famëkeq, vërtet është habi se si ke mundur të depërosh. Dhëndrri i Sadudin Gjurës, edhe pas gati pesëdhjetë vetësh, ai thotë se ma ka djegur Rregullisht më pyeste për motrën (Hasije bashkëshorten time), nënën, prindin e për shumë të shpirtin e zemrën. ishte djalë i urtë, i sjellshëm e shumë punëtor. Edhe pse Reshat Aliu nuk e tjerë. ka patur lehtë gjatë sistemi komunistë, por ai shprehet me mburrje se është krenar që e ka Në pyetjen se kur e ke parë për herë të fundit në Goli Otok Sadudin Gjurën, Rashat patur kunat Sadudin Gjurën dhe kurrë nuk është nënshtruar e as është përkulur para organeve Aliu thotë se e kam vizituar ndoshta ishte viti 1959 ngase nuk e mbaj mend mirë vitin. Pasi e të atëhershme të pushtetit komunist. Edhe pse shumë herë e kanë marrë në pyetje në lidhje lëshuan nga burgu erdhi në shtëpi. U rregulluan punët. Më kushtohet sikur tash ishte kohë për Xhelaludin Gjurën, siç thotë se sa herë që ka shkuar ta marrë gruan në Shipkovicë e, vjeshte me borë e, ai erdhi në vizitë tek ne te motra e vet. Kishte blerë bileta për në kinema e njëfarë UDB-ashi Pande e ka përgjuar te centrali se, kush i tregonte, ai thotë me dëshprim të mua më tha se, a do të vish në kinema, kurse unë i thash se nuk mund të vi se pres një mik thellë se ka qenë “shpiunazha e madhe me çka më kanë përcjellur hap pas hapi, por kurrë nuk prej Shqipërie. Sadudini shkoi dhe që nga ajo natë humbi dhe kurrë më nuk e pash në jetë. E më është bërë vonë e as syri nuk ma bënte pët”. kërkuam nëpër burgje e gjetiu, por nuk e gjetëm dot. Në pranverë gjoja se e kanë gjetur Se Sadudin Gjura është njohur shumë mirë me Hafëz Hetem Tahirin, dëshmojnë barinjtë në bjeshkët e Sharrit. Është paraqitur UDB-ja se Sadudinin e kanë gjetur në bjeshkë ku edhe lidhjet familjare që siç thotë Reshat Aliu se, sa herë që vinin miqtë nga Shipkovica qoftë e ka mbuluar bora. Kur ne shkuam atje gjetëm vetëm eshtrat me çka atje e varrosëm, bile babëgjyshi e të tjerë e veçmas me Sadudinin takoheshte edhe me Hafëz Hetemi që unë e babëgjyshi (prindi i Sadudinit) tha se “shyqyr që paska vdek” ndërsa unë kujtova mos vallë e kam pasur djalë të mixhës, por se për lidhje të tjera politike e punë të tjera nuk e di se kurrë kanë lënë mendtë, ndërsa ai ma ktheu, jo jo, dhëndërr. Sadudini ka qenë besimtar dhe ka nuk bisedonte me ne për rrjedhat e politikës. Ma merr mendja se kur vinte me shokët e vet si dhënë jetën për popull. Sadudini nuk ka vdek për kot. Babëgjyshi im ishte atdhetar i madh. me Muratin e të tjerë kanë biseduar e kanë punuar me Hafëz Hetemin. Nejse. Erdhëm të poshtë. Me rastin e rivarrimit që ia bëmë, i erdhën shokët nga trojet tona si nga Shqipëria e Kosova e gjetiu e ia bëmë rivarrimin në fshatin e lindjes. Më pas vdiqën babëgjyshi dhe gjyshja, ndërsa Abdylfetahit (18.04.1951-31.10.1993) djalit të Sadudinit si 113 /Abdylfeta Sadudin Gjura (18.04.1951-31.10.1993)/ 139 140
  • Reshat Aliu, më është mirënjohës që po punoj për jetën dhe veprimtarinë e Sadudin HAFËZ HETEM TAHIRI (1909-1985)115 Gjurës, por më tha se, deri më sot nuk ka qenë akush që ta pyes e të interesohet për kontaktet dhe miqësinë me të ngase kanë pasur dronë e ish-pushtetit. Gjithashtu, më tregoi se gjatë ...Organizata Nacionale Demokratike Shqiptare në Kosovën Lindore, “Betohem vizitave që ia ka bërë në burgun e Idrizovës, shpeherë ka marrë dorëshkrime prej Sadudinit që në Kur’an, në Flamurin kombëtar dhe në Armë se, do të punoj me besnikëri e për fat të keq nuk i kujtohen se çfarë ka shkruar, të cilat ia përcillsha Shazije Hoxhës me urdhër vetësakrificë me çmim të jetës për kombin shqiptar dhe për çlirimin e bashkimin e të tij ngase ato e paguanin nga pak atë, por unë mbaja lidhje me Eimin Pustinën dhe Nehat tokave shqiptare në Shipërinë Etnike...! Kemail Skënderi Bellçishtën nga Dibra, të cilët më pas e kishin zbuluar se shkrimet e Sadudinit i paska botuar ajo. Rëndom më jepte do libra të vogla në dorëshkrim, që vërtet nuk më kujtohen fare se për Gjatë pasqyrimit të Lëvizjes së Rezistëncës Shqiptare çfarë shkruante. në vitet 1944-1947, kemi sjellë edhe të dhëna fragmentare për Pas daljes nga burgun i Goli Otokut, Reshat Aliu ka pasur rastin të bisedojë shumë herë me Organizatën Nacional Demokratike Shqiptare-NDSH-në në mësuesin Xhemali Beqirin, të cilin e ka kushëri nëna e tij. Sipas Reshat Aliut, me mësuesin Kosovën Lindore dhe lidhjen e saj me Komitetin Qendror të saj në Xhemë kanë biseduar në lidhje për torturat e rënda të Goli Otokut. Mësuesi Xhemë i ka treguar Shkup, në të cilën rol të rëndësishëm patën veprimtarët nga viset se Sadudin Gjurën e kanë munduar më shumë prej të tjerëve. e Kosovës Lindore. Se amaneti i Sadudin Gjurës ka shkuar apo jo në vend Reshat Aliu shprehet thellë i Të dhënat burimore të proviencës së OZN-së dhe ato gjyqësore bindur se një ditë ideali i tij do të bëhet realitet ngase koha e ka bërë të veten dhe tash nga proceset për veprimtarët e NDSH-së gjatë vitit 1946 dhe në gjeneratat e reja janë të shkolluar dhe në rrugë të mbarë për përparimin e githmbarshëm të fillim të vitit 1947, vërtetojnë se Organizata e NDSH-së e vitit kombit shqiptar. Edhe sot e kësaj dite shokët e idealit të Sadudin Gjurës si; Nehat Bellçishta, 1945, është vazhdim i tërthortë i Komitetit Nacional Demokratik të Emin Pustinën, Mahmut Hysa, me një Namik, me Skender dhe Faton Dacin që janë të ndjerë, Ejup Binakut ( i formuar nga fundi i vitit 1943, në shtëpinë e Gani të gjithë nga Dibra i mbajnë lidhjet dhe kontaktet në shenjë nderimi si dhëndrri i Sadudinit, Radoniqit në Gjakovë, edhe pse ky komitet nga fundi i vitit 1944 ndrësa me mall i kujton takimet me Mulla Jahën nga Shipkovica, Beadin Shehabin114 e shumë sikur u bashkëshkri në Lëvizjen Antifashiste Nacionalçlirimtare, kurse kryetari i saj, Ejup të tjerë. Gjithashtu thotë se, lidhjet me pasardhësit e Sadudin i mbanë edhe sot e kësaj dite Binaku, për një kohë do të ushtrojë detyrën e oficerit jugosllav për mobilizim në Qarkun e dhe se ka një konsideratë të veçanta nga ana e malësoreve të Shipkovicës. Gjakovës) Dhe fare në fund Reshat Aliu thotë se mburret që është dhëndrri i Sadudin Gjurës, se Në frymën e propagimit të Komitetit Nacional Demokratik të vitit 1943, të bashkëshkrirë në e ka pasur mik shtëpie Xhelaludin Gjurën ngase vetë i takon familjes së atdhetarit Hafëz Programin e Lidhjes së Dytë të Prizrenit (shtator 1943-nëntor 1944), aty nga fillimi i shtatorit të Hetem Tahirit. vitit 1944 në vise të Tetovës u mblodhën disa personalitete patriotike antikomuniste dhe shqyrtuan mundësinë për ngritjen e një organizimi drejtues të rezistëncës shqiptare kundër rrezikut komunist serbo-maqedonas. Në krye të këtij grupi qëndronte Afet Mazllumi nga Çajlana e Dervenit të Shkupit, ish-kryetar komune në periudhën e robërisë jugosllave, mandej Kapiten Memishi i Bukoviqit, Mehmet Alia dhe Kemail Skënderi të Çajlanës. Realisht, shpirti i tërë lëvizjes ishte Melunet Alia, personalitet me autorit, tri herë ishte i dënuar me vdekje; prej bullgarëve dhe prej italianëve gjatë Luftës së Dytë Botërore, dhe prej Titos më 1955. Ky dënim do t’i shndërrohet në 15 vjet burg të rëbdë efektiv. Grupi luftarak i Çajlanës do ta shtrijë rezistëncën shqiptare në të gjitha viset e Dervenit dhe të Shkupit, dhe do ta lidhë me rezistencën në Pollog dhe në Kosovë. Pas formimit të Komitetit Suprem të Kosovës të Adem Gllavicës më 1 dhjetor 1944, lindi ideja që edhe në viset e Shkupit të formohej një organizatë politike-ushtarake, e cila do të udhëhiqte Lëvizjen e 114 Beadin Beadini, u lind në Shipkovicë në vitin 1919. Mësimet e para i mori në fshatin e lindjes. I kreu tre kurse Rezistëncës Shqiptare të viseve të Shkupit në bashkëveprim me organizatën e Ballit dhe me pedagogjike për mësues në vitin 1948/49 dhe 1950. Ishte bir i familjes Shehabi, familje e njohur në këto anë me komitetet e ndryshme të Lidhjes së II të Prizrenit, të cilat vepronin në disa mese në Kosovë dhe mikpritje dhe bujari shqiptare. Shtëpia e mësuesit ishte bujtinë për të gjithë e në veçanti për mësuesit, të cilët bisedonin si të ngritet niveli arsimor, si të luftohet analfabetizmi dhe biseda te tjera të natyrës përparimtare. Mësuesi Beadin, në Maqedoni. profesionin e mësuesit e ushtroi në fshatin Kamjan dhe Brodec, organizoi edhe kurse për zhdukjen e analfabetizmit. Ishte activist edhe në shumë fusha e jetës. - Shënime nga: SHOQATA E PEDAGOGËVE SHQIPTARË-TETOVË, MONOGRAFI “VETERANËT E ARSIMIT SHQIP TË PERIUDHËS 1940-1960 NË TETOVË DHE RRETHINË”- Tetovë,gusht,2000, f. 29/ 115/dr. Muhamt Pirraku në librin “MULLA IDRIZ GJILANI DHE MBROJTJA KOMBËTARE E KOSOVËS LINDORE 1945- 1951 ”- “Dituria Islame”-Redaksia e botimeve historike- Prishtinë 1995 në faqen 317, 318,319 dhe 320/ 141 142
  • Pas shpërthimit të Revoltës Shqiptare të Drenicës, nën udhëheqjen e Shaban në emër të gjakut të heronjëve se nuk do ta tradhtojë organizatën!”, kurse nga burimet e Pllozhës, më 23 janar 1945, filloi përsëritja e Komitetit Nacional Demokratik-KND të Ejup shkruara të NDSH-së në qarkun e Prizrenit mund të lexohet:”Betohemi në Zotin dhe në librin e Binakut, por tashti në krye të tij do të vihet kapiteni i xhandarmerisë shqiptare Hajdar Maloku- shenjtë Kur’anin, në Pejgamberin e Zotit, Flamirin dhe armë, se do të luftojnë kundër regjimit Planeja nga Malësia e Gjakovës, të cilin më 2 nëntor 1946 e likuidoi OZN-a në fshatin Gjonaj të aktual-kundër Jugosllavisë krejt deri në shaktërrimin e saj, dhe se nuk do të kursejmë të japim Prizrenit. Rreth këtij Komiteti do të qëndrojnë themeluesit nga viti 1943: Halim Spahiu (1897- çdo gjë prej vetes në këtë luftë, madje as jetën dhe nuk do t’i tradhtojmë anëtarët e Komitetit. 1946), kryetar i Këshillit të Rrethit të Prizrenit nga dhjetori i vitit 1944; Sokol Dobroshi (1914- Nëse dikush do të tradhtojë, le ta dijë se e pret vdeksa prej nesh-shqiptarëve të përkorë.Rroftë 1987); prof. Selman Riza (1909-1988); Qazim Bllaca (1915) e të tjerë. Në periudhën e Luftës, Kosova dhe Dugagjini në kufijtë e Shqipërisë!” nga formimi deri me ripushtimin jugosllav të Kosovës, ky komitet në program kishte Luftën Të dhënat burimore flasin se këtë tekst e kishte hartuar Hafëz Jakup Muçozi, Antifashiste mbi çështjen në anglezët – për Shqipërinë në shtrirjen e trojeve etnike, kurse pas sekretar i Vakëfit në Prizren dhe veprimtar i shquar i NDSH-së në vitet 1945-1947. Sipas të fitores kuministe, Çlirimin dhe Bashkimin e Tokave Shqiptare me mbështetje anglo-amerikane. dhënave nga hetuesia e Gjon Sereçit, më 10 prill 1947, vepritari i NDSH-së Gjoni, i bëri një Për formimin dhe fillet e aktivitetit të KND-së do të informohen qarqet patriotike në ndryshim tekstit dhe ceremonisë së betimit. Anëtarët e Komitetit Qarkor të NDSH-së së Tetovë dhe Shkup, të cilat do t’i hynë organizimit të një organizate të fshahtë me detyrë Ferizajit në betimin para Gjonit të Pashkët e vitit 1946, i përsëritën këto fjalë pas tij:”Betohem parësore; të të depërtonte në Brigadën e VII Shqiptare të Maqedonisë dhe të nxiste rebelimin e në Flamurin, në fisin dhe revolverin se do t’i qëndroj besnik Organizatës “Nacionale asaj për t’iu bashkuar Revoltës së Shaban Polluzhës (Hysen s. Cakiqi-Tërpeza, do të Demokratike Shqiptare”. Betimi në fisin e ngushtonte kuptimin e betimit, ndonëse këtu fjala “fis” konstatojë:”Shaban Polluzha ishte komunist deri më 15 janar (mendon për 23 janarin M.P.) është sinonim për fjalën “popull”. 1945, kur u revoltua në Podujevë”. Informatë dhënë Ali Llunjit dhe Dr. Iljaz Metës, në Këtu, para se të shkonim më tutje, duhet të konstatohet se mu në kohën kur filloi ngritja dhe videokasetë, Stamboll, 15 mars 1993). Pas takimeve në grupe prej dy e tre vetash të konsolidimi i organizatës së NDSH-së, në Shkup, u lind organizata Nacionale Demokratike patriotëve: Hasan Bilallin, mësues me prejardhje nga Vushtrria-Prishtina, Hafëz Hetem Tahiri Turke me emrin “Yucel”-Ngritja, Zgjimi, e cila do të tubojë elementin qytetare me kulturë turko- nga Reçica e Madhe e Tetovës, mik i ngushtë i Mulla Idrisit qysh nga vitet ’30, Mahmut Dumani orientale. Kryetar i kësaj organizate ishte Myderizi Shaip Aziz Isak Efendia, mik i ngushtë i nga Elbasani, përfaqësues për arsimin në Shkup, Azem Morana, mësues nga Shkupi, Jonuz Mulla Idrizit, qysh para Luftës. Shumë anëtarë të Jyxhelit ishin edhe anëtarë të NDSH-së dhe Balla, mësues në Shkup, me prejardhje nga Shqipëria, prof. Ibrahim Hakiu-Kelmendi nga anasjelltas. Kjo bëri që midis këtyre dy organizatave të zhvillohet një bashkëpunim i plotë, Presheva, Melunet Bushi, oficer matjan në pension, Halim Orana, student i agronomisë nga përkatësisht, që Jyxheli të veprojë si filialë e NDSH-së dhe për lidhje më të sigurta të KQ të Gjilani, ish-konsull i Shqipërisë në Shtetin Kroat të Pavarur, gjatë Luftës së Dytë Botërore, NDSH-së dhe konsullatën turke e angleze të Shkupit. Të dhënat e vërtetojnë se, madje, edhe mandej Demir Shabani i Tanishecit, Xhemajl Bllaca i Shkupit, Hafëz Beqiri i Shkupit, Mulla lidhjen e parë të KQ të NDSH-së me Mulla Idrisin në ilegalitet, në Gjyrishec të Gallapit, e Hajdari i Orizarës, mik i ngushtë i Mulla Idrisit dhe jataku më besnik i Sylë Hotlës, Kemail aranzhoi Jyxheli. Skënderi, berber i Shkupit me prejardhje nga Çajlana e Dervenit e të ndonjë tjetri, u mor vendim për formimin e organizatës ilegale politike-ushtarake me një shartim të emrit të KND- së-“që ishte ngritur në Kosovë”, dhe pikërisht me emrin Organizata Demokratike Shqiptare me shkurtesën NDSH. Inaugurimi i organizatës do të behet sipas sistemit të treshit, ku zakonisht i pari punonte me të dytin dhe i dyti me të tretin. Së paku treshi parë: Hasan Hamit Bilalli, Azem Morana dhe Kemail Skënderi e dhanë betimën më 28 janar 1945. Sipas kujtimit të Kemil Skënderit, ceromonia e betimit u bë para Flamurit kombëtar-Kur’anit-pushkës dhe thikës. Betimi u krye në këmbë, dhe tekstin e betimit e lexoi Hasan H. Bilalli, kurse dy të tjerët pas tij i thanë fjalët: “ Betohem në Kur’an, në Flamurin kombëtar dhe në Armë, se do të punoj, me besnikëri e vetësakrificë me çmim të jetës, për kombin shqiptar dhe për çlirimi e bashkimin e tokave shqiptare në Shqipërinë Etnike...!” Betimi mbi Kur’an, Flamur dhe Armë, që është i pranishëm qysh nga Mulla Idrisi, gjatë Luftës së Dytë Botërore, është pasojë e faktit se, themeluesit e organizatës së NDSH-së së Shkupit ishin kryesisht intelektualë me medrese, të riorientuar më vonë në fusha të tjera të arsimit dhe të kulturës shqiptare. Ceremonia dhe teksti i betimit ishte i ngjashëm edhe gjatë betimit të veprimtarëve e të anëtarëve të NDSH-së në terren. Kështu, gjatë gjykimit të “Komitetit Qendror të NDSH-së”- janar 1947, do të konstatohet se “betimi kryhej para Kur’anit 143 144
  • S H P A L I M E (A K T A K U Z A T) NË EMËR TË POPULLIT Gjykata Themelore në Gostivar, si shkallë e parë e gjyqit në përbërje; kryetar Jovan Dukovski dhe porotët gjykatës Xheladin Memuri dhe Koço Kitanovski me proçesverbaliste Ljubica Marinovska, sipas lëndës penale kundër të akuzuarve; Sadudin Gjura, Sabri Ramizi, Veap Veapi, Murat Isaku, Izmit Bajrami dhe Abdylselam Bejtullai, për vepër penale nga neni 117, 105 paragrafi 1,120 dhe neninit 110 nga Ligji Penal i mbajtur më 31.V.1952 në shqyrtimin final, në prani të të 6 të akuzuarve, të cilët mbrohen nga burgu, mbrojtësi i parë Boris Arsov- avokat nga Shkupi, Gjykatësit publik për rrethin e Gostivarit Koço Tulevski, solli këtë: GJYKIM TË AKUZUARIT; 1. Sadudin Abdulla Gjura, i biri i Abdullahut dhe nënës Sadee Xhemili, i martuar me Sabije Azizi-Neziri, prind i një fëmije mësues i lindur në vitin 1926 në fshatin Shipkovicë, 116 117 118 me Shkollë të Lartë Pedagogjike, me pasuri mesatare, shqiptar, shtetas i Republikës Federale Popollore të Jugosllavisë, ushtrinë e kryere dhe deri më tash i pa dënuar në Burgun Hetues prej 24.I.1951. 2. Sabri Ramizi, i biri i Ruzhdiut dhe nënës Rabije Rustemi, mësues i lindur më 1931 në fshatin Shipkovicë të Tetovës, me shkollim mësuesie, i pa martuar. Me pasuri të dobët, shqiptar, shtetas i Republikës Federale Popollore të Jugosllavisë, ka filluar shërbimin ushtarak, i pa dënuar në Burgun Hetues prej 15.IV.1952. 3. Vehbi Veapi, biri i Ahmetit dhe nënës Sadibe Sulejmani, i lindur më 1925 në 119 120 121 Tetovë, mësues me tre vjet kursi pedagogjik, i martuar me Nafije Ademi, prind i dy fëmijëve, shqiptar me pasuri të dobët, shtetas i Republikës Federale Popollore të Jugosllavisë, ushtrinë e ka kryer në Burgun Hetues prej 12.IV.1952. 4. Murat Isaku, biri i Raifit dhe nënës Sadibe Alimi, i lindur më 1926 në fshatin Gajre të Tetovës, student, i pa martuar, shqiptar me basuri të mesme, shtetas i Republikës Federale Popollore të Jugosllavisë, ushtrinë nuk e ka kryer në Burgun Hetues prej 14.XI.1952. 5. Izmit Bajrami i biri i Shaibit dhe nënës Sabrije Rushani, i lindur më 1924 në fshatin Lisec të Tetovës, i martuar me Ziliha Murati, prind i një fëmije, shqiptar me pasur të dobët, “sluzhbenik” me 4 klasë të shkollës fillore, ka kryer shërbimin ushtarak, shtetas i Republikës Federale Popollore të Jugosllavisë, i pa dënuar në Burgun Hetues prej 9.IX.1952. 6. Abdul Selam Bejtuli, i biri i Skenderit dhe nënës Safije Esati, i lindur më 1925 122 në fshatin Çellopek të Tetovës, i martuar me Axhere Bajrami nuk ka fëmijë, me 4 klasë të (E shkruar me dorëshkrim) D 7592 (Ky dokument është nënshkruar) K.BR. 27/52 shkollës fillore, ka kryer shërbimin ushtar, shtetas i Republikës Federale Popollore të Jugosllavisë i pa dënuar në Burgun Hetues prej 24.II.1952. FAJTORË JANË: I AKUZUARI I PARË SADUDIN ABDULLA KADRIU-GJURA: 116 /D 7592 K.BR. 27/52/ 1. Në muajin qershor të vitit 1946, në qytetin e Shkupi së bashku me Gani 117 /N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 Sheap Luma, Sheref Kazazi dhe të tjerë formoi grupin që për qëllim kishte që me forcë ta Gostivar/ 118 /K. 29/52, Gjyqi i Qarkut Gostivar, 17.VI.1952-Tetovë/ rënojë rregullimin ekzistues të Republikës Federale Popollore të Jugosllavisë, që ta shkëpus 119 /D 7592 K.BR. 27/52/ një pjesë të Republikës Federale Popollore të Jugosllavisë dhe t’ia bashkangjesë me territory 120 /N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 një shtetit tjetër, ka punuar në zgjerimin dhe formimin në Tetovë dhe në vende tjera më vitin Gostivar/ 1948, me përhapjen e rezolutës së Byrosë Informative, i njëjti grup shfrëtzon rastin për t’i 121 /K. 29/52, Gjyqi i Qarkut Gostivar, 17.VI.1952-Tetovë/ 122 /D 7592 K.BR. 27/52, këtë aktakuzë në origjinal ma ka dhënë Namik Abdylselam Skenderi/ formuar grupet në Tetovë, Shipkovicë dhe Dobrosht që ndërlidhen me grupin e bandave të 145 146
  • Republikës Popullore të Shqipërisë e të tjerë, me udhëheqjen e Shqipërisë, mban mbledhje dy Shqipëri për kryerjen e veprave armiqësore kundër RFPJ, për të cilin qëllim shkojnë në fshatin herë me banditët e future, pranon material propagandues për shpërndarjen dhe e përpunon me Lisec tek akuzuari i pestë Izmit Bajrami, i cili duhej t’i hudh me ndihmën e banditit Idriz, por për anëtarët e grupi; shkak të ndërprerjes së lidhjes nuk arrinë qëllimit. 2. Në mbledhjet me bandat Xheladin Gjura, Hashim Toplica e të tjerë të I AKUZUARI I PESTË IZMIT BAJRAMI PËR SHKAK SE; mbajtura në afërsi të fshatit Shipkovicë në verë të vitit 1949, pajtohet t’i ndihmojë Shërbimin 1. Në gjysmën e dytë të vitit 1949, nëpërmjet të të akuzuarit Informativ të Shqipërisë me atë që grumbullon shënime të karakterit secret të cilat janë për Murat Isaku, anëtarësohet në grupin për kryerjen e veprave penale kundër popullit dhe shtetit disponimin e të burgosurve tanë e të tjera dhe të njëjtat ua dorëzon banditëve; dhe në këtë cilësi merr pjesë në mbledhjet e mbajtura të grupit në zyrën e tij Këshilli Popullor i 3. Gjatë vitit 1949 në pranverë të vitit dhe në gjysmën e parë të stinës së verës Tetovës dhe po ashtu nëpër vende të tjera nëpërmjet të të akuzuarit Abdylselam Skenderit ia orvatet të ikë në Shqipëri për kryerjen e punëve kundër shtetit me qëllim shkon në Dibër ku nuk ka vënë në lidhje me grupin e banditit Idriz, i cili në atë kohë është future nga Shqipëria për arrinë sukses, pasiqë e kthejnë organet e pushtetit popullore dhe më vonë së bashku me të spiunim dhe veprimtari diversante. akuzuarit Sabriun dhe Muratin në fshatin Lisec qëndron shtatë ditë, por përshkak të lidhjes së 2. Në gjysmën e dytë të vitit 1949, formon grupin për hudhjen e dobët me Shqipërinë nuk arrin që të ikën për në Shqipëri. anëtarëve të parë, dytë dhe katër për në Shqipëri me qëllim që nëpërmjet të të akuzuarit I AKUAKUZUARI I DYTË SABRI RAMIZI PËR SHKAK SE; Abdilselqam Skenderit, orvatet të hudhet me banditin Idriz për t’i hudhur për të cilën kohë i ruan 1. Në mbarim të vitit 1948 i udhëhequr nga i akuzuari i parë Sadudini, të lartëshënuarit një javë në shtëpinë e tij. anëtar i grupit për kryerjen e veprave penale kundër popullit dhe shtetit dhe si i tillë punon në 3. Në të njëjtën periudhë kohore nëpërmjet të të akuzuarit zgjerimin i tij, formon grupe në shkollën e mësuesisë në Shkup dhe i përfshijnë Ibrahim Abdilselem Skenderit, vihet në shërbim të Shërbimit Ibformativ Shqiptar, dhe pajtohet që të Abdullain, Besim Rusin dhe Sali Isën merr pjesë në mbledhjet e grupit në fshatin Gajre. mbledh të dhëna secrete, ashtuqë jep informata se cilët persona kanë shkuar në përndjekje 2. Në ditë dhe muaj të pacaktuar, në stinën e verës së vitit 1949 së kundër bandave. bashku me të pandehurit; Sadudinin, Muratin, Vebiun dhe personin Faik Nuredinin, bën I DËNUARI I GJASHTË ABDYLSELAM SKENDER SKENDERI PËR SHKAK SE; përpjekje për arratisje për në Shqipëri për të kryer vepra armiqësore kundër Republikës 1. Abdylselam Skender Skenderi, përshkak se në gjysmën e dytë Federale Popullore Jugosllave, dhe përshkak të ndërprerjes së lidhjes edhe pse shtatë ditë të vitit 1946 është ndërlidhur nga i akuzuari Murat Isaku me çka bëhet anëtar i grupit për qëndruan në ilegalitet në fshatin Lisec, por nuk ia arritën qëllimit. kryerjen e veprave penale kundër popullit dhe shtetit dhe si i tillë merre pjesë në mbledhe të I AKUZUARI I TRETË VEHBI AMET LUSHI, PËR SHKAK SE; grupit në zyrën e të akuzuarit Izmit Bajramit dhe në vende të tjera, e bën ndërlidhjen e grupit 1. Në ditë dhe muaj të pacaktuar të itit 1948, i tërhequr nga i me bandat nga Shqipëria nëprmjet Idrizit nga fshati Cellopek e të tjerë që i përfshijnë edhe akuzuari i parë Sadudini anëtarësohet në grupin për kryerjen e vaprave penale kundër popullit Xhemaledin Beqiri-nga Recica e Madhe. shtetit, dhe si i tillë merr pjesë në mbledhjet dhe punon për zgjerimin e të njëjtit grup duke e 2. Në të njëjtën periudhë kohore në mbledhje me banditin përfshirë Hafiz Jahjën nga fshati Debresht. Idriz u pajtua që të punojë për Shërbimin Informativ të Shqipërisë, të tubojë informata të 2. Në stinën e verës së vitit 1949, në ditë dhe muaj të pa caktuar karakterit secret, dhe të dhënat e tilla nga i akuzuari Izmit Bajrami /e persona të tjerë të cilat me të akuzuarin e parë Sadudinin dhe personin Faik Nuredini përpiqet që të ikën në Shqipëri nuk lexohen në aktvendim/ të tjerë i ka dorëzuar materialet të cilat kanë qenë mjaft secrete, për të kryer aktivitete armiqësore kundër RFPJ-së, për atë qëllim qëndrojnë mbi “baniçet” kurse të pranuara të tilla nga i akuzuari mIzmit Bajrami dhe persona të tjerë që nuk mund të banjën e Tetovës për t’u takuar me bandat e Xheladin Gjurës dhe të tjerëve, por pasiqë lidhja celohet nga origjinali i aktvendimit, shkuan në ndjekje kundër bandave dhe ia bëri të ditur. ishte ndërprerë nuk ia arrinë qëllimit. 3. Në të njëjtën periudhë kohore u bë anëtar për t’i hudhur të I AKUZUARI I KATËRT MURAT ISAKU, PËR SHKAK SE; parin, tretin dhe të katërtin për në Shqipëri dhe pas detyrës së marrë nga organizator i grupit, i 1. Në gjysmën e dytë të vitit 1949, i nxitur nga i akuzuari akuzuari Izmit Bajrami përpiqet që të ndërlidhet përsëri me banditin Idriz nëpërmjet të të cilit Sadudin, bëhet anëtar i grupit për të kryer vepra penale kundër popullit dhe shtetit dhe si i tillë duhej që t’i hudhte të lartëpërmendurit. Me ngjarjet e lartëshënuara të akuzuarit kryejnë vepra merr pjesë në tre mbledhje të mbajtura në fshatin Gajre, në të cilën kanë hartuar programin e penale vijuese: grupit për të formuar grupe për Tetovën, në të cilat do të përfshiheshin Izmit Bajrami-nga fshati SADUDIN GJURA I AKUZUAR me ngjarjet nga vepra penale nën 1. bashkëveprim kundër Lisec dhe Abdulselqam Skenderi- nga fshati Cellopek, që të cilëve u jepej për detyrë ta popullit dhe shtetit, parashikuar sipas nenit 117, paragrafi 1, me veprimtarinë nga vepra e dytë zgjerojnë grupin me angazhime të cilën edhe e miratuan, të cilëve ju dha për detyrë ta penale spiunim të parashikuar sipas nenit 105, paragrafi dhe veprimtarinë e tretë penale për zgjerojnë grupin dhe të gjejnë mundësi për t’u arratisur për në Shqipëri, i përfshinë në grupin arratisje për vepër armiqësore parashikuar sipas nenit 110, paragrafi 2 në përpjekje. edhe Xhemo Zeqiri, Osman Ferati dhe Aqif Imeri; SABRI RAMIZI I AKUZUAR, për veprimtarinë e parë vepër penale shoqërim kundër popullit 2. Në ditë dhe muaj të pa caktuar të stinës së verës së vitit 1948, dhe shtetit të paraparë sipas nenit 117 paragrafi 2, kurse për veprimtarinë e dytë penale bashkë me të akuzuarit Sadudin Gjura dhe Sabri Ramizi, përpiqet për t’u arratisur për në 147 148
  • arratisje për kryerjen e veprës armiqësore të parashikuar sipas nenit 110. paragrafi 2 në ARSEYSHMËRIA përpjekje. I AKUZUARI I PARË SADUDIN GJURA VEBI AHMET LUSHI I AKUZUAR, me vprimtarinë e parë armiqësore i shoqëruar kundër Prokurori Publik i qarkut dhe rrethinën e Gostivarit me aktakuzën nr. 1352 më popullit dhe shtetit të parashikuar sipas nenit 117, paragrafi 2, kurse me veprimtarinë e dytë 26.07.1952 i dënoi; Sadudin Abdulla-Gjurën, Sabri Ramizin, Vehbi Ahmet Lushin, Murat armiqësore arratisje përshkak të veprimtarisë armiqësore sipas nenit 110, paragrafi 1 në Isakun, Izmit Bajramin dhe Abdylselam Skenderin të rreshtuar kundër renditt të sotëm përpjekje. shoqëror të Republikës së Maqedonisë dhe ndërtimit socialist të vendit tonë nga viti 1940-1946 MURAT ISAKU I AKUZUAR për veprimtarinë e parë armiqësore i shoqëruar kundër popullit dhe se është punuar nga viti 1948 që mes veti nuk janë njohur, por janë anëtarësuar në grupin dhe shtetit sipas nenit 117, paragrafi 1, për veprimtarinë e dytë armiqësore arratisje për kryrje e vërtetë të të akuzuarit të parë Sadudin Gjura dhe të spiunëve të tjerë të organizatës të veprave armiqësore të parashikuara sipas nenit 110, paragrafi 1 në përpjekje. terroriste LIRIA, e cila ka patur për qëllim që të bëjnë përpjekje për arratisje mbi fshatin IZMIT BAJRAMI I AKUZUAR për veprimtarinë e parë armiqësore, i shoqëruar kundër popullit Shipkovicë të Tetovës, kurse më vonë së bashku me të akuzuarin e dytë dhe të katërtin që dhe shtetit, të parashikuar sipas nenit 117, paragrafi 2, për veprimtarinë e dytë armiqësore nëpër mjet të të akuzuarit të pestë Izmit Bajramit, kanë bërë përpjekje të re për arratisje në arratisje, kryerje të veprave armiqësore, të parashikuara nga neni 110, paragrafi 2, dhe për Shqipëri duke u fshuhur në shtëpinë e të të akuzuarit Izmit Bajramit, tërë javën duke pritur veprimtarinë e tretë penale armiqësore si spiunim të parashikuar sipas nenit 105, paragrafi 2 lidhjen me të akuzuarin Abdylselam Skenderin dhe më vonë gjatë muajit gusht 1949 kanë dhe shkuar në qytetin e Dibrës ku nëpërmjet personi Besim Rusit, janë interesuar për t’u arratisur ABDYLSELAM SKENDERI I AKUZUAR për veprimtarinë e parë armiqësore i shoqëruar për në Shqipëri, por janë zënë nga organet e pushtetit popullor. kundër popullit dhe shtetit të parashikuar sipas nenit 117, paragrafi 2, për veprimtarinë e dytë I AKUZUARI I DYTË SABRI RAMIZI armiqësore spiunim të parashikuar sipas nenit 105 paragrafi 2 dhe për veprimtarinë e tretë I akuzuari i dytë Sabri Ramizi, armiqësore arratisje për kryerje të veprimtarisë armiqësore sipas nenit 110, paragrafi 2 të Ligjit 1. Në vjeshtën e vitit 1948 është ndërlidhur me të akuzuarin e parë Sadudin Gjurën që Penal. anëtarësohet në organizatën LIRIA dhe si i tillë së bashku me të akuzuarin e parë Sadudin Në bazë të nenit 117 paragrafi 1 dhe 2, nenit 105 paragrafi 1 dhe 2, neni 110 paragrafi 1 dhe 2, Gjurën në Shkup në fillim të vitit 1949 themelojnë grup armiqësor nga personat Abdullai nenet 16, 46, 33, 90 paragrafi 2 i Ligjit Penal, nenit 4 të Ligjit për vepra Penale kundër popullit Ibrahim, Besim Rusi, Isa Sali e nxënës të tjerë në të njëjtën grup përgjegjës është dhe mban dhe shtetit, nenit 67 dhe 69 të ligjit për vepra kundërvajtëse i : shumë mbledhje ilegale dhe të njëjtin grup e zgjeron me persona të tjerë. DËNON Në pjesën e dytë të muajit qershor të vitit 1949, sërish me të akuzuarin e Sadudinin e ka Të akuzuarin Sadudin Abdulla Kadri-Gjura, burgim të rëndë me 14 vjet heqje përfshirë në organizatë të akuzuarin Murat dhe se me të kanë mbajtur disa mbledhje. lirie në të cilën i llogaritet nga 24.04.1952, dhe marrja e së drejtës së lirisë qytetare në 2. Pasiqë me të akuzuarin e parë Sadudin Gjurën vendosin të arratisen jashtë vendit në verën afat prej 3 vitesh. e vitit 1949 dhe për atë qëllim kanë mbajtur disa mbledhje me të akuzuarin e parë Sadudin Të akuzuarin Sabri Ruzhdi Ramizi, birgim të rëndë me 10 vjet heqje lirie në të Gjurën dhe me të akuzuarin e tretë Vehbi Lushin si dhe me personin Faik Nuredini, së bashku cilën llogaritet burgimi prej datës 15.04.1952, dhe marrja e së drejtës së lirë qytetare në me të gjithë ndër fshatin Shipkovicë, kanë tentuar për arratisje, ndërsa pak më vonë së bashku afat prej 3 vitesh. me të akuzuarit Sadudin Gjura dhe Murat Isakun ilegalisht janë mshehur në shtëpinë e të Të akuzuarin Vehbi Ahmet Lushi, burgim të rëndë me 7 vjet heqje lirie në të akuzuarit të pestë Izmit Bajrami në fshatin Lisec duke pritur lidhje dhe në muajin korrik të vitit cilën llogaritet prej burgimit prej 20.04.1952 dhe marrja e së drejtës së lirë qytetare në 1950 në marrëveshje i akuzuari i parë Sadudin Gjura vetë shkon në Prizren prej nga bën afat prej 2 vitesh. përpjekje për t’u arratisur, por aty është zënë. Të akuzuarin Murat Gafur Isaku, burgim i rëndë me 9 vjet heqje lirie, me të cilën llogaritet burgimi prej 14.02.1952 dhe marrja e së drejtës së lirisë qytetare në afat prej 3 vitesh. I AKUZUAR i TRË VEHBI AHMET LUSHI, Të akuzuarin Izmit Shaip Bajrami, burgim i rëndë me 14 vjet heqje lirie, në të 1. Në pranverën e vitit 1948, në fshatin Debresh të Gostivarit, lidhet më të akuzuarin e parë cilën llogaritet burgimi prej 10.02.1952 dhe marrja e së drejtës së lirisë qytetare në afat Sadudin Gjurën, dhe pasi që kupton për ekzistimin dhe qëllimet e organizatës LIRIA, pajtohet prej 3 vitesh. dhe bëhet anëtar aktiv i të njëjtës, dhe si i tillë në fshatin Debresh krijoi me Hafiz Jahjën e të Të akuzuarin Abdylselam Skender Skenderi, burgim të rëndë me 8,5 vjet heqje tjerë formoi grupë të bashkëmendimtarëve dhe në verën e vitit 1949 në Shkup dhe Tetovë disa lirie në të cilën llogaritet burgimi prej 26.02.1952. herë ka mbajtur mbledhje me të akuzuarin e parë Sadudin Gjurën dhe se është angazhuar për Dhe se të akuzuarit Sadudini, Sabriu, Murati dhe Izmiti të paguajnë nga tre paushalle zgjerimin e organizatës, prej të cilit merrte materiale propaganduese. nga 2000 dinarë, i akuzuari Abdylselami 1000 dinarë, dhe i akuzuari Vehbiu lirohet nga 2. Në të njëjtën kohë në verën e vitit 1949, pasiqë me të akuzuarin e parë Sadudin Gjurën dhe paushalli në përputhje të nenit 89 te Ligjit për kundërvajtje penale. Faik Nuredinin janë marrë vesh për t’u arratisur në Shqipëri me ndihmën e bandës së Xheladin 149 150
  • Gjurën dhe Hashim Toplicës. Nuk dihet dita e mujit qershor së bashku me të lartëpërmendurit, gjatë muajve të parë të vitit 1947, me çka organizon grupin në fshatin Shipkovicë me personin mbi fshatin Shipkovicë kanë tentuar të arratisen matanë kufirit. me mbiemër Sadiku e të tjerë, me të cilët rregullisht punoi. I AKUZUARI I KATËRT MURAT ISAKU 2/ Pas daljes në vitin 1949 së rezolutës famëkeqe të Inforbyrosë, në qytetin e Shkupi së 1. Në gjysmën e dytë të muajit qershor të vitit 1949 si bashkëveprimtarë me të akuzuarit bashku me të akuzuarin e dytë Sabri Ramizin formon grupin e nxënësve nga shkolla shqiptare Sadudin Gjurën dhe Sabri Ramizin janë takuar dhe ka kuptuar me çka është pajtuar të jetë e mësuesisë, dhe si pjesë e organizatës në të cilën i ka përfshirë personat Abdulla Ibrahimin, anëtar i organizatës LIRIA. Si i tillë më të akuzuarit Izmit Bajrami dhe Abdylselam Skenderi në Isa Saliun e të tjerë të cilës grup i ka dhënë material propagandues për përpunimin e materialit. Tetovë formojnë grupin ku edhe shumë herë kanë mbajtur takime me çka kanë shperndarë Kësi lloj grupesh si pjesë e organizatës LIRIA gjatë vitit 1946 krijoi edhe në fshatrat Debresh- materiale me përmbajtje armiqësor. Janë lidhur me personin Nexhat Idrizin nga fshati Gajre Gostivar, Shipkovicë dhe Gajre të Tetovës dhe me të njëjtat grupe mbantë mbledhje të dhe me Xhemaludin Beqirin nga fshati Recicë e Madhe dhe i inkuadrojnë në grupin e tyre dhe rregullta dhe u jepte materiale propaganduese që i merrte nga banditi Xheladin Gjura. se janë përpjekur që të themelojnë grupe në dy fshatrat e përmendur dhe se u ka dhënë detyra 3/ Përshkak të lidhjes së organizatës me të hudhurit në territorin e RFPJ-së nga bandat e operative personave në fjalë. armatosura të Inforbyrosë nga Shqipëria gjatë muajit qershor të vitit 1949. Vuri lidhje me 2. Pasiqë nga nëra prej mbledhjeve me të akuzuarin e parë Sadudin Gjura janë marrë vesh bandat e Seladin Gjura dhe Hashim Toplica dhe me të njëjtit mbi Shipkovicë në vendin e për t’u arratisur në Shqipëri paraprakisht kanë kontaktuar me të akuzuarit Izmit Bajramin dhe quajtur te Stanet, mbajti disa takime në të cilat përpos të tjerash i kaq njoftuar për veprimtarinë Abdylselam Skenderin kanë qëndruar një javë në shtëpinë e të akuzuarit Izmit Bajramit në e organizatës. Jep të dhëna për disponimin e popullit për personat e burgosur shqiptarë dhe fshatin Lisec duke pritur lidhjen për t’u arratisur. përgatit arratisje së bashku me bandat e grupi të vet, kurse nga banditët merr materiale të I AKUZUARI PESTË IZMIT BAJRAMI rëndësishme propaganduese nga vendet Inforbyroriste me përmbajtje armiqësore dhe i njëtjti 1. i përfshirë na i akuzuari Murat Isaku, pasiqë është njoftuar më qëllimet e organizatës LIRIA, më vonë ua shpërndanë anëtarëve të organizatës. dhe për atë e ka përvetësuar edhe të akuzuarin e gjashtë që të bashkëpunojë në organizimin e 4. Përshkak se në mbledhjen e fundit me bandën e Xheladin Gjurës dhe Hashim Toplicës ka masave shqiptare të Tetovës dhe Gostivarit rreth luftës së armatosur kundër rendit politico- vendosur që të arratiset për në Shqipëri për ta vazhduar veprimtarinë armiqësore, në muajin shoqëror, vëllazërimbashkimit të popujve të RFPJ-së për bashkimin e pjesëve perëndimore të korrik 1949 së bashku me të akuzuarit Sabri Ramizi dhe Vehbi Lushin si dhe me personat Faik Maqedonisë me Shqipërinë dhe formimin e Shqipërisë së Madhe sipas shembullit të shteteve Nuredini dhe Abdylselam Skenderin është pajtuar që të jetë anëtar aktiv i grupit. Si i tillë disa perëndimore demokratike borgjeze-kapitaliste. Pasi që në vjeshtën e 1948 del rezoluta herë ka mbajtur mbledhje me grupet, e veçmas me personin Xhemali Beqiri nga Reçica e famëkeqe e Inforbyrosë deri në ditën e privimit nga liria, si mjet për realizimin e qëllimeve dhe Madhe gjatë vitit 1949 kur edhe anëtarësohet. të detyrave të kësaj organizate, të akuzuarit e shfrytëzojnë rezolutën dhe kampanjën e 2/ Përshkak se ka pranuar detyrë nga të akuzuarit të parit dhe të katërtit, organizon arratisjen e InforByrosë kundër RFPJ-së dhe popujve të saj, duke zhvilluar agjitacion armiqësor dhe të lartëpërmendurve andej kufirit në Shqipëri, me ç’rast i ka dhënë detyrë të akuzuarit të dytë propagandë në mes të popullatës nga fshatrat ku vepronin ose punonin, organizojnë grupe dhe Abdylselam Skenderit nga Çellopeku të vë lidhje me banditin Idriz Limanin banditin po ashtu treshe nga nxënës dhe persona të tjerë armiqësisht të disponuar nga qyteti i Tetovës dhe nga Çellopeku që edhe e ka kryer. Në ndërkohë në fshatin Çellopek në shtëpinë e tij ilegalisht fshatrave si Shipkovicë, Tearcë, Gajre, Debresh, Cellopek, të rrethinës së Gostivarit dhe në e ka mbajtur Sadudin Gjurën në vitin 1949 dhe atë shtatë ditë duke pritur lidhje duke u mes të këtyre personave shpërndajnë material propagandues me përmbajtje armiqësore, me përkujdesur me ushqim dhe fjetje. Duke u dhënë gjatë saj ushqim dhe veshmbathje. 6.Me të vetmin qëllim që me dhunë të ndryshojnë rregullimin federativ të shtetit tonë dhe përmbysjen qëllim që të mundësojë veprim të papenguar të grupit të infiltruar në territorin e R.F.P.J. e pushtetit të popullit punonjës. Personalisht të akuzuarit e lërtëpërmendur i akuzoj si më banditët nga Shqipëria informiroriste nëpërmes të pandehurit të 6. poshtë; 3/ Abdulselam Skënderit i dha të dhëna banditit, Idriz Limanit që në ndjekje të tij dhe bandës,u TË LARTËSHËNUARIT NË MËNYRË INDIVIDUALE i GJYKOJ PËR KËTË dërguan njerëz të caktuar për t’i likuiduar bandat duke i lajmëruar dhe bërë me dije që të kenë 1/ Gjatë muajit korrik të vitit 1946 në qytetin e Shkupit së bashku me Gani Lumën, Sheref kujdes nga ta. Kazazin dhe me mësues të tjerë të Tetovës, organizojnë bashkimin e organizatës e cila I PANDEHURI I GJASHTË ABDULSELAM BEJTULLAI realizonte veprimtari terroriste-spionuese, nëpërmjet të forcës dhe dhunës të përmbysin rendin 1. Informuar nga i pandehuri i pestë Idriz Bajrami,për ekzistimin e organizatës ,,Liria” dhe ekzistues shtetëror të RFPJ-së. për qëllimet e lartë përmendura disa herë në Shkup dhe veprimtarinë e së njëjtës,u pajtua me te dhe u lidh me të pandehurin Murat Isaku duke formuar Tetovë gjatë viteve 1946-1947 mbanin mbledhje ilegale me të lartëpërmendurit dhe se ka grupacion të vecantë. Dhe kështu e bashkangjiti me organizatën Xhemail Shaqiri me të cilin përpiluar planin për zgjerimine veprimtarisë së organizatës, mori përsipër sektorin e organizimit mbante lidhje të përhershme,kurse në fshatin Cellopek nëpërmjet Esat Limanit,Aki Etemit të punës dhe u betua për besueshmërinë. Në pajtim me vendimet e marra në mbledhje e etj.krijoi grupacion tjetër. përfshijnë personin Hisni Abdullahun dhe me të bën plan për zgjerimin e veprimtarisë së 2/ Para muajit shtator 1949,nëpërmes të dënuarit Esat Idrizi në vreshtat mbi fshatin Cellopek u organizatës nëpër fshatrat e rrethinës së Tetovës me përputhje me përcaktimet e organizatës takua me të ardhurrin nga Shqipëria, banditin Idriz Limani të cilit i dha të dhëna për disponimin e popullit,e informoi se i pandehuri Izmit Bajrami;e ndihmonte dhe i;a bënte me dije që në 151 152
  • ndjekje të tij dhe anëtarëve tjerë të bandës janë dërguar njerëz të caktuar duke i udhëzuar për zgjerojnë grupin. Në të njëjtën kohë i pandehuri Sadudin e tërheq në grup të pandehurin Vebi likuidimin e bandës,që të kenë kujdes nga ta.Gjithashtu në mbledhje u morën vesh për vendin Amet Lushi, i cili në atë kohë ishte mësues në Debresht, dhe të njëjtit i dha edhe detyrë ta dhe kohën e arratisjes përtej kufirit të pandehurit Sadudin Gjura,Sabri Ramizi dhe Murat Isaku zgjeroj grupin, të cilën gjë e bën duke tërhequr në te Afuz Jahjën.Deri më gjysmën e dytë të bashkë me te,kurse nga banditi Idriz Limani e pranoi letrën tëdërguar nga Dhimitër Muli nga vitit 1949, i pandehuri Sadudin me të përmendurit më parë mbante lidhje të vazhdueshme dhe qendra e aparatit informbyrorist në Tiranë që i jepte direktiva për operim. bisedonin për zgjerimin e grupit. Në rrjedhë ishte edhe plani për arratisjen e Hashim Toplicës Në këtë mënyrë të gjithë të pandehurit na numri 1-6 të organizatës ,,Liria” dhe nga dhe Xheladin Gjurës në Shqipëri për të kryer vepra armiqësore kundër R.F,P.J. dispozitivi në aktin e tyre padehës kryen vepër penale të paraparë me nenin 117, paragrafi 1 të Në gjysmën e dytë të vitit 1949 i pandehuri Sadudin shkon në fshatin Gajre bashkë me të ligjit penal dhe dënuar sipas nenit 4 në lidhje me alinenë 3 ,alineja 8 të ligjit penal kundër pandehurin Sabri,gjatë bisedës së gjatë me te ia bën me dije ekzistencën e grupit.Pas ca popullit dhe shtetit.,në pajtim me nenin 9, paragrafi 2 të ligjit penal. ditësh shkojnë përsëri në fshatin Gajre ku mbajnë mbledhje në të cilën përgatisin program të Për shkak të saj të pandehurit njëherësh i kanë kryer edhe veprat vijuese penale: njëjtë në të cilën përfshijnë: Ipandehuri i parë Sadudin Gjura me veprat nga alineja 3 të dispozitivit të aktit penal 1.Lidhje me Shqipërinë dhe organizimin e punës të grupit nën udhëheqësinë e atjeshme. të tyre,të parashikuar nga neni 105, paragrafi 2 të ligjit penal kurse në pajtim me alinenë 4 të 2.Barabarësi në grup, dispozitivit të veprës penale të nenit 110, fq .1 të ligjit penal. 3.Luftë kundër udhëheqësisë së Jugosllavisë,dhe I pandehuri i dytë, Sabri Ramizi në thirrjen nën alinenë 2 të dispozitivit të veprës 4.Zgjerimin e grupit. Si formë e organizimit të tresheve,rretheve dhe punkteve,si formë e penale të nenit 110. fq.1 të ligjit penal. volitshme për të vepruar dhe të penguar nga shteti.Në të njëjtën periudhë kohore që të arrijnë I pandehuri i tretë Vebi Lushi në pajtim me alinemë të dispozitivit të veprës penale të qëllimin e programit,lidhjen dhe konsolidimin e grupit nën udhëheqësinë e Shqipërisë,i nenit 110,fq,1 të ligjit penal. pandehuri Sadudin dy herë u takua në afërsi të fshatit Shipkovicë-Tetovë,me të ndërhudhurit I pandehuri i katërt, Murat Isaku me veprimet nga alineja 2 të dispozitivit të veprës nga Shqipëria të shërbimit shtetëror,banditët Xheladin Gjura etj.,dhe prej tyre mori 30 penale të nenit 110. paragrafi1 të ligjit penal. kg.material propagandues të cilin e përpunonte me anëtarët e grupit,kërkon direktiva për punën I pandehuri i pestë Izmit Bajrami me veprimet nga alineja 2 të dispozitivit të veprës e grupit,si dhe jepte të dhëna për disponimin e masësdhe të burgosurve që pat efekt pasiqë në penale,sipasnenit 110, paragrafi 1 të ligjit penal,dhe takimin e parë u pajtua të punoj për mbledhjen e të dhënave të tilla për sigurimin shtetëror të I pandehuri i gjashtë Abduselam Bejtullai,me veprimet nga alineja 2 të dispozitivit të Shqipërisë.I pandehuri Murat që të arrij qëllimin të vendosur në program për zgjerimin e veprës penale në afat real sipas nenit 110,paragrafi1 të ligjit penal. organizatës,i përfshiu dhe formoi grupenga të pandehurit Izmit Sheinovi dhe Abdulselam Sipas dëshmive të dhëna në seancën kryesore të mbajtur në qytetin e Tetovës më Bejtulla Skënderi,që u dha për detyrë ta zgjerojnë grupin të cilën ata e bënë duke përfshirë në 31-V-1952, gjyqi erdhi në përfundimme këto: te,Xhemail Beqirin si dhe ndërlidhjen me bandat që një pjesë e grupit të ndërhudhen në Në verën e vitit 1946 i pandehuri Sadudin Gjura në Shkup ku ndiqte kursi Shqipëri prej nga do ta vazhdonin veprimtarinë e tyre armiqësore.I pandehuri Abdulselam u mësuesisë.I helmuar Me ide nacionaliste shqiptaromadhe,posaqërisht në kohën e okupimit lidh me banditin e ndërhudhur nga fshati Cellopek ,të cilit i jepte të dhëna se cilët njerëz armiqësor,propaganduar në organizatën fashiste,,Balli kombëtar”,në rradhët e shkonin në ndjekje të tyre dhe të cilit i tha tu thotë dicka i pandehuri Izet.Dhe të dy u pajtuan të kursistëve.takohet me bshkëmendimtarët edhe ate Gani Shani-Luma,Sherif Kazazi etj.,krijon mbledhin informata dhe t’ua japin banditëve për nevojat e sigurimit shtetëror shqiptar. grupin armiqësor ,,Liria”,e cila për detyrë që me rrugë të dhunës të shkatërojë sistemin Në momentin kur të pandehurit Sadudin dhe Abdulselam u takuan me banditët e ekzistues shoqëroro-shtetëror të R.F.P.J. dhe pjesë të saj t’ia bashkangjesin Shqipërisë. Më ndërhudhur të cilët ishin të ndërhudhurnga e njëjta bazë si dhe banditët Xheladin vonë krijojnë udhëheqësinë e grupit të përbërë nga 5 anëtarë,ku secili kishte nga nji Gjura,Hashim Toplica, Idrizi nga fshati Çellopek etj. kryen në afërsi të fshatit Pirok vrasjen e 5 sektor.Sektorët ishin të organizuar ashtu që i udhëhiqte i pandehuri në mënyrë politike, përfaqësuesve të qeverisë popullore të Gostivarit. ekonomike, propaganduese dhe ushtarake.Të gjithë anëtarët dhanë betimin për besueshmëri Duke hetuar se mund të zuloheshin nga ana tjetër dhe ta vazhdojnë veprimtarinë e të grupës dhe punës së dhënë ndaj saj. Për mbërritjen e qëllimeve të gjithë insistonin për tyre armiqësore,të pandehurit Sadudini,Sabriu,Vehbiu dhe Murati vendosin që të arratisen në mëvetësimin e saj.I pandehuri i parë Sadudin Gjura me Sheref Kazazin ,Gani Lumën, Xhavid Shqipëri.Që arratisja të kishte sukses, i pandehuri Izmit angazhohet që t’i ndërhudh në mënyrë Ismailin, Shani Minën etj., shumë herë mbanin mbledhje si në Shkup gjithashtu edhe në të tillë që do të formonte grupin që do t’i ndërlidhte me banditët dhe në këtë mënyrë do të Tetovë, në të cilat kërkohej që në grup të bashkangjiteshin persona nga rradhët e shëiptarëve arratiseshin në Shqipëri.Në atë grup ishte edhe i pandehuri Abdulselam që kishte për detyrë që të cilat i ofroheshin dhe në atë mënyrë masat i’u bashkoheshin grupit.Me daljen e rezolutës së të vendos lidhje me banditin Idriz nëpërmjet të cilit duhej të arratiseshin.Herën e parë i Inform byros grupi e shfrytëzon të njëjtën si mjet për arritjen e qëllimit dhe që atëherë e forcon pandehuri Sadudin u orvat të arratisej nëpërmjet Dibrës ku ndejti disa ditë,por nuk mundi punën e saj. Në të njëjtën periudhë Sadudini e tërheq në grup të pandehurin Sabri të cilit i jepet pasiqë u privua nga liria nën dyshimin se dëshironte të arratisej. Përsëri me të pandehurin Vebi detyrë ta zgjeroj grupin, të cilën e bën në shkollën e mësuesisë në Shkup, formon grupin në të bëjnë orvatje të arratisen i cili për këtë qëllim e lëshoi kursin e mësuesisë në Shkup,erdhi në cilin i përfshinë Abdulla Ibraimin, Besim Rusin dhe Esad Sali që u jepet detyrë ë edhe më tej ta Tetovë dhe bashkë me të pandehurin Sadudin shkojnë përsëri dhe kështu e pritën banditin 153 154
  • Xheladin Gjura që t’i kalonte në anën tjetër,por arratisja dështoi sepse ishte ndërprerë I pandehuri Izmit i pranoi veprat e bëra, u pajtua nëpërmes të të pandehurit lidhja.Nëpërmjet grupit të arratisjes të pandehurit Izmit bëjnë orvatje të arratisen në Shqipëri të Abdulselam se do të punoj në mblehjen e të dhënave dhe ato ua dha personave që shkonin në pandehurit Sadudini,Sabriu dhe Muratime qëllim që të bëjnë planin,shkojnë në fshatin Lisec në ndjekje nëpërmes të përmendurit më parë por banditi Idriz nuk pranon. shtëpi të të pandehurit Izmit ku ndenjën;i pandehuri Murati 3 ditë kurse të tjerët 6 ditë,por I pandehuri Abdulselam para gjyqit nq mënyrë të qartë dhe të pahamendur theksoi pasiqë ishte ndërprerë lidhja nuk mundën të arratiseshin.Të njëjtën orvatje për arratisje e bëjnë se i pandehuri Izmit, i tha se banditi Idriz i tha personit Vebi dhe një tjetri që nuk i kujtoet emri edhe të pandehurit Sadudini dhe Sabriu por pa sukses. nga fshati Belcishtë,vijonte ndjekja kundër tyre dhe këtë e ka thëë Izmiti.Pasiqë rrëfimi i të Pra, deri te vendimi i gjyqit duke u bazuar në deklaratat e të pandehurve para gjyqit pandehurit Abdulselam s’kishte asnjëfarë lidhjeje me akuzën, si dhe i pandehuri Izmit më vonë në seancën kryesore dhe deklaratat e dëshmitarëve Sherf Kazazi, Faik Nuredini dhe Nexhati atij i dha detyrë që të ndërlidhet me banditin Idriz për ndërhudhjen e të pandehurve Sadudin, Idrizi. Sabri dhe Murat. Këtu u përzihen dyshimet që të mos besohet në rrëfimin e të njëjtit. I pandehuri Sadudin i pranoi veprat e bëra kurse në mbrojtjen e tij thekson se këtë I pandehuri Abdulselam në seancën kryesore bën përshkrimin në pjesën nga e ka bërë pasiqë mendonte në bashkangjitjen e këtyre trojeve, nënkuptohet rrethinën e orvatjet e arratisjes së tij. Kurse para organeve të gjyqit përshkruan letrën të marë nëpërmjet Tetovës, Gostivarit dhe një pjesë të rrethinës së Shkupit me Shqipërinë e Madhe, kjo do të banditit Idriz dhe Dhimitër Mulit dhe bisedoi me emigrantët për punën e grupit si dhe u orvat të ishte e drejtë duke u bazuar në popullsinë që jetonte në këto anë. Botëkuptimet e tilla e formoj grupacion në Cellopek,coj që të mos përgjigjet në tëvërtetën e të njëjtave, kjo tregon se i detyruan t’i kryejë këto vepra. Gjyqi nuk e pranoi mbrojtjen e të pandehurit pasiqë e njëjta pandehuri kishte të pranojë dicka prej dikujt. Nëse kësaj i shtohet edhe fakti se i pandehuri me është e pabazë nga shkaku që popujt e Jugosllavisë janë të bashkuar kundër okupatorëve dhe Dhimitër Mulin,para shkuarjes së tij në Shqipëri ishte shok i mirë aq më shumë e ngarkon këtë ndihmësve të tyre, me gjakun e bijve të rënë të të gjithë popujve tanë krijuan bashkësi të lirë në vendimin e gjyqit. Edhepse të gjitha aktivitetet e theksuara nuk vendosin për veprat e të vëllazërore dhe popujve të barabartë dhe pakicave kombëtare.Sipas kësaj cdo orvatje e pandehurit, jepet sqarim i mëparshëm që të merret pasqyrim i plotë i aktivitetit të grupit dhe shkatërrimit të kësaj bashkësie nuk ka dhe nuk mund të ketëasnjëfarë arsyetimi. cdo personi të së njëjtës. I pandehuri Sabri i pranoi veprat e bëra,npor u mbrojt se u orvat të arratisej në Para gjendjes faktike të theksuar më parë, gjyqi solli ktë vendim që cdonjeri në Shqipëri nga frika se mos të burgosej sepse kështu i thoshte i pandehuri Sadudin.Këtë mbrotje vecanti i ka kryer veprat penale në vijim: të të pandehurit gjyqi nuk e mori parasysh nga shkaku se i pandehuri Sadudin Gjura dhe të I pandehuri Sadudin, për ate se formoi grupacion që kishte për qëllim me rrugë të tjerët para gjyqit në mënyrë të qartë dhe pa u hamendur sqaruan se dëshironin të arratiseshin armatosur të rrëzoj sistemin e R.F.P.J. dhe një pjesë të saj ta shkëpusë. Kreu vepër penale për shkak të aktivitetit të tyre armiqësor kundër R.S.P.J.Përpos asaj të cituar më parë nga neni 117, paragrafi1 të Ligjit penal. Ai gjatë takimit me banditët Xheladin Gjura, Hashim përforcohet edhe me faktin që i pandehuri që punën e tij e vazhdon edhe më vitin 1950,dhe në Toplica etj., u pajtua të mbledhë të dhëna dhe të njëjtat i dorëzoi, duke e ditur se ata punojnë të njëjtin vit u orvat të arratisej vetë ,veprimtaria e tij armiqësore që udhëhiqej nga sigurimi për sigurimin shtetëror të Shqipërisë. Kreu vepër penale në bazë të nent 105, paragrafi 2 të shtetëror i atij shteti ku dëshironte të arratisej,aq më tepër i sqaron qëllimet e arratisjes ishin Ligjit penal. Për ate që disa herë u orvat të arratiset në Shqipëri për të kryer armiqësore kundër për shkak të kryerjes të aktiviteteve armiqësore kundër R.S.P.J. rendit të R.F.P.J.,kreu vepër penale në bazë të nenit 110, alineja 1. Në të njëjtën kohë me këto I pandehuri Vebi i pranoi krejtësisht veprat e bëra dhe në mbrotjen e tij nuk thekson vepra, shihet nga ajo se gjatë shkuarjes në Dibër, kurse më vonë mbi Banicë, pranë Tetovës asgjë,vetëm se gaboi dhe pendohet dhe këtë e ka thënë edhe atëherë. në fshatin Lisec, me Demirin u orvat të arratiset në Shqipëri, por kjo nuk pati sukses, jo se ai I pandeuri Murat në tërësi i pranoi veprat e bëra, dhe në mbrojtjen e tij thekson se të nuk deshti por që lidhjet me banditët ishin ndërprerë. njëjtat i kreu në momentin kur si të thuash nuk kishte kuptim për cështjen nacionale, I pandehuri Sabri, për ate që formoi grup armiqësor në shkollën e mësuesisë në socializmin dhe lirinë dhe kur pastroi me ta nga fundi i vitit 1949 ndërpreu me aktivitetin e tij Shkup si dhe për ate që mori pjesë në mledhjet në fshatin Gajre,ku përgatitej Planprogrami i dhe i ktheu edhe të pandehurit e tjerë nga puna e mëtejme. Gjyqi e vlerësoi mbrojtjen e të organizatëa, kreu vepër penale në bazë të nenit 117,alineja 1 të Ligjit penal. U përpoq që tq njëjtit, por nuk e pranoi për shkak se cdo qytetari të vendit tonë i jepet mundësi që ta shijojë arratiset në Shqipëri për të kryer vepra armiqësore kundër rendit të R.F.P.J., kreu vepër penale realitetin tonë dhe krejtësisht, ai në atë kohë ishte student në Universitetin e Beogradit, nga në bazë të nenit 117, alineja 1 të Ligjit penal. shkaqet e mësipërme gjyqi mendon se mbrojtja e tij është e pabazë. Gjyqi e vlerësoi I pandehuri Vebi, për ate që u bë anëtar i grupit për të kryer vepra penale kundër ndërprerjen e mëtejme të aktivitetit jo si parashikim të keq të aktivitetit armiqësor, aq më shumë popullit dhe shtetit dhe si i tillë merrte pjesë në takime dhe punoi për zgjrrimin e saj; kreu vepër si ndalesë e veprimtarisë pasiqë disa nga grupi ishin zbuluar. Nëse është e besueshme citati penale në bazë të nenit 117, alineja 2 të Ligjit penal, për shkak se u përpoq të arratiset në nëse mund të besohet në tregimin e tij të asaj periudhe, bëhet pyetja pse nuk e mësheu Shqipëri për të kryer vepra armiqësore kundër rendit të R.F.P.J. kreu vepër penale në bazë të veprimtarinë armiqësore të pandehurve të tjerë, por i njëjti në këtë pyetje para gjyqit u përgjigj nenit 117, alineja 1, të Ligjit penal. se nuk dëshiron të rrijë ulur në dy karrike. I pandehuri Murat, për shkak se formoi grup armiqësor në Tetovë, mori pjesë në mbledhjet në fshatin Gajre, ku u përpilua programi i organizatës, ku vetë mori pjesë kreu vepër penale në bazë të nenit 110, alineja 1 të Ligjit penal. Kreu vepër penale për shkak se me të 155 156
  • pandehurin e parë dhe të dytë u orvat të arratisejnë Shqipëri për të kryer vepra armiqësore Të pandehurit Vebi, për veprën nën 1 burg i rëndë prej 5 vitesh dhe kufizim i të kundër R.F.P.J., kreu vepër penale në bazë të nenit 110, alineja 1 të Ligjit penal. drejtave qytetare gjatë 2 viteve, për veprën nën 2 burg në afat prej 3 vitesh. Pasiqë veprat janë I pandehuri Izmit sepse u anëtarësua në grupin armiqësor për të kryer vepra penale kryer në të njëjtën periudhë kohore,i’u shqiptua dënim i përgjithshëm në afat prej 9 vitesh dhe kundër popullit dhe shtetit dhe si i tillë punoi për zgjerimin e saj, mori pjesë në mbledhjet e saj, kufizim i të drejtave qytetare në afat prej 2 vitesh. kreu vepër penale në bazë të nenit 117, alineja 2 për ate se nëpërmjet të të pandehurit Të pandehurit Murat, për veprën e kryer nën 1 burg i rëndë në afat prej 6 vitesh dhe Abdulselam i dha të dhëna banditit Izmit, të cilët shkuan në ndjekje të tyre edhepse e dinte që kufizim i të drejtave qytetare gjatë 3 viteve; për veprën e kryer nën 2.burg i rëndë prej 4 vitesh. ata punonin për sigurimin shtetëror të Shqipërisë, kreu vepër penale në bazë të nenit 105, Pasiqë, veprat janë kryer në afat të njëjtë kohor, pra sipas nenit 46 të Ligjit penal i shqiptohet alineja 2, të Ligjt penal, për ate që organizoi grupacion për t’i hudhur të pandehurit Sadudini, dënim i përgjithshëm në afat prej 8,6 vitesh burg i rëndë dhe kufizim i të drejtave qytetare në Sabriu dhe Murati në Shqipëri kreu vepër penale në bazë të nenit 110, alineja 2, të Ligjit penal. afat prej 3 vitesh. I pandehuri Abdlselam sepse u anëtarësua në grup për të kryer vepra penale Të pandehurit Izmit për veprën nën 1 burg i rëndë në afat prej 5 vitesh dhe kufizim i kundër popullit dhe shtetit, kreu vepra penale në bazë të nenit 117, alineja 2 të Ligjit penal. Për të drejtave qytetare në afat prej 3 vitesh, kurse për veëprën nën 2.burg i rëndë në afat prej 2 shkak se në takimin me banditin Idriz u pajtua që t’i jap të dhëna edhepse e dinte që ai punonte vitesh; për veprën nën 3 burg i rëndë prej 5 vitesh. Pasiqë, veprat janë kryer në të njëjtën për shërbimin shtetëror shqiptar, kreu vepër penale në bazë të nenit 105, alineja 2 të Ligjit periudhë kohore dhe sipas nenit 46 të Ligjit penal, i shqiptohet dënim i përgjithshëm burg i penal. Për shkak se aderoi në grupin armiqësor për t’i ndërhudhur të ikurit në Shqipëri, kreu rëndë prej 9 vitesh dhe kufizim i të drejtave qytetare prej 3 vitesh. vepër penalenë bazë të nenit 110, alineja 2 të Ligjit penal. Të pandehurit Abdulselam për veprën nën 1 burg i rëndë prej 5 vitesh; për veprën Gjyqi nuk e pranoi kualifikimin e prokurorit publik për të pandehurit Vebi, Izmit dhe nën 2. burg i rëndë prej 2 vitesh, kurse për veprën nën 3. burgi rëndë nëafat prej 4 vitesh. Abdulselam që kryen vepër penale sipas nenit 117, alineja 1, të Ligjit penalpër shkak se të Pasiqë, veprat janë kryer në të njëjtën periudhë kohore sipas nenit 46 të Ligjit penal, i njëjtët nuk formuan grupe me siguri që vetë u pajtuan të ndihmojnë në të njëjtën dhe që e shqiptohet dënim burg i rëndë prej 8,6 vitesh. njëjta është parashikuar nën alinenë 2 të nenit të përmendur më lartë. Të pandehurit Sadudin, Sabri, Murat dhe Izmit të paguajnë paushall dënim në të Gjithashtu nuk e pranoi kualifikimet e prokurorit publik në lidhje me të pandehurit holla në shumë prej 2000 dinarësh; i pandehuri Abdulselam 1000 dinarë, kurse i pandehuri Izmit Bajrami dhe Abdulselam Bejtullai për veprat nga neni 110, alineja 1 të Ligjit penal për Vebi lirohet nga pagesa e paushallit sipas nenit 69 të Ligjit penal. shkak se me veprimtarinë e tyre kryen vepra nga alineja 2 të nenit të përmendur.Për faktëzimin Gjatë përcaktimit të dënimit gjyqi i mori parasysh veprat e kryera penale kundër shtetit dhe e veprës nga neni 117, alineja 1 të Ligjit penal e rëndësishme është se kryerësi vetë është popullit dhe në dënim janë përfshirë edhe veprat që janë kryer në kohën kur personat kanë arratisur apo e ka përgatitur ate për në tjetër shtet për të kryer veprimtari armiqësore kundër qenë nën hetime, në pajtim me nenin 80, alinenë 2 të Ligjit penal. R.F.P.J. Të dy të akuzuarit e kanë kryer këtë. Izmiti i strehonte në shtëpinë e tij në fshatin Gjatë prishjes së rendit përmendet emërtesa gjatë udhëheqjes të rrezikut shoqëror Lisec, personat që duhej të arratiseshin nga dita e 3-7. Në lidhje me këtë i pandehuri për veprat dhe kryesësit dhe ate nën cfarë rrethanash objektive dhe subjektive janë kryer Abdulselam me urdhër të Izmitit punonte për të vënë kontakte me banditët që t’i ndërhudhte të veprat. Gjyqi mendon se veprat që i kanë kryer të pandehurit janë të rrezikut të lartë për ikurit, në rastin konkret të dytë. shoqërinë pasiqë të njëjtat janë drejtuar kundër lirisë të popujve tanë,vëllazërim-bashkimit dhe Izmiti na paraqitet si organizator kurse Abdulselami si anëtar i së njëjtës për t’i ndërhudhur të ndërtimit të sistemit socialist. Nga ana tjetër lidhja me sigurimin shtetëror të ikurit jashtë vendit dhe sipas kësaj kryen vepra penale në bazë të nenit 110,alineja 2. Shqipërisë,bashkëpunimi me bandat me të cilat në kohën e kryerjes së veprave nga të Në bazë të veprave penale të përmendura më parë,gjyqi ua shqiptoi dënimet si pandehurit, ata kryen vrasje të përfaqësuesve të pushtetit popullor dhe organizatave vendore që vijon: aq më shunë e përforcon rrezikun shoqëror të veprve dhe kryesësve. M’u në periudhën kur Të pandehuit Sadudin për veprën nën 1. vuajtje e rëndë burgu prej 8 vitesh dhe popujt e Jugosllavisë me të gjitha forcat dhe vetëflijim punojnë në ndërtimin e socializmit për të kufizimi i të drejtave qytetare në afat prej 3 vitesh; mirën e popujve tanë, çdo nder por për cdo llogari qoftë kjo duhet të pengohet, sipas mendimit për veprën penale nën 2. burg i rëndë prej 3 vitesh, kurse për veprën penale nën 3. poashtu të gjyqit një vepër e tillë ashtu kështuduhet të vuloset. Sipas shkaqeve të përmendura më lartë burgim i rëndë në afat prej 3 vitesh. Pasiqë veprat janë kryer në afat të njëjtë kohor, sipas nenit gjyqi i caktoi dënimet e lartpërmendura dhe në të cilat mendohet se në mënyrë edukuese do të 46 të Ligjit penal, gjyqi i shqiptoi dënim të përgjithshëm në afat prej 14 vitesh, burg i rëndë dhe ndikojnë si te të pandehurit njashtu edhe përrrethinën. kufizim i të drejtave qytetare në afat prej 3 vitesh. Gjatë përcaktimit të dënimeve gjyqi mori parasysh se të pandehurit Sadudin, Sabri Të pandehurit Sabri, për veprën të kryer nën 1. dënim, burg i rëndë prej 7 vitesh dhe Murat janë të rinj dhe përvec saj Murati, të cilët nga fundi i vitit 1949 mbaroi me dhe kufizim i të drejtave qytetare në afat prej 3 vitesh; veprimtarinë e tij. Gjithashtu gjyqi mori parasysh se të pandehurit deri më tani nuk kanë qenë dhe për veprën nën 2. burg i rëndë prej 4 vitesh. Pasiqë veprat janë kryer në afat të njëjtë të dënuar. Procesverbalist, kohor dhe sipas nenit 46 të Ligjit penal, i shqiptohet dënim i përgjithshëm prej 10 vitesh dhe Kryetar: Vendi i vulës kufizim i të drejtave qytetare gjatë 3 viteve. Luba Marinkosvka s.r. Ivan Dukovski .s.r 157 158
  • 123 Udhëzim: palët e pakënaqura kanë të drejtë ankese në afat prej 8 ditësh pasi të 124 pranojnë vendimin me shkrim nëpërmjet gjyqit të tyre derite Gjyqi Suprem të RPM-Shkup. Ky akt është i gjithëfuqishëm ( shkruan N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952) 6-VIII-1952, Sekretar Shënim: “Është përkthyer sipas origjinalit, pa përshtatje në gjuhën shqipe” Vendi i vulës G.Bundaleva c.p. ( në dorëshkrim shkruan N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952) Me origjinalin e -DËSHMON Vendi i vulës S E K R E T A R R. Panovski Prokuroria Publike Bashkëpunëtorët: e Qarkut dhe rrethit të 1._______________________ Gostivarit 2……____________________ Nr. 23/52 10.06.1952 Gostivar Deri te Gjygji i Qarkut – Gostivar Për lëndën penale kundër Gani Sheapit dhe të tjerëve nga Tetova për vepër penale nga neni 117 pika 1 i Ligjit penal. Prokurori publik i Qarkut dhe rrethit të Gostivarit në bazë të nenit 35 pika 5 dhe Ligji për procedurë penale e procedon deri te gjygji këtë: AKTAKUZË Kundër: 1. Gani Selim Sheapi i ashtuquajturi “LUMA”, mësues në qytetin e Tetovës, lindur në Tetovë më 22.06.1916 nga babai Selmani dhe nëna Hava Ismaili, i martuar me Hurie /N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 124 123 /D 7592 K.BR. 27/52/D 7592 K.BR. 27/52, këtë aktakuzë në origjinal ma ka dhënë Namik Abdylselam Skenderi/ Gostivar, këtë aktakuzë në origjinal e ka familja e mësuesit Hysni Abdullahu/ 159 160
  • Shahini. Baba i një fëmije, i nacionalitetit shqiptar, shtetas i RPFJ, i arsimuar, i padënuar në I akuzuari i katërt Husni Abdullahi, gjatë verës së vitit 1946 në Shkup i përfshirë nga i Gjygjin Hetues nga 07.05.1952. gjykuari Sadudin Gjura bëhet anëtar i organizatës terroriste “LIRIA” dhe si i tillë punon për 2. Sherif Ismet Kazazi, mësues nga Tetova i lindur më 17.04.1921 në Tetovë nga zgjerimin e shoqatës ashtuqë gjatë gushtit 1946 në Tearcë formon grupin si pjesë e shoqatës babai Ismeti dhe nëna Fetije Saliu, i pamartuar, i përkatësisë nacionale shqiptare, shtetas i nga personat Idriz Esati125 dhe Sali Kasami dhe me të njëjtit ka mbajtur disa mbledhje ilegale. RPFJ, i arsimuar dhe i pa dënuar, me dy klasë të mbaruara gjimnaz dhe kursit të mësuesisë. Si anëtar më aktiv i shoqatës dhe përgjegjës për rajonin e Tearcës në rrethin e Në burgun hetues gjendet nga 07.05.1952. Tetovës gjatë gjysmës së parë të 1949 përsëri vë kontakt me të gjykuarin Sadudin Gjura dhe 3. Ismail Shaip Saidi, mësues nga Tetova i lindur më 17.04.1925 në Tetovë nga me të njëjtin ka mbajtur disa mbledhje ilegale qëlllimi i së cilës ishte veprimtaria më aktive. Në babai Shaipi dhe nëna Ilsije Jonuzi i pamartuar, shqiptar shtetas i RPFJ, i arsimuar me gjashtë mbledhje njihet me lidhjet e të gjykuarit Sadudin Gjura dhe me bandat e Xhelal Gjurës dhe klasë gjimnaz dhe kursin e mësuesisë,i vobekët i pa dënuar. Në burgun hetues gjendet nga Ashim Toplicës dhe përgatitjet që bëheshin për arratisje në Shqipëri. 06.06.1952. I akuzuari i pestë Zija Roshi në vjeshtën e vitit 1947 lidhet me të gjykuarin Sadudin 4. Husni Osman Abdullai, mësues nga Sllatina e Tetovës, i lindur më 26.11.1927 në Gjura pasi nga ai kupton për ekzistimin e organizatës “LIRIA” dhe për qëllimet dhe detyrat me Sllatinë - Tetovë nga babai Osmani dhe nëna Razie Eshtrefi, i martuar i martuar me Hasibe të cilat pajtohet dhe bëhet anëtar i të njëjtës. Si i tillë shumë herë ka mbajtur mbledhje me të Murati baba i një fëmije, nacionaliteti shqiptar, shtetas i RPFJ. Ka të kryer pesë klasë të gjykuarin me të cilin vendosin për zgjerimin e organizatës me persona nga Vrapçishti. Si i tillë gjimnazit dhe kursin e mësuesisë, i varfër dhe i pa dënuar. Në burgun hetues gjendet nga gjatë dimrit 1948/1949 shpërndanë material me përmbajtje armiqësore kundër RPFJ, të cilin e 12.04.1952. merr nga Ambasada e Shqipërisë në Beograd dhe ua shpërndanë personave Jusuf Ballazhi, 5. Zija Fadil Roshi, mësues nga Llakavica e Gostivarit i lindur më 08.01.1899 në Abdullah Çilku, Nafi Hasi etj. E gjithë kjo me qëllim të rrëzimit të pushtetit popullor dhe prishjen Libohovë - Gjirokastër - Shqipëri nga babai Fadili dhe nëna Shefike Imeri, i martuar me Hasibe e bashkim-vëllazërimit në mes popujve të RPFJ. Bibaj, baba i gjashtë fëmijëve, shqiptar, shtetas i Shqipërisë, i arsimuar. Ka të kryer NË KËTË MËNYRË TË AKUZUARIT KANË KRYER KËTO VEPRA PENALE: gjysmëmaturën dhe kursin e mësuesinë, i varfër, i pa gjykuar, në burgun hetues gjendet nga I akuzuari i parë GANI LUMA; i akuzuari i dytë SHERIF KAZAZI dhe i akuzuari i katërt HUSNI 15.05.1952. ABDULLAHI janë vepra të paraqitura në dispozicionin e aktakuzës dhe kanë kryer vepra PËR SHKAK SE: penale nga neni 117 pika 1 i Ligit penal dhe i dënueshëm sipas nenit 4 në lidhje edhe me nenin I pari dhe i akuzuari i dytë me diskonim armiqësor kundër rendit shoqëroro-ekonomik 3 pika 8 e Ligjit për vepra penale kundër popullit dhe shtetit në pajtim me nenin 90 paragrafi 2 i të RPFJ-së, nga muaj qershor 1946 në Shkup në bashkëpunim me të dënuarin Sadudin Gjura Ligjit penal. dhe të tjerë kanë organizuar shoqërinë e cila ka zhvilluar veprimtari spiunazhi dhe terroriste I akuzuari i tretë ISMAIL SAIDI për veprat nga pika 1 dhe 2 nga diapozitivi ka kryer vepër dhe të veprojë që me dhunë të përmbysë rregullimin shtetëror të RPFJ-së dhe bashkimin e penale e paraparë dhe e sanksionuar në nenin 11 paragrafi 2 i Ligjit penal në pajtim me nenin pjesës perëndimore të Maqedonisë dhe krijimin e Shqipërisë së Madhe sipas modelit të 90 paragrafi 2 i Ligjit penal. demokracisë kapitaliste të perëndimit. Për qëllimin e më lartë dhe si të tillë gjatë muajve I akuzuari i pestë ZIJA ROSHI me veprat nën pikën 1,2 nga diapozitivi i aktakuzës është kryer qershor - shtator 1946 dhe më vonë më 1947 shumë herë në Shkup dhe në Tetovë kanë vepër penale e paraparë dhe e dënueshme sipas nenit 117 paragrafi 2 i Ligjit penal në pajtim mbajtur mbledhje ilegale, ku kanë bërë plan për veprimtarinë e shoqatës dhe personat të cilët duhet të përfshihen në të. Kanë dhënë betimin për besueshmëri dhe kanë bashkuar sektorin 125 Idriz Esati, lindi më 1892, ndërsa vdiq në vitin 1983...Gjithashtu Idriz Esati, njeri të besueshëm e bashkëveprimtar, propagandistik dhe ushtarak, për punë zgjodhën sistemin e treshit dhe përfshirjen në radhë të e ka patur krah të djethtë Hysni Osman Abdullahun nga fshati Sllatinë sekretar në mandatin e tij si kryetar Komune në parë të intelegjensisë shqiptare. Tearcë,si dhe një kohë ka patur të punësuar sllavë në komunë të cilët pasiqë I mësonin shqiptarët që të punojnë edhe I I akuzuari i tretë Ismail Saidi në Tetovë, i cili ishte njoftuar nga i dënuari Xhevahir largonin nga puna që më vonë sërish aktivizohen në Organizatën Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA”… Vejseli për ekzistimin, detyrat dhe qëllimet e organizatës “Nacional demokratike shqiptare” Idriz Esati ka kryer shkollë për hoxhë dhe se 15 vjet ka qenë mualim në Përshevcë, më pas shkon 7 vjet në Odër, pasi vendin ai lëshon një nxënësit të tij. Por, padrejtësitë e tilla janë reflektuar nga torturat e ndrshyme ndaj popullatës pajtohet dhe bëhet anëtar i organizatës. Si i tillë u involvua në grupin e të dënuarve Nexhbedin shqiptare. Por, në zgjedhjet e vitit 1936 në kuadër të Jugosllavisë së Mbretit serb për kryetar Komune në Tearcë, ku Besimi dhe Jonuz Balla me të cilët ka mbajtur disa mbledhje të fshehta ku merr përsipër që të gravitonin 12 fshatra, ku Idriz Esati ia ka marrë postin edhe pse ka qenë edhe një kandidatë nga Dobroshti me merin zgjerojë organizatën ashtuqë i bashkëngjiti personat Said Musai dhe Mesut Musa me të cilët Ramiz Dobroshti. Idrizi në këto zgjedhje fitoi 90 % të votave e bëhet kryetar komune. Kurse komandanti I policisë së ishte në kontakt të përhershëm. Dobrosht Bogoljub Marinkoviq ka qenë kundër Idriz Esatit, e gjithë kjo ka ndodhur më 1936 ku edhe zgjidhet kryetar Komune dhe atë kryetari I parë shqiptar në Jugosllavinë e mbretit. Zgjedhja e tij është festuar nga popullata…Aktiviteti i Në të njëjtën kohë verën e vitit 1946 i përfshirë nga i dënuari për terrorizëm Sadudin Idriz Esatit vazhdon sërish në lëvizjet ilegale me çka anëtarësohet në Organizatën Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” Gjura i bashkëngjitet atij dhe të akuzuarve Gani Luma dhe Sherif Kazazi dhe bëhet anëtar i bashkë me ish-sekretarin e tij të Komunës të cilën edhe e ka patur krah të djethtë e mjaft të besueshëm për shumë shoqatës armiqësore “LIRIA” . Si anëtar i kësaj shoqate shumë herë ka marrë pjesë në aktivitete kombëtare e anti-komuniste. Futet në treshin e kësaj oragnizate të udhëhequr nga Hysni Abdullau i mbledhjet ilegale të mbajtura në Shkup dhe Tetovë. Sllatinës... / Të dhënat i kam marrë në muajin janar të vitit 2006 nga Esat Idriz Esat, i lindur më 1927-2007. Material i shkëputur nga libri në dorëshkrim “HOXHOLLARËT DHE KONTRIBUTI I TYRE KOMBËTAR” Ismet J. Krosi/ 161 162
  • me nenin 90 paragrafi 2 i ligjit penal dhe me veprat nën pikën 2 nga diapozitivi vepra penale organizatë nëpërmjet të gjykuarit Sadudin Gjura dhe të akuzuarve Gani Luma dhe Sherif për propagandë armiqësore e paraparë dhe e dënueshme sipas nenit 118 paragrafi 1 i ligjit Kazazi në organizatë përfshihen të akuzuarit Ismail Saidi, Husni Abdullai e Zija Roshi të cilët penal dhe në pajtim me nenin 90 paragrafi 2 i Ligjit penal. marrin pjesë nëpër mbledhjet dhe njiftohen me ekzistimin e organizatës, qëllimet dhe detyrat e NË BAZË TË KËSAJ QË U PREZANTUA NË GJYGJIN E QARKUT SI E VËRTETË DHE ME saj, pajtohen dhe bëhen anëtar aktiv të organizatës. PËRGJEGJËSI PROPOZON: Nga materiali hetues shihet qartë se i akuzuari Ismail Saidi gjatë muajit qershor 1946 1. Që sipas kësaj aktakuze në afat ligjor në Tetovë të caktoj dhe inicioj procesin kryesor me të i ndikuar nga i gjykuari Sadudin Gjura dhe i akuzuari Sherif Kazazi, pajtohet që të punojë në cilin do të: organizatën “LIRIA” dhe në disa mbledhje të mbajtura në shtëpinë e të akuzuarit Sherif Kazazi · Ftojë prokurorin publik për Qarkun e Gostivarit dhe në shtëpinë e tij merrte pjesë si anëtar aktiv i organizatës. · Të urdhërojë që nga burgu hetues i Tetovës ti përcjellë të akuzuarit për pjesëmarrje në Njëkohësisht i akuzuari Ismail Saidi mbante lidhje edhe me grupin e organizatës proces. terroriste:”PARTISË NACIONAL DEMOKRATIKE SHQIPTARE”, i prezantuar edhe si anëtar i · Të ftohet dëshmitarët: IDRIZ ESATI nga Tearca - Tetovë. grupit të Nexhbedin Besimit dhe Jonuz Ballës nga Tetova. Si i tillë kishte për detyrë zgjerimin e 2. Gjygji i Qarkut gjatë mbajtjes së procesit të sjellë aktvendim me të cilin të akuzuarit ti shpall organizatës ku u përfshinë edhe personat Said Musa dhe Mesut Musa të dy nga Tetova me fajtor për veprat penale. qëllim që t’i përfshijë në organizatë, duke u folur për luftën e cila është e pashmangshme dhe ARSYETIMI për këtë duhet të jenë të organizuar dhe të përgatitur që në momentin e rrëzimit të pushtetit t’a Nga vetëpranimi i akuzës dhe të gjitha deri tani rrethanat e vërtetuara për veprat marrin pushtetin dhe të krijojnë Shqipërinë e Madhe. Më vonë edhe njëherë më 1949 bie në është konstatuar kjo gjendje faktike: kontakt me të dënuarin Sadudin Gjura nga i cili u ftua që edhe ai të arratiset por ai nuk kishte Gjatë verës së vitit 1946 ne Shkup në kursin pedagogjik për mësues të pakicës qëllim që të arratiset dhe për këtë ai nuk pajtohet më të gjykuarin Sadudin Gjura. shqiptare në mes mësuesve të R. së Maqedonisë u gjendën edhe të akuzuarit GANI LUMA I akuzuari Husni Abdullahi siç shihet nga ajo që ai vet e ka pranuar, qysh gjatë verës dhe SHERIF KAZAZI të dy si persona armiqësor të popujve tanë. Menjëherë në kurs filluan të së 1946 ishte njoftuar nga i akuzuari Sadudin Gjura dhe pasi kupton për ekzistimin e përfitojnë nga mësuesit bashkëmendimtar, ashtuqë shumë shpejt pas ardhjes së tyre në kurs organizatës “LIRIA” jep pëlqimin për punë aktive dhe angazhohet që në rajonin e Tearcës në në Shkup u bashkangjitën tani më të gjykuarve Sadudin Gjura dhe Sami Hina dhe në bisedat e Rrethin e Tetovës të formojë grupin si pjesë e organizatës. Ashtuqë, në pajtim me angazhimet shpeshta për gjendjen publike erdhën në idenë që në rradhët e mësuesve dhe intelegjensisë në Tearcë në verë 1946 i angazhon personat Idriz Esati dhe Sali Kasami në një grup të ri dhe tjetër shqiptare të ekspozuar armiqësisht, nga të cilët do të formohet organizatë, e cila do të me të njëjtit ka mbajtur mbledhje të rregullta duke i bartur vendimet e organizatës dhe duke u kishte për detyrë të punojë në rrëzimin e rendit shoqëror të vendit tonë. Të gjithë ishin dakord dhënë edhe udhëzime për punë të mëtutjeshme. Pas ardhjes nga ushtria edhe atë gjatë muajit të punonin kundër rregullimit shoqëror të RPFJ, me iniciativë të terroristit të gjykuar SADUDIN maj përsëri bie në kontakt me të gjykuarin Sadudin Gjura dhe nga ai njoftohet për punën e GJURA nga Shipkovica. Gjatë muajit qershor 1946 formohet organizata terroriste-spiunuese organizatës dhe lidhjet me me bandën e Xheladin Gjurës dhe Ashim Toplicës, i cili në atë kohë me të vetmin qëllim që të punojë për organizimin e masave shqiptare nga pjesa Perëndimore e ishte futur në territorin r RPFJ nga Shqipëria, si dhe përgatitjet për arratisjen e grupit në Maqedonisë e në veçanti në rrethin e Tetovës dhe Gostivarit për luftë të armatosur kundër Shqipëri, i cili ftohet por për shkak se ishte i sëmurë nuk pajtohet për arratisje. rendit ekzistues e shoqëroro-ekonomik në RPFJ dhe shkëputjen e pjesës Perëndimore të R së I akuzuari Zija Roshi armik i përbetuar i popujve tanë që më herët, gjatë vjeshtës së Maqedonisë dhe bashkëngjitjen me Shqipërinë dhe funksionimin e Shqipërisë së Madhe sipas 1947 kur njoftohet me të gjykuarin Sadudin Gjura si kolegë-mësues në Vrapçisht dhe si modelit demokratik kapitalist perëndimor. Të njëjtit organizuan veprimtarinë armiqësore gjatë bashkëmendimtar shumë shpejt njoftohet nga i njëjti për ekzistimin e organizatës “LIRIA” dhe verës së 1946 në Shkup deri sa ndiqnin kursin dhe më vonë në Tetovë në përfundim të kursit pajtohet dhe bëhet anëtar aktiv i saj. Si i tillë me të gjykuarin Sadudin Gjura mbajnë disa dhe në vende të ndryshme në të shumtën e rasteve të akuzuarit GANI LUMA dhe SHERIF mbledhje ilegale në Vrapçisht, ku diskutojnë për veprimtarinë e organizatës dhe për zgjerimin e KAZAZI me udhëheqësinë tjetër të organizatës mbajnë mbledhje ilegale në të cilët hartojnë saj ku do të përfshihen persona të besueshëm nga Vrapçishti për të cilët i akuzuari Zija jep plane për punën e shoqatës: përcaktojnë punët nëpër sektore në të cilën i akuzuari GANI edhe propozime për personat Beqir Lushi, Murat N dhe të tjerë. Nga gjithë kjo, siç shihet nga LUMA përcaktohet në sektorin e propagandës dhe më vonë vendosin që organizata të quhet aktakuza i akuzuari Zija gjatë vjeshtës 1948 dhe dimrit 1949 nëpërmjet Ambasadës Shqiptare “LIRIA”. Forma e punës së shoqatës të jetë zgjerimi i shoqatës dhe përfshirja e personave nga në Beograd me të cilën ishte lidhur merr material propagandues të cilët përmbanin artikuj me inteligjencia shqiptare dhe fshatare me autoritet të cilët kanë ekspozim armiqësor për rënimin përmbajtje armiqësore ku bëhej thirrje popullit shqiptar për rrëzimin e e rregullimit shoqëror të shoqëror dhe organizimi në grupe në sistemin e “treshes”. Si detyrë më kryesorë e shoqërisë i popullit punues të RPFJ-së. Kështu materiali i marrë u shpërndahej bashkëmendimtarëve, i vihet veprimtarisë aktive për përfshirjen e antarëve të rinj, të cilët do të punojnë në mënyrë të njëjti material i jepet edhe Jusuf Ballazhit, Ahmet Ferës dhe të tjerëve nga Vrapçishti dhe veçantë dhe do ta marrin obligime për të njëjtën. Në pajtim me vendimet e marra të akuzuarit Gostivari dhe më vonë me të njëjtën përmbajtje i njofton edhe shumë persona dhe i njëjti GANI LUMA dhe SHERIF KAZAZI angazhohen dhe pranojnë detyra të gjejnë persona të material është në diskonim të shumë njerëzve. besueshëm dhe të njëjtit ti përfshijnë në organizatë. Në këtë mënyrë gjatë verës së 1946 në 163 164
  • Të gjithë të akuzuarit veprat për të cilat akuzohen dhe janë të paraqitura më lartë i pranojnë në tërësi dhe mbrohen se veprat i kanë kryer për momentin kur nuk kanë menduar se çfarë bëjnë dhe se janë të mashtruar dhe zgjënjyer. Mbrojtja pandehi se akuza është e montuar dhe si e tillë nuk qëndron pasi të njëjtin janë të moshës madhore dhe intelektualë dhe se me vetëdije janë organizuar në një organizatë e cila kryen vepër të rëndë kundër popullit dhe shtetit dhe si të tillë ndërkohë kanë zhvilluar veprimtari aktive për realizimin e qëllimeve dhe detyrave të organizatës. Në bazë të kësaj që u tha më parë del se premisat e kësaj aktakuze dhe veprave penale për të cilat të gjithë të akuzuarit i akuzon me 127 dëshmi të shumta dhe se kjo aktakuzë është e bazuar në ligj NË EMËR TË POPULLIT dhe e justifikueshme. Gjygji i Qarkut në Gostivar në përbërje të këshillit me kryetar Osman Miftari dhe Shënim: “Është përkthyer sipas origjinalit, pa përshtatje në gjuhën shqipe” 126 gjygjtar porotë Ilia Cvetanoski dhe Adem Kluçi me procesverbalit M. Billbidova sipas fjalisë së Vdekje fashizmit - Liri popullit të akuzuarve GANI LUMA, SHERIF KAZAZI dhe të tjerë për vepra penale kundër popullit dhe shtetit të parapara në nenin 117 paragrafi 1 dhe 2 i Ligjit Penal në procesin kryesor mbajtur më Mbanë vulën katërore me stemën e Republikës Popullore të Maqedonisë me stemën 17.06.1953 në Tetovë në prezencë të të akuzuarve të cilët mbahen në paraburgim dhe përmbi ku shkruan: mbrojtësi i tyre Svetisllav Ahejeviç dhe Prokurori Publik i Qarkut të Gostivarit Koço Talevski e solli dhe e publikon këtë: REPUBLIKA POPULLORE E MAQEDONISË GJYQI I QARKUT K.nr. 29 AKTGJYKIM 10.VI.1952 v.v. PROKURORORI I GJYKATËS SË QARKU Të akuzuarit: Gostivar /Koço T. Tuleski/ 1. GANI SELIM SHEAPI-LUMA nga babai Selimi dhe nëna Hava Ismaili i lindur më 1916 në Tetovë, shqiptar shtetas i RPFJ, mësues, i martuar, baba i një fëmije. Ka të kryer tri klasë të shkollës së natës dhe kursit të mësuesisë, ka të kryer shërbimin ushtarak, i pagjykuar, në burgun hetues nga 7.05.1952. 127 /K. 29/52, Gjyqi i Qarkut Gostivar, 17.VI.1952-Tetovë, këtë aktakuzë në origjinal e ka familja e mësuesit Hysni /N=1295, br. 5885, kapt 3538 17-VI-1952 Prokuroria Publike e Qarkut dhe rrethit të Gostivarit Nr. 23/52 10.06.1952 126 Abdullahu/ Gostivar, këtë aktakuzë në origjinal e ka familja e mësuesit Hysni Abdullahu/ 165 166
  • 2. SHERIF ISMET KAZAZI nga babai Ismeti dhe nëna Fetie Saliu i lindur më 1921 në Tetovë, Si i tillë me ekspozim armiqësor ndaj rregullimit të sotëm shoqëror gjatë viteve shqiptar shtetas i RPFJ-së, mësues, i pamartuar me dy klasë gjimnaz dhe kurs të mësuesisë, 1948/1949, materialin e marrë me përmbajtje armiqësore kundër RPFJ-së nga Ambasada e me shërbim të kryer ushtarak deri tani i pagjykuar në burgun hetues ndodhet nga 7.05.1952. Shqipërisë në Beograd, të cilin ua shpërndan personave Jusuf Bexheti, Ahmet Pera, Abdulla 3. ISMAIL SHAIP SAIDI nga babai Shaip dhe nëna Ilmie Jonuzi, i lindur në Tetovë, shqiptar, Shilku e të tjerë me një qëllim për rrënimin e pushtetit punues, forcën mbrojtëse të vendit dhe shtetas i RPFJ-së, i pamartuar, ka të kryera gjashtë klasë të gjimnazit dhe kursin e mësuesisë, bazën ekonomike dhe ndërtimin socialist të RPFJ-së. ka të kryer shërbimin ushtarak deri tani i pa gjykuar, në burgun ndodhet nga 7.05.1952. Me veprimet e lartpërmendura të akuzuarit Gani LUMA dhe Sherif KAZAZI kanë 4. HYSNI OSMAN ABDULLAHI nga babai Osmani dhe nëna Razie, i lindur më 1927 në kryer vepra penale kundër shtetit dhe popullit të parapara në nenin 3 pika 3 të Ligjit për vepra Sllatinë-Tetovë, shqiptar, shtetas i RPFJ-së, mësues, ka të kryer pesë klasë të gjimnazit dhe penale kundër popullit dhe shtetit. i akuzuari Hysni ABDULLAI dhe Ismail SAIDI kanë kryer kursit të mësuesisë, me shërbim të kryer ushtarak, i varfër, i pa gjykuar. Në burgun hetues vepra penale nga neni 117 paragrafi 2 i Ligjit Penal dhe i akuzuari Zija ROSHI me veprat 1 gjendet nga 12.04.1952. Vepër penale kundër shtetit dhe popullit të parapara me nenin 117 paragrafi 2 i LP, dhe me 5. ZIJA FADIL ROSHI nga babai Fadili dhe nëna Shefika Ymeri, i lindur më 1899 në Libohovë veprën nën 2 Vepër penale nga neni 118 paragrafi 1 i LP. të Shqipërisë, shqiptar, shtetas i Shqipërisë, mësues i martuar ka gjashtë fëmijë, ka të kryer Në bazë të nenit 3 pika e 3 dhe neni 4 i Ligjit për vepra penale kundër popullit dhe katër klasë të gjimnazit dhe kursit të mësuesisë në Shkup, ka të kryer shërbimin ushtarak, i shtetit sipas nenit 117 paragrafi 2 dhe nenit 118 paragrafi 1 i LP. varfër, deri tani i pa gjykuar. Në burgun hetues gjendet nga 15.05.1952. Mbi bazën e nenit 3 pika 3 dhe nenit 4 i Ligjit Penal kundër popullit dhe shtetit, nenit JANË FAJTOR PËR SHKAK SE: 117 paragrafi 2 dhe nenit 118 paragrafi 1 i LP dhe me aplikimin e nenit 16,33 dhe 90 i LP dhe 1. i akuzuari Gani LUMA dhe Sherif KAZAZI gjatë qershorit të 1946 në Shkup në prezencë dhe 87 dhe 89 i Ligjit për procedurë penale: me iniciativë të të akuzuarit Sadudin GJURA e të tjerë formojnë grupin armiqësorë i cili kishte I DËNON për qëllim që me forcë të përmbysë rregullimin ekzistues të RPFJ-së dhe të punojnë për Të akuzuarin GANI LUMA dhe SHERIK KAZAZI me 6 vjet burg të rëndë dhe me të bashkimin e pjesës Perëndimore të Maqedonisë me Shqipërinë dhe krijimin e Shqipërisë së drejta të kufizuara qytetare për një vit dhe të drejtën për zgjedhje dhe kryerjen e funksioneve Madhe. Për t’a arritur këtë qëllim, ata gjatë muajve qershor-shtator të 1946 disa herë kanë në organizatat shoqërore dhe e drejta për paraqitje publike. Në dënim i llogaritet edhe qëndrimi mbajtur mbledhje ilegale në Shkup dhe Tetovë ku kanë hartuar plan për zgjerimin e grupit në burgun hetues nga 7.05.1952. armiqësor për përfshirje dhe japin betimin për besueshmëri për kryerjen e detyrave të caktuara I akuzuari ISMAIL SAIDI dënohet me 4 vjet burg të rëndë, ku i llogaritet edhe dhe formojnë udhëheqësinë nëpër sektorë ashtu që Ganiu udhëheq sektorin e propagandës, qëndrimi në burgun hetues nga 6.05.1952 dhe burgu prej 25.07.1946 deri më 23.01.1947 për ndërsa i akuzuari Sherif me sektorin e financave. i akuzuari Sherif e ka inkuadruar në grup veprën e parë. edhe personin Jusuf Muharremi. I akuzuari HYSNI ABULLAHI dënohet me 3 vjet burg të rëndë, ku i llogaritet edhe 2. i akuzuari Ismail Shaip SAIDI në muajin maj 1946 në Tetovë, pasi njoftohet me të gjykuarin qëndrimi në burgun hetues nga 12.05.1952. Xhevahir Vejseli për ekzistimin e organizatës NDSH me të cilin pajtohet dhe bëhet anëtar i të I akuzuari ZIJA ROSHI dënohet me burg të rëndë në kohë zgjatje prej 6 vjet e 6 njetës dhe si i tillë i bashkëngjitet të gjykuarit Nexhbedin Besimi dhe Jonuz Balla me të cilët ka muaj, ku i llogaritet qëndrimi në burgun hetues prej 15.05.1952 dhe kufizimi i të drejtave mbajtur disa mbledhje ilegale dhe në të njëjtat merr betimin për zgjerimin e organizatës dhe i qytetare për një vit. inkuadron personat Musa dhe Murat MUSA. Gjatë verës së vitit 1946 në Tetovë i përfshirë nga Të akuzuarit GANI LUMA dhe HYSNI ABDULLAHI të paguajnë paushall nga 2000 i gjykuari Sadudin Gjura lidhet me të njëjtin dhe me të akuzuarit Gani Luma dhe Sherif Kazazi dinar, ndërsa SHERIF KAZAZI, ISMAIL SAIDI dhe ZIJA ROSHI në pajtim me nenin 89 bëhet anëtar i grupit armiqësor të cilën e kishin formuar dhe i njëjti ka prezantuar në mbledhjet paragrafi 4 i LP lirohen nga pagesa e paushallit. në Shkup dhe Tetovë dhe pranon të punojë në zgjerimin e organizatës. ARSYETIMI 3. Ditën e pa caktuar të muajit qershor 1946 në Shkup i akuzuari Hysni ABDULLAHI i tërhequr Prokurori publik i Qarkut dhe Rrethit të Gostivarit me aktakuzën numër 23/52 të nga i gjykuari Sadudin Gjura bëhet anëtar i grupit armiqësor e formuar na Gjura dhe 10.06.1952 i fajëson para gjygjit të akuzuarit: GANI LUMA, SHERIF KAZAZI, ISMAIL SAIDI, bashkëmendimtarët e tij për kryerjen e veprave penale kundër popullit dhe shtetit dhe ka HYSNI ABDULLAHI dhe ZIJA ROSHI për shkak se: punuar për zgjerimin e grupit dhe në të njëjtën i afron personat Idriz Esati dhe Sali Kasami nga I AKUZUARI I PARË DHE I DYTË me bindje armiqësore ndaj rregullimit shtetëror, Tearca dhe Sllatina dhe me të njëjtit ka mbajtur disa mbledhje ilegale. shoqëror dhe ekonomik të RPFJ-së gjatë muajit qershor 1946 në Shkup në bashkëveprim me 4. i akuzuari Zija ROSHI në vjeshtën e vitit 1947 i bashkëngjitet të akuzuarit Sadudin Gjura në të gjykuarit Sadudin Gjura dhe të tjerë kanë punuar që me forcë të rrëzojnë sistemin ekzistues Vrapçisht-Gostivar, pasi nga i njëjti njihet me ekzistimin e grupit armiqësor kundër popullit dhe shtetëror të RPFJ-së dhe ribashkimin e pjesës perëndimore të Maqedonisë me Shqipërinë dhe shtetit dhe qëllimet e saj pajtohet dhe bëhet anëtar dhe si i tillë mban disa mbledhje me krijimin e Shqipërisë së Madhe sipas shembullit të demokracive borgjeze-kapitaliste të shteteve Sadudin gjurin në të cilët ishte vendosur për zgjerimin e grupit dhe inkuadrimin e personave të Evropës Perëndimore. Për realizimin e lartpërmendur gjatë muajve qershor-shtator kanë nga Vrapçishti. mbajtur mbledhje ilegale ku kanë bërë plan për veprimtarinë e shoqatës dhe personat të cilët 167 168
  • duhet të përfshihen në të. Kanë dhënë betimin për besueshmëri, ku është përfshirë edhe I akuzuari GANI LUMA në seancën gjyqësore ka deklaruar se i ka kryer veprat me të cilat edhe sektori propagandues dhe ai ushtarak, ndërsa si formë e veprimtarisë kanë zgjedhur sistemin e akuzohet por mbrohet se nuk ka qenë prezent në të gjitha mbledhjet e mbajtura nga treshes dhe përfshirjen në radhë të parë persona me influencë dhe intelegjensinë shqiptare. udhëheqësia e grupit dhe se nuk ka qenë përgjegjës për sektorin e propagandës. I AKUZUARI I TRETË ISMAIL SAIDI në verë të 1946 në Tetovë pasi është njohur I akuzuari SHERIF KAZAZI plotësisht i pranon veprat të cilat i ngarkohen dhe e lut gjyqin që ti me të gjykuarin Xhevahir Vejseli për përvetësimin e qëllimeve dhe detyrave të organizatës shqiptojë dënimin më të ulët duke pasur parasysh atë që më vonë nuk ka shfaqur asnjë NDSH, pajtohet dhe bëhet anëtar i organizatës. Si i tillë gjendet në grupin e të gjykuarve aktivitet dhe plotësisht është pasivizuar. Nexhbedin N dhe Jonuz Balla me të cilët ka mbajtur disa mbledhje ilegale ku merr disa I akuzuari ISMAIL SAIDI gjithashtu i pranon veprat por mbrohet se nuk ka marrë pjesë në të obligime për zgjerimin e organizatës ashtu që janë përfshirë personat Musa dhe Mesut me të gjitha mbledhjet në Shkup dhe Tetovë të mbajtura në Shtëpinë e të akuzuarit KAZAZI. Lutet që cilët ka pasur kontakte të përhershme. t’i shqiptohet dënimi më i butë dhe të merret parasysh se ka rënë nën ndikim. 2. Në të njëjtën kohë, verën e 1946 i përfshirë nga terroristi Sadudin Gjura i I akuzuari HYSNI ABDULLAHI e pranon veprën e tij, është penduar dhe lutet t’i shqiptohet bashkëngjitet atij edhe të akuzuarit Gani Luma, Sherif Kazazi dhe bëhet pjestar i shoqatës dënim më i ulët. armiqësore “LIRIA”. Si anëtar i kësaj shoqate shumë herë ka marrë pjesë në mbledhjet ilegale I akuzuari ZIJA ROSHI ka deklaruar që pjesërisht është fajtor dhe mbrohet se nuk është të mbajtura në Tetovë dhe Shkup. angazhuar në zgjerimin e grupit armiqësor me njerëz të cilët do të bëhen pjesëtar të të njëjtit. I AKUZUARI I KATËRT HYSNI ABDULLAHI Për veprën e dytë mbrohet se rastësisht e ka lexuar materialin propagandues me përmbajtje Verën e 1946 në Shkup i përfshirë nga i gjykuari Sadudin Gjura bëhet anëtar i armiqësore nga Jusuf Ballazhi dhe të njëjtin e ka dorëzuar në organet e pushtetit të gjykuarit organizatës terroriste-spiunuese armiqësore “LIRIA” dhe si i tillë ka punuar në zgjerimin e Ahmet PERA. Lutet për dënim më të butë. Nga dëshmitë e prezantuara në seancën gjyqësore organizatës, kështu që në gusht të 1946 në Tearcë krijon grupin si pjesë e organizatës nga të mbajtur më 17.06.1952 në Tetovë ky gjyq ka konstatuar këtë gjendje faktike: personat Idriz Esati dhe Sali Kasami dhe me të njëjtit ka mbajtur disa mbledhje ilegale. Në datë të pacaktuar në janar të 1946 i akuzuari GANI LUMA, SHERIF KAZAZI së bashku me Si njëri nga antarët më aktiv i shoqatës dhe përgjegjës për rajonin e Tearcës në të gjykuarin SADUDIN GJURA, me iniciativë të tij janë takuar sipër elektranës në Tetovë. Me Rrethin e Tetovës në gjysmën e parë të vitit 1949 përsëri kontakton me të gjykuarin Sadudin paragjykime shoviniste dhe shqiptaro-mëdha të të akuzuarit Sadudin Gjura, atje kanë filluar për Gjura me të cilin ka mbajtur disa mbledhje ilegale me të vetmin qëllim veprimtari më aktive. Në herë të parë të bisedojnë për formimin e grupit armiqësor, i cili do të punojë në rrënimin e këto mbledhje kupton për lidhjet e të gjykuarit Sadudin Gjura me bandën e Xheladin Gjurës sistemit ekzistues të RPFJ-së. Në qershor të 1946, në kursin e mësuesisë në Shkup në mes të dhe Ashim Toplicës si dhe përgatitjet që bëheshin për arratisje në Shqipëri. mësuesve tjerë ishte edhe Gani Luma dhe Sherif Kazazi i cili që më herët i njohur si armik me I AKUZUARI I PESTË ZIJA ROSHI: bindje kundër pushtetit popullor, në Tetovë filluan të kërkojnë bashkëmendimtar në kurs, ashtu 1. Vjeshtën e 1947 lidhet me të gjykuarin Sadudin Gjura pasi që nga ai njoftohet për ekzistimin që i gjykuari Gjura atje u lidh me të cilin edhe më parë kanë pasur biseda të të njëjtës natyrë e organizatës “LIRIA” për qëllimet dhe detyrat e saj, pajtohet dhe bëhet anëtar i së njëjtës. Si i dhe ashtu kanë ardhur në ide që të formojnë grupin armiqësor. Ashtu që në mbledhjen e parë, tillë shuma herë organizon mbledhje ilegale me të gjykuarin Sadudin Gjura ku vendosin për në qershor me iniciativë të Sadudin Gjurës, pasi që kishin rënë dakord që të punojnë kundër zgjerimin e organizatës me persona nga Vrapçishti. RPFJ-së kanë formuar grupin armiqësor “LIRIA” e cila kishte për detyrë që me forcë të rrënojë 2. Si i tillë në dimër të 1948/49 materialin propagandues me përmbajtje armiqësore kundër rregullimin shtetëror ekzistues të RPFJ-së dhe të punojë për shkëputjen e një pjese të territorit RPFJ-së të marrë nga Ambasada e Shqipërisë në Beograd t’ua ofroj Jusuf B, Ahmet Perës, të RPM-së dhe bashkëngjitjen e të njëjtit me Shqipërinë. Qëllimi i të akuzuarve ishte që në Abdullah Shilkut, Nafi Hamitit etj, me qëllim që t’a rrënojë pushtetin e popullit punues dhe të radhët e veta të tubojnë njerëz nga radhët e intelegjensisë shqiptare dhe me bindje armiqësore shkatërrojë vëllazërim-bashkimin e popujve të RPFJ-së. kundër pushtetit popullor ku kanë llogaritur se do kenë përkrahje dhe t’i organizojnë dhe në Në këtë mënyra të akuzuarit kanë kryer vepra penale: i akuzuari i parë GANI LUMA dhe i këtë drejtim të udhëheqin luftën kundër pushtetit popullor dhe të arriturat e tij dhe shkëputjen e akuzuari i dytë SHERIF KAZAZI dhe HYSNI ABDULLAHI nga neni 117 paragrafi 1 i Ligjit Penal një pjesë të RPM-së dhe krijimin e Shqipërisë së Madhe. Në muajt qershor-shtator 1946, ata i dënueshëm sipas nenit 4 ne lidhje me nenin 3 pika e 8 e Ligjit Penal kundër popullit dhe kanë mbajtur shumë mbledhje ilegale dhe kanë formuar udhëheqësin prej 5 anëtarëve në krye shtetit dhe në pajtim me nenin 90 paragrafi i 1 i Ligjit Penal. me Sadudin Gjura, ku përveç tij kanë hyrë edhe Gani Luma, Sherif Kazazi, Ismail Saidi. Më I akuzuari ISMAIL SAIDI me veprimet 1 dhe 2 vepra penale të parapara nga neni 117 paragrafi vonë ata i kanë caktuar sektorët; sektorin e propagandistikes e ka udhëhequr Gani Luma, atë 2 i Ligjit Penal dhe në pajtim me nenin 90 paragrafi 2 i Ligjit Penal. të financave Sherif Kazazi. Të akuzuarit Gani Luma, Sherif Kazazi së bashku me anëtarët tjerë I akuzuari ZIJA ROSHI me veprimet nën 1 vepra penale nga neni 117 paragrafi 2 i Ligjit Penal të udhëheqësisë së grupit kanë mbajtur shumë mbledhje ilegale, kur ishin në kursin e dhe nën pikën 2 vepër penale nga neni 118 paragrafi i Ligjit Penal paragrafi 1 i Ligjit Penal dhe mësuesisë në Shkup e më vonë edhe në Tetovë. Në këto mbledhje kanë hartuar plane për në pajtim me nenin 90 paragrafi 2 i Ligjit Penal. zgjerimin e grupit në Shkup, në radhë të parë në rradhët e mësuesve shqiptar të cilët Në seancën publike prokurori i publik propozoi që të veçohen akuzat të kualifikuara gjendeshin në kurs, e më vonë edhe në terren edhe atë formimin e treshes dhe përfshirjen e sipas nenit 3 pika e 3 nga Ligji për vepra penale kundër popullit dhe shtetit. personave të cilët kishin influencë në masat shqiptare të cilat ishin të pakënaqura. 169 170
  • Këta dy të akuzuar së bashku me të gjykuarin Sadudin Gjura, Xhevat Xhemaili janë Nga veprimet e lartpërmendura, të akuzuarit kanë kryer këto vepra penale edhe atë: i angazhuar më së shumti për realizimin e detyrave të grupit. Forma e punës ishte që të shtyjnë akuzuari Gani Luma dhe Sherif Kazazi për shkak se kanë formuar grupin që me forcë të personat e pakënaqur të cilët kanë autoritet në mesin e popullatës shqiptare dhe organizimin e përmbysë rendin shtetëror të RPFJ-së dhe shkëputjen e një pjese të territorit të RPM-së. Vepër të njëjtëve në formën e treshes. Ashtu që në pajtim me vendimet e marra ,i akuzuari Sherif penale kundër popullit dhe shtetit të parapara në nenin 3 pika 8 e Ligjit Penal. Për vepër penale Kazazi arrin ti ofrojë me grupin Jusuf Muharremin. Për të ruajtur konspiracionin të akuzuarit kundër shtetit dhe popullit, i akuzuari Ismail Saidi me veprat nën 1 dhe 2 si anëtar i organizatës kanë dhënë betimin. Për qëllimet e organizatës janë siguruar të mira materiale nëpërmjet armiqësore NDSH dhe si anëtar i organizatës “LIRIA”. anëtarësisë. Edhe i akuzuari Hysni Abdullahi ka kryer vepër penale nga neni 117 paragrafi 2 i I akuzuari Ismail Saidi në maj të 1946 në Tetovë i propozuar nga Sadudin Gjura u bë Ligjit Penal. Edhe i akuzuari Zija Roshi me veprat 1 sepse u bë anëtar i grupit armiqësor ka anëtar i grupit armiqësor, u mbështet dhe u lidh me të akuzuarin Gani Luma dhe Sherif Kazazi. kryer vepër penale nga neni 117 paragrafi2 i Ligjit Penal dhe me veprën nën 2 vepër penale i gjykuari Sadudin Gjura i kishte vënë detyrë që ta zgjeroj grupin me anëtar të rinj dhe ai u për propagandë armiqësore nga neni 118 paragrafi 1 i Ligjit Penal. angazhua në realizimin e këtyre detyrave. i njëjti mori pjesë në dy mbledhje të udhëheqësisë Gjyqi e vlerëson mbrojtjen e të akuzuarit Gani Luma, por të njëjtën nuk e mori së grupit edhe atë njëri në Shkup e tjetri në Tetovë. Njëkohësisht i akuzuari Ismail Saidi parasysh për shkak se gjatë ballafaqimit me të akuzuarin Sherif Kazazi dëshmohet në mënyrë mbante lidhje edhe me grupin e NDSH-së, ashtu që në maj, në Tetovë u njoftua me anëtarin e të pamohueshme se ai jo vetëm që kishte marrë pjesë në të gjithë mbledhjet e kryesisë të saj, të gjykuarin Xhevahir Vejseli i cili e kishte njohur me qëllimet e organizatës. Si i tillë ai iu mbajtura në Shkup dhe Tetovë, ku ai pranon që të udhëheqë sektorin organizativ të grupit bashkëngjit grupit të Nexhbedin Besimit e Jonuz Balla me të cilin kishte mbajtur disa mbledhje, armiqësor dhe në kryerjen e detyrave të dhëna nga grupi ku ka treguar rezultate të mëdha. në të cilat ishte diskutuar për zgjerimin e organizatës. Ashtu që ai i kishte ofruar në grupin e Gjithashtu, gjyqi e refuzoi edhe mbrojtjen e të akuzuarit Ismail Saidit për këto shkaqe. Nexhbedin Besimit e Jonuz Ballës personat Mesut Musa dhe Sait Musa, të cilëve u kishte folur Për atë se ai vetë e ka pranuar se ka marrë pjesë në mbledhjen e mbajtur në Shkup, që është se lufta është e pashmangshme dhe për këtë duhet të jemi të përgatitur ti bashkoheni vërtetuar se ai ka marrë pjesë në mbledhjen e kryesisë së grupit, edhe atë, një herë në Shkup organizatës, dhe kur të përmbyset pushteti ta marrim atë në duart e veta dhe të krijojmë e një herë në Tetovë. Gjyqi nuk kishte arsye që t’u mos u besojë fakteve të dhëna nga i Shqipërinë e Madhe. akuzuari Sherif Kazazi, për shkak se të njëjtat nuk e bien nga dyshimi. Për këtë shkak gjyqi nuk I AKUZUARI HYSNI ABDULLAHI në qershor të 1946 i përfshirë në grup nga e mori këtë si dëshmi autentike. Sadudin Gjura, nga i cili mëson për ekzistimin e organizatës jep pëlqimin të bëhet anëtar i saj, Gjyqi e hodhi edhe mbrojtjen e të akuzuarit Zija Roshi si të pabazë dhe në dhe merr për obligim të punojë në zgjerimin e grupit në Tearcë. Në pajtim me betimin, ai në kundërshtim me faktet e dhëna në procesin gjyqësor. i akuzuari pranoi se është takuar me të mënyrë vullnetare i përfshinë në Tearcë personat Idriz Esati dhe Sali Kasami, me të cilët ka akuzuarin Sadudin Gjura, nga i cili ka kuptuar për ekzistimin e grupit armiqësor. Ai mbrohet se mbajtur mbledhje, dhe në prag të kthimit në Shkup e informon të gjykuarin Sadudin Gjura për nuk është bërë anëtar i së njëjtës, sepse donte të dijë se çfarë organizate është ajo dhe a ka suksesin e arritur. rregullat e veta dhe tek atëherë të anëtarësohej. Nga dëshmitë e të gjykuarit Sadudin Gjura I AKUZUARI ZIJA ROSHI, si armik i përbetuar i bashkësisë sonë socialiste, qys më është vërtetuar e kundërta. i akuzuari Zija Roshi është bërë anëtar dhe ka punuar për zgjerimin herët, në vjeshtë të 1947 iu bashkëngjit të gjykuarit Sadudin Gjura, dhe nga i njëjti kupton për e grupit armiqësor dhe ka bërë plane paraprake për përfshirjen e anëtarëve të rinj. i akuzuari ekzistimin e organizatës. Sipas udhëzimeve të Sadudin Gjurës i ofrohet që ai të bëhet anëtar i Roshi me asgjë nuk e vërtetoi të kundërtën dhe nuk e vuri në dyshim dëshminë e të gjykuarit të njëjtës. Ai pajtohet dhe fillon të punojë në zgjerimin e grupit duke inkuadruar anëtar nga Sadudin Gjura dhe kur i kemi parasysh pohimet e tij se është takuar disa herë qartë shihet se Vrapçishti. Ashtu që së shpejti bëhet anëtar aktiv dhe jep propozime për pranimin e anëtarëve ai me të vërtetë është antarsuar në grupin armiqësor. E pabazë është edhe mbrojtja e të të rinj, siç janë personat: Vehbi Lushi, Islam Murati dhe Beqir Lushi. Ai dy herë ka mbajtur akuzuarit Roshi në lidhje me veprën e dytë. E pabesueshme është që një njeri mund që mbledhje me Sadudin Gjurën. Përveç kësaj, i akuzuari Roshi para daljes së rezolutës së rastësisht të lexojë material propagandues me përmbajtje armiqësore, për shkak se i vejti Informbyrosë para dimrit të 1948/1949 nëpërmjet Ambasadës së Shqipërisë në Beograd, tri ruhet me kujdes, por i njëjti me qëllim ua ka dhënë biltenin personave tjerë, që t’i njoftoi me herë ka marrë biltenët në shqip dhe serbisht me përmbajtje armiqësore kundër pushtetit tonë përmbajtjen dhe në këtë mënyrë të fitojë bashkëmendimtarë. E pabazë është edhe mbrojtja se popullor. Ky balten propagandistik përmban në vete material me përmbajtje armiqësore kundër ai biltenin ia ka dhënë organit të pushtetit. i gjykuari Ahmet Pera nuk ishte organ i pushtetit i RPFJ-së dhe i bën apel popullatës shqiptare për rrëzimin e pushtetit popullor të Jugosllavisë autorizuar për pranimin e biltenit me përmbajtje të tillë, por për këtë janë të autorizuara organet me forcë. Këtë material ua ka shpërndarë bashkëmendimtarëve të vet edhe atë :Ballazhi, e sigurisë dhe organet e ndjekjes penale. Pasi ai ka dashur këtë ta bëj, atë ka mundur ta Ahmet Perës etj. Materialin e më sipërm këto persona ua kanë shpërndarë edhe të tjerëve dorëzoj te organet e sigurisë. Roshi, biltenin ia ka dhënë të gjykuarit Pera për shkak se ai qysh ashtu që ky material ra edhe në duar të shumë njerëzve. atëherë e ka njohur veprimtarinë e tij armiqësore kundër popujve tanë dhe vëllazërim- Deri te faktet paraprake gjyqi erdhi mbi bazën e pranimit nga ana e të akuzuarve dhe bashkimin. Pra, për këtë shkak, asi ia ka dhënë me qëllim që t’a njoftoj me përmbajtjen dëshmitë e dëshmitarit Idriz Esati dhe procesverbali i lexuar nga hetimet e bëra ndaj të armiqësore të biltenit. gjykuarit Sadudin Gjura në lidhje me të akuzuarin Zija Roshi. 171 172
  • Gjyqi e çmon edhe mbrojtjen e Ismail Saidit se ai ka rënë nën ndikim, por edhe këtë e hedh poshtë si të pabazë, për arsye se ia është mësues, dhe se ai është i vetëdijshëm dhe mund të kuptojë rëndësinë dhe rolin që e ka luajtur grupi armiqësor, dhe nëse është distancuar, ai ka mundur dhe është dashur t’i lajmërojë në organet e pushtetit popullor. Gjyqi nuk e miratoi në tërësi kualifikimin e prokurorit publik në lidhje me të gjitha akuzat për shkak se në lidhje me të akuzuarit Gani Luma dhe Sherif Kazazi sipas nenit 3 pika 8 e Ligjit për vepra penale kundër popullit dhe shtetit është më i butë se neni 117 paragrafi 1 i Ligjit Penal dhe përsëri në lidhje me të akuzuarit Ismail Saidi, Hysni Abdullahi dhe Zija Roshi të cilët janë vetëm anëtarë akuzohen sipas nenit 117 paragrafi 2 i Ligjit Penal dhe është më i butë nga neni 3 pika 8 i ligjit të cituar. Gjatë dhënies së dënimit, gjyqi kishte parasysh rrezikun e madh shoqëror nga kryerësit e veprave. Gjyqi i gjeti fajtorë për veprat me rrezik të madh shoqëror nga shkaku se të njëjtat janë drejtuar kundër pavarësisë dhe lirisë së popujve tanë, kundër të mirave të revolucionit popullor, kundër vëllazërim-bashkimit të të gjithë popujve të Jugosllavisë. Të gjithë të akuzuarit janë mësues dhe të vetëdijshëm për veprat kundërligjore dhe në vend që të punojnë për ngritjen e pakicës shqiptare dhe turke dhe forcimin e vëllazërim-bashkimit, ata në të kundërtën zhvillonin urrejtje shoviniste në mes shqiptarëve dhe maqedonasve, dhe luftonin për rrëzimin e pushtetit ekzistues të RPFJ-së. Çdo tentativë për ta penguar ndërtimin socialist të Jugosllavisë apo shkëpusë pjesë të saj në llogari të ndokujt paraqet vepër të rëndë kundër popullit dhe shtetit. i udhëhequr nga këto shkaqe dhe faktit se të akuzuarit janë më të ngritur dhe për shkakun e kohës, gjyqi u shqiptoi dënime të këtilla për të cilët mendon se do të ndikojë në aspekt edukativ tek të akuzuarit, mjedisi ku kanë jetuar dhe punuar të njëjtit. Të akuzuarit Hysni Abdullahi, gjyqi i shqiptoi dënim më të ulët nga të akuzuarit tjerë, duke pasur parasysh se ai është i sëmurë rëndë nga sëmundjet e kraharorit. Të akuzuarit Ismail Saidi, për veprën e parë i shqiptoi dënim prej 3 vjet burg të rëndë dhe për veprën e dytë 2 vjet burg të rëndë. Dhe për të dy veprat në pajtim me nenin 46 të Ligjit Penal, i caktoi dënim të përgjithshëm si në dispozitiv. Të Shënim:“Është përkthyer sipas origjinalit, pa përshtatje në gjuhën shqipe” 128 akuzuarit Zija Roshi për veprën e parë, gjyqi i caktoi dënim prej 3 vjet burg të rëndë dhe për veprën e dytë dënim prej 5 vjet burg të rëndë dhe së bashku në kohë zgjatje prej 6 vjet e gjashtë muaj burg të rëndë.Duke pasur parasysh rrezikun shoqëror për veprat e kryera nga të akuzuarit Gani Luma, Sherif Kazazi dhe Zija Roshi, gjyqi i dënon edhe me humbjen e të drejtave qytetare për një vit. Të akuzuarit Ismail Saidi ky gjyq i llogarit edhe kohën e kaluar në burgun hetues nga 25.07.1946 deri më 25.01.1947 për këtë shkak të njëjtën kohë e ka kaluar në burgun hetues për veprën e parë. Të akuzuarit Hysni Abdullahi dhe Gani Luma gjyqi i dënon që të paguajnë paushall nga 2000 dinarë, ndërsa të akuzuarit e tjerë i liroi nga e njëjta për shkak të gjendjes së tyre të dobëtmateriale.Procesverbalist: M.Bilbilov 128 /K. 29/52, Gjyqi i Qarkut Gostivar, 17.VI.1952-Tetovë, këtë aktakuzë në origjinal e ka familja e mësuesit Luan Hysni Abdullahu/ 173 174
  • GOLGOTA129 SHQIPTARE (PJESA E PARË) NË GRUPINE PARË JANË: 1. Sadudin Gjura, i dënuar me 14 burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, Shumica e të dënuarve shqiptarë vitet më të rënda të burgut, përveç Idrizovës e 2. Sabri Ramizi, i dënuar me 10 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të dretave qytetare, Velesit në Maqedoni, Nishit, Beogradit, Pozharevcit... në Serbi, Titogradit në Mal të Zi, 3. Izmit Bajrami, i dënuar me 11 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, Bileqës, Stara Gradishkës, Lepogllavës... në Kroaci, i kaluan më së shumti në sinonimin e 4. Murat Isaku, i dënuar me 9 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, ferrit të Dantes në "Goli Otok", ujdhesë në Adriatikun verilindor (Kroaci). Në këtë ujdhesë 5. Vehbi Lushi, i dënuar me 7 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare dhe të xhveshur e me gurë të thepisur, të burgosurit shqiptarë dhe jo vetëm ata, përjetuan ditët më të 6. Abdylselam Skenderi, i dënuar me 7.5 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave tmerrshme të jetës së tyre. Rrëfimet e atyre që kaluan nëpër ferrin e Goli Otokut, dëshmojnë për qytetare, një trajtim të egër e mizor, të papërsëritshëm në historinë e njerëzimit. Qëllimi ka qenë i qartë: NË GRUPIN E DYTË; jo vetëm thyerja por shkatërrimi i plotë shpirtëror i çdo të burgosuri. 1. Mulla Jaha, i dënuar me 2.5 vjet burg dhe 2 vjet humbjen e të drejtave qytetare, 2. Resul Arifi130, 3 vjet burg dhe 2 vjet humbjen e të drejtave qytetare, Aty është praktikuar shpeshherë rrahja e të burgosurve në mes vete (të burgosurit e 3. Ibrahim Zeqiri131, i dënuar me 3 vjet burg dhe 2 vjet humbjen e të drejtave qytetare, vjetër me ata të rinjtë e porsaardhur). Pas punëve të rënda e të mundimshme që bënin gjatë 4. Beadin Nebiu, i dënuar me 2 vjet burg dhe 2 vjet humbjen e të drejtave qytetare, ditës, të burgosurit për çdo mbrëmje ishin të detyruar të kalonin nëpër koridorin e gjallë e të "të 5. Jusuf Bislimi132, i dënuar me 4 vjet burg dhe 2 vjet humbjen e të drejtave qytetare dhe penduarve" dhe të udbashëve të çarkëdisur... Në Goli Otok, pra të burgosurit me karakter të 6. Zija Roshi133, i dënuar me 3 vjet burg, thyer e të përbaltur (tipat me imoral) jo vetëm që "vetëqeverisnin" me krejt kampin,por SI DHE GRUPI I TRETË; bëheshin edhe xhelatë të atyre që kishin karakter njerëzorë e të pathyeshëm. Ky burg-kamp 1. Xhemaili Beqiri, i dënuar me 5 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, famkeq u bë edhe varr i shumë të burgosurve, në mesin e të cilëve pati edhe shumë shqiptarë, 2. Ismail Saidi, i dënuar me 4.5 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, ndërsa trojet shqiptare të Maqedonisë e pësuan një numër i madh, por unë në pjesën e parë të 3. Sheref Kazazi, i dënuar me 6 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare, këtij libri ( që në të ardhmen shpresoj se do ti botoj edhe tri pjesët tjera të “GOLGOTËS 4. Gani Luma, i dënuar me 6 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare dhe SHQIPTARE” që do të përfshinë periudhat nga 1953 deri në vitin 1999), jam përpjekur që 5. Hysni Abdullahu, i dënuar me 2.5 vjet burg dhe 3 vjet humbjen e të drejtave qytetare. ta ndriçojë Organizatën Ilegale Politike Kombëtare “LIRIA” e udhëhequr nga profesori Sipas Sabri Ramizit, në organizatën e tyre ka qenë edhe një degë, të cilën e ka Sadudin Kadriu-GJURA me shokë që është vazhdimësia e Organizatës Ilegale Politike formuar Sadudin Gjura, siç janë Raif Maleziu (nga Sadudin Gjura), Abdulla Kalishta(nga Kombëtare “BESA” e themeluar 1935 në Beograd, ndërsa në Tetovë në vitin 1936 e që ka Murat Isaku), Osman Ferati prej Tetove ( nga Murat Isaku), ndërsa Rifat Palloshi (por ka vepruar deri në fillimin e Luftës së Dytë Botërore, më pas pushon së vepruari deri në qene i burgosur me organizatën “Shkëndija”-Gostivar), prej Gostivari Alinaxhi Purde, riokupimin e trojeve shqiptare nga pushteti i atëhershëm i Republikës Popullore Federative e Sherefedin Agai, Abdurahman Taravari dhe Adnan Agai. Jugosllavisë 15.11.1944. Këta janë denuar pas grupit të 17 në vitin 1956. Andaj, i falenderoj të gjithë ata që më ndihmuan në forma të ndryshme për të mbledhur të dhëna e shënime për aktivitet dhe Me vazhdimin e qëndresës së shqiptarëve u themelua ONDSH-ja ku Sadudin biografitë e disa anëtarëve të Organizatës “LIRIA” gjatë këtyre katër vitesh. Në veçanti Gjura me shokë ka qenë anëtarë, pasi pushteti okupues vëprimtarët kyç të ONDSH-së disa i pushkaton, disa i dënon me burgim të rëndë prej 20 vjetësh, Sadudin Gjura me shokët e idealit vazhdojnë aktivitetin e tyre për një Shqipëri Etnike, por edhe kjo organizatë kombëtare e 130/ Resul Arifi, lindi në fshatin Shipkovicë më 13.03.1916,-20.04.2004. Ka qenë në treshin e Sadudin Gjurës bashkë me Ibrahim Zeqir Kamberin. pëson fatin e njëjt të ONDSH-së, që për fat të keq deri më sot fare pak ose aspak nuk është 131/Ibrahim Zeqir Kamberi, lindi në fshatin Shipkovicë më 1911, ndërsa ka vdekur 1992/ shkruar. 132/Jusuf Bislimi, lindi në fshatin Shipkovicë më 1911-1992, ka vepruar në treshin e Sadudin Gjurës bashkë me Aziz Nazifin, vjehrri i Sadudinit. Për fat të mirë nuk është zbuluar nga organet e sigurimit/ 133 /Zija Roshi, i lindur 1909- ?, shtatas i Republikës së Shqipërisë, është deportuar pas vuajtjes së dënimit. Ka qenë në treshin e Sadudin Gjurës bashkë me Ali Ilmi Qaushin 1928-? Ka vdek në Tetovë (është dënuar tek me 2 vjet për shkak të veprimtarisë në organizatën “LIRIA”, punoi mësues në f. Reçicë të Madhe prej ku është pensionuar) nga f. Vrapçisht i Gostivarit/ 129 /Golgotë-a f. (aram. Gulguhtha-kafkë; hebr, Gulgota-vend ku priten kokat). 1. kodër afër Jerusalemit ku, sipas biblës, është gozhduar Krishti; në këtë vend ekzekutoheshin dënimet me vdekje. 2. fig. Vend mundimi; mundime të mëdha./ 175 176
  • falënderoj Sabri Ruzhdi Ramizin, i cili ishte njeriu i dytë pas Sadudin Gjurës në këtë organizatë, që të m’i ofroi të dhënat. Imet Jonuzi-Krosi, ka lindur më Falënderoj në mënyrë të veçantë redaktorin prof. Dr. Nebi Dërvishin, recensentët 01.11.1966, në fshatin Kamjan të prof. Dr. Vebi Xhemailin dhe prof. Dr. Nuri Bexhetin për sugjerimet e vlefshme si dhe të rrethinës së Tetovës. Njihet si puplicist, gjithë ata që në një mënyrë a në një mënyrë tjetër kanë kontribuar për këtë vepër. Gjithashu, në vitin 2006, botoi monografinë “JETA falënderoj edhe Ministrinë e Kulturës së Qeverisë së Republikës së Maqedonisë që e ka parë të DJE DHE SOT, NË LUGINËN E arsyeshme financimit e kësaj vepre. POLLOGUT”. Ky është libri i tij i dytë. Jam i vetëdijshëm se puna ime ka lëshime të rastit, por jam përkujdesur që të jem sa Në dorëshkrim i ka edhe tri më objektiv, që shpresoj se do t’i nxisë historianët për t’u marrë me këtë materie që enden nuk pjesët e “GOLGOTËS SHQIPTARE” të është ndriçuar fare në historiografinë më të re kombëtare. periudhave: 1953-1970, 1970-1980 dhe Kamjan-Tetovë Ismet Jonuzi-KROSI 1980-1999, “HOXHOLLARËT DHE KONTRIBUTI I TYRE Qershor 2007 KOMBËTAR” si dhe studimin e folklorit “TAKIMI ME SHEKUJT”. 177 178
  • PËRMBAJTJA PROFESORI QERIM ARIFI KURRË NUK U PAJTUA ME KOMUNIZMIN ............................. 104 FAIK NUREDINIT DËSHMITË E FAIK NUREDINIT NGA FSHATI PIROK-ANËTAR I ORGANIZATËS ILEGALE POLITIKE KOMBËTARE “LIRIA” ................................................. 108 PARATHËNIE ............................................................................................................................. 9 VELI PIROKU, SIPAS DËSHMIVE TË SABRI RAMIZIT ......................................................... 110 VEPRIMTARIA E ORGANIZATAVE POLITIKE ILEGALE NË KOSOVË E VISET TJERA NEXHBEDIN BESIMI .............................................................................................................. 111 ETNIKE SHQIPTARE 1945-1999 ............................................................................................... 9 SEID MUSAI-01.02.1924-06.02.2006 ..................................................................................... 116 GRUPI I PARË .......................................................................................................................... 12 FEHMI SHAQIRI –IDRIZI 1922-1999 ...................................................................................... 122 SADUDIN ABDULLA GJURA- 1926-1960 ............................................................................... 13 DËSHMITË QË FLASIN .......................................................................................................... 123 KEMI QENË MË TË BASHKUAR SE SA SOT ME KËTA PARTITË TONA POLITIKE............. 17 NEXHAT H. IDRIZI-1931......................................................................................................... 123 FAMILJA IME KA PËSUAR PËR 50 VJET RRESHT ................................................................ 21 BABË E BIRË NË SHËRBIM TË KOMBIT E TË FESË ........................................................... 133 SABRI RUZHDI RAMIZI ............................................................................................................ 22 JAHJA DEBRESH JASHARI- 1905-1979 ............................................................................... 133 MË 22 QERSHOR 1951 UNË SABRI RAMIZI NËNSHKROVA FLETARRESTIN E ANËTAR I ORGANIZATËS ILEGALE POLITIKE KOMBËTARE “LIRIA” ................................ 133 PROKURORISË SË TETOVËS PËR ARRESTIMIN TIM ......................................................... 39 BURAMEDIN NEBIUT 10.03.1931-16.09.1973 ...................................................................... 134 TORTURA NDAJ MURAT ISAKUT ........................................................................................... 42 Prof. RIFAT VELA (1927-2007)............................................................................................... 136 SHKURJA NË USHTRI DHE BURGASJA E SABRI RAMIZIT .................................................. 43 RESHAT ALIU-DHËNDRI I SADUDIN GJURËS..................................................................... 138 ORGANIZATA “LIRIA” ËSHTË VAZHDIMËSI E ORGANIZATËS “BESA” DHE ONDSH-së .. 55 HAFËZ HETEM TAHIRI (1909-1985)...................................................................................... 142 BABË E BIRË NË SHËRBIM TË KOMBIT ................................................................................ 66 S H P A L I M E (A K T A K U Z A T)...................................................................................... 145 AHMET VEHBI LUSHI (1888-1944) .......................................................................................... 66 GOLGOTA SHQIPTARE (PJESA E PARË) ........................................................................... 175 AHMET VEHBI LUSHI (1888-1944) .......................................................................................... 68 MURAT ISAKU-1928-2005 ....................................................................................................... 70 MURAT ISAKU SHKOI NË VENDIN E PËRJETSHËM ............................................................ 71 SHKRIMTARI DOLI NGA KTHETRAT E BURGUT DHE KRIJOI MADHËSHTINË .................. 71 IMZIMT BAJRAMI ..................................................................................................................... 73 IZMIT BAJRAMI APO KRENARIA KOMBËTARE E LISECIT ................................................... 73 ABDYLSELAM SKENDERI 1925-1967 .................................................................................... 76 MULLA JAHA I SHIPKOVICËS 1883-1955............................................................................... 79 XHEMALI ABEDIN BEQIRI-1929-1987..................................................................................... 84 ISMAIL SHAIP SAIDI-1925-1989 .............................................................................................. 85 SHEREF KAZAZIT -1922-2000................................................................................................. 88 BIOGRAFIA E SHEREF KAZAZIT 1922-2000 .......................................................................... 89 GOLIOTOKU-VDEKJE PËR SË GJALLI................................................................................... 94 GANI SELMAN LUMA 1915-1989............................................................................................. 96 HYSNI OSMAN ABDULLAHUT ................................................................................................ 99 HYSNI OSMAN ABDULLAHUT ................................................................................................ 99 IDRIZ ESATI ME DJEMTË 1937 ............................................................................................. 101 XHEVAHIR SHAQIRI-1923-2007 ............................................................................................ 102 QERIM ARIFI, 1926-2006 ....................................................................................................... 103 179 180
  • Ismet Jonuzi-Krosi GOLGOTA SHQIPTARE (pjesa e parë) Botoi: ARS-ZZ Tetovë Tirazhi: 1000 Falenderim publik atyre që më ndihmuan në terren për mbledhjen e shënimeve dhe të dhënave e me theks të veçantë; Ing. Dip. Shefki Alitin pronar i gurores “Kifer- MAGALB”, prof. Aliriza Akiun, për përkthimin e aktakuzave dhe punëve në terren, gazetarin Vullnet Dauti, i cili nuk kurse kohë e as mund per të më ndihmuar në përgatitjen e inçizimeve përkatësisht dëshifrimin e materialeve të shumta, prof dr. Fauzi Skenderin dhe pronarëve të “Micronet”-Tetovë për ndihmesën teknike. Botimin e këtij libri e ndihmuan: Shefki Aliti - “KIFER- MAGALB”- Shkup, Sabedin Rushiti - “MUNEVERE”-Tetovë, Izet Hasan Iljazi, veprimtar i kauzës kombëtare në Kroaci, Naser B. Nebiu – Tetovë, Nuriman Abdiu - “NURO-TRANS”- f. Strimnicë, Selim Mejdiu - “VOLLKAN”-Tetovë, Rexhep B. Hadiu - “PUPUNCA” – Tetovë, Jonuz Jonuzi - “MERINO” - f. Kamjan, ______________________________________ Abdulnaser M. Gjurra, Remzi poroji “Studjesa”-Poroj, Naser Qamili “Roting- Tetovë, Nexhat H. Idrizi-Tetovë, Jusufzija Ademi “Pekon” - Çellopek, Selam CIP – Каталогизација во публикација Terziu, Hekurishte “Arifi”-Tetovë. Национална и универзитетска библиотека “Св. Климент Охридски”, Скопје Librin e ndihmoi edhe Ministria e Kulturës së Qeverisë së R. M-së 321.281.(497.1):329.61(=18:497.1) ‘’1944/90 JONUZI – Krosi, Ismet Golgota shqiptare : (pjesa e pare) : dëshmitë dhe aktakuzat përo rg aniztëm ilegale – politike kombëtare “Liria” / Ismet Jonuzi-krosi. – Tetovë : ARS-ZZ, 2077. – 182 стр. : илустр.; 20 см ISBN 978-9989-2720-3-5 COBISS.MK - ID 69583114 181 182
  • të shqiptarëve, që ishte e trasuar nga plejada e shkëqyer e veprimtarëve të kohës së Sadudinit me bashkëveprimtarë, të cilët e trasuan rrugën drejt çlirimit dhe bashkimit kombëtar… Dr. Vebi Xhemaili …Jo më kot, ekziston mendimi se, librat më të mirë historikë janë shkruar nga jo historianët, por nga autoritetet e tjera akademike, qofshin atotë sferave letrare, apo atyre publicistike. E tillë është edhe iniciativa e guximshme e publicistit dhe regjisorit të përmbledhjeve dokumentare Ismet Jonuzi – Krosi, për të zbardhur ngjarje, momente dhe biografi të personaliteteve shqiptare, për të cilët historia deri më tani ka heshtur. Ismet Krosi, sjellë në vellimin e parë të serisë së tij, materiale tepër ekskluzive, burime të panjohura, të cilat në të ardhmen do të jenë dhe do të shërbejnë si literaturë primare për të gjithë të interesuarit që do të merren me periudhën e pas Luftës së Dytë Botërore e deri në fillim të mijëvjeçarit të tretë… Dr. Nuri Bexheti ...Do t’i sugjeroja autorit që ka mundësuar botimin e këtij studimi, se do të ishte me vlerë që punimi të përkthehet edhe në gjuhën angleze, në mënyrë që edhe bota e qytetëruar perëndimore të njoh gjenocidin që sistemi komunist serbo-sllav, ka ushtruar mbi popullsinë shqiptare në Jugosllavi. Libri “GOLGOTA SHQIPTARE” (pjesa e I /parë/) dhe shpresojmë edhe tri që autori i ka projektuar do të jenë një dëshmi e gjallë për historiografinë shqiptare si edhe për gjykatësit e Hagës, të cilët po vënë në një bankë për të gjykuar si kriminelin ashtu edhe viktimën... Dr. Nebi Dervishi ... Kuptohet se me të vetmin qëllim politika komuniste vuri në dispoinim pushtetin policor për të shfarosë këtë popull, të mbajë nën okupim tokat e tij. Bolshevizmi gjatë pesë dekadave sa do të qëndrojë në skenën politike do të përpiqet, pjesërisht t’ia arrijë qëllimit duke i dërgua edhe nëpër kazamatet më të egra jugosllave deri në Goli Otok. Të gjitha këtë do ti përdorë për të shuar vetëdijen, dinjitetin kombëtar dhe synimet liridashëse. Mirëpo, pushteti komunist kurrë nuk do të arrijë ta shuajë vullnetin e çeliktë, atdhedashurinë dhe bindjen në fitoren përfundimtare 183 184